BAB 6 T4 KSSM SOKONGAN, PERGERAKAN & PERTUMBUHAN

SAINS TING 4 kssm

6.0
SOKONGAN, PERGERAKAN & PERTUMBUHAN

6.1
SOKONGAN, PERGERAKAN &

PERTUMBUHAN HAIWAN

RANGKA
MERUPAKAN SiSTEM SOKONGAN KEPAdA

SEMUA jENiS HAiwAN )

Rangka Rangka Rangka
dalam luar hidrostatik

6.1.1 Jenis Sokongan Haiwan

Rangka Dalam

Ciri-ciri
1. Sokongan utk vertebra
2. Terbina daripada tulang

atau rawan

Fungsi
1. Menyokong berat badan
2. Melindungi organ dalaman
3. Mengekalkan bentuk badan
4. Asas pautan otot utk pergerakan

Rangka Luar

Ciri-ciri
1. Sokongan utk invertebra
2. Terbina daripada lapisan keras

kitin berlilin atau cangkerang

Fungsi
1. Menyokong berat badan
2. Melindungi organ dalaman
3. Mengekalkan bentuk badan
4. Tapak utk perlekatan otot

6.1.1 Jenis Sokongan Haiwan

Rangka Hidrostatik

Ciri-ciri
1. Terbina daripada dinding

berotot yg melitupi rongga
badan yg diisi dgn bendalir (yg
mengenakan tekanan kpd
dinding berotot badan dlm
semua arah menyebabkan
badan menjadi tegar)

Fungsi
1. Mengekalkan bentuk badan
2. Utk pergerakan

Lengkung Pertumbuhan Berbentuk Sigmoid

(bentuk asas pertumbuhan organisma tetapi
berbeza mengikut jenis organisma))

6.1 Sokongan, Pergerakan Pertumbuhan
Haiwan

6.1.2 Saiz Rangka Luar dgn Pertumbuhan

Pertumbuhan haiwan berangka luar
1. Berperingkat kerana kitin yg keras & tidak

boleh mengembang
2. Sifat ini menghalang pertumbuhan haiwan

Cara mengatasi
1. Menanggalkan rangka luar berulang kali

(ekdisis) sehingga dewasa
2. Rangka luar yg baharu & lembut terbentuk di

bawah rangka lama



6.1.2 Saiz Rangka Luar dgn Pertumbuhan

Proses semasa ekdisis
1. Haiwan menyedut udara luar bagi

mengembangkan badan
2. Rangka luar akan pecah
3. Pertumbuhan pesat berlaku utk penambahan

saiz sebelum rangka luar yg baharu
mengeras
4. Pada peringkat nimfa, haiwan akan makan
dgn banyak utk pembinaan tisu dan
pertambahan jisim
5. Hormon mengawal setiap peringkat ekdisis



6.1.3 Rangka Hidrostatik dgn Pergerakan

Pergerakan Cacing Tanah
1. Bergerak dgn bantuan keta

(bulu kejur yg terdapat
pada bahagian sisi
badannya)

Dua jenis otot
1. Otot lingkar
2. Otot membujur



6.1.3 Rangka Hidrostatik dgn Pergerakan

Pergerakan Cacing Tanah
2 jenis otot bertindak secara berantagonis
(berlawanan)

Tindakan 1
1. Otot lingkar mengecut
2. Otot membujur mengendur

badan menipis & memanjang

Tindakan 2
1. Otot lingkar mengendur
2. Otot membujur mengecut

badan menebal & memendek

Badan Badan
menipis & memanjang menebal & memendek

6.1.3 Rangka Hidrostatik dgn Pergerakan

Pergerakan Cacing Tanah
Tindakan otot secara berantagonis (berlawanan)
menghasilkan tekanan hidrostatik pada cecair di
dalam badan

Badan menipis & memanjang

tekanan hidrostatik memindahkan
cecair di dalam badan ke belakang

menyebabkan bahagian belakang
ditarik ke hadapan



6.1.4 Fungsi Rangka Dalam bagi Haiwan
Haiwan vertebrata

Haiwan Burung
vertebrata
Haiwan
darat vertebrata

akuatik

6.1.4 Fungsi Rangka Dalam bagi Haiwan

Haiwan Vertebra Darat

1. Mempunyai rangka dalam yg besar dan
kuat

2. Fungsi rangka dalam :
a) Menyokong berat badan
b) Memberi bentuk badan
c) Melindungi organ dalaman

3. Berat badan haiwan vertebra
disokong oleh
a) Lengkungan pektoral
b) Lengkungan pelvis

4. Kedua-dua lengkungan ini
bersendi dengan kaki

6.1.4 Fungsi Rangka Dalam bagi Haiwan

5. Mempunyai sistem rangka dan
turus vertebra (tulang belakang)
yang melengkung

6. Turus melengkung adalah utk
a) meningkatkan sokongan & kestabilan
b) mengagih berat ke seluruh
sistem rangka

6.1.4 Fungsi Rangka Dalam bagi Haiwan

Haiwan Vertebra Darat

Tulang belakang
melengkung

Bersendi
dgn kaki

6.1.4 Fungsi Rangka Dalam bagi Haiwan

Haiwan Vertebra Akuatik

1. Mempunyai rangka dalam yg kecil dan
tidak kuat

2. Lengkungan pektoral & lengkungan
pelvis lemah

3. Berat badan haiwan disokong oleh daya
keapungan air yg memberi daya tujah ke
atas

4. Saiz haiwan boleh membesar melebihi
saiz rangkanya

6.1.4 Fungsi Rangka Dalam bagi Haiwan
Haiwan Vertebra Akuatik

5. Mempunyai tulang anggota hadapan yg kecil utk
berenang & mengimbangi badan dlm air

6. Tulang belakang adalah sangat kecil
7. Ikan paus yg dipukul gelombang ke pantai tidak

dapat berenang semula ke laut kerana berat
badannya merosakkan rangka dalamnya

6.1.4 Fungsi Rangka Dalam bagi Haiwan

Burung
1. Mempunyai tulang berongga & ringan
2. Struktur tulang beradaptasi untuk

terbang

a) Tulang sternum (tulang dada)
adalah pipih & luas yang
berfungsi sebagai tempat
pelekatan otot untuk penerbangan

b) Saiz tengkorak adalah kecil

6.1.4 Fungsi Rangka Dalam bagi Haiwan

Sternum

Burung

6.1.5 Sistem Rangka Manusia

SiSTEM RANGKA MANUSiA

TERdiRi dARiPAdA 206 TUlANG)

Rangka paksi Rangka apendaj

Paksi menegak yg Rangka yg melekat
menyokong bahagian dgn paksi
utama
utama badan

- Tengkorak
- Turus vertebra

SISTEM RANGKA MANUSIA

RANGKA PAKSI

Tengkorak
Terdiri drp 2 bahagian
1) Tulang kranium – melindungi otak
2) Tulang muka – a) beri btk muka

b) menyokong gigi

Tulang rusuk & sternum

- Terdiri drp 33 ruas tulang kecil / vertebra

- Kuat & boleh melentur
- Fungsi : melindungi saraf tunjang

Tulang rusuk & sternum

- Terdiri drp 12 psg tulang rusuk yg

bersendi dgn vertebra toraks (belakang)

a) 7 psg bersendi terus dgn sternum
b) 3 psg sambung tidak langsung dgn

rawan

c) 2 psg tergantung bebas

RANGKA APENDAJ

Lengkungan pektoral
1) Ada sepasang
2) Terdiri drp

a) Tulang klavikel b) Tulang skapula
3) Fungsi : Hubung tulang tgn & rangka paksi

Tulang tangan
Terdiri drp
a) Humerus (btk bulat bersendi dgn

lengkungan pektoral)
b) Radius & ulna (bersendi dgn humerus &
karpus)
c) Karpus (membtk pergelangan tangan)
d) Metakarpus (membtk tapak tangan)
e) Falanks (membentuk jari)

Lengkungan pelvis
1) Bersendi dgn rangka paksi
2) Terdiri drp sepasang tulang punggung
3) Fungsi : a) Menyokong berat badan

b) melindungi pundi kencing & organ
pembiakan

Tulang kaki
Terdiri drp
a) Femur (btk bulat bersendi dgn

lengkungan pelvis)
b) Tibia & fibula (tulang betis)
c) Tarsus (tulang pergelangan kaki)
d) Metatarsus (membtk tapak kaki)
e) Falanks (membentuk jari)

tengkorak 6.1.5 Sistem Rangka Manusia

kranium
tulang muka

sternum
tulang rusuk

turus vertebra

6.1.6 Membandingkan Kekuatan
Tulang yang Padat Tulang yang Berongga

Tulang padat Ciri Tulang
Padat & kuat Struktur berongga

Ringan &
kuat

Pelahan Pergerakan Cepat

Lebih Keperluan Kurang
kalsium &

fosforus

6.1.6 Membandingkan Kekuatan
Tulang yang Padat Tulang yang Berongga

Padat Rongga Dinding tebal

1. Tulang panjang dlm rangka vertebra daratan
adalah berongga

2. Apabila cuba dibengkokkan, daya yg
bertindak menghasilkan tekanan yag
bertumpu di tepi

3. Maka tulang berongga mempunyai kekuatan
sama spt tulang padat

4. Pada masa yg sama, utk mengelakkan
tulang patah, dinding bahagian tengah
adalah lebih tebal

6.1.7 Sistem Sokongan dengan Faktor Kestabilan
Haiwan

KESTABILAN
Kebolehan sesuatu objek
mengekalkan kedudukan asalnya)

Pusat graviti Luas tapak

Semakin rendah, Semakin luas,
semakin stabil semakin stabil

Pusat graviti
= titik keseimbangan suatu sistem sokongan atau objek

Titik keseimbangan
= titik keseluruhan berat sistem sokongan atau objek
bertindak utk mengimbangi kedudukannya

6.1.7 Sistem Sokongan dengan Faktor
Kestabilan Haiwan
Zirafah

Mengangkangkan kaki sewaktu
meminum air

Pusat graviti rendah
Luas tapak besar

6.1.7 Sistem Sokongan dengan Faktor Kestabilan
Haiwan

Kanggaru

Menongkat kaki menggunakan
ekor

luas tapak bertambah

6.1.7 Sistem Sokongan dengan Faktor
Kestabilan Haiwan

Haiwan bersaiz besar

Mempunyai kaki pendek
Pusat graviti rendah

Tapak kaki yg luas & cara berjalan
Luas tapak besar

6.1.7 Sistem Sokongan dengan Faktor
Kestabilan Haiwan
Reptilia

Mempunyai kaki yg terkeluar dari badan
Luas tapak besar

6.2.1
Fungsi Sendi & Otot
dalam Pergerakan

6.2.1 Fungsi Sendi & Otot dalam Pergerakan

Pergerakan manusia

Sistem rangka Otot

6.2 Pergerakan Pertumbuhan manusia

Otot
= Tisu yg terdiri daripada gentian yg selari
antara satu sama lain
Otot berantagonis
= Otot rangka yang bertindak secara
berpasangan & berlawanan

Contoh : Otot biseps & otot triseps

6.2 Pergerakan & Pertumbuhan manusia
6.2.1 Fungsi Sendi & Otot dalam Pergerakan

Sendi
(tempat pertemuan dua atau lebih tulang ))

Sendi bergerak Sendi tak
(sendi yang bergerak
(sendi yang tidak
membenarkan membenarkan
anggota anggota
bergerak))
bergerak))
Contoh : Sendi pada
Contoh : Sendi tengkorak
engsel

6.2.1 Fungsi Sendi & Otot dalam Pergerakan

Ligamen - Tisu penyambung dua tulang
- Bersifat liat, kenyal & kuat

6.2 Pergerakan Pertumbuhan manusia
6.2.1 Fungsi Sendi Otot dalam Pergerakan

6.2 Pergerakan Pertumbuhan manusia
6.2.2 Masalah Berkaitan Sendi dan Otot

Masalah
Antara masalah berkaitan sendi dan otot
yang sering berlaku ialah kecederaan pada
sendi dan otot yang disebabkan oleh aktiviti
fizikal dan sakit lutut di kalangan warga tua

Tugasan
JelaskAn cara atau kaedah yang sesuai bagi
mencegah berlakunya kecederaan pada
sendi dan otot

6.2 Pergerakan & Pertumbuhan manusia

6.2.2 Masalah Berkaitan Sendi dan Otot

Berlaku kepada yg bersukan

Kecederaan otot
disebabkan
1. Mempunyai otot yg lemah
2. Tiada aktiviti pemanasan

(strectching) sebelum
bersenam
3. Melakukan aktiviti berat
setelah lama tidak
bersenam
4. Tidak menggunakan
peralatan senaman yang
sesuai

6.2 Pergerakan & Pertumbuhan manusia
6.2.2 Masalah Berkaitan Sendi dan Otot

Berlaku kepada yg bersukan

Kekejangan otot
disebabkan
1. Pengecutan otot

melampau & tiba-tiba.
2. Berlaku kekurangan

natrium atau garam
mineral
3. Berlakunya dehidrasi

6.2 Pergerakan & Pertumbuhan manusia
6.2.2 Masalah Berkaitan Sendi dan Otot

Berlaku kepada yg berusia

Artritis
Kemerosotan atau keradangan sendi.
Sendi bengkak dan kemerahan

6.2 Pergerakan & Pertumbuhan manusia
6.2.2 Masalah Berkaitan Sendi dan Otot

Berlaku kepada yg berusia

Osteoartritis
Kemusnahan rawan

Artritis reumatoid
Keradangan membran sinovia pada sendi
tangan dan kaki

6.2 Pergerakan & Pertumbuhan manusia
6.2.2 Masalah Berkaitan Sendi dan Otot

Berlaku kepada yg berusia / wanita putus
haid (kerana tiada hormon estrogen)

Osteoporosis
Tulang ringan, poros dan mudah patah
Berlaku kerana kadar kehilangan mineral
(kalsium) adalah tinggi

6.2 Pergerakan & Pertumbuhan manusia

6.2.2 Masalah Berkaitan Sendi dan Otot

Cara mengatasi
1. Mengambil makanan yang kaya dengan

kalsium, fosforus, besi, flourin & vitamin D
untuk pembinaan otot yang kuat

2. Bersenam seperti berjalan dan berjogging

6.2 Pergerakan & Pertumbuhan MANUSIA
6.2.2 Masalah Berkaitan Sendi dan Otot

Kerjaya berkaitan masalah sendi & otot

Pakar Ortopedik
Merawat kecederaan spt keretakan tulang,
kecacatan tulang belakang & penyakit
kemerosotan tulang