3. สรุป พ.ร.บ. วิธีปฏิบัติราชการทางปกครอง พ.ศ. 2539 และที่แก้ไขเพิ่มเติม

พระราชบัญญตั ิวิธีปฏบิ ตั ริ าชการทางปกครอง พ.ศ.2539
และแก้ไขเพมิ่ เตมิ ฉบบั ท่ี 3 พ.ศ.2562

ผรู้ ักษาการตามพระราชบญั ญัติน้ี : นายกรฐั มนตรี

วิธีปฏิบัติราชการทางปกครองตามกฎหมายต่าง ๆ ให้เป็นไป
ตามท่ีกาหนดในพระราชบัญญัติน้ี เว้นแต่ในกรณีท่ีกฎหมายใดกาหนดวิธีปฏิบัติ
ราชการทางปกครองเร่ืองใดไว้โดยเฉพาะและมีหลักเกณฑ์ท่ีประกันความเป็นธรรม
ห รื อ มี ม า ต ร ฐ า น ใ น ก า ร ป ฏิ บั ติ ร า ช ก า ร ไ ม่ ต่ า ก ว่ า ห ลั ก เ ก ณ ฑ์ ท่ี ก า ห น ด ใ น
พระราชบญั ญตั ิน้ี

พระราชบญั ญตั นิ ี้มใิ ห้ใช้บงั คบั แก่

1. รฐั สภาและคณะรัฐมนตรี
2. องค์กรทีใ่ ช้อานาจตามรัฐธรรมนูญโดยเฉพาะ
33. การพจิ ารณาของนายกรฐั มนตรีหรือรัฐมนตรใี นงานทางนโยบายโดยตรง
44. การพิจารณาพิพากษาคดีของศาลและการดาเนินงานของเจ้าหน้าท่ีใน
กระบวนการพจิ ารณาคดี การบงั คบั คดี และการวางทรัพย์
5. การพจิ ารณาวินจิ ฉัยเร่อื งร้องทุกข์และสงั่ การตามกฎหมายว่าด้วยคณะกรรมการ
กฤษฎีกา
6. การดาเนินงานเก่ยี วกบั นโยบายการตา่ งประเทศ
7. การดาเนนิ งานเกี่ยวกบั ราชการทหารหรอื เจ้าหน้าท่ีซงึ่ ปฏบิ ัตหิ น้าที่ทางยุทธการ
ร่วมกับทหารในการป้องกันและรักษาความม่ันคงของราชอาณาจักรจากภัยคุกคามทั้ง
ภายนอกและภายในประเทศ
8. การดาเนินงานตามกระบวนการยุตธิ รรมทางอาญา
9. การดาเนินกจิ การขององค์การทางศาสนา

สอบขา้ ราชการทอ้ งถ่ิน By Thurakan 1

คานิยาม

หมายความว่า การเตรียมการและการ
ดาเนินการของเจ้าหน้าท่ีเพ่ือจัดให้มีคาสั่งทางปกครอง หรือ กฎ และรวมถึงการ
ดาเนินการใด ๆ ในทางปกครองตามพระราชบญั ญัตนิ ้ี

หมายความว่า การเตรยี มการและการดาเนินการ
ของเจ้าหน้าท่ีเพื่อจัดให้มีคาสงั่ ทางปกครอง

หมายความวา่ การใช้อานาจตามกฎหมายของเจา้ หน้าที่ที่มี
ผลเป็นการสร้างนิติสัมพันธ์ข้ึนระหว่างบุคคลในอันท่ีจะก่อ เปลี่ยนแปลง โอน
สงวน ระงบั หรือมีผลกระทบต่อสถานภาพของสิทธิหรือหน้าที่ของบุคคล ไม่ว่าจะ
เปน็ การถาวรหรือช่ัวคราว เช่น การส่ังการ การอนุญาต การอนุมัติ การวินิจฉัย
อุทธรณ์ การรบั รอง และการรบั จดทะเบียน แต่ไมห่ มายความรวมถงึ การออกกฎ

หมายความว่า พระราชกฤษฎีกา กฎกระทรวง ประกาศกระทรวง
ข้อบัญญัติทอ้ งถ่นิ ระเบียบ ขอ้ บงั คบั หรอื บทบัญญัติอ่นื ทม่ี ีผลบังคับเปน็ การท่ัวไป
โดยไม่มงุ่ หมายให้ใชบ้ ังคับแกก่ รณใี ดหรอื บคุ คลใดเปน็ การเฉพาะ

หมายความว่า คณะกรรมการที่จัดต้ังขึ้นตาม
กฎหมายที่มีการจัดองค์กรและวิธีพิจารณาสาหรับการวินิจฉัยช้ีขาดสิทธิและหน้าท่ี
ตามกฎหมาย

หมายความว่า บุคคล คณะบุคคล หรือนิติบุคคล ซ่ึงใช้
อานาจหรือได้รับมอบให้ใช้อานาจทางปกครองของรัฐในการดาเนินการอย่าง
หน่ึงอย่างใดตามกฎหมาย ไม่ว่าจะเป็นการจัดต้ังข้ึนในระบบราชการ
รัฐวิสาหกจิ หรือกิจการอน่ื ของรฐั หรอื ไมก่ ต็ าม

หมายความว่า ผู้ย่ืนคาขอหรือผู้คัดค้านคาขอ ผู้อยู่ในบังคับหรือ
จะอยู่ในบังคับของคาสั่งทางปกครอง และผู้ซึ่งได้เข้ามาในกระบวนการพิจารณา
ทางปกครองเน่ืองจากสิทธิของผู้น้ันจะถูกกระทบกระเทือนจากผลของคาส่ังทาง
ปกครอง

สอบขา้ ราชการทอ้ งถ่ิน By Thurakan 2

คาสั่งทางปกครอง

คาส่ังทางปกครองจะตอ้ งกระทาโดยเจ้าหน้าทซ่ี ึ่งมีอานาจหน้าทีใ่ นเรอ่ื งนน้ั

เจ้าหนา้ ทด่ี งั ตอ่ ไปนจ้ี ะทาการพจิ ารณาทางปกครองไมไ่ ด้

เปน็ คู่กรณีเอง
เปน็ คูห่ ม้นั หรอื คู่สมรสของคู่กรณี
เป็นญาติของคู่กรณี คือ เป็นบุพการีหรือผู้สืบสันดานไม่ว่าชั้นใด ๆ หรือ
เปน็ พน่ี อ้ ง หรือลกู พ่ลี ูกน้องนบั ไดเ้ พยี งภายในสามช้ัน หรือเป็นญาตเิ ก่ียวพันทางแต่งงาน
นับได้เพียงสองช้ัน
เปน็ หรอื เคยเป็นผูแ้ ทนโดยชอบธรรม หรอื ผู้พิทกั ษ์ หรือตวั แทนของค่กู รณี
เปน็ เจ้าหนี้ หรอื ลกู หน้ี หรือเปน็ นายจ้างของคู่กรณี

คู่กรณี

ในการพิจารณาทางปกครองที่คู่กรณีต้องมาปรากฏตัวต่อหน้าเจ้าหน้าที่
คกู่ รณมี สี ิทธนิ าทนายความหรือท่ีปรกึ ษาของตนเข้ามาในการพิจารณาทางปกครองได้

การใดที่ทนายความหรือทีป่ รึกษาได้ทาลงต่อหน้าคกู่ รณใี หถ้ ือว่าเปน็ การ
กระทาของค่กู รณี เว้นแต่คกู่ รณจี ะไดค้ ดั ค้านในขณะนั้น

คูก่ รณอี าจมีหนังสือแต่งต้ังให้บุคคลหนึ่งบุคคลใดซ่ึงบรรลุนิติภาวะกระทาการ
แทนตนในกระบวนการพิจารณาทางปกครองใด ๆ ได้ในการน้ีเจ้าหน้าท่ีจะ
ดาเนินกระบวนพิจารณาทางปกครองกับตัวคู่กรณีได้เฉพาะเมื่อเป็นเร่ืองท่ีผู้น้ันมีหน้าท่ี
โดยตรงทจ่ี ะตอ้ งทาการน้ันดว้ ยตนเองและต้องแจ้งให้ผู้ได้รับการแต่งต้ังให้กระทาการแทน
ทราบดว้ ย

ในกรณที ี่มีการย่ืนคาขอโดยมผี ู้ลงชื่อร่วมกันเกิน 50 คนหรือมีคู่กรณีเกิน 50
คน ย่ืนคาขอที่มีข้อความอย่างเดียวกัน ถ้าในคาขอมีการระบุให้บุคคลใดเป็นตัวแทนของ
บุคคลดังกล่าว ให้ถือว่าผูท้ ถ่ี กู ระบชุ อื่ ดังกลา่ วเปน็ ตวั แทนร่วมของค่กู รณีเหล่านนั้

สอบขา้ ราชการทอ้ งถิ่น By Thurakan 3

การพจิ ารณา

เอกสารท่ยี ื่นต่อเจา้ หน้าท่ใี ห้จัดทาเปน็ ภาษาไทย
ถา้ เปน็ เอกสารทที่ าข้นึ เปน็ ภาษาต่างประเทศ ใหค้ ู่กรณีจัดทาคาแปลเปน็ ภาษาไทย
ทมี่ กี ารรบั รองความถกู ต้องมาให้ภายในระยะเวลาที่เจา้ หน้าท่กี าหนด
ในกรณนี ใี้ หถ้ อื ว่าเอกสารดังกล่าวไดย้ ื่นต่อเจา้ หนา้ ทใี่ นวันที่เจ้าหน้าที่ได้รับคาแปล
นั้น เว้นแตเ่ จา้ หน้าท่จี ะยอมรบั เอกสารท่ที าขึน้ เป็นภาษาต่างประเทศ และในกรณีนี้ให้ถือว่า
วันที่ได้ยื่นเอกสารฉบับที่ทาข้ึนเป็นภาษาต่างประเทศเป็นวันท่ีเจ้าหน้าท่ีได้รับเอกสาร
ดังกลา่ ว
หากคาขอไม่ถูกต้อง ให้เจ้าหน้าที่แนะนาให้ผู้ย่ืนคาขอดาเนินการแก้ไขเพ่ิมเติมให้
ถูกตอ้ ง
หากมีเอกสารใดไม่ครบถ้วนให้แจ้งให้ผู้ย่ืนคาขอทราบทันทีหรือ ภายในไม่เกิน
7 วนั นับแต่วนั ท่ไี ด้รับคาขอ

รูปแบบและผลของคาสง่ั ทางปกครอง

คาส่ังทางปกครองอาจทาเป็นหนังสือหรือวาจา หรือโดยการสื่อความหมายใน
รูปแบบอื่นกไ็ ด้ แต่ต้องมขี อ้ ความหรอื ความหมายทชี่ ัดเจนเพยี งพอทจี่ ะเข้าใจได้

ในกรณีที่คาสัง่ ทางปกครองเปน็ คาส่งั ดว้ ยวาจา ถ้าผู้รับคาสงั่ นั้นรอ้ งขอและการ
ร้องขอไดก้ ระทาโดยมเี หตอุ ันสมควรภายใน 7 วนั นบั แต่วันทม่ี คี าสงั่ ดงั กล่าว เจ้าหน้าท่ผี ู้
ออกคาส่งั ตอ้ งยืนยนั คาส่ังนั้นเปน็ หนงั สือ

คาสงั่ ทางปกครองทีท่ าเปน็ หนงั สืออย่างน้อยตอ้ งระบุ วนั เดอื น และปี ท่ีทา
คาสัง่ ชอื่ และตาแหนง่ ของเจา้ หนา้ ทีผ่ ทู้ าคาสงั่ พรอ้ มทงั้ ลายมือชอ่ื เจ้าหนา้ ท่ีผ้ทู าคาส่ัง

คาสั่งทางปกครองทท่ี าเปน็ หนังสอื อยา่ งนอ้ ยตอ้ งมีเหตผุ ลประกอบ ดังนี้

1. ข้อเท็จจริงอันเป็นสาระสาคัญ 4
2. ข้อกฎหมายทีอ่ า้ งองิ
3. ขอ้ พิจารณาและขอ้ สนับสนนุ ในการใช้ดุลพินจิ

สอบขา้ ราชการทอ้ งถิ่น By Thurakan

การอทุ ธรณค์ าสง่ั ทางปกครอง

ให้คกู่ รณอี ทุ ธรณ์คาสงั่ ทางปกครองน้ันโดยยื่นต่อเจ้าหน้าท่ีผู้ทาคาส่ังทางปกครอง
ภายใน 15 วันนบั แตว่ นั ที่ตนได้รับแจง้ คาสัง่ ดงั กล่าว

คาอุทธรณ์ต้องทาเป็นหนังสือโดยระบุข้อโต้แย้งและข้อเท็จจริงหรือข้อกฎหมายที่
อ้างองิ ประกอบด้วย

ให้เจา้ หน้าท่พี จิ ารณาคาอทุ ธรณ์และแจง้ ผูอ้ ทุ ธรณ์โดยไมช่ กั ช้า

ตอ้ งไม่เกิน 30 วนั นับแตว่ นั ทไ่ี ด้รับอทุ ธรณ์

หากไมเ่ ห็นดว้ ยกบั คาอทุ ธรณ์ ให้รายงานความเห็นพรอ้ มเหตผุ ลไปยัง
ผู้มอี านาจพจิ ารณาภายใน 30 วนั

ใหผ้ ู้มอี านาจพิจารณาใหแ้ ลว้ เสร็จ
ภายใน 30 วนั นับแต่วันท่ีได้รับ
รายงาน (ขยายไดอ้ กี ไมเ่ กิน 30 วนั )

สอบขา้ ราชการทอ้ งถิ่น By Thurakan 5

การเพิกถอนคาสง่ั ทางปกครอง

การเพิกถอนคาส่ังทางปกครองที่มีลักษณะเป็นการให้ประโยชน์ต้องกระทา
ภายใน 90 วัน นับแต่ได้รู้ถึงเหตุที่จะให้เพิกถอนคาส่ังทางปกครองนั้น เว้นแต่คาส่ังทาง
ปกครองจะไดท้ าขน้ึ เพราะการแสดงข้อความอันเป็นเท็จหรือปกปิดข้อความจริงซ่ึงควรบอกให้
แจ้งหรือการข่มขู่ หรือการชักจูงใจโดยการให้ทรัพย์สินหรือประโยชน์อ่ืนใดที่มิชอบด้วย
กฎหมาย

คาส่ังทางปกครองที่ชอบด้วยกฎหมายซ่ึงเป็นการให้ประโยชน์แก่ผู้รับคาสั่งทาง
ปกครองอาจถูกเพิกถอนทั้งหมดหรือบางส่วนโดยให้มีผลตั้งแต่ขณะท่ีเพิกถอน หรือมีผลใน
อนาคต โดยมเี หตกุ รณดี ังตอ่ ไปน้ี

1. มกี ฎหมายกาหนดใหเ้ พิกถอน
2. มขี ้อกาหนดใหผ้ ้รู บั ประโยชน์ต้องปฏบิ ัติ แต่ไมม่ กี ารปฏบิ ัติภายในเวลาทก่ี าหนด
3. ข้อเท็จจริงและพฤติการณ์เปล่ียนแปลงไป และหากไม่เพิกถอนจะก่อให้เกิด
ความเสยี หายต่อประโยชนส์ าธารณะได้
4. บทกฎหมายเปลี่ยนแปลงไป
5. อาจเกิดความเสียหายอยา่ งรา้ ยแรงตอ่ ประโยชนส์ าธารณะหรอื ตอ่ ประชาชน

การพจิ ารณาคาขอใหม่

1. มพี ยานหลักฐานใหม่
2. คู่กรณีท่ีแท้จริงมิได้เข้ามาในกระบวนการพิจารณาทางปกครองหรือได้เข้ามาใน
กระบวนการพิจารณาคร้ังก่อนแล้วแต่ถูกตัดโอกาสโดยไม่เป็นธรรมในการมีส่วนร่วมใน
กระบวนการพิจารณาทางปกครอง
33. เจา้ หน้าทไี่ มม่ อี านาจทีจ่ ะทาคาสัง่ ทางปกครองในเรอื่ งนั้น
4. ถ้าคาสั่งทางปกครองได้ออกโดยอาศัยข้อเท็จจริงหรือข้อกฎหมายใดและต่อมา
ข้อเท็จจริงหรือข้อกฎหมายนั้นเปลี่ยนแปลงไปในสาระสาคัญในทางท่ีจะเป็นประโยชน์แก่
คกู่ รณี

การยื่นคาขอใหพ้ ิจารณาใหมต่ อ้ งกระทาภายใน 90 วัน

สอบขา้ ราชการทอ้ งถิ่น By Thurakan 6

การบังคับทางปกครอง

การบงั คับทางปกครองไม่ใชบ้ ังคับกับหน่วยงานของรัฐดว้ ยกัน

เจา้ หน้าท่ีผทู้ าคาส่ังทางปกครองมีอานาจทจี่ ะพจิ ารณาใช้มาตรการบงั คบั
ทางปกครองเพือ่ ให้เป็นไปตามคาสัง่ ของตน เวน้ แต่จะมกี ารส่ังใหท้ ุเลาการบังคับ
ไว้กอ่ น

เจ้าหน้าที่ผู้ทาคาสั่งบังคับทางปกครอง จะมอบอานาจให้เจ้าหน้าที่
ผใู้ ต้บังคบั บญั ชาหรือเจ้าหนา้ ที่อน่ื ทาการบังคบั ทางปกครองแทนได้

ให้เจา้ หน้าท่ีบงั คับทางปกครองเทา่ ทจ่ี าเปน็ เพอื่ ให้บรรลุตามวตั ถุประสงค์
โดยกระทบกระเทอื นผู้อยใู่ นบงั คับของคาส่ังทางปกครองนอ้ ยที่สุด

การแจง้

การแจง้ คาสง่ั ทางปกครอง การนดั พิจารณา เจ้าหนา้ ที่ต้องแจ้งให้ผทู้ ่ี
เกีย่ วขอ้ งทราบอาจกระทาดว้ ยวาจา หรอื แจ้งเป็นหนงั สือ

การแจ้งเปน็ หนังสือให้ส่งหนงั สอื แจง้ ต่อผู้น้นั หรือถ้าไดส้ ง่ ไปยังภูมลิ าเนา
กใ็ ห้ถอื วา่ ไดร้ บั แจง้ ตั้งแตห่ นังสอื ไปถงึ

การแจ้งโดยวธิ ีสง่ ทางไปรษณยี ต์ อบรบั ให้ถือว่าได้รบั แจง้ เมือ่
ครบกาหนด 7 วันนับแต่วนั ส่งสาหรบั กรณีภายในประเทศ
ครบกาหนด 15 วันนบั แต่วันสง่ สาหรับกรณีส่งไปยงั ต่างประเทศ

เว้นแต่จะมีการพสิ จู นไ์ ดว้ า่ ไมม่ ีการไดร้ ับ
ในกรณีท่มี ผี ู้รับเกนิ 50 คน จะกระทาโดยวิธีปดิ ประกาศไว้ ณ ท่ที าการ
ของเจ้าหน้าทแ่ี ละทว่ี า่ การอาเภอทผี่ รู้ ับมีภมู ลิ าเนากไ็ ด้ ในกรณนี ใ้ี ห้ถอื ว่าได้รับแจ้งเมือ่
พ้นระยะเวลา 15 วันนบั แตว่ ันทป่ี ดิ ประกาศ

สอบขา้ ราชการทอ้ งถ่ิน By Thurakan 7