4 พฤษภาคม 2563 วันฉัตรมงคล

4 พฤษภาคม “วันฉตั รมงคล” ในรชั กาลที่ 10

โดย กศน.อาเภอแมพ่ รกิ จังหวดั ลาปาง

ความหมายของวนั ฉตั รมงคล
วนั ฉตั รมงคล (อ่านวา่ ฉดั -ตระ-มง-คล) มีความหมายตามพจนานกุ รม

ว่า พระราชพธิ ี ฉลองพระเศวตฉตั ร ทาในวันซงึ่ ตรงกบั วนั บรมราชาภิเษก

ความสาคัญของวันฉตั รมงคล
วันฉตั รมงคล เป็นวันทรี่ าลกึ ถงึ พระราชพธิ ีบรมราชาภเิ ษก เป็น

พระมหากษตั รยิ ์ รชั กาลท่ี 10 แห่งราชวงศ์จกั รี และราชอาณาจกั รไทย ของ
พระบาทสมเด็จพระปรเมนทรรามาธบิ ดศี รสี นิ ทรมหาวชิราลงกรณ พระวชริ เกลา้
เจา้ อยหู่ วั หลังจากเสดจ็ ขน้ึ เถลิงถวลั ยราชสมบัติ ตอ่ จากพระบาทสมเด็จพระบรม
ชนกาธเิ บศร มหาภมู ิพลอดลุ ยเดชมหาราช บรมนาถบพิตร เมอ่ื วันที่ 13 ตลุ าคม
พ.ศ. 2559 และดารงพระอสิ รยิ ยศเป็น “พระบาทสมเดจ็ พระวชริ เกลา้ เจา้ อยูห่ ัว”

ความเปน็ มาของพระราชพิธบี รมราชาภเิ ษก
การจดั พระราชพธิ บี รมราชาภิเษกนนั้ มีหลักฐานปรากฏในหลกั ศลิ า

จารกึ วัดศรชี มุ ของพญาลิไท ว่า เรมิ่ ต้นมาต้ังแตค่ รง้ั พอ่ ขนุ ผาเมอื งไดอ้ ภเิ ษกพอ่
ขนุ บางกลางหาว หรือพ่อขนุ บางกลางท่าว ใหเ้ ปน็ ผปู้ กครองเมอื งสโุ ขทยั

จากนน้ั ในสมยั กรุงรตั นโกสนิ ทร์ พระบาทสมเด็จพระพทุ ธยอดฟา้ จฬุ า
โลกมหาราช ไดท้ รงฟืน้ ฟูพระราชพธิ บี รมราชาภิเษกให้ถกู ต้องสมบูรณ์ โดย
พระมหากษตั ริยท์ ยี่ งั มไิ ด้ทรงประกอบพระราชพธิ ีบรมราชาภเิ ษก จะไม่ใชค้ าวา่
“พระบาท” นาหน้า “สมเดจ็ พระเจา้ อยหู่ วั ” และคาสงั่ ของพระองคก์ ไ็ มเ่ รยี กวา่
“พระบรมราชโองการ” และอกี ประการหนงึ่ คอื จะยงั ไมม่ กี ารใช้ นพปฎล
เศวตฉตั ร หรอื ฉัตร 9 ชนั้

ความเปน็ มาของพระราชพธิ ฉี ตั รมงคล
ก่อนหน้ารัชสมัยของพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว พระราช

พิธีฉัตรมงคลถือเป็นพิธีของเจ้าพนักงานในพระราชฐาน ที่มีหน้าท่ีรักษาเคร่ือง
ราชูปโภคและพระทวารประตูวัง ได้จัดการสมโภชสังเวยเคร่ืองราชูปโภคท่ีตน
รกั ษาทุกปีในเดือนหก และเป็นงานส่วนตัว ไม่ถอื เป็นงานหลวง

จนกระท่ัง สมัยพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวเสด็จข้ึน
ครองราชย์ ได้ทรงกระทาพิธีฉัตรมงคลข้ึนเป็นครั้งแรก ในวันบรมราชาภิเษก
เม่ือวันที่ 15 พฤษภาคม พ.ศ. 2393 โดยมีพระราชดาริว่า วันบรมราชาภิเษก
เป็นมหามงคลสมัยท่ีควรแก่การเฉลิมฉลองในประเทศที่มีพระเจ้าแผ่นดิน จึง
ถือให้วันน้ันเป็นวันนักขัตฤกษ์มงคลกาล และควรที่จะมีการสมโภชพระมหา
เศวตฉตั รใหเ้ ปน็ สวัสดมิ งคลแกร่ าชสมบัติ แตเ่ น่อื งจากเป็นธรรมเนียมใหม่ ยาก
ต่อการเข้าใจ อีกท้ังเผอิญที่วันบรมราชาภิเษกไปตรงกับวันสมโภชเครื่อง
ราชูปโภคท่ีมีแต่เดิม พระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวจึงทรงอธิบายว่า
วนั ฉัตรมงคลเป็นวันสมโภชเครอ่ื งราชปู โภค จึงไมม่ ีใครตดิ ใจสงสัย

ดังนน้ั จึงได้มีพระราชดารจิ ดั งานพระราชกศุ ลพระราชทานช่อื วา่ "ฉตั รมงคล"
นีข้ ้นึ โดยได้มกี ารเฉลมิ ฉลองดว้ ยการนมิ นตพ์ ระสงฆ์มาสวดเจรญิ พทุ ธมนต์ ใน
วนั ขึน้ 13 ค่า เดอื น 6 ร่งุ ข้นึ มีการถวายภตั ตาหารแดพ่ ระสงฆท์ พ่ี ระทน่ี งั่ ดุสติ
มหาปราสาทและพระทนี่ ัง่ ไพศาลทกั ษณิ ดว้ ยเหตุนจี้ งึ ถอื ว่าการเฉลมิ ฉลองพระ
ราชพธิ ีฉัตรมงคล เรมิ่ มีในรัชกาลของพระบาทสมเดจ็ พระจอมเกลา้ เจา้ อยหู่ วั
เปน็ ครั้งแรก

ต่อมาในสมยั รัชกาลที่ 5 วันบรมราชาภเิ ษก ตรงกับเดอื น 12 จึงโปรดเกลา้ ฯ
ให้จดั งานฉตั รมงคลในเดอื น 12 แต่ไม่ไดร้ ับการยนิ ยอม พระบาทสมเด็จพระ
จลุ จอมเกลา้ เจ้าอย่หู วั จงึ ทรงแกไ้ ขดว้ ยการออกพระราชบญั ญตั วิ า่ ดว้ ยตรา
จลุ จอมเกลา้ สาหรับตระกลู ขนึ้ ใหม้ ีพระราชทานตรานตี้ รงกบั วนั คลา้ ยบรม
ราชาภิเษก ท่านผ้หู ลกั ผใู้ หญจ่ งึ ยนิ ยอมใหเ้ ลอื่ นงานฉตั รมงคลมาตรงกบั วันบรม
ราชาภเิ ษก แตย่ ังให้รกั ษาประเพณสี มโภชเครอ่ื งราชูปโภคอยตู่ ามเดมิ รปู แบบ
งานวันฉตั รมงคลจงึ เปน็ เช่นนจ้ี นถงึ ปจั จบุ ัน

วนั ฉัตรมงคล ตรงกบั วนั ท่ี 4 พฤษภาคม พระบาทสมเดจ็ พระเจา้ อยหู่ ัวทรงประกอบพระ
ราชพธิ บี รมราชาภเิ ษก ประกอบด้วย สรงพระมุรธาภเิ ษก ณ ชาลาพระทน่ี งั่ จกั รพรรดิ
พิมาน ทรงรับนา้ อภเิ ษก ณ พระทีน่ ง่ั อัฐทศิ อทุ มุ พรราชอาสน์ ทรงรับเครอ่ื งราชกกธุ ภณั ฑ์
ขัตติยราชวราภรณ์ และพระแสง ณ พระทน่ี ง่ั ภทั รบฐิ เลี้ยงพระ พระสงฆด์ ับเทียนชยั ณ
พระท่ีนง่ั อมรนิ ทรวนิ จิ ฉัย
วันท่ี 5 พฤษภาคม เปน็ พระราชพธิ เี ฉลมิ พระปรมาภไิ ธย พระนามาภไิ ธย สถาปนาพระ
ฐานนั ดรศกั ดิ์พระบรมวงศ์ และเสด็จพระราชดาเนนิ เลยี บพระนครโดยขบวนพยุหยาตรา
สถลมารค จากพระที่นงั่ อาภรณภ์ โิ มกขป์ ราสาท วัดบวรนเิ วศวหิ าร วดั ราชบพธิ สถิตมหา
สมี าราม และวดั พระเชตุพนวมิ ลมังคลาราม
วันท่ี 6 พฤษภาคม พระบาทสมเดจ็ พระเจา้ อยหู่ ัวเสดจ็ ออก ณ สหี บัญชร พระทนี่ ง่ั สุทไธ
สวรรยปราสาท ใหป้ ระชาชนเฝ้าฯ ถวายพระพรชยั มงคล เสด็จออกใหท้ ตู านทุ ูตและกงสลุ
ตา่ งประเทศเฝา้ ฯ ถวายพระพรชยั มงคล ณ พระทน่ี งั่ จกั รมี หาปราสาท

กจิ กรรมทค่ี วรปฏบิ ัตใิ นวันฉตั รมงคล
1. ประดับธงชาติตามอาคารบ้านเรอื นและสถานทร่ี าชการ
2. รว่ มทาบุญตกั บาตร ประกอบพธิ ที างศาสนา เพื่อถวายเปน็ พระราชกศุ ล
3. น้อมเกลา้ นอ้ มกระหมอ่ มถวายพระพรชัยพรอ้ มเพรยี งกนั กล่าวคาถวาย
อาศริ วาทราชสดุดี ถวายชัยมงคลใหท้ รงพระเกษมสาราญ ทรงเจรญิ พระ
ชนมพรรษายง่ิ ยนื นาน เปน็ มหามง่ิ ขวญั แกพ่ สกนกิ รชาวไทยไปชวั่ กาลยงิ่ ยนื
นาน