วารสาร CASCAP ฉบับที่ 3

วารสารโครงการ CASCAP

โครงการแก้ไขปัญหาโรคพยาธิใบไม้ตับและมะเร็งท่อน�้าดีภาคตะวันออกเฉียงเหนือ
ปีที่ 1 ฉบับท่ี 3 เดือนกรกฎาคม - กันยายน 2558

ã¹àÅÁ‹ ...
·íÒ¤ÇÒÁÃÙŒ¨Ñ¡¡Ñº “ÁÙŹԸÔÁÐàÃ秷‹Í¹íéÒ´Õ”
ÊÑÁÀÒɳ
¼È.¾Þ.๵Ãà©ÅÕÂÇ Êѳ±¾Ô·Ñ¡É
»ÃиҹÁÙŹԸÔÁÐàÃ秷‹Í¹éíÒ´Õ
30 »‚ ¾ÂÒ¸ÔãºäÁŒµÑºáÅÐÁÐàÃ秷‹Í¹íéÒ´Õ
ͧ¤¤ÇÒÁÃÙŒ·èÕÊÌҧÊÁà¾è×ͼٌ»†ÇÂ
ã¹»˜¨¨ØºÑ¹áÅÐ͹Ҥµ
»ÅÒá´¡ ÇԶբͧ¤¹ÍÕÊÒ¹

บทบรรณาธกิ าร CONTENTS
O2 บทบรรณาธกิ าร
สวสั ดีครับ พบกันเป็นฉบับท่ี 3 แล้วนะครบั นอกจากการดแู ลกลุ่มเสี่ยง/ O3 คุยกบั คณุ หมอณรงค์
กลมุ่ ปว่ ยของโรคมะเรง็ ทอ่ นำ้� ดี ตอนนโี้ ครงการ CASCAP เดนิ หนา้ ทำ� งาน O4 ท�ำความรจู้ กั กับ “มูลนิธมิ ะเร็งท่อน�ำ้ ดี”
สอ่ื สารงานของโครงการและเผยแพรค่ วามรเู้ รอ่ื งมะเรง็ ทอ่ นำ�้ ดสี สู่ าธารณะ O7 สัมภาษณ์
อยา่ งเตม็ รปู แบบ ชว่ งนเี้ ราจะเรมิ่ เหน็ ขา่ ว สกปู๊ ของโครงการ CASCAP ใน
สอ่ื ตา่ งๆบา้ ง ลา่ สดุ กม็ ดี รามา่ กบั กระแสใน social media เรอื่ งปลารา้ ไป ผศ.พญ.เนตรเฉลยี ว สณั ฑ์พทิ ักษ์
พักหน่ึง แต่ก็ท�ำให้โรคมะเร็งท่อน�้ำดีและงานของพวกเราเป็นท่ีรู้จักมาก ประธานมูลนิธมิ ะเร็งทอ่ น้ำ� ดี
ข้ึน สำ� หรับวารสารฉบบั ท่ี 3 นเ้ี ราจะพาไปรจู้ ักกับมูลนธิ ิมะเร็งท่อนำ�้ ดีท่ี
เป็นพ่นี อ้ งกนั กบั โครงการ CASCAP และบอกเลา่ ถึงพัฒนาการขององค์ O9 30 ปี พยาธใิ บไมต้ ับและมะเร็งท่อน�้ำดี
ความรู้เก่ยี วกับโรคพยาธใิ บไมต้ ับและมะเรง็ ท่อน้ำ� ดคี รับ องคค์ วามรูท้ ี่สร้างสมเพอื่ ผูป้ ว่ ย
ตอนน้ี CASCAP มีประกวดค�ำขวัญภายใตห้ วั ขอ้ “กินปลาดบิ ตดิ พยาธิ ในปจั จุบันและอนาคต
ใบไม้ตบั เป็นมะเรง็ ทอ่ น้�ำดี ตาย” ชิงเงนิ รางวัล 5,000 บาท และเพม่ิ
คอลัมน์ตอบปัญหาชิงรางวลั ประจำ� ฉบับ ดรู ายละเอียดไดท้ ีป่ กหลงั ครบั 12 ปลาแดก วถิ ขี องคนอสี าน
หากมีข้อคิดเห็นต่อการปรับปรุงวารสารสามารถเข้าไปคุยกับเราได้ที่ 14 รอบร้วั CASCAP
e-mail : [email protected] และ www.facebook.com/
cascapfc ครบั

ทรงพล ตลุ ะทา
บรรณาธกิ าร

คณะผูจ้ ดั ท�ำ

ท่ีปรึกษา : รศ.ณรงค์ ขนั ตีแก้ว • รศ.พวงรัตน์ ยงวณิชย์ • รศ.บณั ฑิต ถนิ่ ค�ำรพ • ผศ.วชั รินทร์ ลอยลม • ผศ.นิษณา นามวาท
บรรณาธิการ : ทรงพล ตลุ ะทา
กองบรรณาธกิ าร : สปุ ราณี วรพันธ์ • พรชรี า ชสู อน • ปิยพล จันทรา • ภาคภมู ิ ขามพทิ กั ษ์ • รชั นยี ์ ชนะวงศ์ • สรัญญา สาครพทุ ธ
ออกแบบรปู เลม่ : ทรงพล ตลุ ะทา • การัณย์ อินทะกูล
พิมพ์ที่ : หจก.อีสานบซิ (โรงพมิ พ์เจริญลกั ษณ)์ โทร 089 6227030
จำ� นวน : 2,000 เล่ม
จัดทำ� โดย : โครงการแก้ไขปญั หาพยาธใิ บไม้ตบั และมะเรง็ ท่อนำ�้ ดีภาคตะวนั ออกเฉยี งเหนือ (CASCAP)
คณะแพทยศาสตร์ มหาวทิ ยาลยั ขอนแกน่ ถ.มติ รภาพ ต.ในเมือง อ.เมือง จ.ขอนแกน่ 40002 โทร 042 202691 Fax 043 202693
www.cascap.in.th e-mail: [email protected]
CASCAP | 02

คยุ กบั คุณหมอณรงค์

น.พ.ณรงค์ ขนั ตแี กว้ หัวหน้าโครงการ CASCAP

วันนี้โครงการ CASCAP ได้พัฒนาและเข้าถึงประชาชนได้มากกว่าที่วาง ในอนาคต CASCAP จะพฒั นาศกั ยภาพการดแู ลกลมุ่ เสย่ี งโรคพยาธใิ บไม้
เป้าหมายไว้ ส่ิงเหล่าน้ีเกิดจากการใช้เทคโนโลยีสมัยใหม่ นวัตกรรม ตับและมะเร็งท่อน้�ำดีทั้งท่ีติดโรคพยาธิใบไม้ตับและยังไม่ติดเพ่ือแก้ไข
CASCAP Tools ท�ำให้การคัดกรองกลุ่มเสี่ยงเข้าสู่การรักษาท�ำได้อย่าง ปัญหาให้หมดไปให้ได้ สิ่งท่ีเราก�ำลังท�ำ เราร่วมมือกับสภาวิจัยแห่งชาติ
รวดเรว็ และมีประสิทธิภาพมากขนึ้ และเม่ือเดือนกรกฎาคมท่ผี ่านมา เรา เพ่ือผลักดันโครงการต่างๆ เก่ียวกับการป้องกันโรค การเปลี่ยนแปลง
ได้เปดิ “ศูนย์ความเป็นเลิศมะเรง็ ท่อน�้ำดี” เพือ่ เป็นศนู ย์การดแู ลรักษาผู้ พฤตกิ รรม อาหารปลอดภยั การให้การศกึ ษากับเยาวชน การพฒั นาการ
ปว่ ยมะเรง็ ทอ่ นำ้� ดที คี่ รบวงจรและเปน็ ศนู ยฝ์ กึ อบรมศลั ยแพทย์ บคุ ลากร รกั ษาให้ดขี ้นึ ท้ังการรกั ษาแบบหายขาดและแบบประคบั ประคอง โดยมงุ่
ในการดแู ลรักษาผู้ปว่ ยมะเร็งทอ่ นำ้� ดดี ้วย หวังให้ประชาชนสามารถป้องกนั ตวั เองไมใ่ ห้ตดิ โรคพยาธใิ บไม้ตับ ส่วนผู้
ท่ีติดโรคพยาธิจะรักษาให้หายขาดได้อย่างไรโดยไม่กลับมาติดซำ้� และกิน
จากการทำ� งานรว่ มกบั กระทรวงสาธารณสขุ ภายหลงั วาระการแกไ้ ขปญั หา ยาถา่ ยพยาธิซ้�ำ ซง่ึ เปน็ การเรง่ ใหเ้ กิดโรคมะเรง็ ทอ่ น้ำ� ดีได้เร็วขึน้ ในส่วน
โรคพยาธิใบไม้ตับและมะเร็งท่อน้�ำดีในประชาชน ถูกผลักดันจนเป็นมติ ผทู้ มี่ คี วามเส่ยี งสูงไดแ้ ก่ผ้มู ีอายุ 40 ปีขน้ึ ไป มปี ระวตั ิกินปลาน�้ำจดื ในวงศ์
สมชั ชาสขุ ภาพแหง่ ชาตแิ ละ ครม. ใหก้ ารรบั รอง เราผลกั ดนั ใหป้ ระชาชน ปลาตะเพียนดิบๆ เคยกินยาถ่ายพยาธิใบไม้ตับซ�้ำๆ ต้องท�ำให้เข้าสู่
สามารถเข้าสู่กระบวนการคัดกรองให้มากท่ีสุดเท่าที่จะท�ำได้ ต้ังแต่การ กระบวนการคดั กรองกลุ่มเส่ียงดว้ ยการอลั ตรา้ ซาวดท์ กุ 6 เดือน – 1 ปี
ลงทะเบยี นกลมุ่ เสีย่ ง การจัดหาเครือ่ งอลั ตรา้ ซาวด์ การพฒั นาศกั ยภาพ
แพทยใ์ นการคดั กรอง และเปดิ โอกาสใหค้ ลนิ กิ และโรงพยาบาลเอกชนเขา้ ในเดือนตุลาคมน้ี เราจะมีการจัดสัมมนาพัฒนาแผนและออกแบบการ
มามีส่วนร่วมในการคัดกรองกลุ่มเส่ียงด้วย นอกจาก สปสช. กระทรวง ดำ� เนินงานของ CASCAP ร่วมกับเครอื ขา่ ย และจะมกี ารจดั เวทีประชุม
สาธารณสุข มหาวิทยาลัย เข้ามามีส่วนร่วมแล้วเราอยากให้ภาคเอกชน วชิ าการประจำ� ปี 2558 ในเดอื นธันวาคมนี้ พวกเราหวงั ว่างานต่างๆ ที่
ไดเ้ ขา้ มามสี ว่ นรว่ มตรงนี้ จากนไ้ี ปการขบั เคลอ่ื นเรอื่ งนใี้ หป้ ระชาชนไดร้ บั ชาว CASCAP ได้ทำ� มาทั้งหมดในปีนี้ จะเปน็ แรงขับเคลอื่ นใหก้ ารแกไ้ ข
ประโยชน์สงู สุดจงึ เปน็ เร่ืองสำ� คัญท่ีสดุ อีกเรือ่ งหนึ่งของ CASCAP ปัญหาสาธารณสุขที่ส�ำคัญน้ีให้มุ่งสู่ความส�ำเร็จให้ได้ เรายังหวังอีกว่าจะ
มกี ัลยาณมิตรเขา้ มาร่วมงานกบั เราเพิม่ ขนึ้ เรอ่ื ยๆ เพื่อความสำ� เร็จตอ่ ไป
อีกเร่ืองหนึ่งท่ีเราก�ำลังด�ำเนินการอยู่ขณะนี้คือการร่วมผลักดันให้เกิด
Fast Track การวินิจฉัยและการรักษาผู้ป่วยมะเร็งท่อน�้ำดีในจังหวัด สามารถติดตามรายละเอียดและความคืบหน้าต่างๆเพ่ิมเติม
ขอนแกน่ และใกลเ้ คยี งโดยมสี มชั ชาสขุ ภาพจงั หวดั ขอนแกน่ เขา้ มารว่ มจดั ได้ทางเวบ็ ไซต์ www.cascap.in.th
เวทีพูดคุยกับผู้มีส่วนเก่ียวข้องต่างๆผ่านกระบวนการสมัชชาสุขภาพ
จังหวดั เพอ่ื ใหป้ ระชาชนสามารถเขา้ ถึงการวนิ จิ ฉัยและรักษาไดท้ นั เวลา
โดยเสียคา่ ใชจ้ ่ายนอ้ ยทส่ี ดุ การทำ� งานประสานสว่ นที่เก่ียวขอ้ งให้ทำ� งาน
เป็นทีม เปน็ ส่งิ ท่ีจ�ำเป็นในการแก้ไขปัญหานีเ้ ปน็ อยา่ งยิง่

CASCAP | 03

ท�ำความร้จู กั “มูลนิธิมะเรง็ ทอ่ น�้ำด”ี
โดย กองบรรณาธกิ าร

คณะกรรมการมลู นธิ ิมะเรง็ ท่อน้ำ� ดี

ในฉบบั นท้ี มี งานบรรณาธกิ ารจะพาทา่ นไปรจู้ กั เพอ่ื นรว่ มงานทส่ี นทิ ชดิ มลู นธิ มิ ะเรง็ ทอ่ นำ้� ดกี อ่ ตงั้ เมอ่ื วนั ท่ี 28 กนั ยายน 2555 โดยเกดิ จากความ
เช้ือเหมือนเป็นพ่ีน้องกันกับโครงการ CASCAP เลยทีเดียว เราขอ รว่ มมอื กนั ของเครอื ขา่ ยญาตผิ ปู้ ว่ ยโรคมะเรง็ ทอ่ นำ�้ ดี แพทย์ พยาบาล นกั
แนะน�ำให้รู้จัก มูลนิธิมะเร็งท่อน�้ำดี องค์กรภาคเอกชนท่ีถูกก่อตั้งมา วชิ าการและผทู้ ที่ ำ� งานเกยี่ วขอ้ งกบั โรคมะเรง็ ทอ่ นำ�้ ดี มลู นธิ มิ ะเรง็ ทอ่ นำ้� ดี
เพอ่ื ผนึกกำ� ลงั ภาคสังคมในการตอ่ สกู้ ับปัญหาโรคมะเร็งท่อนำ�้ ดี ไดเ้ ชญิ ผมู้ คี วามรู้ ความสามารถ และมคี วามเชย่ี วชาญในแขนงสาขาตา่ งๆ
และผู้ท่ีมีใจอยากช่วยเหลือผู้ป่วยโรคมะเร็งท่อน�้ำดีเข้ามาร่วมเป็นคณะ
ในปัจจุบันพบมีประชาชนท่ีตกอยู่ในกลุ่มเสี่ยงของโรคมะเร็งท่อน้�ำดีอยู่ กรรมการมลู นธิ ิ โดยมี ผศ.พญ.เนตรเฉลยี ว สณั ฑพ์ ทิ กั ษ์ อดตี คณบดคี ณะ
ราวๆ 6 ลา้ นคน และมีผ้ปู ว่ ยโรคมะเร็งทอ่ น้ำ� ดีอยู่ราวๆ 14,000 คนต่อปี แพทยศาสตร์ มหาวทิ ยาลัยขอนแกน่ เป็นประธาน มี รศ.นพ.ณรงค์ ขนั ตี
และส่วนใหญ่มีฐานะยากจน ด้อยโอกาสในการเข้ารับการรักษาในโรง แก้ว เป็นรองประธาน และมี ศ.ดร.พวงรัตน์ ยงวณิชย์ เป็นเลขาธิการ
พยาบาลขนาดใหญ่ที่มีความพร้อมในการรักษาโรคมะเร็งท่อน�้ำดี แม้ มลู นธิ ิ เปน็ การผนกึ กำ� ลงั กนั ภายใตแ้ นวคดิ ทวี่ า่ การแกไ้ ขปญั หาโรคมะเรง็
หน่วยงานสาธารณสุขหลายองค์กรตระหนักถึงปัญหานี้ แต่ความไร้ ทอ่ นำ�้ ดไี มส่ ามารถทำ� ใหบ้ รรลผุ ลและยง่ั ยนื ไดห้ ากใหภ้ าครฐั เปน็ ผดู้ ำ� เนนิ
เอกภาพและความตอ่ เนอ่ื งทำ� ใหก้ ารแกป้ ญั หาทดี่ ำ� เนนิ มานบั ทศวรรษไม่ การเพยี งฝา่ ยเดยี ว แตก่ ารทำ� งานควบคกู่ นั ไปกบั พลงั ของภาคเอกชน ภาค
ได้ช่วยคลายปัญหาลง จึงเป็นเหตุให้โรคมะเร็งท่อน้�ำดีเป็นปัญหา ประชาชน รวมถงึ การผนกึ กำ� ลงั จากทกุ ภาคสว่ นของสงั คมจะทำ� ใหม้ พี ลงั
สาธารณสขุ ทีส่ �ำคัญของประเทศ มูลนธิ มิ ะเร็งท่อน�้ำดี จึงได้ก่อต้งั ข้ึน เพอ่ื ในการตอ่ ส้กู ับปญั หานไ้ี ด้อย่างเขม้ แขง็ มากขน้ึ
เป็นสว่ นหนึ่งในการชว่ ยเหลอื ผู้ป่วยโรคมะเรง็ ทอ่ น้�ำดี ช่วยเพม่ิ โอกาสใน
การรักษา เพ่ือใหผ้ ปู้ ่วยมคี ุณภาพชีวติ ที่ดยี ิง่ ข้นึ

CASCAP | 04

มลู นธิ มิ ะเรง็ ทอ่ นำ้� ดี มพี นั ธกจิ ชดั เจนในการชว่ ยใหผ้ ปู้ ว่ ยโรคมะเรง็ ทอ่ นำ�้ ดี ขอนแกน่ อกี ทงั้ ไดม้ อบทนุ ชว่ ยเหลอื ผปู้ ว่ ยโรคมะเรง็ ทอ่ นำ้� ดี โรงพยาบาล
ทข่ี าดแคลนทนุ ทรพั ยไ์ ดม้ คี ณุ ภาพชวี ติ ทด่ี ขี น้ึ เชน่ สงเคราะหค์ า่ ใชจ้ า่ ยใน ศรนี ครนิ ทร์ คณะแพทยศาสตร์ จำ� นวน 100,000 บาท สำ� หรบั เงนิ จำ� นวน
การเดินทาง ดูแลสุขภาพความเป็นอยู่ของผู้ป่วย ฯลฯ ท้ังสร้างความ ดงั กลา่ วจะนำ� ไปชว่ ยเหลอื ผปู้ ว่ ยโรคมะเรง็ ทอ่ นำ�้ ดที ยี่ ากไร้ ขาดแคลนทนุ
ตระหนกั ถงึ ภยั จากมะเรง็ ทอ่ นำ้� ดใี หเ้ กดิ แกช่ มุ ชนและสงั คม รวมถงึ รณรงค์ ทรพั ย์ ท่ีเจบ็ ปว่ ยไม่มคี า่ ยา คา่ รักษา ตลอดจนค่ายานพาหนะในการเดนิ
เพ่ือป้องกันและปรับเปล่ียนพฤติกรรมการบริโภค นอกจากน้ียังให้การ ทางกลับภูมิล�ำเนา หรือเดินทางมารักษา รวมถึงช่วยเหลือบุคคลที่มีข้อ
สนบั สนนุ ทนุ การศกึ ษา การพฒั นาและวจิ ยั ใหแ้ กบ่ คุ ลากรทางการแพทย์ จ�ำกัดด้านการรักษาพยาบาล หรือเข้าถึงการรักษาพยาบาลบางอย่างที่
และเพอ่ื เปน็ ทนุ สำ� รองในการจดั หาและพฒั นาอปุ กรณท์ างการแพทย์ ใน นอกเหนือจากสิทธิท่ีได้รับ เช่น เครื่องมือพิเศษ หรือยาบางชนิดเช่น
การตรวจคัดกรอง และการดูแลผู้ป่วยท้ังในระยะการรักษาและระยะ อปุ กรณจ์ ใ้ี นหอ้ งผา่ ตดั , Human albumin, stent หรอื เครอ่ื งมอื ทจี่ ำ� เปน็
สุดท้ายของชีวิต โดยจะมีการจัดกิจกรรมท่ีเกี่ยวข้องกับการดูแล ต้องใช้เพื่อเพิ่มคุณภาพชีวิตเมื่อกลับไปอยู่ท่ีบ้าน อีกท้ังยังสามารถช่วย
ประชาชนใหป้ ลอดภยั จากโรคพยาธิใบไมต้ ับและมะเรง็ ท่อนำ�้ ดี เหลือผู้ป่วยโรคมะเร็งท่อน้�ำดีที่เสียชีวิตระหว่างการรักษาที่โรงพยาบาล
ศรนี ครนิ ทร์ คณะแพทยศาสตร์ มหาวทิ ยาลยั ขอนแก่น เชน่ กรณศี พไร้
ในชว่ ง 3 ปีทีผ่ า่ นมา มูลนธิ ิมะเรง็ ทอ่ น�้ำดี ไดม้ อบอปุ กรณ์ทางการแพทย์ ญาติ หรอื ยากจนไมม่ เี งนิ คา่ จดั งานศพ ตลอดจนคา่ ใชจ้ า่ ยในพธิ กี ารตา่ งๆ
เพอื่ สนับสนุนชว่ ยเหลอื ดา้ นการดแู ล รกั ษาพยาบาล แก่หน่วยงานต่างๆ หรือกรณีอื่นๆ ซ่ึงอยู่ในดุลยพินิจของฝ่ายพยาบาล ในการพิจารณาเป็น
เชน่ มอบเครอ่ื งเพ่ิมความเข้มข้นออกซเิ จน และชุดโครงโลหะส�ำหรับถ่วง รายกรณีไป ส�ำหรับทุนช่วยเหลือผู้ป่วย ทางมูลนิธิก�ำลังอยู่ระหว่างการ
แขนและขาผ้ปู ว่ ยให้แก่ ศนู ย์การณุ รักษ์ โรงพยาบาลศรนี ครินทร์ มอบ ประสานงานและตั้งคณะกรรมการกองทนุ ในโรงพยาบาลขอนแก่น และ
เครอ่ื งควบคมุ อณุ หภูมิผปู้ ่วยด้วยแรงลมรอ้ น ใหแ้ กภ่ าควิชาวสิ ญั ญวี ทิ ยา โรงพยาบาลสรรพสิทธิประสงค์ จ.อุบลราชธานี เพ่ือขยายเครือข่ายการ
คณะแพทยศาสตร์ มหาวิทยาลัยขอนแก่น มอบชุดเสาพร้อมลูกรอก ชว่ ยเหลือผ้ปู ว่ ยใหม้ ากขึน้
Retractor ให้แก่ภาควิชาศัลยศาสตร์ คณะแพทยศาสตร์ มหาวทิ ยาลัย

พยาบาลก�ำลงั แนะน�ำมลู นิธมิ ะเร็งทอ่ นำ้� ดใี หก้ ับผ้ปู ่วย

CASCAP | 05

มลู นธิ ิมะเรง็ ทอ่ นำ้� ดีให้ความรกู้ ับนกั ศกึ ษาในกจิ กรรมรบั น้องใหม่ นอกจากมอบทนุ ชว่ ยเหลอื ต่างๆ ทางมูลนิธิมะเรง็ ทอ่ น้ำ� ดี ไดจ้ ัดกจิ กรรม
สรู่ ั้วมหาวทิ ยาลัยขอนแก่น ให้ความรกู้ บั อสม. นักเรียน นกั ศึกษา และประชาชนท่ัวไปให้มคี วามรู้
เร่ืองพยาธิใบไม้ตับและมะเร็งท่อน�้ำดีในโอกาสต่างๆ เช่น ในงานวาระ
อสี านตา้ นภยั มะเรง็ ทอ่ นำ้� ดกี บั มลู นธิ มิ ะเรง็ ทอ่ นำ�้ ดสี ญั จร รว่ มกบั โครงการ
CASCAP มหาวทิ ยาลัยขอนแกน่ กจิ กรรมรบั น้องใหมแ่ ละกิจกรรมเชยี ร์
ของมหาวทิ ยาลยั และการเปน็ ทมี วทิ ยากรใหค้ วามรตู้ ามสถานศกึ ษา รวม
ถงึ การจดั นทิ รรศการใหค้ วามรตู้ ามงานตา่ งๆ เชน่ การรว่ มจดั นทิ รรศการ
ในกจิ กรรม“วนั ต่อตา้ นคอรปั ชั่น ประจ�ำปี 2558” การจัดกิจกรรมและ
นทิ รรศการทต่ี ลาดต้นตาล จังหวัดขอนแก่น เปน็ ต้น
กิจกรรมอืน่ ๆนอกจากการให้ความรกู้ ับสังคมและการช่วยเหลือผ้ปู ว่ ยทัง้
ทางตรงและทางอ้อม มูลนิธิมะเร็งท่อน�้ำดีได้เข้าร่วมกับกิจกรรม
สาธารณประโยชน์ต่างๆและสร้างเครือข่ายภาคเอกชนในการระดมทุน
ช่วยเหลือผู้ป่วยโรคมะเร็งท่อน้�ำดี เป็นการบอกกับสังคมทางอ้อมว่าผู้มี
ศักยภาพควรเข้ามาช่วยเหลือผู้ป่วยโรคมะเร็งท่อน้�ำดีท่ีส่วนใหญ่เป็นคน
ยากจน และยากลำ� บาก ทางมูลนธิ ไิ ดจ้ ับมือกับ CP All ในการเพ่มิ ช่อง
ทางการบริจาคให้กับมูลนิธิมะเร็งท่อน้�ำดีผ่านเคาน์เตอร์เซอร์วิสที่
7-Eleven ทกุ สาขาทว่ั ประเทศ มกี ารจดั กจิ กรรมรว่ มกบั หอการคา้ จงั หวดั
ขอนแกน่ เพอ่ื ประชาสมั พนั ธม์ ลู นธิ แิ ละใหค้ วามรเู้ กย่ี วกบั โรคมะเรง็ ทอ่ นำ�้ ดี
จากกิจกรรมต่างๆในระยะหลังพบว่านักธุรกิจ ผู้มีบทบาทในสังคมโดย
เฉพาะจังหวัดขอนแก่นเริ่มตระหนักถึงภัยจากโรคมะเร็งท่อน�้ำดีและมา
เขา้ รว่ มกจิ กรรมมากขึ้น
แม้ว่าในช่วงสามปีท่ีผ่านมาการด�ำเนินงานของมูลนิธิมะเร็งท่อน้�ำดีมี
ความเป็นรูปธรรมและมีเครือข่ายเพ่ิมข้ึนเป็นล�ำดับ แต่โจทย์ส�ำคัญที่
มูลนิธมิ ะเรง็ ท่อน�้ำดตี ้องท�ำใหล้ ลุ ่วงคอื การสรา้ งความตระหนกั ให้กบั
สังคมและท�ำให้ผู้ป่วยโรคมะเร็งท่อน้�ำดีได้รับความช่วยเหลือมากข้ึน
สุดทา้ ยขอฝากไวว้ า่ “รักชวี ิต รักครอบครัว รกั สังคม ชว่ ยกนั เฝา้ ระวัง
โรคมะเร็งท่อน�ำ้ ดี”

มลู นิธิมะเรง็ ท่อนำ�้ ดีจัดกระบวนการเรียนรใู้ หก้ บั นกั เรียน
โรงเรียนเทศบาลท่าตูม อ.ทา่ ตมู จ.สุรินทร์

CASCAP | 06

สัมภาษณ์
ผศ.พญ.เนตรเฉลียว สณั ฑพ์ ิทกั ษ์

ประธานมูลนธิ ิมะเรง็ ท่อน้ำ� ดี

เรอ่ื ง/ภาพ : พรชีรา ชูสอน/ปยิ พล จันทรา

วันนว้ี ารสาร CASCAP จะพาท่านไปพูดคยุ กบั ผศ.พญ.เนตรเฉลียว สัณฑ์พทิ กั ษ์ ประธานมูลนธิ มิ ะเร็งท่อน้ำ� ดี อาจารย์ที่เป็นผู้มคี วามเข้าใจอยา่ งดี
ในปญั หาสาธารณสขุ ทรี่ า้ ยแรงของภาคตะวนั ออกเฉยี งเหนอื ทปี่ ระชากรยงั มนี สิ ยั รบั ประทานปลาดบิ ทำ� ใหต้ ดิ เชอื้ พยาธใิ บไมต้ บั ซงึ่ เปน็ สาเหตขุ องโรค
มะเร็งทอ่ น้ำ� ดี ทำ� ใหป้ ระชากรในภมู ภิ าคน้เี สียชีวติ ปีละกว่า 10,000 คน อาจารยเ์ ช่อื ว่า มลู นิธมิ ะเร็งทอ่ น�้ำดีจะเป็นองคก์ รภาคเอกชนท่ีคอยกระตุ้น
เตอื นภาครฐั ใหค้ วามใสใ่ จตอ่ โรคนี้ และเปดิ โอกาสใหผ้ มู้ จี ติ ศรทั ธารว่ มตระหนกั และรว่ มบรจิ าคเพอ่ื ชว่ ยเหลอื ผปู้ ว่ ยโรคมะเรง็ ทอ่ นำ�้ ดที ย่ี ากไร้ ดงั นนั้
มูลนธิ นิ ีจ้ ะทำ� ให้สงั คมหันมาดแู ลตวั เอง สร้างเสริมภูมิคุม้ กนั ตวั เองพรอ้ มๆกับการเยียวยารกั ษา ต่อส้กู ับโรครา้ ยนี้รว่ มไปกบั ภาครัฐ
อาจารยร์ ู้จกั โรคมะเรง็ ท่อนำ�้ ดีตั้งแตต่ อนไหน อาจารยม์ คี วามเหน็ ต่อโรคมะเร็งทอ่ น้ำ� ดีอยา่ งไร
ตัง้ แต่สมัยมาท�ำงานทคี่ ณะแพทยศ์ าสตร์ มหาวิทยาลัยขอนแก่น เมื่อประมาณ 40 ปีท่ีแล้ว ในสมัยนั้นพบว่าเป็นโรคทีร่ ักษาได้ยากมาก ผู้ป่วยส่วน
ใหญ่ในสมยั นัน้ มักจะมีโอกาสรอดชวี ิตไม่สูงนกั และเป็นโรคท่นี า่ สงสาร
อาจารย์รู้สกึ อยา่ งไรบ้างท่ไี ดเ้ ป็นประธานมูลนธิ มิ ะเรง็ ท่อนำ้� ดใี นประเทศไทยคนแรก
รูส้ ึกเป็นเกยี รติทเ่ี ป็นประธานมลู นิธมิ ะเรง็ ท่อนำ�้ ดีทจี่ ะสามารถช่วยเหลือด้านการบำ� บดั รักษาและทำ� ให้โรคน้นี ้อยลงจากสงั คมได้

CASCAP | 07

“มะเร็งท่อน�้ำดีเป็นเรื่อง
ของทกุ ภำคส่วนในสงั คม”

อำจำรยค์ ดิ วำ่ งำนในสว่ นไหนของมลู นมิ ะเรง็ ทอ่ นำ�้ ดที เี่ รำเอำมำตง้ั เปน็ จดุ ประสงคข์ อ้ หนงึ่ ของมลู นธิ ฯิ ทบี่ อกวำ่ ชว่ ยเหลอื ผปู้ ว่ ยมะเรง็ ทอ่ นำ�้ ดี
priority แรกในกำรทำ� งำน จดุ ประสงค์ไหนทีอ่ ำจำรยใ์ หน้ ้ำ� หนกั มำก เรำชว่ ยเหลอื เฉพำะผทู้ เ่ี ขำ้ รบั กำรรกั ษำทโี่ รงพยำบำลเครอื ขำ่ ยเทำ่ นนั้
ทส่ี ุดและเพรำะอะไร หรอื เปล่ำ และมีวธิ กี ำรช่วยเหลืออย่ำงไร
ส่วนตัวคิดว่า การให้ข้อมูลแก่สังคมโดยเฉพาะเร่ืองอุบัติการณ์เกิดโรค มูลนิธิมะเร็งท่อน�้าดีไม่ได้ช่วยเหลือเฉพาะผู้ท่ีเข้ารับการรักษาท่ีโรง
มะเรง็ ทอ่ นา�้ ดี ทส่ี งู มากทสี่ ดุ ในโลกอยา่ งนา่ ตกใจ เพราะถา้ สงั คมตระหนกั พยาบาลเทา่ นน้ั แตเ่ ราเขา้ ไปชว่ ยเหลอื ผปู้ ว่ ยทเ่ี ขา้ ไมถ่ งึ การรกั ษาดว้ ย โดย
เห็นปัญหาตรงนี้ได้ จะท�าให้การแก้ไขปัญหาโรคมะเร็งท่อน้�าดีด้วย วธิ กี ารชว่ ยเหลือ คอื เราจะใหเ้ งนิ สงเคราะหบ์ า้ ง ใหค้ วามร้เู กยี่ วกับโรค
กระบวนการอ่นื ๆตามมาแบบยัง่ ยนื มะเร็งท่อน�า้ ดีบา้ ง หรอื เป็นความรู้ในการบา� บัดรักษาโรคในระยะสุดท้าย
แก่ผู้ป่วยและครอบครวั
อำจำรย์คดิ ว่ำกำรแก้ปญั หำโรคมะเรง็ ทอ่ นำ�้ ดีสว่ นไหนทีย่ ำกท่ีสุด
คิดว่าทุกๆส่วนมีความยากเหมือนกันหมด ท้ังด้านการรณรงค์ให้คน อำจำรยอ์ ยำกใหใ้ ครมำมสี ว่ นรว่ มในกำรแกไ้ ขปญั หำโรคพยำธใิ บไมต้ บั
ตระหนักถงึ ปญั หา การชว่ ยเหลอื ผู้ป่วยใหเ้ ขา้ ถงึ การตรวจคดั กรอง และ และมะเร็งท่อน้ำ� ดีกนั บำ้ ง
ชว่ ยเหลอื ดา้ นการบา� บัดรักษา ทงั้ หมดน้ยี ากเหมอื นกนั หมด ทุกภาคส่วนของสังคมควรจะเข้ามาช่วยกันท้ังหมดเพราะโรคน้ีเป็นโรคที่
เกยี่ วกบั คนจา� นวนมากหลายภาคสว่ น ไมค่ วรเปน็ คนเฉพาะกลมุ่ ทรี่ ว่ มกนั
คนไทยจ�ำนวนมำกเขำ้ ใจผดิ เกีย่ วกบั โรคมะเร็งท่อนำ�้ ดี ทงั้ เรื่องของชอ่ื แก้ปัญหานี้
ทีเ่ รียกกนั อยำ่ งสบั สนกับมะเรง็ ตบั ท�ำให้โรคมะเร็งท่อน้�ำดแี มจ้ ะท�ำให้
คนอีสำนเสียชีวิตเป็นอันดับ 1 ของประเทศแต่ก็ยังไม่เป็นท่ีรู้จัก อำจำรย์มีอะไรฝำกถึงคนที่ท�ำงำนขับเคลื่อนกำรแก้ปัญหำโรคพยำธิ
อำจำรยค์ ดิ วำ่ มลู นธิ มิ ะเรง็ ทอ่ นำ้� ดจี ะมสี ว่ นรว่ มในกำรแกไ้ ขควำมเขำ้ ใจ ใบไมต้ ับและมะเรง็ ทอ่ นำ�้ ดีบ้ำง
ผิดดังกลำ่ วได้อยำ่ งไร คนทเี่ ขา้ มาขบั เคลอ่ื นโรคนตี้ อ้ งมคี วามอดทนเปน็ อยา่ งมากในการทา� งาน
มูลนิธิมะเร็งท่อน�้าดีจะเข้ามามีส่วนร่วมในการให้ความรู้และข้อมูลที่ถูก ให้ประสบความส�าเร็จ ซ่ึงการช่วยเหลือผู้ป่วยมะเร็งท่อน้�าดีท้ังหมดนี้
ตอ้ งแกส่ งั คม วา่ จริงๆแล้วโรคมะเร็งทอ่ นา้� ดคี ืออะไร เท่ากบั เปน็ การท�าบุญชว่ ยเหลอื ช่วยชีวิตคน ก็ขอใหเ้ กดิ เปน็ อานิสงสก์ าร
ท�าดขี น้ึ กบั คนท่ีตัง้ ใจทุกคน

ติดตำมขำ่ วสำรของมลู นธิ ิมะเรง็ ทอ่ น้�ำดไี ดท้ ่ี www.cca.in.th และ www.facebook.com/ccafoundationthai
CASCAP | 08

30 ปี พยาธใิ บไม้ตับและมะเรง็ ทอ่ น�ำ้ ดี

องคค์ วามร้ทู ส่ี รา้ งสมเพื่อผู้ป่วยในปจั จุบันและอนาคต

โดย ดร.พรชรี า ชสู อน นกั วจิ ยั โครงการ CASCAP

CASCAP | 09

30 ปี พยาธใิ บไม้ตับ

และมะเร็งท่อน�ำ้ ดี

เวลา 30 ปี นี่เทยี บไดก้ ับคร่งึ ชวี ิตคนหน่ึงคน แตถ่ า้ เป็นโรคมะเร็งทอ่ นำ�้ ดี
เมอื่ 30 ปีทแ่ี ลว้ ละ่ สงสัยเหมือนกันไหมคะว่ามอี ะไรเพม่ิ เติมเข้ามาบา้ ง
และเปน็ ไปได้ไหมวา่ อีก 30 ปขี า้ งหน้าจากน้ี โรคมะเรง็ ท่อนำ�้ ดจี ะกลาย
เปน็ เพียงบันทึกทางประวัติศาสตร์ ที่คร้งั หนึง่ เคยระบาดและเป็นโรคที่
นา่ กลวั แตถ่ า้ วนั นน้ั ทม่ี าถงึ กบั กลายเปน็ โรคทเี่ รารบั มอื ได้ ปอ้ งกนั ได้ และ
รกั ษาไดส้ บายๆ ซงึ่ กอ่ นจะยอ้ นไปดขู อ้ มลู เมอื่ 30 ปที แ่ี ลว้ เราตอ้ งมารจู้ กั
เร่ืองราวที่ยังไม่เป็นต�ำนานของพยาธิใบไม้ตับและมะเร็งท่อน้�ำดี
กันก่อนคะ่
พยาธใิ บไม้ตบั หรอื Opisthorchis viverrini เรียกส้ันๆวา่ Ov ตามชื่อตวั ศ.ดร.พวงรตั น์ ยงวณชิ ย์ เลขาธกิ ารมลู นธิ มิ ะเรง็ ทอ่ นำ�้ ดแี ละนกั วจิ ยั เรอ่ื ง
แรกของจนี สั (genus) ดา้ นหนา้ และสปชี สี ด์ ้านหลงั (species) ถกู คน้ พยาธิใบไม้ตับและมะเร็งท่อน้�ำดี คณะแพทยศาสตร์ มหาวิทยาลัย
พบมาตง้ั แตป่ ี พ.ศ. 2429 ครง้ั แรกในชะมด (Felis viverrus) ตอนนนั้ ไมม่ ี ขอนแกน่ เลา่ ใหฟ้ ังวา่ เมอื่ 30 ปที ่ีแลว้ เรารู้แคว่ ่า พยาธใิ บไมต้ ับและ
ใครรวู้ า่ พยาธติ วั เลก็ ขนาดนจ้ี ะเปน็ สาเหตขุ องโรคมะเรง็ ทอ่ นำ�้ ดที เี่ รารจู้ กั มะเรง็ ทอ่ นำ้� มคี วามสมั พนั ธก์ นั แตไ่ มร่ กู้ ลไกวา่ โรคพยาธใิ บไมต้ บั ทำ� ให้
กนั เปน็ อยา่ งดใี นปจั จบุ นั ตอ่ มาปี พ.ศ. 2458 พยาธใิ บไมต้ บั ถกู รายงาน เป็นมะเรง็ ทอ่ นำ�้ ดีไดอ้ ย่างไร อะไรอยู่ตรงกลางท่เี ชอื่ มตอ่ ระหว่างโรคทั้ง
ครั้งแรกในประเทศไทย โดย Prof. Leiper ที่ได้รับตัวอย่างพยาธิจาก สองนี้ จนกระท่ังเมือ่ ปี พ.ศ. 2533 Dr. Hibbs ไดค้ น้ พบสารตัวกลางใน
Dr.Kerr ซึ่งได้ตัวอย่างมาจากนักโทษในจังหวัดเชียงใหม่ และปี 2470 กระบวนการอักเสบทชี่ อื่ วา่ ไนตรกิ ออกไซด์ (Nitric oxide, NO) ซง่ึ ทำ�
ศ.นพ.เฉลิม พรมมาส ไดร้ ายงานว่าพบพยาธชิ นิดนจ้ี ากการชันสตู รศพผู้ ให้จ๊ิกซอว์ท่ีหายไปได้รับการต่อเติม ประกอบกับการช่วงเวลาน้ัน มีการ
ปว่ ยทเ่ี ปน็ คนรอ้ ยเอด็ ตอ่ มาในปี 2509 ศ.นพ.ณฐั ภมรประวตั ิ และ ศ.นพ. พัฒนาเทคโนโลยีทางเคมีวิเคราะห์และชีววิทยาโมเลกุลมากข้ึน จึง
วีกิจ วีรานุวัตต์ิ ไดศ้ กึ ษาถงึ โรคตับในประเทศไทย กพ็ บพยาธใิ บไม้ตบั ใน เปน็ การเปดิ ศกั ราชงานวจิ ยั ทอ่ี ธบิ ายความสมั พนั ธต์ า่ งๆเหลา่ นใ้ี นเวลาตอ่
ผปู้ ว่ ยทสี่ งสยั วา่ เปน็ มะเรง็ ตบั โดยในเวลาตอ่ มามรี ายงานทางระบาดวทิ ยา มาวา่ จนตอนน้เี ราได้องคค์ วามร้ทู ่สี ำ� คญั คอื “การติดพยาธิใบไมต้ ับนั้น
ถงึ ความสมั พนั ธ์ของโรคพยาธใิ บไมต้ บั และมะเร็งทอ่ น้�ำดีอกี มากมาย ทำ� ใหเ้ กดิ การอักเสบแบบเร้อื รังเปน็ เวลานานในทอ่ น�้ำดี ร่างกายจะตอบ
จากการคน้ พบดงั กลา่ วในมนษุ ย์ จงึ เกดิ การตงั้ สมมตฐิ านวา่ พยาธใิ บไม้ สนองต่อการติดพยาธิโดยให้เซลล์เม็ดเลือดขาวปล่อยสารตัวกลางหลาย
ตับน่าจะเป็นสาเหตุท่ีท�ำให้เกิดมะเร็งท่อน�้ำดี และน�ำไปสู่การทดสอบ ชนิดรวมท้ังอนุมูลอิสระ เช่นสารไนตริกออกไซด์ (NO) ซ่ึงไม่สามารถ
สมมติฐานน้ีในสัตว์ทดลอง โดยนักวิทยาศาสตร์กลุ่มแรกท่ีท�ำการศึกษา ทำ� ลายตวั พยาธใิ ห้ตาย แต่สารเหล่าน้ีกลบั ท�ำลายเซลล์ท่อน�ำ้ ดปี กติ ทีน่ ่า
คือ ศ.นพ.ณฐั ภมรประวัติ และ ศ.นสพ.วทิ ยา ธรรมวทิ ย์ ในปี พ.ศ. 2521 สนใจยงิ่ ไปกวา่ นคี้ อื การตดิ พยาธใิ บไมต้ บั ซำ�้ จะทำ� ใหม้ กี ารตอบสนองของ
โดยใหส้ ารกอ่ มะเรง็ dimethylnitrosamine (ซ่งึ เป็นสารที่อาจพบได้ใน ร่างกายโดยเซลล์เม็ดเลือดขาวจะเคลื่อนท่ีมาบริเวณติดพยาธิรวดเร็วขึ้น
อาหารหมกั ดอง) ผสมในนำ้� ด่มื ร่วมกบั การป้อนตัวออ่ นระยะตดิ ตอ่ ของ เปน็ ลำ� ดบั และผลของการอกั เสบทำ� ใหท้ อ่ ทางเดนิ นำ�้ ดเี กดิ พงั ผดื มกี าร
พยาธิใบไม้ตับ ได้แก่ เมตาเซอร์คาเรีย ในหนูแฮมสเตอร์ชนิด Syrian ทำ� ลายสารพนั ธกุ รรมคอื เบสบนดเี อน็ เอ จนทำ� ใหเ้ กดิ การกลายพนั ธแ์ุ ละ
Golden hamster ซงึ่ ผลการทดลองพสิ จู นใ์ หเ้ หน็ ชดั เจนวา่ หนแู ฮมสเตอร์ มโี อกาสพฒั นาเปน็ เซลลม์ ะเรง็ ได”้ บางทรี า่ งกายทพ่ี ยายามรกั ษาตวั เอง
ทุกตวั เปน็ มะเรง็ ท่อน�้ำดีในระยะเวลาประมาณ 6 เดือน ซ่งึ จากการงาน ก็กลับมาทำ� ร้ายตัวเองได้อย่างไม่น่าเชอ่ื
วจิ ยั ดงั กลา่ วไดน้ ำ� มาสงู่ านวจิ ยั อกี มากมายทอ่ี ธบิ ายความสมั พนั ธข์ องการ
เกิดมะเร็งท่อน้�ำดีเพ่ือน�ำไปสู่การป้องกันและรักษาในเวลาต่อมา
CASCAP | 10

รศ.นพ.ณรงค์ ขันตีแก้ว หัวหน้าโครงการ CASCAP และรองประธาน ในปี พ.ศ. 2542 – 2545 รศ.นพ.ณรงค์ ขนั ตแี ก้ว ได้รายงานการผา่ ตัดผู้
มลู นธิ มิ ะเร็งท่อน้�ำดี ศัลยแพทย์ทผี่ า่ ตัดรกั ษามะเรง็ ท่อน้ำ� ดีมากว่า 20 ปี ปว่ ยมะเรง็ ทอ่ นำ�้ ดี 30 ราย ดว้ ยวธิ ที ไ่ี มไ่ ดร้ ะบายนำ�้ ดอี อก (Preoperative
เลา่ ให้พวกเราฟังวา่ เม่ือ 30 ปที ่ีแล้ว มะเร็งท่อน้ำ� ดถี ือเป็นโรคทห่ี มอพูด biliary drainage, PBD) พบอตั รารอดชีวติ ของผู้ป่วย 4 ปีหลงั การผ่าตดั
ได้ว่า “ผ่าก็ตาย ไม่ผ่าก็ตาย” เพราะสมัยน้ันมะเร็งท่อน้�ำดียังไม่เป็นที่ 6.7% นอกจากน้ีพบอัตรารอดชีวติ 5 ปี ในช่วงปี พ.ศ. 2548 – 2552 ถึง
รจู้ กั ดที างการแพทย์ ยงั ไมม่ เี ครอ่ื งมอื ในการวนิ จิ ฉยั โรคทแี่ มน่ ยำ� ประกอบ 10.8% จากการผ่าตัดผู้ป่วยมะเร็งท่อน�้ำดีชนิดนอกตับ 58 ราย และ
กบั มะเรง็ ทอ่ นำ�้ ดใี นระยะเรมิ่ ตน้ จะไมแ่ สดงอาการแตจ่ ะมอี าการในระยะ 11.2% จากการผ่าตัดผู้ป่วยมะเร็งท่อน้�ำดีชนิดในตับ 73 ราย และถ้า
ลกุ ลามซงึ่ กว่าจะมาถึงแพทย์กส็ ายไปเสยี แลว้ เป็นการผา่ ตดั แบบเอาเน้อื เยื่อมะเรง็ ออกหมด (R0 resection) พบอัตรา
รอดชีวิต 5 ปี มากกวา่ 20% และในปี พ.ศ. 2549 – 2554 พบว่าการ
ในจงั หวดั ขอนแก่น มีรายงานการผา่ ตัดมะเรง็ ท่อนำ้� ดีครัง้ แรกเมือ่ 30 ปี ผา่ ตดั แบบเอาเนอ้ื เยอื่ มะเรง็ ออกหมด (R0) ในผปู้ ว่ ยมะเรง็ ทอ่ นำ�้ ดบี รเิ วณ
กอ่ น โดย ศ.นพ.ทองอวบ อตุ รวเิ ชยี ร และ รศ.นพ.วชั รพงศ์ พทุ ธิสวัสดิ์ ขวั้ ตบั (perihilar cholangiocarcinoma) จำ� นวน 153 ราย ไดอ้ ตั รารอด
โดยพบวา่ โรคนเ้ี กดิ ในผชู้ ายมากกวา่ ผหู้ ญงิ จากการรวบรวมผลการผา่ ตดั ชีวิต 5 ปี สูงถึง 47% ซึง่ ผลการรกั ษาที่ดีขนึ้ น้ที �ำให้เหน็ ว่าโรคมะเร็งทอ่
ผปู้ ว่ ยมะเร็งท่อนำ�้ ดจี �ำนวน 125 ราย ระหวา่ งปี พ.ศ. 2525 - 2528 โดย น้ำ� ดไี ม่ใชโ่ รคทีร่ ักษาไมไ่ ด้อีกต่อไปแลว้
รศ.นพ.วัชรพงศ์ พบว่ามี 21 ราย ท่ีสามารถผ่าตัดเอามะเร็งออกได้หมด
แตม่ ีอัตรารอดชวี ิตหลงั ผา่ ตัด 1 ปี เพียง 15% 30 ปีท่ีผ่านมานี้ เราได้ท�ำงานวิจัยจนมีองค์ความรู้มากขึ้น เข้าใจถึง
สาเหตุการกอ่ มะเร็งทอ่ นำ�้ ดีและกลไกการเกิดโรคมากขนึ้ ซ่ึงทัง้ หมดน้ี
หลงั จากนนั้ ตงั้ แตป่ ี พ.ศ. 2540 พบวา่ การรกั ษาโรคมะเรง็ ทอ่ นำ้� ดมี กี าร สามารถน�ำมาใช้เพื่อพัฒนาการป้องกันและรักษาโรคมะเร็งท่อน้�ำดีใน
พฒั นาท่ดี ีขน้ึ เพราะวา่ การวินิจฉัยโรคทำ� ไดด้ ขี ้ึน มคี วามก้าวหนา้ ของ ปจั จบุ ัน ในอนาคต องค์ความรตู้ อ่ ยอดจากนี้ ยิ่งจะสามารถชว่ ยใหเ้ รา
รังสีวินิจฉัยมากขึ้น โดยเฉพาะการอัลตราซาวด์ (Ultrasound), การ รู้และเข้าใจโรคมะเร็งท่อน�้ำดีมากข้ึน และเป็นไปได้ว่าเทคโนโลยีการ
เอกซเรยค์ อมพิวเตอร์ (Computed tomography scan; CT) และการ ตรวจวนิ ิจฉัยและการรักษาท่ีดขี ึ้นนน้ั จะทำ� ให้มะเรง็ ท่อนำ้� ดี เป็นโรค
ท�ำ Magnetic resonance imaging (MRI) มกี ารพฒั นาระบบการดแู ล ที่เรารบั มอื ได้ ปอ้ งกนั ได้ และรกั ษาได้สบายๆ มาดกู ันอีกที 30 ปีสง่
ผู้ป่วยก่อนและหลังการผ่าตัด การพัฒนาเทคนิคการดมยาสลบและการ ท้ายตอ่ จากนีก้ ันนะคะ
ผ่าตัดที่ดีขึ้น ท�ำให้ผู้ป่วยเสียเลือดน้อยลง อัตราการเสียชีวิตและภาวะ
แทรกซ้อนหลังการผ่าตัดจึงลดลง ผลการรักษาผู้ป่วยมะเร็งท่อน้�ำดีจึงมี
ประสทิ ธิภาพขนึ้ มาก

CASCAP | 11

“เป็นการยากที่จะไปถามแม่ค้า
ตรงๆวา่ นำ�้ ปลารา้ ตม้ ไหม ถา้ ไมต่ ม้
ปลารา้ หมกั ไวเ้ กนิ สามเดอื นหรอื ไม่
ดังนั้นปลาแดกที่ซื้อมาจากตลาด
หากไม่แน่ใจควรท�ำให้สุกก่อนกิน
หรือเก็บไว้ก่อนสักสามเดือนค่อย
เอาออกมากนิ ”

ปลาแดก วิถีของคนอีสาน
เร่อื ง/ภาพ : รพนิ ทร์ ยนื ยาว

ปลาแดก ในภาษาอสี าน หรือปลาร้า ในภาษาไทยกลาง แมว้ า่ เรยี กดว้ ย หรือกินข้าวไม่อร่อย” คนอีสานไม่ว่าเด็กหรือผู้ใหญ่ จะได้ทานปลาแดก
ภาษาทแี่ ตกตา่ ง แตใ่ นความเปน็ จรงิ แลว้ ปลาแดกของคนอสี านกบั ปลารา้ เปน็ วถิ ี กนิ ไดท้ ง้ั ดบิ หรอื สกุ อาหารเกอื บทกุ อยา่ งของคนอสี านจะมปี ลารา้
ของคนไทยกลางน้นั ไมม่ คี วามแตกต่างกนั เลย คำ� ว่า “แดก” ชาวอสี าน เป็นตัวหลักในการปรุงอาหาร ถ้าขาดปลาร้าจะถือได้ว่าขาดความเป็น
แปลวา่ ทำ� ใหเ้ ขา้ กนั คน้ั ใหเ้ ขา้ เปน็ เนอื้ เดยี ว ดงั นนั้ ปลาแดก แปลวา่ ปลา อสี านไป
ทค่ี น้ั หรอื ทำ� ใหเ้ ขา้ เปน็ เนอ้ื เดยี วกบั เกลอื เมอ่ื พดู ถงึ ปลาแดก ผเู้ ขยี นกเ็ หน็
ปลาร้าอยู่ในไหข้างห้องครัวหรืออยู่ใต้ถุนบ้าน ใต้ถุนยุ้งฉางข้าวมาตั้งแต่ ปลาแดกหรอื ปลารา้ เปน็ ภมู ปิ ญั ญาการถนอมอาหารอนั ชาญฉลาดของคน
จำ� ความได้ อสี านทมี่ กี ารทดลองนำ� เกลอื บดจากการตม้ ในพน้ื ทท่ี งุ่ กลุ ารอ้ งไห้ ซงึ่ แถบ
ภมู นิ เิ วศนนั้ จะมบี อ่ เกลอื ในชมุ ชนกนั มาก พอนำ� เกลอื มาคลกุ เคลา้ กบั ปลา
ปลาแดกกบั วถิ ขี องคนอสี าน อาจจะเรยี กไดว้ า่ อยใู่ นสายเลอื ดแลว้ ทมี่ คี ำ� ทไ่ี ด้มาจากห้วย หนอง คลอง บงึ กุด และแมน่ ้ำ� ชาวอสี านสามารถจับ
พดู ตดิ ปากกนั วา่ “ถา้ ไมไ่ ดก้ นิ ปลาแดกจะครน่ั เนอ้ื ครน่ั ตวั กนิ ขา้ วไมแ่ ซบ่ ปลาจากแมน่ ำ�้ สายหลกั ไดป้ ริมาณมาก ที่เหลือจากการกนิ สดๆและเหลอื
CASCAP | 12

จากการน�ำมาประกอบอาหารอย่างอืน่ เชน่ ตม้ ปลา ลาบ ก้อย ป้ิงปลา
เป็นต้น จากน้ันก็จะน�ำปลาที่เหลือน�ำไปท�ำเป็นปลาแห้งตากแดด ท�ำ
ปลาสม้ และท้ายสุดก็กลายเป็นปลาแดกตามมา ใส่เกลือใสร่ ำ� ข้าว พรอ้ ม
ขา้ วคั่วสกั นดิ จะไมเ่ นา่ แถมมกี ลน่ิ เฉพาะ หอมแบบอสี านๆ หลายคนมา
พูดแซวกันตลกๆว่า ซ๊ีด...ๆ อ้า กล่ินปลาร้าหอม...ชื่นใจ

พอ่ บัวลี บญุ จันทร์ ชาวบา้ นท่าศาลา หนึ่งในผูท้ ำ� ปลาแดกอาศยั แมน่ ำ้� ชี
เลี้ยงครอบครัว ซ่ึงอยู่ในเขตต�ำบลชีทวน อ�ำเภอเขื่องใน จังหวัด
อุบลราชธานี ได้กล่าวถึงกรรมวิธีท่ีได้ท�ำปลาแดกต้ังแต่พ่อแม่พาท�ำมา
กรรมวธิ ที ำ� ปลาแดกนนั้ เรม่ิ ตน้ ดว้ ยการนำ� ปลาทไี่ ดม้ าลา้ งทำ� ความสะอาด
แล้วใส่เกลือในปริมาณท่ีพอเหมาะตามสูตรใครก็แล้วแต่ตามท่ีมีการ
ถ่ายทอดกนั มา พร้อมร�ำข้าว ขา้ วค่ัว แลว้ บรรจเุ ข้าในไห หมกั ไวน้ านกวา่
6 เดือนขึ้นไป ถ้าต้องการให้อร่อยๆจริงก็ต้อง 1 ปีเต็ม ค่อยน�ำมาใช้
ประกอบอาหารได้ ซ่ึงปลารา้ ชนั้ ดนี ัน้ จะต้องมีหนอนนอ้ ยตัวสีขาวเดิน
ลาดตะเวนรอบปากไหอยู่ตลอดเวลา เฝา้ อย่ปู ากอ่าว แสดงวา่ ไหนี้มดี ี
มาก ตอ้ งมกี ารคมุ้ ครองเปน็ อยา่ งดี แถว...แถว..แถวตรง วนั ทยาหตั ....
กระด๊บึ ...กระดึบ๊ ...กระด๊ึบ...ฮา... ถา้ เปน็ ปลาแดกสกุ จะไมอ่ รอ่ ยเทา่ ปลาแดกดบิ พรอ้ มตอ้ งมกี ลนิ่ ตๆุ สกั นดิ
ก็ดีน่ารับประทาน
เม่ืออยู่ในไหภายใต้บรรยากาศปกติท่ีอุณหภูมิ 25 องศาเซลเซียส ผ่าน
ระยะเวลาการหมักจนได้ท่ี ปลาร้า สามารถน�ำมาประกอบอาหารแบบ ความเชอื่ เหลา่ นน้ั ทำ� ใหต้ ามมาดว้ ยพฤตกิ รรมการกนิ ทสี่ บื ทอดกนั มาอยา่ ง
อีสานๆ ได้หลายชนิดอย่าง เช่น ส้มต�ำ ลาบ น�้ำตก แจ่วฮ้อน ป่นปลา ยาวนาน กลายเป็นวิถีการกินท่ีผิดเพ้ียน จนน�ำไปสู่ยอดสถิติโรคร้ายมา
แจว่ บองและอาหารเลศิ รสของภาคอสี านทง้ั หลาย ปลารา้ ถกู พฒั นาเรอื่ ย คร่าชีวิตของชาวอีสาน ส่วนใหญ่จะเป็นโรคพยาธิใบไม้ตับท่ีเป็นปัจจัย
มา จากการหมักด้วยเกลือสินเธาว์จากกาฬสินธุ์จนเปลี่ยนมาใช้เกลือ ส�ำคัญที่ท�ำให้เกิดโรคมะเร็งท่อน้�ำดีมากกว่าภาคอื่นๆ ด้วยภาครัฐอย่าง
อนามัยจากอ่าวไทยทอ่ี ดุ มุ ดว้ ยไอโอดนี ในปจั จุบนั เชน่ ฝา่ ยสาธารณสขุ เองกพ็ ยายามทจ่ี ะรณรงคไ์ มใ่ หก้ นิ ปลาดบิ ๆ ควรมกี าร
ผ่านความร้อนท�ำให้สุกเสียก่อนถึงจะปลอดภัยในการรับประทาน แต่
ด้วยความเช่ือในการกินอาหารของคนอีสานและเป็นพฤติกรรมการกิน สถานการณต์ อนนถ้ี อื วา่ ลดการกนิ ดบิ นอ้ ยลง นน้ั ใชว่ า่ จะหมดไป ยงั มหี ลง
สืบทอดกันมาเป็นระยะเวลากว่าพันปี ในอดีตท่ีผ่านมาคนอีสานจะชอบ เหลอื การกนิ ดบิ อยใู่ นชนบทหา่ งไกล หรอื แมแ้ ตค่ นเมอื งทก่ี นิ ไปอยา่ งรเู้ ทา่
น�ำปลาแดกมากินดิบโดยใส่พริกค่ัวบด ผักหอมแดง บีบน้�ำมะนาวใส่ให้ ไม่ถงึ การณ์ โดยเฉพาะปลาแดกท่ีขายตามตลาด เราไมร่ ู้วา่ แม่ค้าหมกั ไว้
เปรย้ี วสกั นดิ อรอ่ ยจรงิ เชยี ว ใชข้ า้ วเหนยี วปน้ั แนน่ ๆจำ�้ ลงไปในถว้ ยทมี่ ชี นิ้ ได้ระยะเวลานานพอจนความเค็มท�ำใหพ้ ยาธติ ายหรือไม่
ปลาแดก ยงั ไมพ่ อเท่านนั้ ย่งิ กินยงิ่ อรอ่ ย นำ� ช้ินปลาแดกทอ่ี ยูใ่ นถ้วยมา
ฉีกเป็นช้ินกินกับผักพื้นบ้านอย่างผักเม็ก ผักกระโดน ผักกระเดาหวาน ทราบจาก รศ.นพ.ณรงค์ ขันตแี กว้ ว่าปลารา้ หมักเกินสามเดือนขึน้ จะพอ
และผกั อกี หลายชนดิ ทข่ี น้ึ ตามธรรมชาติ เปน็ วถิ ขี องชาวอสี านทม่ี รี ปู แบบ กินได้เพราะเค็มได้ท่ีจนพยาธิใบไม้ตับมันตาย แต่ปัจจุบันวิถีการกินท่ี
การกนิ แบบเรยี บง่าย ไม่ยุ่งยากมากมาย เปล่ยี นไป ในภาคอสี านมรี ้านส้มตำ� อยู่แทบทุกซอย เปน็ การยากที่จะไป
ถามแมค่ า้ ตรงๆวา่ นำ�้ ปลารา้ ตม้ ไหม ถา้ ไมต่ ม้ ปลารา้ หมกั ไวเ้ กนิ สามเดอื น
ด้วยความเชื่อที่ของชาวอีสาน ท่ีเชื่อว่า การหมักปลาแดกกับเกลือใส่ใน หรือไม่ ดังนั้นปลาแดกทีซ่ อื้ มาจากตลาด หากไม่แนใ่ จควรทำ� ใหส้ ุกก่อน
ไหหมกั ไวถ้ งึ ปมี นั กเ็ ปน็ หรอื ปลาแดกกส็ ามารถทานไดอ้ ยา่ งปลอดภยั และ กินหรือเกบ็ ไว้กอ่ นสักสามเดอื นค่อยเอาออกมากนิ ...ทกุ วนั นีค้ นอสี านมี
ความเชื่ออีกอยา่ งการนำ� นำ้� มะนาวบีบลงในปลาแดกจะท�ำให้ ปราศจาก แต่ความเสีย่ งจริงๆ...เฮอ้ !
เชอ้ื โรคสามารถทานไดอ้ ยา่ งปลอดภยั พรอ้ มการนำ� เนอ้ื ปลาดบิ มาทำ� กอ้ ย
คั้นใส่มดแดงรับประทาน อีกอย่างปลาแดกน�ำมาใส่ส้มต�ำก็ดี

CASCAP | 13

รอบรว้ั CASCAP โครงการ CASCAP มหาวิทยาลัยขอนแก่น จัด
งานวาระอสี านต้านภัยมะเร็งทอ่ น้ำ� ดีฯ คร้ังท่ี 28
โครงการ CASCAP มหาวทิ ยาลัยขอนแก่น รว่ มกับ
มูลนิธิมะเร็งท่อน�้ำดี โรงพยาบาลพรเจริญ
สาธารณสุขอ�ำเภอพรเจริญ สาธารณสุขจังหวัด
บึงกาฬ จัดมหกรรม วาระอีสานต้านภัยมะเร็งท่อ
น้�ำดี กับ มูลนิธิมะเร็งท่อน้�ำดีสัญจร คร้ังที่ 28
โครงการ CASCAP มหาวิทยาลัยขอนแก่น จัด CASCAP ชวนน้องใหม่มหาวิทยาลัยขอนแก่น เมื่อวนั ท่ี 24 กรกฎาคม 2558ณ โรงเรียนพรเจรญิ
มหกรรม “เทศบาลนมี้ รี กั ครง้ั ท่ี 2 วาระอสี านตา้ น ปี2558 ร่วมรณรงค์สร้างความตระหนักถึงภัย วทิ ยา อำ� เภอพรเจรญิ จงั หวดั บงึ กาฬ ในครง้ั นไี้ ดร้ บั
ภยั มะเรง็ ท่อน้�ำดฯี ครัง้ ท่ี 27” มะเร็งทอ่ น้�ำดี เกียรติจาก คุณธวัชชัย รักขนาม รองผู้ว่าราชการ
เทศบาลนครขอนแก่น รว่ มกับ มลู นธิ มิ ะเรง็ ท่อน้ำ� ดี วนั เสาร์ ที่ 18 กรกฎาคม 2558 ทีมมลู นธิ ิมะเร็งทอ่ จังหวดั บึงกาฬ เป็นประธานเปดิ กิจกรรมและเยี่ยม
โครงการ CASCAP มหาวิทยาลัยขอนแก่น จัด นำ้� ดแี ละโครงการ CASCAP ได้เดนิ ทางไปชวนนอ้ ง ชมนทิ รรศการ มลู นธิ ิมะเร็งท่อน�้ำดี โครงการ CAS-
มหกรรม “เทศบาลน้ีมรี ัก ครั้งท่ี 2 วาระอีสานต้าน ใหมม่ หาวทิ ยาลยั ขอนแกน่ ปี 2558 กวา่ 6,000 คน CAP มหาวทิ ยาลัยขอนแกน่ ขอขอบคณุ เจา้ หน้าท่ี
ใหม้ ารว่ มดว้ ยชว่ ยกนั รณรงคส์ รา้ งความตระหนกั ถงึ สาธารณสุข และเจ้าหน้าท่ีทุกภาคส่วน ในจัด
ความเสี่ยงของโรคมะเร็งท่อน�้ำดีเพื่อการป้องกัน กจิ กรรมในครง้ั น้ี
และรกั ษาอยา่ ง ยง่ั ยนื และยงั เชญิ ชวนนอ้ งๆมารว่ ม
ภยั มะเรง็ ทอ่ นำ้� ดี กบั มลู นธิ มิ ะเรง็ ทอ่ นำ�้ ดสี ญั จร ครง้ั ชว่ ยเหลอื ผปู้ ว่ ยมะเรง็ ทอ่ นำ้� ดี เดก็ ๆเปน็ กำ� ลงั สำ� คญั
ท่ี 27” ศุกร์ท่ี 10 กรกกาคม 2558 ณ โรงเรียน ในการพัฒนาสังคม โดยเริ่มต้นจากการพัฒนา
เทศบาลบา้ นโนนทนั เทศบาลนครขอนแกน่ จงั หวดั กระบวนการคิดอย่างเป็นระบบ สิ่งส�ำคัญกว่าน้ัน
ขอนแก่น โดยมนี ายศิวาโรจน์ มุ่งหมายผล รองผ้วู า่ คอื การมจี ติ สาธารณะ อทุ ศิ ตนชว่ ยเหลอื สงั คมอยา่ ง
ราชการจงั หวดั ขอนแกน่ เปน็ ประธานเปดิ งาน รว่ ม จริงใจ
ดว้ ยนายธรี ะศักดิ์ ฑฆี ายพุ นั ธ์ุ นายกเทศมนตรีนคร
ขอนแก่น พร้อมด้วยหัวหน้าสว่ นการงาน ผู้บรหิ าร
และสมาชกิ สภาเทศบาล ผบู้ รหิ ารศกึ ษาในสงั กดั ทง้ั CASCAP เปิดศูนยค์ วามเปน็ เลิศมะเร็งท่อน้ำ� ดี
11 โรงเรียน และเครือข่าย รว่ มกับโครงการ CAS- วันจนั ทร์ที่ 27 กรกฎาคม 2558 - โครงการแกไ้ ข
CAP ทำ� การคดั รองกลมุ่ เสย่ี งดว้ ยระบบอลั ตรา้ ซาวด์ ปัญหาโรคพยาธิใบไม้ตับและมะเร็งท่อน้�ำดีภาค
ระบบคอมพิวเตอร์ 500 ราย พบผู้ที่สงสัยว่าเป็น ตะวันออกเฉยี งเหนือ : CASCAP และโรงพยาบาล
มะเรง็ ทอ่ น�้ำดี 8 ราย ศรีนครินทร์ คณะแพทยศาสตร์ มหาวิทยาลัย
CASCAP จัดอบรมเชิงปฏิบัติการตรวจคัดกรอง ศ.กนก วงษต์ ระหงา่ น เยยี่ มชมโครงการ CASCAP ขอนแก่น ได้มีพิธีเปิดศูนย์ความเป็นเลิศมะเร็งท่อ
มะเร็งทอ่ นำ�้ ดีดว้ ยเครอ่ื งอลั ตรา้ ซาวด์ 13 สิงหาคม 2558 ศ.กนก วงษ์ตระหง่าน รศ. น้�ำดี อย่างเปน็ ทางการ โดยมี รศ.ดร.กติ ติชัย ไตร
CASCAP จัดอบรมเชิงปฏิบัติการตรวจคัดกรอง รงั สรรค์ เนยี มสนทิ ผอู้ ำ� นวยการสำ� นกั งานประสาน รัตนศิริชัย อธิการบดีมหาวิทยาลัยขอนแก่น
มะเรง็ ทอ่ นำ�้ ดดี ว้ ยเครอ่ื งอลั ตรา้ ซาวดส์ ำ� หรบั แพทย์ ความรว่ มมอื พฒั นาภาคตะวนั ออกเฉยี งเหนอื เยยี่ ม ผศ.วินัย ตันติยาสวัสดิกุล รองคณบดีฝ่ายการคลัง
ทัว่ ไป ครง้ั ท่ี 5/2558 ภายใต้ โครงการวิจัยเพอ่ื การ ชมและร่วมปรึกษาหารือ แนวทางการด�ำเนินงาน ทรพั ย์สินและพสั ดุ รศ.นพ.อภชิ าติ จิระวฒุ ิพงศ์ ผู้
พฒั นาศกั ยภาพการตรวจคดั กรอง ตรวจวนิ จิ ฉยั และ พัฒนาโครงการแก้ไขปัญหาโรคพยาธิใบไม้ตับ ใน อ�ำนวยการโรงพยาบาลศรีนครินทร์ นายแพทย์
การวจิ ยั ทางรงั สวี ทิ ยาในผปู้ ว่ ยมะเรง็ ทอ่ นำ้� ดใี นภาค ภาคตะวันออกเฉียงเหนือ (CASCAP) เพ่ือให้เกิด พิเชฏฐ ลีละพันธ์เมธา ผู้อ�ำนวยการ สปสช.เขต 7
ตะวันออก เฉียงเหนอื ในวันท่ี 15-16 กรกฎาคม ณ ความยง่ั ยนื และชว่ ยเหลอื พี่นอ้ งประชาชน คนไทย และผู้แทนจากหลายหน่วยงานร่วมเป็นเกียรติ ใน
ห้องประชุมอาคาร MRI ภาควิชารังสีวิทยา คณะ ให้เกดิ ประโยชน์สงู สุด พิธี ณ หอ้ งประชุม สว.2 ชน้ั 3 อาคารสมเดจ็ พระ
แพทยศาสตร์ มหาวิทยาลัยขอนแกน่ โครงการ CASCAP เดินสายพบสื่อมวลชน ศรีนครินทราบรมราชชนนี อนุสรณ์ คณะ
เมอื่ วนั ที่ 21 สงิ หาคม 2558 รศ.นพ.ณรงค์ ขนั ตแี กว้ แพทยศาสตร์ มหาวทิ ยาลยั ขอนแกน่ และหอผปู้ ว่ ย
หวั หนา้ โครงการCASCAP เดนิ ทางเขา้ พบสอ่ื มวลชน พิเศษ 8C โรงพยาบาลศรีนครินทร์ มหาวิทยาลัย
สยามรฐั TNN24 ขา่ วสด และมตชิ น ในวาระต้าน ขอนแก่น
ภัยมะเร็งท่อน�้ำดี โดยทีมงานบริษัท Thaiactive
ประสานงานการเข้าพบสื่อมวลชนครงั้ นี้

CASCAP | 14

โครงการ CASCAP จดั กจิ กรรม “วาระอสี านตา้ น
ภยั มะเร็งท่อนำ�้ ดฯี คร้งั ที่ 31”
เม่ือวันศุกร์ที่ 4 กันยายน 2558 โครงการ CASCAP
ร่วมกับ มูลนธิ ิมะเรง็ ท่อน้ำ� ดี สำ� นักงานสาธารณสุข
จังหวัดสุรินทร์ ส�ำนักงานสาธารณสุขอ�ำเภอท่าตูม
โรงพยาบาลทา่ ตมู และหนว่ ยงานอนื่ ๆในพน้ื ที่ รว่ ม
โครงการ CASCAP ร่วมจัดการประชุมวิชาการ จัดกิจกรรม“วาระอีสานต้านภัยมะเร็งท่อน้�ำดี กับ
โครงการ CASCAP จดั กจิ กรรม “วาระอสี านตา้ น นานาชาติ มลู นธิ มิ ะเรง็ ท่อน้�ำดีสญั จร คร้ังที่ 31” ณ โรงเรยี น
ภัยมะเร็งท่อน้�ำดีฯคร้งั ท่ี 29” โครงการแก้ไขปัญหาโรคพยาธิใบไม้ตับและมะเร็ง เทศบาลท่าตูม อำ� เภอท่าตมู จงั หวัดสรุ นิ ทร์ โดยมี
14 สงิ หาคม 2558 โครงการ CASCAP มลู นธิ มิ ะเรง็ ท่อน�้ำดีในภาคตะวันออกเฉียงเหนือ (CASCAP) นายถาวร กุลโชติ รองผู้ว่าราชการจังหวัดสุรินทร์
ท่อน�้ำดี มหาวิทยาลัยขอนแก่น ได้จัดกิจกรรม ศูนย์ความเป็นเลิศมะเร็งท่อน�้ำดี และมูลนิธิมะเร็ง เป็นประธานในพิธี มี รศ.นพ.ณรงค์ ขันตีแก้ว
“วาระอสี านต้านภยั มะเรง็ ท่อน�ำ้ ดี กบั มูลนิธิมะเรง็ ทอ่ น้�ำดี มหาวิทยาลยั ขอนแกน่ ได้จัดการประชมุ หวั หนา้ โครงการ CASCAP มหาวทิ ยาลยั ขอนแกน่
ทอ่ นำ�้ ดสี ญั จร ครง้ั ที่ 29” โดยครง้ั นไี้ ดร้ บั เกยี รตจิ าก วิชาการนานาชาติ หัวข้อ “standard guideline และรองประธานมลู นธิ มิ ะเรง็ ทอ่ นำ�้ ดี นายแพทยส์ นิ
รองผู้ว่าราชการจงั หวัดชัยภมู ิ นางนภา ศกนุ ตนาค for pathological classification of cholangio- ชยั ตนั ตริ ตั นานนท์ รกั ษาการนายแพทยส์ าธารณสขุ
เป็นประธาน รองนายแพทย์สาธารณสุขจังหวัด carcinoma based on CASCAP tools” ในวัน จงั หวดั สรุ นิ ทร์ นายวรี ะเกยี รติ รมั ณยี ร์ ตั นากลุ นาย
ชัยภมู ิ นายแพทยด์ สุ ิต ข�ำชัยภูมิ นายอำ� เภอจัตุรัส จันทร์ท่ี 24 สิงหาคม 2558 ณ โรงแรมพูลแมน อำ� เภอทา่ ตมู และผแู้ ทนหนว่ ยงานอน่ื ๆในพนื้ ทร่ี ว่ ม
นายสรกฤช ชืน่ จิตย์ รศ.รังสรรค์ เนียมสนิท และ ขอนแก่น ราชา ออคิด จังหวัดขอนแก่น โดยมี เปน็ เกยี รตใิ นงาน
รศ.นพ.ณรงค์ ขันตีแก้ว รองประธานมูลนิธิมะเร็ง วัตถุประสงค์ในการจัดงานเพ่ือแลกเปลี่ยน มหาวทิ ยาลยั ขอนแกน่ รว่ มกบั มลู นธิ มิ ะเรง็ ทอ่ นำ้� ดี
ท่อน้�ำดี และหัวหน้าโครงการแก้ไขปัญหาพยาธิ ประสบการณ์จากนักวิจัยและผู้เช่ียวชาญในสาขา จดั งาน วาระอสี านตา้ นภยั มะเรง็ ทอ่ นำ�้ ดี กบั มลู นธิ ิ
ใบไม้ตับและมะเร็งท่อน�้ำดีในภาคตะวันออก เฉียง ต่าง ๆ ท้ังในประเทศและต่างประเทศ เพ่ือวาง มะเรง็ ทอ่ น�ำ้ ดสี ัญจร ครงั้ ที่ 32
เหนอื (CASCAP) มหาวทิ ยาลยั ขอนแกน่ และหนว่ ย กลยุทธ์ในการวิจัยเพื่อที่จะได้องค์ความรู้ท่ีน�ำไปสู่ เมอ่ื วนั ศกุ รท์ ่ี 18 กนั ยายน 2558 โครงการ CASCAP
งานอนื่ ๆ ในพน้ื ทเี่ ปน็ เกยี รตเิ ขา้ รว่ มงาน มผี เู้ ขา้ รว่ ม การแกป้ ญั หาและลดอบุ ตั กิ ารณข์ องโรคพยาธใิ บไม้ ร่วมกบั มลู นธิ มิ ะเรง็ ทอ่ น�้ำดี สำ� นกั งานสาธารณสุข
การตรวจคัดกรองกว่า 500 ราย นอกจาก นย้ี ังมพี ่ี ตับและมะเร็งท่อน�้ำดี และสร้างเครือข่ายและ จังหวัดบึงกาฬ ส�ำนักงานสาธารณสุขอ�ำเภอเซกา
นอ้ งอาสาสมคั รสาธารณสขุ ประจำ� หมบู่ า้ น นกั เรยี น พัฒนาความร่วมมือในการวิจัยท่ีเก่ียวข้องกับโรค โรงพยาบาลเซกา และหน่วยงานอ่ืนๆในพน้ื ท่ี ร่วม
โรงเรียนจัตุรัสวิทยาคาร เข้าร่วมกิจกรรมรณรงค์ พยาธใิ บไมต้ บั และมะเรง็ ทอ่ นำ�้ ดรี ะหวา่ งนกั วจิ ยั ทงั้ จัดกิจกรรม“วาระอีสานต้านภัยมะเร็งท่อน�้ำดี กับ
เพอ่ื ปรบั พฤตกิ รรมและลดความเสย่ี งในการเกดิ โรค ในและต่างประเทศ มูลนิธิมะเร็งท่อน�ำ้ ดสี ญั จร ครงั้ ที่ 32” ณ วิทยาลัย
มะเรง็ ทอ่ นำ้� ดี กวา่ พนั คน การอาชพี เซกา อำ� เภอเซกา จังหวดั บงึ กาฬ โดยมี
มนี ายแพทยว์ ษิ ณุ วทิ ยาบำ� รงุ นายแพทยส์ าธารณสขุ
โครงการ CASCAP จัดงานวาระอีสานต้านภัย จังหวดั บึงกาฬ เป็นประธานในพธิ ี มี รศ.นพ.ณรงค์
มะเร็งทอ่ นำ�้ ดี ครงั้ ที่ 30
เมอ่ื วันท่ี 28 สงิ หาคม 2558 โครงการแก้ไขปัญหา ขันตแี ก้ว หัวหน้าโครงการ CASCAP มหาวิทยาลัย
ขอนแก่นและรองประธานมูลนิธิมะเร็งท่อน�้ำดี
พยาธิใบไม้ตับและมะเร็งท่อน�้ำดีในภาคตะวันออก รศ.รงั สรรค์ เนยี มสนทิ ผ้อู �ำนวยการศนู ย์ประสาน
เฉยี งเหนอื (CASCAP) ซงึ่ เปน็ โครงการภายใตว้ าระ
“มหาวิทยาลัยขอนแก่น 50 ปีแห่งการอุทิศเพ่ือ ความรว่ มมอื ภาคตะวนั ออกเฉยี งเหนอื มหาวทิ ยาลยั
ขอนแกน่ นายนพิ นธ์ คนขยนั นายกองคก์ ารบรหิ าร
สงั คม” ร่วมกบั โครงการวจิ ยั การประยุกต์ใช้ตวั บง่ มูลนิธิแม่ฟ้าหลวงเย่ียมโครงการ CASCAP
ชี้ชีวภาพเพ่ือตรวจคัดกรองกลุ่มเสี่ยงในแหล่ง วนั ที่ 1 กย. 58 โครงการ CASCAP คณะแพทยศาสตร์ ส่วนจังหวัดบึงกาฬ นายนิวัฒน์ โฆสิตาภา นาย
ระบาดของพยาธิใบไม้ตับ คณะแพทยศาสตร์ มหาวิทยาลัยขอนแก่น น�ำทีมโดยหัวหน้าโครงการ อ�ำเภอเซกา นายอาคม วงศ์ปรีดี ผู้อ�ำนวยการ
มหาวิทยาลัยขอนแก่น และ องค์การบริหารส่วน CASCAP และรองประธานมูลนิธิมะเร็งท่อน�้ำดี วิทยาลัยการอาชีพเซกาและผู้แทนหน่วยงานอื่นๆ
ต�ำบลดอนชา้ ง ไดจ้ ดั งาน วาระอสี านต้านภัยมะเร็ง รศ.นพ.ณรงค์ ขนั ตแี กว้ ไดม้ โี อกาสนำ� เสนอโครงการ ในพน้ื ที่รว่ มเป็นเกยี รตใิ นงาน
ท่อนำ�้ ดี กับมลู นธิ ิมะเร็งท่อน�ำ้ ดสี ญั จร ครัง้ ที่ 30 ที่ แนวคิดความเป็นมา ตลอดจนการการพัฒนาของ
โรงเรียนพิศาลปุณณวิทยา ต.บ้านหว้า อ.เมือง โครงการแกไ้ ขปญั หาโรคพยาธใิ บไมต้ บั ในภาคตะวนั
จ.ขอนแกน่ โดยท�ำการตรวจปัสสาวะ และอลั ตรา้ ออกเฉียงเหนือ (CASCAP) แด่ ม.ร.ว.ดิศนัดดา ตดิ ตามข่าวสารจากโครงการ CASCAP ได้ท่ี
ซาวด์ กล่มุ เสย่ี งโรคมะเร็งท่อนำ�้ ดใี นพนื้ ท่ี ดศิ กุล เลขาธิการมูลนิธิแม่ฟ้าหลวง www.facebook.com/cascapfc

CASCAP | 15

CASCAP ¨Ñ´»ÃСǴ¤Òí ¢ÇÑÞ...ã¹ËÇÑ ¢ŒÍ

“¡Ô¹»ÅÒ´Ôº µÔ´¾ÂÒ¸ÔãºäÁµŒ Ѻ ໹š ÁÐàÃ§ç ·‹Í¹Òéí ´Õ µÒ”

รางวัล ขอเชญิ ทุกทา นรวมสงคาํ ขวญั เขาประกวด ในหวั ขอ “กนิ ปลาดิบ ติดพยาธิ
ใบไมตับ เปนมะเร็งทอนา้ํ ดี ตาย”
รางวัลชนะเลศิ กติกาการสงคําขวัญเขาประกวด
เงนิ สด 5,000 บาท พรอม 1. คาํ ขวัญมีความยาวไมเกิน 35 คํา
เกียรติบัตร จํานวน 1 รางวลั 2. ผูสง ผลงานเขาประกวดสามารถสงไดค นละไมเ กนิ 3 คําขวญั
รางวลั ชมเชย 3. ผลงานทีส่ ง เขาประกวดตองเก่ยี วของกบั การรณรงค สรา งความตระหนัก
เงนิ สด 1,000 บาท พรอ ม
เกยี รติบัตร จํานวน 3 รางวัล ใหค นเปล่ยี นแปลงพฤติกรรมหยดุ กนิ ปลาดบิ ปองกันตนเองจากการ
ตดิ พยาธิใบไมตบั เพื่อปองกนั ความเสยี่ งท่ีจะเปน โรคมะเร็งทอนา้ํ ดี
ปดรบั ผลงาน วันที่ ตามหวั ขอ “กินปลาดิบ ตดิ พยาธิใบไมตับ เปน มะเร็งทอนา้ํ ดี ตาย”
15 ธนั วาคม 2558 4. ผลงานทส่ี ง เขาประกวดตอ งไมเ คยสงเขาประกวดท่ใี ดมากอน
5. ผลการตดั สนิ ของคณะกรรมการถือเปน ท่สี ิน้ สดุ

การสงคําขวัญเขาประกวดได 2 ชองทาง
1. ทาง e-mail : [email protected]

ระบุในหัวขอ วา สงคาํ ขวัญเขาประกวด
2. ทางไปรษณยี  (ไดท้ังจดหมายและไปรษณียบตั ร) สงมาตามทอี่ ยู

วารสารโครงการ CASCAP
ตู ปณ. 200 มหาวทิ ยาลัยขอนแกน ตําบลในเมือง อําเภอเมือง
จังหวดั ขอนแกน 40002
วงเลบ็ มุมซองวา (สงคาํ ขวญั เขาประกวด)
ทง้ั 2 ชองทาง ผสู ง คาํ ขวัญเขา ประกวดตอ งแจงรายละเอียดดงั น้ี
ช่อื นามสกลุ / อายุ / ทอ่ี ยูท ี่ตดิ ตอได / หมายเลขโทรศัพท / e-mail (ถา ม)ี

สงไดคนละไมเ กิน 3 คาํ ขวัญ ตามกตกิ าขางตน

ตดิ ตำมผลกำรประกวด ไดท้ ี่ www.facebook.com/cascapfc วนั ที่ 5 มกรำคม 2559

คําถามชิงรางวัล ประจําฉบบั ที่ 3

ฉบับนขี้ อถามวา...การทดสอบสมมติฐานวา “พยาธใิ บไมตับนา จะเปนสาเหตทุ ี่ทําใหเกิด
มะเรง็ ทอ นา้ํ ด”ี ทดสอบครงั้ แรกในสัตวทดลองชนิดใด

สง คาํ ตอบไดที่ e-mail : [email protected] ระบหุ ัวขอ วา ตอบคาํ ถามชิงรางวัล
อยา ลืมแจง ชอ่ื นามสกุล เบอรโ ทรศัพท ดว ยนะครบั สําหรบั 20 ทา นแรกทต่ี อบถูก รบั ของทร่ี ะลึกจากมูลนธิ ิ
มะเรง็ ทอนา้ํ ดแี ละโครงการ CASCAP ไปเลยครบั หมดเขตสง คําตอบภายในวันท่ี 15 ธนั วาคม 2558 นะครบั

CASCAP | 16