คู่มือการใช้ชุดตรวจคัดกรองพยาธิใบไม้ตับสำเร็จรูปชนิดเร็ว

คู่มือการใช้

ชดุ ตรวจพยาธิใบไม้ตับสาเร็จรูปชนิดเร็ว

OV-Rapid Diagnostic Test [OV-RDT]

21 การลงทะเบียนกลุ่มเสย่ี งใน Isan cohort  รพ.สต. กลมุ่ เสยี่ ง

1 1 เขา้ หน้าเว็ปไซต์ https://cloud.cascap.in.th/
2 คลกิ ปุ่มเขา้ สกู่ ารทางาน

3 2 จากนัน้ log-in ชือ่ ผใู้ ชง้ านและรหัสผา่ นเพ่ือเขา้ สู่
4 ระบบการใช้งาน

3 เลอื กเมนู “บนั ทกึ ข้อมลู ”

4 ไปท่ีฟอร์ม “Register” แล้วคลกิ เร่มิ บนั ทกึ

5 ไปที่ข้ันท่ี 2 แล้วกรอก (เลขบัตรประชาชน)

6 จากนั้นคลกิ “เพิ่มขอ้ มลู ใหมส่ าหรบั “
(xxxxxxxxxxxxx)” ในหน่วยงานของทา่ น”

(XXXXXXXXXXX) 5
6

XXXXXXXXXXX 7 ระบบจะแสดงหนา้ ตา่ ง “+ยืนยันการเพิ่มข้อมูล”
จากนั้นคลิกสร้าง PID

7

8 ระบบจะสร้างรหัส HOSPCODE และ PID ให้โดย
ให้นารหสั นี้ไปกรอกในใบยินยอมที่ชอ่ งสเี่ หลี่ยมว่าง

มมุ ขวาบนจากน้ันคลิกเปดิ ฟอรม์

XXXXXXXXXXX 8

9 9 กรอกขอ้ มูลกลุ่มเสีย่ งใหค้ รบถ้วน

10 อัพโหลดใบยนิ ยอม และ บัตรประชาชนกลุ่มเส่ียง
10

11 คลกิ เพื่ อตรวจสอบความครบถ้วน

จากนัน้ จะปรากฏป่มุ “Submit” ให้คลิก

11 12 12 เพื่อบันทกึ ขอ้ มูล

ระบบจะแสดงหน้าต่าง “ยนื ยันข้อตกลง”
13 ให้คลิก “Confirm”
13

2 การเตรยี มอปุ กรณเ์ พ่ือเก็บปสั สาวะ  รพ.สต. กลุ่มเสย่ี ง

แกว้ พลาสตกิ

หลอดเก็บปัสสาวะ x1 ภาชนะรองรับปสั สาวะ x1 คาแนะนา x1

1 2

ตดิ สตกิ เกอร์ แพครวมใสถ่ ุงใส
ระบุตัวตน 5x8 น้ิว

3 ข้ันตอนการเกบ็ ตวั อย่างปสั สาวะ รพ.สต.  กลุ่มเสีย่ ง

1 รบั อปุ กรณ์ ตรวจรายชื่อ
2 ขา้ งหลอด

ล้างมอื เกบ็ ปสั สาวะ

3 ทาความสะอาด 4 ช่วงกลาง

อวยั วะขับถ่าย 10-12 cc   

ช่วงแรก ช่วงกลาง ช่วงท้าย

5 ปดิ ฝาหลอด 6 นาสง่ เจา้ หนา้ ท่ี
ให้สนทิ ทนั ที

ข้อควรระวัง!! 1. ปดิ ฝาหลอดให้สนิท 2. เก็บปัสสาวะชว่ งกลาง 3. ส่งคนื เจ้าหนา้ ท่ที นั ที

วิธกี ารใช้ชดุ ตรวจพยาธิใบไมต้ ับสาเร็จรปู ชนิดเร็ว

4 OV-Rapid diagnostic test [OV-RDT]

OV-RDT คืออะไร

เป็นชุดตรวจพยาธิใบไม้ตับสาเร็จรูปชนิดเร็ว OV-Rapid diagnostic test
(OV-RDT) ใช้คัดกรองหาเชื้อพยาธิใบไม้ตับ เป็นการพั ฒนาต่อยอดจากการตรวจวิธี
อีไลซ่าให้มีรูปแบบที่ง่ายขึ้น ใช้เวลาสั้นลง และใช้ได้ในภาคสนาม โดยการตรวจใช้เวลา
เพี ยง 10 นาที

วิธกี ารใช้ 2

1 ฉีกซองและนา
ตลบั OV-RDT
เตรยี มปสั สาวะ วางบนโตะ๊ หรือพ้ืน
ชุดทดสอบ OV- เรยี บในแนวราบ
RDT หลอดหยด

และนาฬิ กา

3 หยดปสั สาวะ 4 10 นาที

2–3 หยด รอการ
ลงในชอ่ งรับ แสดงผล
10 นาที
ตัวอย่าง

การแปลผล

ผลบวก = ติดเชือ้ ผลลบ = ไม่ติดเช้ือ ไมส่ ามารถแปลผลได้

การรายงานผล

+4 +3 +2 +1

มากทส่ี ุด มาก ปานกลาง น้อย

หมายเหตุ 1. เมอื่ ใช้อุปกรณ์เสรจ็ ต้องทิ้งแยกในขยะ 2. ชดุ ตรวจทฉ่ี กี ซองแลว้ ต้องใชใ้ ห้หมดภายใน
ตดิ เชอ้ื ท้งั หมด ครั้งเดียว

คู่มือมาตรฐานการเก็บปัสสาวะเพ่ือส่งตรวจคัดกรองพยาธิใบไม้ตับ
ด้วยชุดตรวจสำเร็จรูปชนิดเร็ว (OV-Rapid Diagnostic Test, OV-RDT)

1. ชุดตรวจพยาธิใบไม้ตับสำเร็จรูปชนิดเร็ว OV-Rapid Diagnostic Test (OV-RDT)
เป็นการตรวจวินิจฉัยโรคพยาธิใบไม้ตับโดยการตรวจปัสสาวะเพื่อหาสารคัดหลั่งหรือแอนติเจนของพยาธิ

โดยชุดตรวจสำเร็จรูปท่ีใช้ง่าย ใช้เวลาสั้น ใช้ได้ในภาคสนามโดยไม่ต้องมีเครื่องมือจำเพาะ ให้ผลตรวจดีกว่าการ
ตรวจหาไข่พยาธิในอุจจาระ
2. ข้อบ่งชี้ในการส่งตรวจ (Indication)

เพื่อวินิจฉัยการติดเชื้อพยาธิใบไม้ตับ
3. ประโยชน์ของชุดตรวจ

1) การตรวจทำไดง้ ่าย และไมจ่ ำเปน็ ตอ้ งใชเ้ ครื่องมือพิเศษ
2) สามารถตรวจในพื้นทไ่ี ด้โดยเจา้ หนา้ ทสี่ าธารณสขุ ของชมุ ชน หรือ ตรวจไดด้ ว้ ยตัวเอง
3) ใชเ้ วลาส้นั 10-15 นาที ทำใหต้ รวจคดั กรองประชาชนได้จำนวนมาก
4) ใหผ้ ลตรวจเปน็ บวกไดใ้ นกรณที ่ตี รวจไมพ่ บไข่พยาธิในอจุ จาระ ทำให้ผู้ปว่ ยสามารถเข้าถงึ
การรกั ษาได้มากขึ้น
4. ประสิทธิภาพของชุดตรวจ : อ้างอิงกับวิธีการตรวจไข่พยาธิใบไม้ตับในอุจจาระ ชุดตรวจสำเร็จรูปชนิดเร็ว มี
ความไวอยู่ทีร่ ้อยละ 87.5 และมคี วามจำเพาะอยู่ทีร่ อ้ ยละ 88 สำหรับโรคพยาธใิ บไมต้ บั
5. การเตรียมตัวก่อนตรวจสำหรับผู้รับการตรวจ: ไม่มี (ผู้รับการตรวจไม่ต้องงดน้ำ ไม่ต้องอดอาหาร และ
ไม่ต้องงดยาที่กินอยู่ประจำ)
6. สิ่งส่งตรวจและปริมาณ: ปัสสาวะคร้ังแรกหลังตื่นนอน (First void morning urine) เนื่องจากเป็นปัสสาวะ
ที่มีความเข้มข้นมากกว่าปัสสาวะช่วงเวลาอ่ืน ให้เก็บปัสสาวะใส่ภาชนะ เก็บปัสสาวะท่ีสะอาด มีฝาปิด ปริมาณ
10-12 มิลลิลิตร
7. ภาชนะในการเก็บปัสสาวะ

ภาชนะสำหรับเก็บปัสสาวะ หลอดบรรจุปัสสาวะ 1 หลอด (15 ml tube)

8. ขั้นตอนการเก็บตัวอย่างปัสสาวะสำหรับการตรวจ
1) ผู้ตรวจจะได้รับภาชนะสำหรับเก็บปัสสาวะและหลอดบรรจุปัสสาวะเพ่ือเก็บตัวอย่างปัสสาวะใน
ห้องน้ำด้วยตนเอง
2) เมื่อได้รับอุปกรณ์เรียบร้อยแล้ว ตรวจสอบชื่อและนามสกุลตรงกับสติกเกอร์ท่ีติดอยู่ข้างหลอดบรรจุ
ปัสสาวะให้ถูกต้อง
3) กอ่ นทำการเกบ็ ตวั อยา่ งปัสสาวะ ผู้เข้ารับการตรวจลา้ งมือให้สะอาดและทำความสะอาดบรเิ วณอวัยวะ
ขบั ถ่าย เพ่ือปอ้ งกันการปนเปอื้ นทีอ่ าจมผี ลตอ่ การตรวจ
4) ให้เลือกเก็บปัสสาวะเฉพาะช่วงกลาง (Midstream urine) โดยให้ปัสสาวะช่วงแรกทิ้งไปส่วนหน่ึง
ก่อน แล้วเก็บให้ได้ประมาณ 3 ใน 4 ของถ้วยพลาสติก
5) เทปัสสาวะใส่หลอดบรรจุปัสสาวะถึงขีด 10-12 ml ปิดฝาหลอดปัสสาวะให้สนิท แล้วล้างมือให้
สะอาดอีกครั้ง
6) ตรวจดูความสะอาดบริเวณรอบภาชนะและปิดฝาให้เรียบร้อย แล้วจึงนำกลับไปส่งให้กับเจ้าหน้าที่
ทันที

9. ข้ันตอนการเตรยี มตัวอย่างปัสสาวะ
9.1 ชนิดของปัสสาวะที่ใช้ตรวจ แบ่งเป็น 2 กรณี คือ
9.1.1 ปัสสาวะสด (Fresh urine) ภายใน 1-2 ชม หลังเก็บ เพ่ือป้องกันการปนเปื้อนเชื้อจุลชีพ แต่ถ้า
ในกรณีปัสสาวะมีจำนวนมาก ควรเก็บรักษาเพ่ือตรวจภายหลังโดยนำปัสสาวะแช่น้ำแข็งบดหรือเก็บใน
ต้เู ยน็ ทม่ี อี ณุ หภูมิ 4 องศาเซลเซียส (ไม่เกิน 2-3 วัน)
9.1.2 ปัสสาวะแช่เย็น (Refrigerated urine) ปัสสาวะท่ีแช่เย็นท่ีอุณหภูมิ 4 องศาเซลเซียส ต้องนำ
ออกมาตง้ั ท้งิ ไว้ทอี่ ุณหภูมิหอ้ งกอ่ นตรวจประมาณ 30 นาที

9.2 ลักษณะของปัสสาวะท่ีใช้ตรวจ ใช้เฉพาะปัสสาวะสว่ นใสในการตรวจเท่านั้น

ปัสสาวะมีความผิดปกตแิ ละวธิ กี ารแกไ้ ข ลักษณะปสั สาวะ

9.2.1 ปัสสาวะขุ่นหรือมีตะกอน ควรต้ังทิ้งไว้ให้
ปัสสาวะตกตะกอนก่อนหรือใช้เครื่องป่ันเหวี่ยง
Refrigerated Centrifuge ปั่นที่ค่าความเร็ว 1,500
รอบต่อนาที เป็นเวลานาน 5 นาที ที่อุณหภูมิ 4
องศาเซลเซยี ส

ปัสสาวะขุ่น

ปัสสาวะมีตะกอน

ปัสสาวะมคี วามผิดปกตแิ ละวธิ ีการแกไ้ ข ลักษณะปัสสาวะ

9.2.2 ปัสสาวะมีเม็ดเลือดแดงปน ใช้เครื่องป่ัน
เ ห ว่ี ย ง Refrigerated Centrifuge ป่ั น ท่ี ค่ า
ความเร็ว 1,500 รอบต่อนาที เป็นเวลานาน 5 นาที
ที่อุณหภูมิ 4 องศาเซลเซียส ให้เม็ดเลือดแดงตกลง
อยู่ก้นหลอด (อย่าท้ิงปัสสาวะท่ีมีเม็ดเลือดแดงไว้
เป็นเวลานานเพราะจะทำให้เม็ดเลือดแดงแตกและ
ส่งผลต่อการตรวจด้วย OV-RDT) จากนั้นใช้ปิเปตต์
พ ล าส ติ ก (Transfer pipette) ดู ด เอ าเฉ พ าะ
ปสั สาวะส่วนใสไปทำการตรวจด้วย OV-RDT

ปัสสาวะทมี่ เี มด็ เลือดแดง
(หลงั จากใชเ้ ครือ่ ง Refrigerated Centrifuge)

9.2.3 ในกรณีผู้ที่มีรอบเดือนหรือมีปัสสาวะปน
เลือด ให้เลื่อนการตรวจออกไปก่อนจนกว่าจะ
หมดระยะมีประจำเดือนอย่างน้อย 1 วัน

ปสั สาวะท่ีมเี ลอื ดปน

ปสั สาวะมคี วามผดิ ปกตแิ ละวธิ ีการแกไ้ ข ลักษณะปัสสาวะ
9.2.4 ในกรณีปัสสาวะใสและมีน้ำเจือปน ร่วมกับ
ผ ล ต ร ว จ ค ่า ค ว า ม ถ ่ว ง จ ำ เพ า ะ ข อ ง ป ัส ส า ว ะ

(specific gravity) มีค่าเท่ากับ ≤ 1.000 จะไม่
เหมาะในการตรวจดว้ ย OV-RDT

ปัสสาวะใสคลา้ ยน้ำเปลา่

10. ขนั้ ตอนการทดสอบปัสสาวะด้วยชดุ ตรวจ
1) เตรียมปัสสาวะไว้ท่ีอุณหภูมิห้อง (25 องศาเซลเซียส) และทำการเตรียมชุดทดสอบ OV-RDT พร้อม
อุปกรณ์ ไดแ้ ก่ ปเิ ปตตพ์ ลาสตกิ สำหรับหยดตวั อยา่ งปัสสาวะ และนาฬิกาสำหรบั จบั เวลา
2) ฉีกซองและนำตลับแถบทดสอบวางบนโต๊ะหรอื พ้นื เรียบในแนวราบ
3) หยดตัวอย่างปัสสาวะประมาณ 2-3 หยด (หรอื ปริมาณ 100 ไมโครลิตร) ลงในช่องรบั ตวั อย่าง
4) หลังหยดตัวอย่างแล้ว ท้ิงไว้ 10 นาที และทำการอ่านผลทันที (หากท้ิงไว้นานเกิน 60 นาที จะไม่
สามารถใชผ้ ลในครง้ั น้นั ได้ เพราะจะเกดิ ผลบวกปลอม (False positive))

11. การประเมินและแปลผลการทดสอบ ดงั รูปประกอบด้านล่าง

1) ผลบวก จะปรากฏแถบสสี องแถบ คอื เส้นควบคุม (C) และเสน้ ทดสอบ (T)
2) ผลลบ จะปรากฏแถบสี 1 แถบ ทบ่ี ริเวณเสน้ ควบคุม (C) เท่านน้ั

3) ไมส่ ามารถแปลผลได้ ไมป่ รากฏแถบสีทงั้ สองแถบ หรือปรากฏเพียงเส้นทดสอบ (T) เท่านนั้

12. การรายงานผล (Report):
ผลท่ีตรวจได้จะเป็นเชิงคุณภาพ (Qualitative diagnosis) มีแอนติเจน (ผลบวก) หรือไม่มีแอนติเจน (ผล

ลบ) ของพยาธิใบไม้ตับอยู่ในตัวอย่างปัสสาวะ ของผู้รับการตรวจ และบันทึกผลเป็นช่วงๆเป็น น้อย (+1), ปาน
กลาง (+2), มาก (+3) และมากท่ีสุด (+4) โดยพิจารณาจากความเข้มของสีของปฏิกิริยาบนแถบทดสอบ (T, test
line ทเ่ี คลอื บไว้บนแผน่ ทดสอบสำเร็จรปู ) ดงั รปู ประกอบด้านลา่ ง

13. ส่ิงทรี่ บกวนตอ่ การตรวจวิเคราะห์ (interference):
สามารถพบผลบวกปลอม (False positive) ในกรณี อ่านผลการทดสอบ หลังจากหยดตัวอย่างนานเกิน

60 นาที และสามารถพบลบปลอม (False negative) ในกรณีท่ีปัสสาวะมีน้ำเจือปนมาก อาจเกิดได้จากหลาย
สาเหตุ เช่น การดื่มน้ำมากเกินไปหรือเป็นโรคเบาจืด จะส่งผลให้ตรวจผิดผลลบปลอมเนื่องจากปัสสาวะมีความเจือ
จาง หรอื ปัสสาวะที่มเี ม็ดเลือดแดงหรอื มเี ลอื ดปนจะยับยง้ั ปฏกิ ิริยาทเี่ กดิ ข้ึน
14. ข้อจำกัดในการตรวจ

ใชต้ รวจปัสสาวะเท่านั้น บอกผลเชงิ คณุ ภาพไมส่ ามารถบอกเชิงปรมิ าณ

15. การปฏิบัติเม่ือใชช้ ุดตรวจ OV-RDT เสร็จแล้ว
1) กระป๋องเก็บปัสสาวะ หลอดสำหรับเก็บปัสสาวะ และปิเปตต์พลาสติก เมื่อใช้เสร็จแล้ว ต้องทิ้งแยกในขยะ
ตดิ เช้อื
2) ชดุ ตรวจที่ใชต้ รวจเสร็จแล้ว ตอ้ งท้ิงแยกในขยะติดเช้ือ
3) ชุดตรวจท่ีทำการฉีกซองแล้ว ต้องใชใ้ หห้ มดในคราวเดียว ไมส่ ามารถเก็บไว้ใชต้ อ่ วนั หลงั ได้

16. การเกบ็ รกั ษาชดุ ตรวจชุดตรวจ OV-RDT/อายุการใช้งาน
เก็บในอุณหภูมิห้อง มอี ายุการใชง้ าน 1 ปี