วิชาภาพพิมพ์พื้นฐาน เรื่อง ภาพพิมพ์ฉลุ

วชิ าภาพพมิ พพ์ นื ฐาน

เ รื อ ง ภ า พ พิ ม พ์ ฉ ลุ

โดย ครูจุฑาทิพย์ ฝนแบน

สาขาวจิ ติ รศิลป
วทิ ยาลัยอาชวี ศึกษาแพร่

ภ า พ พิ ม พ์ เปนการทําแมพ่ มิ พแ์ บบง่ายๆ
เ ท ค นิ ค ฉ ลุ ตังแต่โบราณ โดยการฉลแุ ผน่
กระดาษ หรอื แผน่ โลหะให้เปนภาพ
หรอื ลวดลาย แล้วพน่ หรอื ทาสลี ง
ไปผา่ นชอ่ งทีฉลไุ ว้ ลงบนวสั ดทุ ีต้
งการพมิ พ์ เชน่ กระดาษ ผา้ หรอื
โลหะต่างๆ

ภ า พ พิ ม พ์ เ ท ค นิ ค ฉ ลุ

วธิ สี เตนซลิ หรอื การพมิ พล์ ายฉลุ เปนวธิ กี ารพมิ พท์ ีมมี า
นานแล้ว ในประเทศญีปุนนิยมใชว้ ธิ นี ี พมิ พล์ ายลงบนผ้า
กิโมโน ซงึ แมพ่ พิ ท์ ําโดยใชก้ ระดาษสามาแกะฉลเุ ปนลวดลาย
แล้วใชแ้ ลคเกอรห์ รอื ยางไมเ้ คลือบเพอื กันซมึ เสรจ็ แล้วนาํ
แบบฉลไุ ปพมิ พล์ งบนผ้าไหม ใชล้ กู ประคบสผี ่านชอ่ งทีฉลไุ ว้
ลง บนผ้า จะเกิดลวดลายและสตี ามต้องการ ซงึ วธิ นี ีต่อมามี
ววิ ฒั นาการเปนการพมิ พแ์ บบซลิ ค์สกรนี ในปจจุบนั

ขนั ตอนการทํา
แบง่ เปน 3 ขนั ตอน

1 : ขนั ตอนการกําหนดรูปแบบ การออกแบบและทําแมแ่ บบลายฉลุ

การกําหนดรูปแบบ สามารถทําได้ 3 รูปแบบดังนี

1. รปู แบบลวดลายทีเปนภาพเดยี ว เชน่
ภาพทิวทัศน,์ ภาพธรรมชาติ, ภาพ
ดอกไม,้ ใบไม้ ภาพเหล่านเี หมาะสาํ หรบั
นาํ ไปใชส้ าํ หรบั นาํ ใชเ้ ปนภาพประดบั ผนงั
การด์ ส.ค.ส. ปกสมุด ผลิตภัณฑ์ ต่างๆ

2. รปู แบบลวดลายทีมลี ักษณะเปนลายดอกเล็กๆทีเหมอื นกัน อาจมเี พยี ง
ลายเดยี ว หรอื 2 – 3 ลาย เรยี งตัวอยา่ งมรี ะเบยี บ เปนแถวเปนแนว หรอื
เรยี งตัว กระจายทัวไปจนเต็มกระดาษสาลวดลายแบบนเี หมาะสาํ หรบั การนาํ
ไปใชเ้ ปนกระดาษหอ่ ของขวญั หรอื ทําผลิตภัณฑ์ต่างๆ

3. รปู แบบลวดลายทีเกิดจากกการบงั กันของกระดาษสาเอง โดยไมต่ ้องใช้
แมพ่ มิ พแ์ บบฉลลุ าย เชน่ การใชม้ อื ขยาํ กระดาษสาหรอื พบั จบี กระดาษสาให้
เปนรปู แบบทีต้องการ แล้วใชส้ พี น่ ลงไป ทํามุมเอียงประมาณ 45 องศา
กระดาษทีมรี อยยบั หรอื รอยจบี ยน่ จะเกิดการบงั สที ีพน่ ออกมา ทําใหบ้ าง
สว่ นติดสมี าก บางสว่ นไมต่ ิดสี เกิดลวดลายทีแปลกใหมต่ ามจนิ ตนาการ
กระดาษสาลวดลายแบบนเี หมาะสาํ หรบั นาํ ไปหอ่ ของขวญั และทําผลิตภัณฑ์
ต่างๆ

2 : วธิ กี ารทําแมแ่ บบฉลุ

1. รา่ งแบบบนกระดาษ ถ้าเปนลายดอกเดียวก็รา่ งลงบนกระดาษเทา –
ขาวเลยก็ได้ แล้วใชก้ ระดาษลอกลาย ลอกลายลงบนกระดาษเทาขาวทีจะ
ทําเปนแมแ่ บบ โดยการลอกลายวางเรยี งเปนแถวเปนแนวใหเ้ ปนระเบยี บ
ตามต้องการ

2. ถ้าเปนลวดลายทีเปนแบบภาพ
ทิวทัศน์ ภาพดอกไมท้ ีเปนภาพเดยี ว
ต้องรา่ งแบบและกําหนดสี ทีจะใช้
ก่อน ถ้าต้องการใชห้ ลายสี ต้อง
ลอกลายของแต่ละสแี ยกลงแมแ่ บบ
สลี ะแผน่

3.เมอื ไดร้ ปู แบบลวดลายตามต้องการ
ทีรา่ งไวบ้ นกระดาษเทา-ขาวเรยี บรอ้ ย
แล้ว ใชค้ ัตเตอรฉ์ ลลุ ายทีลอกไว้ การก
รดี โดยใชค้ ัตเตอร์ ควรใชแ้ ผน่ ยางรอง
ตัด กรดี ในสว่ นทีเปนลายละเอียดก่อน
และไมค่ วรใหข้ าดจากันทันทีควรเวน้
เปนระยะๆ แล้วจงึ กรดี สว่ นทีเหลือ
ทังหมด วธิ นี จี ะชว่ ยใหแ้ บบไมข่ าดและ
เสยี หายง่าย

ขนั ตอนการลงสลี วดลาย
วสั ดุ - อุปกรณ์

- กระดาษสาทีต้องการทําลวดลาย
- แมแ่ บบลาบฉลุ
- แผน่ โฟมหนาประมาณ 1 นิว
- เขม็ หมุดหรอื กาวสเปรย์
- เทปใส
- สี ( สสี เปรยก์ ระปอง สนี ํา สหี มกึ สี
โปสเตอร์ สนี ํามนั สพี ลาสติก )
- อุปกรณ์พน่ สี ( เครอื งพน่ สี หรอื

แปรงสฟี นและชอ้ นสแตนเลส หรอื

ฟองนําและกระจก )

ขนั ตอนการทํา

1. นํากระดาษสาทีต้องการทําลวดลายวางบนแผน่
โฟม ใชม้ อื รดี กระดาษสาใหเ้ รยี บแล้วใชเ้ ขม็ หมุดหรอื
เทปใสติดยดึ กระดาษสาใหต้ ิดกับแผน่ โฟม

ขนั ตอนการทํา

2. นําแมแ่ บบทีฉลลุ วดลายไวแ้ ล้ว มาพน่ สเปรยก์ าว
ด้านหลังแมแ่ บบ แล้ววางทาบลงบน กระดาษสาใน
ตําแหน่งทีต้องการ ถ้าไมม่ สี เปรยก์ าว ใหใ้ ชเ้ ขม็ หมุด
ปกยดึ แมแ่ บบกับกระดาษสาใหแ้ นบกันเพอื ใหล้ วดลาย
ทีออกมาคมชดั

ขนั ตอนการทํา

3. ใชก้ ระดาษหนังสอื พมิ พว์ างปดทับกระดาษสา
สว่ นทียนื พน้ จากแมแ่ บบทีเราไมต่ ้องการใหส้ ี

พน่ ถกู ใชเ้ ทปใสหรอื เขม็ หมุดปกยดึ ไว้

ขนั ตอนการทํา

4. ใชส้ สี เปรยก์ ระปองฉีดลงบนลายฉลุ การฉีดสี
สเปรยค์ วรฉีดใหห้ า่ งจากแมแ่ บบฉลลุ ายประมาณ
1 ฟุต ถ้าใกล้มากจะทําใหส้ เี ลอะซมึ ได้ ขอ้ ควรระวงั
สสี เปรยก์ ระปองถ้าถกู โฟมจะละลายยุบลง

ต้องใชก้ ระดาษหนังสอื พมิ พบ์ งั ไว้

ขนั ตอนการทํา

หมายเหตุ ถ้าลงสกี ระดาษสาจาํ นวนมาก ควรใช้
เครอื งพน่ สจี ะทําไดเ้ รว็ กวา่

5. วธิ ลี งสโี ดยใชแ้ ปรงสฟี นและชอ้ นสามารถ
ใชส้ นี าํ สหี มกึ สโี ปสเตอรห์ รอื สนี าํ มนั ผสมสที ี
ต้องการลงในชอ้ นพอประมาณ ไมต่ ้องมากใหม้ คี วาม
ขน้ เหลวพอสมควร แล้วใชแ้ รงสฟี นเก่าทีใชแ้ ล้วจุม่ สที ี
ขนปรงลากขนแปรงสฟี นใหส้ ะบดั กับขอบชอ้ นขน
แปรงจะสะบดั สเี ปนฝอยเล็กๆกระจายลงบนลายแม่
แบบตามต้องการ ลักษณะของสที ีไดจ้ ากการใชว้ ธิ นี จี ะ
มลี ักษณะเปนเมด็ ละเอียดหรอื หยาบขนึ อยูก่ าร สะบดั
ขนแปรง วธิ นี เี ปนวธิ ที ีลงทนุ นอ้ ยทีสดุ แต่ต้องใชเ้ วลา
ทํามากและชา้ กวา่ วธิ อี ืน

ขนั ตอนการทํา

หมายเหตุ ถ้าลงสกี ระดาษสาจาํ นวนมาก ควรใช้
เครอื งพน่ สจี ะทําไดเ้ รว็ กวา่

6. การลงสโี ดยการใชฟ้ องนาํ สที ีใชส้ ามารถ
ใชส้ นี าํ สหี มกึ สโี ปสเตอรห์ รอื สนี าํ มนั ก็ได้ ผสมสลี ง
บนกระจก จาน หรอื ถาดแบนๆใชฟ้ องนาํ แตะสแี ล้วนาํ
ไปตบลงบนแมแ่ บบฉลลุ าย สจี ะติดบนกระดาษสาเปน
ลวดลายตามแบบทีต้องการ วธิ นี ลี งทนุ นอ้ ย สามารถ
ใหส้ ที ีมนี าํ หนกั เบาไดแ้ ต่ใชเ้ วลาในการทํามากกวา่ วธิ ี
พน่

ขนั ตอนการทํา

7. เมอื พน่ สเปรย์ สะบดั สหี รอื ตบสลี งบนแมแ่ บบ
เรยี บรอ้ ยแล้ว ควรรอใหส้ แี หง้ ก่อนจงึ ค่อยดงึ ยกแมแ่ บบ
ลายฉลอุ อก ถ้าต้องการทําลวดลายหลายสกี ็นาํ แมแ่ บบ
ลายฉลสุ ที ี 2 วางทับลงไปในตําแหนง่ ทีต้องการแล้ว
ดาํ เนนิ การตามขนั ตอนทีกล่าวมาแล้ว

จบการนําเสนอ

อยา่ ลืม
สง่ งานครู

นะคะ