Noktalama3

000

0

“Noktalama”nedir?

Yazının daha iyi
anlaşılması için belirli
işaretlerin gereken yerlerde
kullanılmasıdır. Nokta, virgül,
noktalı virgül, iki nokta, üç
nokta, ünlem işareti, soru
işareti, kısa çizgi işareti,
tırnak işareti, vb. başlıca
noktalama işaretleridir.

1

NOKTALAMA İŞARETLERİNİ TANIYALIM
NOKTA:

 Tamamlanmış cümlelerden sonuna nokta konur.
Örnek: Ağaçları sevmeli, ormanları korumalıyız.

 Bazı kısaltmalardan sonra nokta konur.
Örnek: Dr. ( Doktor), Prof. (Profesör), vb. (ve benzeri)

Not:Gelenekleşmiş olan T.C. ( Türkiye Cumhuriyeti) ve
T. ( Türkiye ) kısaltmalarının dışında büyük harfle yapılan
kısaltmalarda nokta konulmaz.

Örnek: TBMM , TRT

 Sıra bildiren sayılardan sonra nokta konur.
Örnek: 5. sınıf , 100. yıl vb.

 Tarihlerde ay, gün, yıl bildiren sayıların arasına nokta
konur.

Örnek: 01 . 09 . 2008

 Saati bildiren zaman birimlerini ayırır.
Örnek: Saat 20.10’da sinemaya gideceğiz.

 Matematikte çarpma işareti yerine konur.
Örnek: 25.5 = 125

2

VİRGÜL:

 Yazılı cümlelerde birbiri ardınca sıralanan eş görevli kelime
ve kelime grupları arasına konulan, kısa bir durmayı
göstermek için kullanılan noktalama işaretidir.

 Ardı ardına sıralanan kelimeleri ayırır.
Örnek: Çantamda kalem, silgi, defter, kitap var.
 Konuşma çizgisiyle belirtilen konuşma cümlesinden sonra

konur.
Örnek: Büyükbabam:

- Herkes buraya gelsin, dedi
 Cümleleri birbirine bağlamak için kullanılır.
Örnek: Eve gidince ellerimi yıkar, üzerimi değiştirir, ödevimi
yaparım.
 Hitap için kullanılan sözcüklerden sonra konur.
Örnek:Sevgili Anneciğim,
Saygıdeğer Müdürüm,

3

SORU İŞARETİ:

 Soru bildiren tümcelerin sonuna konur.
Örnek: Hangi sırada oturuyorsun?
Zil çaldı mı?
 Soru bildiren ancak soru eki veya sözü içermeyen
cümlelerin sonuna konur.

Örnek:Gümrükteki memur başını kaldırdı :
Adınız?

 Bilinmeyen, kesin olmayan veya şüpheyle karşılanan yer,
tarih vb. durumlar için kullanılır.
Örnek:Kayıkçı Kul Mustafa ( ? – 1858?) halk edebiyatımızın
şairlerindendir.
Not: İçinde soru takısı olsa bile cümleye soru anlamı
vermiyorsa soru işareti konmaz.

Örnek: Zil çaldı mı bahçeye çıkacağız.

ÜNLEM:

 Sevinç, kıvanç, acı, korku, şaşırma gibi duyguları anlatan
cümle veya ibarelerin sonuna konur.
Örnek: Ey Türk Gençliği!
Arkadaşlar!
Yetişin, hırsız var! ( Yetişin! Hırsız var.)

4

ÜÇ NOKTA:

 Herhangi bir nedenle bitmemiş tümcelerden sonra üç nokta
konur.

Örnek: Eğer hava iyi olursa …
 Birtakım örnekler verildikten sonra ve benzeri anlamında
kullanılır.
Örnek: Ne çok gül var bu bahçede; pembe güller, beyaz
güller…
 Bir metinden aktarma yapılırken atlanan yerleri göstermek
için konur.
Örnek: Atatürk, “Türk milleti, dilini…yabancı dillerin
boyunduruğundan kurtarmalıdır.” demiştir.
 Konuşmada karşısındaki kişinin susuşunu belirtmek için
kullanılır.

rnek: Hiç böyle yapmazdın. Neden bizimle oynamıyorsun?
…
Seni üzecek bir şey mi yaptık?

5

KISA ÇİZGİ:

 Satıra sığmayan kelimeler bölünürken satır sonuna konur.
Örnek: Soğuktan mı titriyordum, yoksa heyecandan, üzüntüden
mi bilmem. Şimdi tek düşündüğüm buydu.
.

 Kelimeler arasında “ ve, ile, arasında” anlamlarını vermek
üzere kullanılır:
Örnek:Türkçe-Fransızca Sözlük
Ankara-İstanbul uçak seferleri
Beşiktaş-Fenerbahçe karşılaşması
 Adres yazarken semt ile şehir arasına konur.
Örnek:Kurtuluş – ANKARA

Çekmeköy – İSTANBUL
 Matematik dersinde çıkarma işleminin işareti olarak kullanılır.
Örnek:136 – 15 = 121

 Heceleri göstermek için kullanılır.
Örnek:Al – kış – la – mak
U – nu – tul – maz – mış

6

KESME İŞARETİ:

 zel adların aldığı ekleri ayırmak için kullanılır.
Örnek: zlem’in köpeği Minnoş’u her gün sevmeye gidiyorum.
Türkiye’nin en kalabalık şehri İstanbul’dur.

Sakın Unutma!

*** zel adlara eklenen“-ler / -lar “ çoğul ekleri ile farklı
sözcük türeten “-ci, -li, -lik, -siz”ekleri kesme işareti ile
ayrılmaz.

rnek:Ardalar bu akşam bize gelecek.
Elasız bir sınıfın hiç tadı yok.
İzmirli arkadaşlarım tatilden döndüler.

UZUN ÇİZGİ (KONUŞMA ÇİZGİSİ) :

Metinlerdekonuşmaları belirtmek için kullanılır. Bunun için satır
başlarına uzun çizgi konur.

Örnek:O gün akşama kadar gezmiştik.
Annem:
Eve gidince iyice dinleniriz,dedi.

7

TIRNAK İŞARETİ:

“ ” Başka bir kişiden ya da yazıda olduğu gibi aktarılan sözler

tırnak içine alınır.
 Tırnak içine alınan cümle büyük harfle başlar ve cümlenin
sonuna uygun noktalama işareti konularak tırnak kapatılır.

Örnek:Atatürk “Hayatta en hakiki mürşit ilimdir.”
demiştir.

ğretmenimiz “ devler bizim için çok önemlidir.” der.

İKİ NOKTA:

 Kendisinden sonra örnek verilecek veya açıklama
yapılacak cümlelerin sonuna konur.

 İki noktadan sonra yapılacak açıklama bir cümle ise büyük
harfle, bağımsız kavramlar ise küçük harfle başlar.

 Örnek:Hayatta iki şeye önem veririm: sağlık ve huzur.
Annem saygı için şöyle derdi: Her yokluğun çaresi var
ancak saygısızlığın yoktur.

Sakın Unutma!

** Kesme işareti satır sonuna geldiyse yalnızca kesme işareti
kullanılır.
** “ve, veya “sözcüklerinden önce ve sonra virgül kullanılmaz.
** Satır sonuna sığmayan sözcükleri ayırırken satır sonunda tek
harf bırakılmaz.

rnek:Doğru: ara-
ba
Yanlış: a-

raba

8

Cümleler büyük harfle başlar. Cümle içinde başkasından
aktarılan ve tırnak içine alınan cümleler büyük harfle
başlar.
Örnek: İnsan; yaradılışı gereği, bir toplum içinde yaşar.

“Bir yer göster de saklanayım!” diye ona yalvarmış.

Şiirde mısralar büyük harfle başlar.

Örnek:Anneciğim bilmem farkında mısın?
Söylenmemiş en güzel, en şirin
Duygularla çepeçevre, sessiz
Sana söylediğimin farkında mısın?
Özel isimler büyük harfle başlar.
Örnek:Türkiye, Ankara, Türkçe, mer,Zeynep

Kişi adlarından önce ve sonra gelen saygı sözleri,
unvanlar ve meslek adları, büyük harfle başlar.

Örnek:Cumhurbaşkanı Mustafa Kemal Atatürk
Sayın Bora Şerbetçi
Zeynep Hanım
Doktor Metin Kahraman
Mareşal Fevzi Çakmak

Not: Akrabalık bildiren sözcükler büyük harfle başlamaz.

9

Örnek:Ayşe teyze Ahmet amca

Kurum, kuruluş isimleri büyük harfle başlar.

Örnek:Türk Dil Kurumu, ALEV Okulları

Kitap, gazete, dergi isimleri büyük harfle başlar.

Örnek:Küçük Kara Balık, Hürriyet, Bilim Çocuk

Mahalle, sokak, cadde isimleri büyük harfle başlar.

Örnek:Cumhuriyet Mahallesi, ışık Sokağı, Hürriyet Caddesi

Millet, dil ve din isimleri büyük harfle başlar.

Örnek:Türk, Türkçe, İslam

Yer adları büyük harfle başlar.

Örnek:Asya, Türkiye, İç Anadolu, İstanbul,

Deniz, göl, ırmak, ova v.b. isimler yerleşim yerlerinin
isimleriyle kullanılıyorsa büyük harfle başlar.

Örnek:Çanakkale Boğazı, Van Gölü, Ağrı Dağı, Muş Ovası

Gezegen ve yıldız isimleri büyük harfle başlar.

Örnek:Merkür, Dünya, Neptün, Halley

Milli ve dinî bayramların isimleri ile belirli gün ve haftalar
büyük harfle başlar.,

Örnek:Cumhuriyet Bayramı, RamazanBayramı,
ğretmenlerGünü

10

NOKTALAMA İŞARETLERİ
Aşağıdaki cümlelerde noktalama işaretleri
kullanılmamıştır. Uygun noktalama işaretlerini
cümlelere kırmızı kaleminizle koyunuz.

 Demet Hanım saat kaçta ofiste olur
 Dr Erol Bey üç günlüğüne şehir dışına çıkacak
 Yavuz Selim Mah çok uzakta
 Kaç saattir yolda olduğumuzu biliyor musun

 Eda nın niçin mutsuz olduğunu bilmiyorum
 Hey Ali Tuğçe Kemal Buraya gelin
 Sabahın en erken saatlerinde güneşin doğuşuyla turuncuya

boyanan bu kala
balık şehir bana ailemi kardeşlerimi arkadaşlarımı hatırlatır
 Bu çalışmayı tamamlayabilmek için olması gerekenler
Karton yapıştırıcı makas ve prit

11

*Aşağıdaki metinde parantez içlerine uygun noktalama
işaretlerini renkli kaleminizle koyunuz.

Suna ile kardeşi Bilgi ( )tarlada oynuyorlardı( )Yanlarında da
tay( )ları otluyordu. Tay ( ) birden ormana doğru koşarak
kayboldu( ) Suna ( ) bilgi ve köpekleri Uslu da tayın peşinden
koştular( ) Ormanda tayı ararken yollarını kaybettiler( )Ağaçların
arasında bir süre yürüdüler. Bilgi( )ablası Suna( )ya( )( )
Yolumuzu kolayca bulabiliriz, dedi( ) ( ) Nasıl bulabiliriz( )

( )Yüzümüzü Güneş( )in battığı yöne dönersek sağımız
kuzey olur( ) solumuz güney( ) arkamız da doğu olur( )

Aşağıdaki boşluklara uygun noktalama işaretlerini koyunuz.
Ben küçük bir yağmur damlasıyım nce yeryüzündeyim
Güneşin sıcağı ile buhar oldum gökyüzüne çıktım Benim
gibi buhar damlaları ile birleştik Bulut olduk Yeryüzünü
seyrettik Köyler şehirler bahçeler tarlalar
ormanlar ne kadar da güzel görünüyordu Çocuklar oyun
oynuyor köylüler çalışıyordu Ormanlar dereler
çayırlar göller dağlar ovalar yeryüzünü süslüyordu.

12

*Aşağıdaki cümlelerde hangi sözcükten sonra virgül
kullanılmalıdır? İşaretleyiniz.

Kasaptan et Kasaptan fare
tavuk aldı. Et Fare kediyi
Tavuk görünce kaçmaya kedi

başladı. kaçmay

Salih dedesine Salih Mart nisan ve mayıs
çok üzülüyor. dedesine bahar aylarıdır.
çok

Fıkraları okuduktan sonra ayraçların içine uygun noktalama
işaretlerini koyunuz.

Çocuk annesine:

( ) Anneciğim ( ) demiş ( )Matematikten beş alsaydım ne
yapardın( )

( ) seli olurdum ( )

( ) yleyse üzülme anneciğim, deli olmayacaksın ( )

( ) Çünkü matematikten bir aldım( )

13

Asansörde bekleyen adama sormuşlar( )
( )Hayrola ( )Niçin çıkmıyorsun ( )
Adam cevap vermiş( )
( )Asansörün kapısında “dört kişiliktir.” yazıyor( ) Üç kişinin
daha gelmesini bekliyorum.

SUDAN UCUZ
Hoca bir gün çarşıdan bir kavuk beğenir ( ) “Kaça( )” diye

sorar( )
( )Sudan ucuz Hoca ( ) on akç ( )der( )
( )Pekala( )alıyorum( )der( )

Tam giyeceği zaman gözüne heybe ilişir:
( )Ya şu heybe kaça( )
( )Yabancı değilsin ya ( ) o da senin için on akçe olur( )der
satıcı( )
( )O halde kavuğun yerine heybeyi verin( ) diyerek heybeyi alır
ama para vermeden çıkar( ) Satıcı arkadan yetişerek( )
( )Hoca, ayıp olmasın ama parasını unuttunuz( )Hoca( )
( )Ne parası heybenin yerin ekavuğu bıraktım ya …..

14

( ) yle ama( ) kavuğun parasını vermediniz ki, der( )Hoca
sinirlenir
( )yahu sen aklını peynir ekmekle mi yedin( ) Kavuğu almadım
ki parasını vereyim….

Anonim

SENİ YEDİ DEVLET YENEMEDİ
Atatürk, bir yurt gezisinde, aslan yapılı bir Mehmetçik gördü( )
Onu yanına çağırdı ve sordu:
( ) Sen güreş bilir misin( )
Mehmetçik:
( ) Bilirim, dedi( ) Atatürk onu, en kuvvetli görünen
Mehmetçiklerle güreştirdi( )

Genç asker ( 9 herkesi yeniyordu( ) Atatürk bu duruma çok
neşelendi( ) Ayağa fırladı, ceketi çıkarıp Mehmetçiğin
ensesinden tuttu:
( ) Haydi, bir de benimle güreş, dedi( )
Mehmetçik, Atatürk’ün yüzüne hayranlıkla baktı:
( ) Atam ( ) senin sırtını yedi devlet yere getiremedi ( ) Bir
Mehmet mi bu işi başarırı ( ) dedi( )

Mehmet KSÜZ
Anılarla Atatürk(Düzenlenmiştir)

15

ATATÜRK SEVGİSİ
Çiçekler yurdumda ( )
Atatürk diye açar ( )
Kuşlar gökte mutluca ( )
Atatürk diye uçar ( )

Aziz SİVASLIOĞLU

İYİ KALPLİ ATATÜRK
Atatürk iyi kalpliydi( )

yle olmasaydı
Yurdunu ulusunu
Canından çok sever miydi ( )
Bizim için barış( )mutluluk ister miydi( )

ATATÜRK
Yurdumdan kovdun düşmanı ( )
Kurtardın bu güzel vatanı ( )
Seninle büyüyor her Türk ( )
Ey büyük önder Atatürk ( )

16

˗˗Ceren( ) in nerede olduğu( ) Yandaki konuşma
nu biliyor musun( )
˗˗ Evet( ) sanırım eve gitti( ) metninde noktalama
işaretleri konulmamıştır.
yazılmıştır? İşaretleyiniz. Aşağıdaki seçeneklerin

hangisinde noktalama
işaretleri doğru sırayla

A) ‘ - ? , .
B) - ‘ ? : .
C) , ! ? , ,

‘:“ ”

*Hangi cümledeki parantez içlerinesırasıyla yukarıdaki
noktalama işaretleri konulmalıdır? İşaretleyiniz.

A) Nilay( )ı soran Oğuz’a ( ) Onu görmedim. ( ) dedim
B) Ayşe( )ye seslenip( ) ( ) Biraz beni dinlesen( )” dedim.
C) Sevinç( ) Aykut( )a ( )Hadi, çabuk ol. ( ) dedi.

17

*Aşağıdaki cümlelerin hangisinde noktanın kullanılışı
yanlıştır? İşaretleyiniz.

a) Haber vermeden gelmezmiş.
b) Sınıfımız 3.üncü kattadır.
c) Hastanede Dr. Yankı Bey’i bulun.

18

19