Photobook

Wat NaวัดัnหgนRังั aรtาcชhวaรwวิoิหrาaรwiharn 1
หลวงปู่เ่� ฒ่า่ วัดั หนััง ตลาดดังั วััดไทร หวานชื่น�่ ใจส้้มบางมด

“จรทุกุ จร วััดหนังั
ยิินนามเร่่งถวิลิ หวังั เมื่อ่� น้อ้ ง
ยลหนัังเรื่่�องกังั ตั๋๋�ง ชื่น�่ ชอบ ใจนา
ถ้อ้ สำำ�รวลชวยพร้อ้ ง ยั่่�วเย้้ายวนใจ”

อ้้างอิงิ พระราชนิิพนธ์โ์ ดยสมเด็็จกรมพระราชวัังบรมมหาศุุกดิพิ ลเสพในปีี พุทุ ธศัักราช 2363

(จดหมายเหตุุรัชั กาลที่�่ 3 เล่่ม 1, 2530)

2

3

ประวััติิวััดหนังั ราชวรวิิหาร

วััดหนัังเป็็นพระอารามหลวงชั้�นตรีีชนิิดราชวรวิิหาร ตั้้�งอยู่�่ฝั่�่งขวาของคลองด่่าน ตำ�ำ บลบางค้้อ

อำ�ำ เภอบางขุนุ เทีียน จังั หวัดั ธนบุรุ ีี เลขประจำ�ำ วัดั 200 เดิมิ เป็น็ วัดั ราษฎร์ม์ ีีสืืบมาแต่โ่ บราณมีีนามว่า่ วัดั หนังั
มาแต่่เดิิมแม้้ได้้สถาปนาเป็็นพระอารามหลวงแล้้วก็็มิิได้้พระราชทานนามใหม่่ เหตุุใดจึึงเป็็นชื่�่อวััดหนััง

ในสมัยั ก่อ่ นนั้้น� วัดั หนังั มีีงานบุญุ ต่า่ งๆ จะต้อ้ งมีีการเชิดิ หนังั ใหญ่เ่ สมอ และอีีกทั้้ง� แต่ก่ ่อ่ นพ่อ่ ค้า้ มักั นำ�ำ เอาหนังั สัตั ว์์
เนื้้อ� สัตั ว์์ เช่น่ หนังั วัวั หนังั ควายมาซื้้อ� ขาย มาพักั อาศัยั ตากหนังั สัตั ว์เ์ นื้้อ� สัตั ว์ใ์ นบริเิ วณวัดั หนังั กันั เป็น็ ประจำ�ำ

วััดหนัังราชวรวิิห ารนี้้�ปรากฏในพระราชพงศาวดารกรุุงรััตนโกสิินทร์์รััชกาลที่�่ 3 เป็น็ วััด
ของสมเด็จ็ พระศรีีสุลุ าลัยั สถาปนา ซึ่ง�่ การสถาปนาในที่น�่ ี้้ก� ็ค็ ือื การบููรณปฏิสิ ังั ขรณ์์ การที่ส�่ มเด็จ็ พระศรีีสุลุ าลัยั
ทรงปฏิสิ ังั ขรณ์ว์ ัดั หนังั สันั นิษิ ฐานว่า่ เนื่อ�่ งจากราชินิ ิกิ ุลุ สายท่า่ นเพ็ง็ ซึ่ง�่ เป็น็ พระชนนีีของพระองค์เ์ ป็น็ ชาวสวน
มีีถิ่่น� ฐานที่บ�่ ริเิ วณวัดั หนังั

4

วััดหนังั ราชวรวิิหาร ถ่า่ ยจากสะพานข้้ามคลองด่่าน

5

CONTENT สารบัญั

09 16 23 27 30

พระปรางค์์ พระอุโุ บสถ ซุ้ม้� เสมา พระวิหิ าร เขามอ

CONTENT สารบัญั

32 39 46 49 51

ศาลาพระพุุทธบาท หอพระไตรปิฎิ ก เจดีีย์์ทรงเครื่่�อง ศาลาท่า่ น้ำ��ำ วิหิ ารพระภาวนาโกศลเถร

7

8

พระปรางค์์

ถืือเป็็นสิ่่�งก่่อสร้้างประธานของวััด สร้้างขึ้�นในรััชสมััยรััชกาลที่�่ 3 เมื่�่อคราวสถาปนาวััดหนััราชวรวิิหาร

รองรัับด้้วยฐานประทัักษิิณ 2 ชั้�น ถััดขึ้�นมาเป็็นชุุดฐานสิิงห์์ 3 ฐาน รองรัับองค์์เรืือนธาตุุที่�อ่ ยู่�ผ่ ัังรููปสี่�เ่ หลี่�ย่ ม
ผนัังของเรืือนธาตุุมีีซุ้้�ม ที่�แ่ ต่่เดิิมประดิิษฐานรููปเทวดาตามอย่่างความนิิยมในสมััยก่่อน เหนืือขึ้�นไปเป็็นชั้้�นซ้้อน
ประดัับด้้วยชั้้�นเชิิงบาตร ครุุฑแบก กลีีบขนุุนติิดผนัังของชั้�นซ้้อน ในการปฏิิสัังขรณ์์โดยพระภาวนาโกศลเถร
ได้ส้ วมฉัตั รเข้า้ ไปที่ย�่ อดพระปรางค์์
เมื่�่อวัันที่่� 18 เมษายน พ.ศ.2554 สมเด็็จพระกนิิษฐาธิิราชเจ้า้ กรมสมเด็จ็ พระเทพรัตั นราชสุดุ าฯ
สยามบรมราชกุมุ ารีี ทรงอัญั เชิญิ พระบรมสารีีริกิ ธาตุขุึ้น� บรรจุใุ นองค์พ์ ระปรางค์เ์ มื่อ�่ คราวเสด็จ็ ยกช่อ่ ฟ้า้ พระอุโุ บสถ
และพระวิหิ าร


9

10

วชิริ ะ
กลีบี ขนุุน
บัวั เชิิงบาตร
เรืือนธาตุุ

ชุุดฐานสิิงห์์

12

13

14

ตุ๊๊�กตาจีีน (ทวาราวบาล) มีีการค้้าขายกัับประเทศจีีนโดยการขนส่่งสิินค้้าโดยเรืือสำำ�เภา

เวลาเดินิ ทางไปส่ง่ สินิ ค้า้ เข้า้ ประเทศไทยเรืือจะมีีน้ำ��ำ หนักั มาก แต่เ่ วลาเดินิ ทางกลับั จากการส่ง่ สินิ ค้า้
จึึงมิิสามารถเดิินทางกลัับโดยลำำ�เรืือเปล่่าได้้ เนื่่�องจากเรืือในสมััยโบราณใช้้ไม้้ที่ม�่ ีีน้ำ��ำ หนัักเบา และ
เจอคลื่�่นแรงจึึงทำ�ำ ให้้เรืือโครงเครง จึึงเป็็นสาเหตุุของเรืืออัับปางจำ�ำ เป็็นจะต้้องถ่่วงน้ำ�ำ� หนััก
โดยตุ๊๊�กตาหิินไปไว้้ในใต้้ท้้องเรืือเมื่่�อกลัับถึึงประเทศไทยจึึงนำำ�มาถวายวััด เพื่่�อใช้้ตกแต่่งสถานที่่�
ของวััด ณ ปััจจุุบัันตุ๊๊�กตาหิินไดนำำ�มาตั้้�งอยู่่�ด้้านหน้้าพระปรางค์์ เพื่่�อเป็็นผู้้�ดููแล (ทวาราวบาล)
พระปรางค์น์ ัับตั้้�งแต่น่ ั้้�นเป็็นต้น้

15

พระอุโุ บสถ

สร้้างขึ้ �นเมื่่�อในสมััยรััชกาลที่�่ 3 ตั้้�งอยู่่�ทิิศทางใต้้ของพระปรางค์์
ตััวพระอุุโบสถเป็็นงานช่่างแบบประเพณีีไทยที่่�มีีการผสมผสานระหว่่าง
เทคนิิคเชิิงวิิศกรรม และช่่างแบบพระราชนิิยม ณ ปััจจุุบัันใช้้ประกอบ
พิธิ ีีการทางศาสนา เช่่น การอุุปสมบท การทำำ�กิจิ ของสงฆ์์ (ทำ�ำ วัตั รเช้า้ -เย็็น)
เป็น็ ต้้น

16

17

เสาพาไล

ของพระอุุโบสถเหลี่่�ยมเรีียบทึึบตััน เป็็นที่�่นิิยม
ในสมััยก่่อน เสาที่่�เกิิดจากการหล่่ออิิฐถืือปููน มีีความคงทน
แข็็งแรงมากกว่่าเสาไม้้จำ�ำ หลััก ลายกลีีบบััวอย่่างประเพณีี
ดั้้�งเดิิมจึึงไม่่จำ�ำ เป็็นต้้องใช้้คัันทวยช่่วยรองรัับน้ำ��ำ หนัักที่�่ถ่่ายเท
มาจากชั้ �นหลัังคาอีีกต่่อไป

18

หน้า้ บันั

ของพระอุุโบสถประดัับด้้วยกระจกสีีต่่างๆ
เป็็นลวดลายช่่อดอกโบตั๋๋�น ก้้านและใบจััดวางอยู่�่ใน
ลัักษณะคล้้ายกรอบรููปสามเหลี่่�ยม ตามอย่่างที่่�นิิยม
ในงานช่่างแบบไทย

19

20

ซุ้้�มประตูู ซุ้�้มหน้้าต่่าง ประดัับลวดลายเป็็นลายช่่อดอกไม้้ ทั้้�งดอกและ

ก้้านครอบคลุุมอยู่�่ทั่�วทั้้�งกรอบซุ้�มประตููและหน้้าต่่าง ที่่�ตำ�ำ แหน่่งกึ่่�งกลางซุ้�มของส่่วนยอด
ผููกเป็็นลายช่่อดอกโบตั๋๋�นภายในวงโค้้งของพวงมาลััย ทำำ�ให้้ดููช่่องประตููช่่องหน้้าต่่างของ
พระอุโุ บสถถููกล้้อมอยู่่�ในกรอบภาพอย่า่ งเหมาะสม

21

22

ซุ้ม้� เสมา

ภายใต้้ใบเสมานั้้�นจะมีีทรงกลม
ทำ�ำ มาจากหิิน เรีียกว่่า ลููกนิิมิิตร
จะถููกฝัังอยู่�่ ด้้านใต้้ของใบเสมา ต่่อ
มาย่่อส่่วนซุ้้�มประตููของวััง หรืือบ้้าน
เ รืื อ น ข อ ง คนขั้้� นสูู ง นัั บ ไ ด้้ ว่่ า เ ป็็ น
ซุ้�มเสมา ภายในประดิิษฐานใบเสมา
จำ�ำ หลักั ดินิ

23

24

หางหงส์์

ช่่อฟ้้าปากหงส์์

25

26

พระวิหิ าร

ตามตำำ�แหน่ง่ ที่ต�่ั้้ง� ตอนหน้า้ ประดิษิ ฐานพระพุทุ ธรููปปางมารวิชิ ัยั 1 องค์์ ตอนในประดิษิ ฐานเป็น็ พระประธาน
ทำ�ำ ด้้วยหิินทรายแดงเป็็นแกนแล้้วลงรัักปิิดทองฝีีมืือช่่างไทยพื้้�นบ้้าน และด้้านหน้้าพระพุุทธรููปปางมารวิิชััย
ประดิษิ ฐานเรีียงอยู่่� 6 องค์์ วางเรีียงแถวหน้า้ 3 องค์์ แถวกลาง 2 องค์์ และแถวสุดุ ท้า้ ย 1 องค์์ เป็น็ พระประธาน
ที่่�มีีขนาดใหญ่่ที่่�สุุดทั้้�งหมดแสดงปางมารวิิชััยพระพัักตร์์ อยู่�่ในรััชสมััยพระบาทสมเด็็จพระนั่่�งเกล้้าเจ้้าอยู่�่ หััว
รััชกาลที่่� 3 พระวิิหารหลัังนี้้�เรีียกว่่า “พระวิิหารพระเจ้้า 5 พระองค์์” ณ ปััจจุุบัันเปิิดให้้เข้้าชมในวัันสำำ�คััญ
ทางพระพุุทธศาสนาเท่่านั้้น�

27

28

29

เขามอ ภููเขาจำ�ำ ลองมีีประดัับอยู่�่ ที่�่บริิเวณหน้้าพระปรางค์์ แต่่เดิิมใช้้ประดัับ

ตกแต่่งสวนในวัังมาก่่อนจึึงได้้เกิิดความนิิยม ในการนำำ�เขามอมาประดัับตกแต่่ง
วััดหลายแห่ง่ รวมทั้้ง� ที่ว�่ ัดั หนังั ด้้วย

30

31

32

ด้้านหน้้าของประตูศู าลาพระพุทุ ธบาท 33

ศาลาพระพุทุ ธบาท

ตั้้ง� อยู่่�ด้า้ นหน้า้ กึ่ง่� กลางของกำำ�แพงตรงทางเข้า้ พระอุโุ บสถ มีีประตููทางเข้า้ 3 ช่อ่ ง ในอดีีตศาลา
หลังั นี้้เ� รีียกกันั ว่่า “ศาลาพระพุทุ ธบาท” ความกว้้าง 9 เมตร 17 เซนติิเมตร ความยาว 15 เมตร
ความสููง 7 เมตร ต่่อมาภาพพระพุุทธบาทได้้ถููกลบออก ในคราวที่่�วััดบููรณปฏิิสัังขรณ์์ในสมััย
รััชกาลที่่� 5 ศาลาพระพุทุ ธบาทนี้้�เรีียกกัันอีีกชื่่�อหนึ่ง่� ว่่า ศาลา 100 ปีี

34

35

36

ลายดอกโบตั๋๋น�

37

38

หอพระไตรปิิฎก

สร้า้ งขึ้น� อยู่ท�่ างด้า้ นทิศิ ใต้้ ติดิ เขตพุทุ ธาวาสใช้เ้ ป็น็ ที่ส่� ำ�ำ หรับั เก็บ็ รักั ษาคัมั ภีีร์พ์ ระไตรปิฎิ ก
และหอไตรประจำำ�พระอารามส่ว่ นฐานจมอยู่ใ�่ ต้พ้ ื้้น� ความยาวของหอไตร 13 เมตร 71 เซนติเิ มตร
ความกว้้าง 8 เมตร ความสููง 8 เมตร บานประตููและบานหน้า้ ต่่างเขีียนลายรดน้ำ��ำ รููปเทวดา
ตััวอาคารสร้้างแบบไทยประเพณีี ณ ปััจจุุบัันหอพระไตรปิิฏกเปิิดให้้เข้้าชมในวัันสำ�ำ คััญ
ทางพระพุุทธศาสนาเท่า่ นั้้น�

39

40

หน้้าบััน ของหอพระไตรปิิฏกเป็็นลายดอกไม้้และพรรณพฤกษา เกี่่�ยวพัันกััน

เป็น็ กรอบรููปสามเหลี่ย่� มเช่น่ เดีียวกับั พระอุโุ บสถแต่เ่ ดิมิ เคยมีีช่อ่ ฟ้า้ ใบระกาหางหงส์์ประดับั อยู่บ่� นหลังั คา
ต่่อมาพระภาวนาโกศลเถรหรืือหลวงปู่่�เอี่�่ยมทำำ�การบููรณปฏิิสัังขรณ์์ขึ้�นใหม่่ จึึงมิิได้้เพิ่่�มเติิม
เครื่อ�่ งประดัับเหล่่านั้้�น

41

42

คัมั ภีีร์์พระไตรปิิฏกถููกตีีพิมิ พ์์ใบลานโบราณขอบทอง ที่ถ่� ููกเก็็บรักั ษาอยู่�ใ่ นตู้้�เก็บ็ พระไตรปิฏิ ก 43
ตีีพิมิ พ์เ์ มื่อ�่ พุุทธศัักราช 2500 มีีอายุมุ ากกว่่า 60 ปีี

44

45

เจดียี ์์ทรงเครื่่�องคู่�

เจดีีย์์ทรงเครื่�่องขนาดใหญ่่ 2 องค์์ตั้้�งคู่�่
กัันอยู่่�ทางด้้านหน้้ากำำ�แพงแก้้ว สร้้างขึ้ �นตาม
แบบนิิยมในสมััยรััชกาลที่่� 3 ปััจจุุบัันฐานยกสููง
รองรัับเจดีียบางส่่วนจมอยู่�่ใต้้พื้้�นถนนที่�่ถมขึ้ �น
มาใหม่่

46

47

48

ศาลาท่า่ น้ำ�ำ�

แต่่เดิิมศาลาท่่านำ�ำ สร้้างยื่่�นออกไปในคลอง ใช้้สำำ�หรัับเป็็นที่่�จอดเรืือขึิ้�นลง
เมื่่�อในสมััยรััชกาลที่�่ 5 เสด็็จพระราชดำ�ำ เนิินทอดพระเนตรวััดหนัังราชวรวิิหาร
ทรงจอดเรืือพระที่่น� ั่่�งทรงเสด็จ็ ราชดำ�ำ เนินิ ขึ้้�นท่า่ น้ำ��ำ ศาลานี้้�

49

50