ภาษาเหนือน่ารู้ น่าฮัก

ภาษาเหนือน่ารู้ น่าฮัก เรามาทำ ความรู้จักภาษาเหนือหรือคำ เมืองที่หลายๆคน รู้จัก แต่ไม่รู้ความหมายของมัน หนังสือเล่มนี้จะทำ ให้ หลายๆคนได้รู้ความหมายและความน่ารักของภาษาเหนือ

หนังสืออิเล็กทรอนิกส์เล่มนี้จัดทำ ขึ้นเพื่อเสริมความรู้ด้านภาษาไทย ในภาษาถิ่น ของภาคเหนือนั่นก็คือภาษาเหนือหรืออีกอย่างคือคำ เมือง เพื่อนำ ไปใช้ในการเรียนรู้ เพื่อจะได้ทราบถึงความหมาย ความสำ คัญ และการออก เสียง ผู้จัดทำ หวัง ผู้จัดทำ หวังเป็นอย่างยิ่งว่าหนังสืออิเล็กทรอนิกส์เล่มนี้ จะมีประโยชน์ต่อผู้ที่ได้อ่านและสามารถนำ ไปพัฒนาความสามารถด้านการ พูดภาษาเหนือหากผิดพลาดประการใดขออภัยมา ณ ที่นี้ด้วย จัดทำ โดย คำ นำ เขมนิจ จันทาพูน

สารบัญ เรื่อง หน้า ประวัติของภาษาเหนือ ความหมายของคำ - อาหาร - ผักผลไม้ - คำ นาม สรรพนาม - คำ กิริยา - คำ เกี่ยวกับ กลิ่น รส - สัตว์ - เครื่องใช้ - คำ วิเศษณ์ - คำ ที่เอาไว้ด่า ประโยค - คุยกันน่ารักๆ - ทักทาย ตัวอย่างบทสนทนา

ประวัติของภาษาเหนือ ภาษาไทยถิ่นเหนือ หรือ ภาษาล้านนา หรือ คำ เมือง หรือชื่ออย่างเป็นทางการว่า ภาษาถิ่นพายัพ เป็นภาษาถิ่นที่ใช้ในภาคเหนือตอนบน หรือภาษาในอาณาจักร ล้านนาเดิม มักจะพูดกันมากใน เชียงใหม่ เชียงราย แม่ฮ่องสอน ลำ พูน ลำ ปาง พะเยา แพร่ อุตรดิตถ์ น่าน และยังมีการพูดและการผสมภาษากันในบางพื้นที่ ของ จังหวัดตากสุโขทัยและ เพชรบูรณ์อีกด้วย นอกจากนี้ คำ เมืองเป็นภาษาของ คนไทยวน ซึ่งเป็นกลุ่มชนที่อาศัยอยู่ในภาคเหนือตอนบนของประเทศไทยหรือ อาณาจักรล้านนา และอาณาจักรโยนกในอดีต ปัจจุบันกล่มคนไท-ยวนได้ กระจัดกระจายและมีถิ่นที่อยู่ในจังหวัดสระบุรีอีก ด้วยภาษาคำ เมืองยังสามารถ แบ่งออกเป็นสำ เนียงล้านนาตะวันตก (ในจังหวัดเชียงใหม่ ลำ พูน แม่ฮ่องสอน) และสำ เนียงล้านนาตะวันออก(ในจังหวัดเชียงราย พะเยา ลำ ปาง อุตรดิตถ์ แพร่ น่าน) ซึ่งจะมีความแตกต่างกันบ้าง คือ สำ เนียงล้านนาตะวันออกส่วนใหญ่จะไม่ พบสระเอือะ เอือ แต่จะใช้สระเอียะ เอียแทน (มีเสียงเอือะ และเอือเพียงแต่คนต่าง ถิ่นฟังไม่ออกเอง เนื่องจากเสียงที่ออกมาจะเป๊นเสียงนาสิกใกล้เคียงกับเอียะ เอีย) คนในจังหวัดลำ พูนมักจะพูดสำ เนียงเมืองยอง เพราะชาวลำ พูนจำ นวนมากสืบเชื้อ สายมาจากชาวยองในรัฐฉาน จึงมีสำ เนียงที่เป็นเอกลักษณ์คำ เมืองมีไวยากรณ์ เหมือนกับภาษาไทยกลางแต่ใช้คำ ศัพท์ไม่เหมือนกัน แต่เดิมได้ใช้คู่กับ ตัวเมือง ซึ่ง เป็นตัวอักษรของอาณาจักรล้านนาที่อักษรมอญใช้เป็นต้นแบบ

ความหมายของคำ 1.อาหาร ภาษาเหนือ ความหมายในภาษาไทยภาคกลาง หรือภาคอื่นๆ จ้อน ช้อน ป๊าก ทัพพี ตะไหล ถ้วยกระเบื้องเล็กๆ สำ หรับใส่ขนมแล้วนึ่งซ้าฮวด ตะกร้าไม้ไผ่สาน ครกมอง ครกกระเดื่อง หลัว ฟืน กับไฟ ไม้ขีดไฟ คัวไฟ ห้องครัว ดังไฟ ก่อไฟ หรือจุดไฟ ข้าวนึ่ง ข้าวเหนียว ข้าวงาย อาหารเช้า ข้าวตอน อาหารกลางวัน ข้าวแลง อาหารเย็น แอ๋บ กล่อง หรือ ห่อที่มีขนาดไม่ใหญ่มาก แอ๋บ (คำ นาม 2) อาหารคาวซึ่งต้องห่อด้วยใบตองก่อนนำ ไปปิ้งย่าง หรือ "งบ" ในภาคกลาง

ความหมายของคำ 2.ผักผลไม้ ภาษาเหนือ ความหมายในภาษาไทยภาคกลาง หรือภาคอื่นๆ หอมด่วน สะระแหน่ หอมบั่ว หัวหอม หรือ หอมแดง หอมป้อม ผักชี หอมป้อมเป้อ ผักชีฝรั่ง หอมยอย หลักเกียวหรือกระเทียมโทนจีน หอมขาว กระเทียม ผักจี ผักชีลาว บ่าฟักแก้ว ฟักทอง บ่าเขือส้ม มะเขือเทศ บ่าขูด มะกรูด บ่านาว มะนาว บ่าป้าว มะพร้าว บ่าม่วง มะม่วง บ่าตื๋น กระท้อน บ่าริดไม้ เพกา หรือ ลิ้นฟ้า บ่าค้อนก้อม มะรุม จ๊ะไค ตะไคร้ จ๊ะค่าน สะค้าน หัวละแอน หัวกระชาย ก้อมก้อ แมงลัก บ่าแขว่น ลูกกำ จัด

ความหมายของคำ 3.คำ นาม สรรพนาม ภาษาเหนือ เธอ = ตั๋ว(สุภาพ) , คิง (ไม่ค่อยสุภาพส่วนใหญ่ใชักับเพื่อนผู้ชาย) ฉัน = เปิ้น (สุภาพ) , ฮา (ไม่ค่อยสุภาพส่วนใหญ่ใชักับเพื่อนผู้ชาย) เขา (สรรพนามบุรุษที่ 3) = เปิ้น ผู้ชาย = ป้อจาย ผู้หญิง = แม่ญิง พวกเขา = หมู่เขา พวกเธอ = สูเขา (สุภาพ), คิงเขา (ไม่ค่อยสุภาพส่วนใหญ่ใชักับเพื่อนผู้ชาย) พวกเรา = หมู่เฮา, เฮาเขา พ่อ = ป้อ พี่ชาย = อ้าย,ปี่ ปู่ย่าตายาย ลุงป้าน้าอา = อุ้ย (เช่น แม่อุ้ย ป้ออุ้ย) พี่สาว = ปี่ ปฏิทิน = ปั๊กกะตืน คำ เมืองแท้ๆจะแปลว่าปฏิทิน โรงเรียน = โฮงเฮียน เรือน = เฮือน คำ เล่าลือ = กำ สีเน อิฐ = บ่าดินกี่ โรงบาล = โฮงบาล ร้านค้า = ร้านก้า กระท่อม = ห้าง ใคร = ไผ เพื่อน = เปื้อน

ความหมายของคำ 4.คำ กิริยา ภาษาเหนือ กิน = กิ๋น กำ ปั้น หมัด = ลูกกุย ก่าย = ปาด อิง กางร่ม = กางจ้อง โกหก = วอก ขี้จุ๊ โกรธ = โขด กลับ = ปิ๊ก (เช่น "เฮาปิ๊กบ้านละหนา") ขี้เหนียว = ขี้จิ๊ ขโมย = ขี้ลัก ขี่หลังคน (เกาะ) = เก๊าะ เครียด = เกี้ยด คิด = กึ๊ด เจ็บ = เจ๊บ จริง = แต๊ (เช่น "แต๊ก๊ะ" = "จริงหรอ") ใช้ = ใจ๊ เด็ก = ละอ่อน ดู = ผ่อ ตกบันได = ตกคันได ทำ = ยะ (เช่น "ยะหยัง" = "ทำ อะไร") เที่ยว = แอ่ว นั่งขัดสมาธิ = นั่งขดขวาย นั่งพับเพียบ = นั่งป้อหละแหม้ นั่งไขว่ห้างเอาเท้าข้างหนึ่งพาดบนเข่า = นั่งปกขาก่ายง้อน

ความหมายของคำ 4.คำ กิริยา ภาษาเหนือ นั่งยอง ๆ = นั่งข่องเหยาะ,หย่องเหยาะ นั่งลงไปเต็มที่ตามสบาย (โดยไม่กลัวเปื้อน) = นั่งเป้อหละเหม้อ, นั่งเหม้อ นั่งวางเฉย นั่งหัวโด่ = นั่งคกงก(ก๊กงก) พูด = อู้ รู้ = ฮู้ รัก = ฮัก ลื่นล้ม = ผะเริด วิ่ง = ล่น สวยจังเลยนะ = งามหลายน้อ สะดุด = ข้อง สวมรองเท้า = ซุบแข็บ สบายอกสบายใจ = ซว่างอกซว่างใจ๋ เหนื่อย = อิด หม้อย เหรอ = ก๊ะ ห่วง = ห่วง (คำ เมืองแท้ๆคือ อ่วง ว้อง หรือ ข๋าง) ให้ = หื้อ อยากอ้วก อยากอาเจียน = ใค่ฮาก อยาก = ไข อย่าพูดมาก = จ๊ะไปปากนัก อร่อย = ลำ อร่อยมาก = จ๊าดลำ อย่าพูดเสียงดัง = จ๊ะไปอู้ดัง คิดไม่ออก = กึ๊ดหม่ะออก อย่าคิดมาก = จ๊ะไปกึ๊ดนัก อย่าพูดเสียงดัง = จ๊ะไปอู้ดัง ทำ ไม = อะหยัง

ความหมายของคำ 5.คำ ที่เกียวกับ กลิ่น รส ภาษาเหนือ เหม็นโอ๊ง, เหม็นโอ่ = เหม็นเน่า จ๋างแจ้ดแผ้ด = จืดชืด ขมแก๊ก = ขมมาก ส้มโจ๊ะโล๊ะ = รสเปรี้ยวมาก ฝาดหยั่งก้นตุ๊ = รสฝาดมาก

ความหมายของคำ 6.สัตว์ ภาษาเหนือ ลูกอ๊อด = อีฮวก ค้างคก = ค้างคาก กบตู่ กิ้งก่า = จั๊ก-ก่า ปลาไหล = ปลาเอี่ยน ปลาเหยี่ยน จิ้งหรีด = จิ้กุ่ง,จิ้หีด จิ้งเหลน = จั๊ก-กะ-เหล้อ ปู = ปู๋ ปลา = ป๋า ช้าง = จ๊าง กิ้งกือ = แมงแสนตี๋น จิ้งจก = จั๊กกิ้ม ตุ๊กแก = โต๊กโต

ความหมายของคำ 7.เครื่องใช้ ภาษาเหนือ ถุงเท้า = ถุงตี๋น กระดุม = บะต่อม เข็มขัด = สายแอว สายฮั้ง รองเท้า = เกือก /เกิบ กรรไกร = มีดยับ มีดแซม ทับพี = ป้าก ช้อน = จ๊อน ยาสูบ = ซีโย ผ้าเช็ดตัว = ผ้าตุ้ม ผ้าห่ม = ผ้านวม รองเท้าฟองน้ำ = แค็บ

ความหมายของคำ 8.คำ วิเศษณ์ ภาษาเหนือ โง่= ง่าว ก็= ก่ ถึง = เถิง เช่น = เจ้น เป็น = เป๋น ไม่= หมะ,บ่า (เช่น หมะใจ๊= ไม่ใช้) (เช่น บ่าแม่น = ไม่ใช่) นะ = เน้อ (เช่น เน้อครับ = นะครับ) ร่ม หมายถึง (ร่มกันแดด-กันฝน) = จ้อง ร่ม หมายถึง ร่มเงา = ฮ่ม เหนียว = ตั๋ง ใหญ่= หลวง (เช่น "หูหลวง" = "หูใหญ่") แบบนั้น อย่างนั้น = จะอั้น แบบนี้อย่างนี้= จะอี้ ทุก = กุ๊(เช่น กุ๊ๆ คน = ทุกๆคน)

ความหมายของคำ 9.คำ ที่เอาไว้ด่า ภาษาเหนือ สลิด = ระริกระรี้ สลิดอย่างวอก = ดัดจริต แฮ่น = ร่าน ขี้จุ๊/ ขี้วอก = โกหก จ๊าดหมา = ชาติหมา สึ่งตึง = ปัญญาอ่อน จะไปปาก = หุบปาก หยั่งวอก = ปลิ้นปล้อน, กลับกลอก

ประโยค คุยกันน่ารักๆ เปิ้นฮักตั๋ว = ฉันรักเธอ อ้ายฮักน้อง = พี่รักน้อง ฮาฮักคิงหนาบ่ะเปื้อน = กูรักมึงนะโว๊ยเพื่อน อ้ายลักเมาอี่น้อง = พี่แอบหลงรักน้อง อ้ายฮักน้องคนเดียว = พี่รักน้องคนเดียว ฮักไบ้ ฮักง่าว = รักมากมาย ฮักเสี้ยงขี้ = รักสุดใจ เปิ้นกึ๊ดเติงตั๋วหนา = ฉันคิดถึงเธอนะ ง่อม กึ๊ดเติง ถ้า = เหงา คิดถึง รอ สาวน้อยหน้าหมดต๋าใส = สาวน้อยหน้าใส เป็นแฟนกั๋นน่อ = เป็นแฟนกันนะ เป็นแฟนกั๋นบ๋อ = เป็นแฟนกันไหม ฮักตั๋วคนเดียว = รักเธอคนเดียว กึ๊ดเติงหาตั๋วกู้วัน = คิดถึงเธอทุกวัน บ่มีวันได ตี้เปิ้นจะบ่กึ๊ดเติงหาตั๋ว = ไม่มีวันไหน ที่ฉันจะไม่คิดถึงเธอ ฮักเตื้อแรก = รักครั้งแรก อ้ายฮักน้องมั่นทึ้ง = พี่รักน้องแน่นหนัก บอกฮัก = บอกรัก น่าฮัก = น่ารัก ตั้งแต่นี้ไป อ้ายจะฮักน้องคนเดียว = จากนี้ไป ฉันจะรักเธอคนเดียว ตั๋วเป็นแฟนเปิ้นแล้ว = เธอเป็นแฟนฉันแล้ว ฮักบ่มีวันต๋าย = รักไม่มีวันตาย นอนกอดกั๋น อุ่นจุ้นลุ่น = นอนกอดกัน อุ่นดีจัง ขอหยุบมือจิ่ม = ขอจับมือหน่อยนะ มอกอี้ก่ดีล้ำ ไป = แค่นี้ก็ดีเกินไป เปิ้นฮักตั๋วหนา = ฉันรักเธอนะ ฮักหม๊ดไจ๋ = รักหมดใจ ความฮักเป๋นอะหยัง ตี้สวยงาม = ความรักคือสิ่งสวยงาม เปิ้นฮักตั๋วคนเดียว จะบ่ฮักไผแหมแล้ว = ฉันรักเธอคนเดียว จะไม่รักใครอีกแล้ว อี่น้องคนนี้ น่าฮักขนาด = น้องสาวคนนี้ น่ารักมากมาย คนน่าฮัก ผ่อจะได ตึงบ่ก้าย = คนน่ารัก มองยังไง ก็ไม่เบื่อ

ประโยค ทักทาย สวัสดี๋คั๋บ ป้อแม่ปี้น้องทั้งหลาย = สวัสดีครับพ่อแม่พี่น้องทั้งหลาย สบายดีบ๋อ = สบายดีไหม เป๋นใดสบายดีบ๋อ = เป็นยังไง สบายดีไหม บ่อป๊ะกั๋นจ้าดเมิน = ไม่เจอกันนานเลย ไป๋ย่ะหยังอยู่ตี้ได๋ = ไปทำ อะไรอยู่ที่ไหน

ตัวอย่างบทสนทนา B : กิ๋นข้าวงายล้า [ กินข้าวเช้ายัง ] A : กิ๋นแล้วเจ้า [ กินแล้วค่ะ ] B : กิ๋นกับบ่าหยังน่ะ [ กินกับอะไร ] A : กิ๋นกับน้ำ พริกหนุ่มกับแอ๊บปลาเจ้า [ กินกับน้ำ พริกหนุ่มกับห่อหมกปลาค่ะ ] B : อ้ออ ละนี่จะไปตี้ใดนิ [ อ้อ แล้วนี่จะไปไหนหรอ ] A : กะลังว่าจะไปต่งเจ้า [ กำ ลังจะไปทุ่งนาค่ะ ] B : เอ้ออ ไปเตอะๆ [ อ้อ ไปเถอะๆ ] A : เจ้า ป่ะกันใหม่เจ้า [ ค่ะ เจอกันค่ะ ]

ขอขอบพระคุณที่อ่านจบ สามารถแสดงความคิดเห็นเพื่อติ ชมได้ค่ะ