รายงานประจำปี 2566 0 ศูนย์วิจัยและพัฒนาอาหารสัตว์มหาสารคาม
รายงานประจำปี 2566 1 ศูนย์วิจัยและพัฒนาอาหารสัตว์มหาสารคาม คำนำ ศูนย์วิจัยและพัฒนาอาหารสัตว์มหาสารคาม สำนักพัฒนาอาหารสัตว์ กรมปศุสัตว์จัดทำรายงานผลการ ปฏิบัติงาน ประจำปีงบประมาณ 2566 เพื่อรวบรวมและเผยแพร่ขอมูลขององค์กร รวมถึงการปฏิบัติงานใน กิจกรรมต่างๆ ตามนโยบายและแผนงานของสำนักพัฒนาอาหารสัตว์ เพื่อตอบสนองต่อความต้องการและ แก้ปัญหาของเกษตรกรผู้เลี้ยงสัตว์ ตามวิสัยทัศน์ที่จะมุ่งพัฒนาความมั่นคงด้านอาหารสัตว์จึงหวังเป็นอย่างยิ่งว่า รายงานประจำปีฉบับนี้จะอำนวยประโยชน์ต่อผู้ที่สนใจได้นำข้อมูลไปใช้งาน (นางวัฒนาวรรณ มรรคสันต์) ผู้อำนวยการศูนย์วิจัยและพัฒนาอาหารสัตว์มหาสารคาม ตุลาคม 2566
รายงานประจำปี 2566 2 ศูนย์วิจัยและพัฒนาอาหารสัตว์มหาสารคาม สารบัญ ส่วนที่ 1 ข้อมูลภาพรวมของหน่วยงาน • วิสัยทัศน์ 4 • ข้อมูลองค์กร 5 • ชุดดินของศูนย์วิจัยและพัฒนาอาหารสัตว์มหาสารคาม 6 • หน้าที่และความรับผิดชอบ 7 • โครงสร้างองค์กร 8 • แผนงาน/โครงการปฏิบัติงาน ปีงบประมาณ 2566 9 ส่วนที่ 2 ผลการดำเนินงานตามแผนปฏิบัติงาน ปีงบประมาณ 2566 1. งานพื้นฐานด้านการสร้างความสามารถในการแข่งขันของประเทศ กิจกรรมหลัก พัฒนาอาหารสัตว์ • กิจกรรมย่อย : ผลิตพันธุ์พืชอาหารสัตว์ 10 • กิจกรรมย่อย : พัฒนาความมั่นคงด้านเสบียงสัตว์ 13 • กิจกรรมย่อย : พัฒนาอาชีพผลิตพืชอาหารสัตว์ 16 • กิจกรรมย่อย : สำรองเสบียงสัตว์เพื่อพัฒนาการผลิตโคเนื้อและโคนม 18 • กิจกรรมย่อย : พัฒนาเป็นศูนย์กลางการผลิตเมล็ดพันธุ์พืชอาหารสัตว์เพื่อรองรับประชาคมอาเซียน (Seed Hub) 19 • กิจกรรมย่อย : พัฒนาต้นแบบการถ่ายทอดเทคโนโลยีด้านอาหารสัตว์ 22 กิจกรรมหลัก ความหลากหลายทางชีวภาพด้านปศุสัตว์ • กิจกรรมย่อย : ปรับปรุงพันธุ์และอนุรักษ์ความหลากหลายทางชีวภาพพืชอาหารสัตว์ 23 2. งานยุทธศาสตร์การเกษตรสร้างมูลค่า โครงการพัฒนาศักยภาพกระบวนการผลิตสินค้าเกษตร กิจกรรมหลัก การพัฒนาการผลิตปศุสัตว์ • กิจกรรมย่อย : การเพิ่มประสิทธิภาพการผลิตปศุสัตว์ในฟาร์มเกษตรกร 26 • กิจกรรมย่อย : พัฒนามาตรฐานอาหารสัตว์เคี้ยวเอื้อง 27 โครงการ พัฒนาเกษตรกรรมยั่งยืน กิจกรรมหลัก ส่งเสริมปศุสัตว์อินทรีย์ • กิจกรรมย่อย : ศูนย์ต้นแบบปศุสัตว์อินทรีย์ 28 โครงการ สร้างมูลค่าเพิ่มจากวัสดุเหลือใช้ทางการเกษตร กิจกรรมหลัก สร้างมูลค่าเพิ่มจากวัสดุเหลือใช้ทางการเกษตร • กิจกรรมย่อย : ศูนย์บริการอาหารสัตว์กรมปศุสัตว์ (Feed Center) 29 หน้า
รายงานประจำปี 2566 3 ศูนย์วิจัยและพัฒนาอาหารสัตว์มหาสารคาม กิจกรรมด้านวิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม 31 โครงการขยายพื้นที่ปลูกพืชอาหารสัตว์ 50,000 ไร่ 33 โครงการผลิตเมล็ดหญ้าพันธุ์อีสานเพื่อจำหน่ายให้กับ JIRCAS 35 โครงการจัดทำเสบียงสัตว์หมักอัดก้อนพร้อมห่อพลาสติก (Silage Wrap) 36 โครงการงบประมาณพัฒนาจังหวัดมหาสารคาม 37 ส่วนที่ 3 สรุปผลงานเด่น 38 ส่วนที่ 4 รายงานงบประมาณปี 2566 50 หน้า
รายงานประจำปี 2566 4 ศูนย์วิจัยและพัฒนาอาหารสัตว์มหาสารคาม วิสัยทัศน์ กระทรวงเกษตรและสหกรณ์ “เกษตรกรมีคุณภาพชีวิตที่ดี มีรายได้เพิ่มขึ้นไม่น้อยกว่าร้อยละ 10 ต่อปี” “เป็นองค์กรพัฒนาการปศุสัตว์ด้วยนวัตกรรมและเทคโนโลยี เพิ่มมูลค่าสินค้าสู่ตลาดโลกและเติบโตอย่างยั่งยืน” สำนักพัฒนาอาหารสัตว์ “มุ่งพัฒนาความมั่นคงด้านอาหารสัตว์” ศูนย์วิจัยและพัฒนาอาหารสัตว์มหาสารคาม “พัฒนาเทคโนโลยีด้านอาหารสัตว์ สนับสนุนการเลี้ยงโค-กระบือ ภายใต้ปรัชญาเศรษฐกิจพอเพียง”
รายงานประจำปี 2566 5 ศูนย์วิจัยและพัฒนาอาหารสัตว์มหาสารคาม ข้อมูลองค์กร ประวัติความเป็นมา ศูนย์วิจัยและพัฒนาอาหารสัตว์มหาสารคาม เริ่มก่อตั้งขึ้นในปี พ.ศ. 2516 เดิมใช้ชื่อว่า “หน่วยปรับปรุงทุ่งหญ้า สาธารณะเชียงยืน" ตั้งอยู่บริเวณพื้นที่สาธารณะประโยชน์ดงกอลอ ตำบลเชียงยืน อำเภอเชียงยืน จังหวัด มหาสารคาม มีพื้นที่ประมาณ 2,416 ไร่ นายเล็ก อภินันทรัตน์ (ผู้บุกเบิก) 1. นายเถลิงศักดิ์โนนทนวงศ์ 2. นายสอน สนทอง 3. นายวัชรินทร์บุญภักดี 4. นายสมจิตร อินทรมณี 5. นางทิพา บุญยะวิโรจ 6. นายโอภาส รอดชมภู 7. นายมนัส อภินาคพงษ์ 8. นายจรูญโรจน์จันทรศิริ 9. นายอิทธิพล เผ่าไพศาล 10. ดร.วิทยา สุมามาลย์ 11. ดร.สำราญ พิจิตรพันธ์ 12. นายวิโรจน์ ฤทธิ์ฤาชัย 13. นายวิชัย อาระหัง 14. นางวัฒนาวรรณ มรรคสันต์ ทำเนียบผู้อำนวยการ ศูนย์วิจัยและพัฒนาอาหารสัตว์มหาสารคาม
รายงานประจำปี 2566 6 ศูนย์วิจัยและพัฒนาอาหารสัตว์มหาสารคาม ชุดดินของศูนย์วิจัยและพัฒนาอาหารสัตว์มหาสารคาม ลักษณะและสมบัติดิน เป็นดินลึก ดินบนเป็นดิน ร่วนปนทรายหรือดิน ทรายปนดินร่วน สีน้ำตาล เข้มหรือน้ำตาลปนเทา ดินล่างเป็นดินร่วนเหนียว ปนทรายสีแดงปนเหลือง หรือสีเหลืองปนแดง ปฏิกิริยาดินเป็นกรดจัด มากถึงเป็นกรดเล็กน้อย (pH 5.0-6.5) ในดินบน และเป็นกรดจัดมากถึง เป็นกรดเล็กน้อย (pH 4.5- 6.5) ในดินล่าง ชุดดินวาริน ลักษณะและสมบัติดิน เป็นดินลึกมาก ดินบน เป็นดินร่วนปนทรายหรือ ดินทรายปนดินร่วน สี น้ำตาลปนเทาเข้มหรือสี น้ำตาลเข้ม ดินล่างเป็น ดินร่วนปนทรายหรือดิน ร่วนเหนียวปนทราย สี น้ำตาลแก่ สีน้ำตาลปน เหลืองหรือสีเหลืองปน แดง ปฏิกิริยาดินเป็นกรด จัดถึงเป็นกรดเล็กน้อย (pH 5.5-6.5) ในดินบน และเป็นกรดจัดมาก (pH 4.5-5.0) ในดินล่าง ชุดดินสตึก ชุดดินจักราช ชุดดินยโสธร ลักษณะและสมบัติดิน เป็นดินลึก ดินบนเป็น ดินร่วนปนทราย สี น ้ ำ ต า ลเข ้ ม ห ร ื อ สี น้ำตาลปนแดงเข้ม ดิน ล่างเป็นดินร่วนหรือดิน ร่วนเหนียวปนทราย สี แดงปนเหลืองหรือสี แดง ลึกลงไปเป็นดิน ร่วนเหนียวปนทราย หรือดินเหนียวปน ทราย สีแดงหรือสีแดง เข้ม ปฏิกิริยาดินเป็น กรดจัดถึงเป็นกลาง (pH 5.5-7.0) ในดินบน และเป็นกรดจัดมาก (pH 4.5-5.0) ในดินล่าง ลักษณะและสมบัติดิน เป็นดินลึกมาก ดินบน เป็นดินร่วนปนทรายหรือ ดินทรายปนดินร่วน มีสี น้ำตาล ดินล่างมีเนื้อดิน เป็นดินร่วนปนทรายใน ตอนบนและอาจพบดิน ร่วนเหนียวปนทรายใน ตอนล่าง มีสีน้ำตาลหรือสี น้ำตาลปนเหลือง จะพบ จุดประสีน้ำตาลแก่หรือ แดงปนเหลืองตลอดหน้า ตัดดินปฏิกิริยาดินเป็น ก ร ด จ ั ด ถ ึ ง เ ป ็ น ก ร ด เล็กน้อย (pH 5.5-6.5) ใน ดินบนและเป็นกรดจัดมาก (pH 4.5-5.0) ในดินล่าง
รายงานประจำปี 2566 7 ศูนย์วิจัยและพัฒนาอาหารสัตว์มหาสารคาม หน้าที่และความรับผิดชอบ ศึกษา วิเคราะห์ วิจัย และพัฒนาเทคโนโลยีด้านอาหารสัตว์ ที่เหมาะสมในพื้นที่รับผิดชอบ (พื้นที่เขต 4 ได้แก่ จังหวัดมหาสารคาม ขอนแก่น เลย อุดรธานี หนองคาย สกลนคร หนองบัวล าภู นครพนม มุกดาหาร กาฬสินธุ์ ร้อยเอ็ด และบึงกาฬ) ผลิตเมล็ดพันธุ์พืชอาหารสัตว์และเสบียงสัตว์ สนับสนุน กิจกรรมของหน่วยงานและช่วยเหลือเกษตรกรที่ประสบ ภัยธรรมชาติ วิเคราะห์ ตรวจสอบ และรับรองคุณภาพเมล็ดพันธุ์ พืชอาหารสัตว์ ทดสอบ สาธิต เผยแพร่ ถ่ายทอดเทคโนโลยี ให้ค าปรึกษา และแนะน าข้อมูลวิชาการด้านอาหารสัตว์ และพืชอาหารสัตว์
รายงานประจำปี 2566 โครงสร้างอ ผู้อ านวยการศูนย์วิจัยและพัฒนาอาหงานบริหารทั่วไป ข้าราชการ 2 คน ลูกจ้างประจ า 1 คน พนักงานราชการ 1 คน จ้างเหมารายเดือน 2 คน งานช่าง ข้าราชการ 1 คน ลูกจ้างประจ า 2 คน พนักงานราชการ 3 คน จ้างเหมารายเดือน 1 คน งานวิชาการ (ด้านอาหารสัตว์) ข้าราชการ 2 คน งา(ด้านพ
8 ศูนย์วิจัยและพัฒนาอาหารสัตว์มหาสารคาม งค์กร หารสัตว์มหาสารคาม านวิชาการ นพืชอาหารสัตว์) ข้าราชการ 1 คน พนักงานราชการ 1 คน งานผลิต พันธุ์พืชอาหารสัตว์ ข้าราชการ 2 คน ลูกจ้างประจ า 4 คน พนักงานราชการ 3 คน งานห้องปฏิบัติการ ข้าราชการ 2 คน จ้างเหมารายเดือน 2 คน อัตรากำลัง ปีงบประมาณ 2567 ศูนย์วิจัยและพัฒนาอาหารสัตว์มหาสารคาม 1. ข้าราชการ 11 2. ลูกจ้างประจำ 7 3. พนักงานราชการ 8 4. จ้างเหมารายเดือน 5 รวม (คน) 31
รายงานประจำปี 2566 9 ศูนย์วิจัยและพัฒนาอาหารสัตว์มหาสารคาม แผนงาน/โครงการปฏิบัติงาน ปีงบประมาณ 2566 แผนงานพื้นฐานด้านการสร้างความสามารถในการแข่งขันของประเทศ ผลผลิต พัฒนาศักยภาพการปศุสัตว์ กิจกรรมหลัก พัฒนาอาหารสัตว์ กิจกรรมย่อย : ผลิตพันธุ์พืชอาหารสัตว์ กิจกรรมย่อย : พัฒนาความมั่นคงด้านเสบียงสัตว์ กิจกรรมย่อย : พัฒนาอาชีพผลิตพืชอาหารสัตว์ กิจกรรมย่อย : สำรองเสบียงสัตว์เพื่อพัฒนาการผลิตโคเนื้อและโคนม กิจกรรมย่อย : การพัฒนาเป็นศูนย์กลางการผลิตเมล็ดพันธุ์พืชอาหารสัตว์เพื่อรองรับประชาคมอาเซียน (Seed Hub) กิจกรรมย่อย : พัฒนาต้นแบบการถ่ายทอดเทคโนโลยีด้านอาหารสัตว์ กิจกรรมหลัก ความหลากหลายทางชีวภาพด้านปศุสัตว์ กิจกรรมย่อย : ปรับปรุงพันธุ์และอนุรักษ์ความหลากหลายทางชีวภาพพืชอาหารสัตว์ แผนงาน ยุทธศาสตร์การเกษตรสร้างมูลค่า โครงการ พัฒนาศักยภาพกระบวนการผลิตสินค้าเกษตร กิจกรรมหลัก การพัฒนาการผลิตปศุสัตว์ กิจกรรมย่อย : การเพิ่มประสิทธิภาพการผลิตปศุสัตว์ในฟาร์มเกษตรกร กิจกรรมย่อย : พัฒนามาตรฐานอาหารสัตว์เคี้ยวเอื้อง โครงการ พัฒนาเกษตรกรรมยั่งยืน กิจกรรมหลัก ส่งเสริมปศุสัตว์อินทรีย์ กิจกรรมย่อย : ศูนย์ต้นแบบปศุสัตว์อินทรีย์ โครงการ สร้างมูลค่าเพิ่มจากวัสดุเหลือใช้ทางการเกษตร กิจกรรมหลัก สร้างมูลค่าเพิ่มจากวัสดุเหลือใช้ทางการเกษตร กิจกรรมย่อย : ศูนย์บริการอาหารสัตว์กรมปศุสัตว์ (Feed Center) กิจกรรมด้านวิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม โครงการขยายพื้นที่ปลูกพืชอาหารสัตว์ 50,000 ไร่
รายงานประจำปี 2566 10 ศูนย์วิจัยและพัฒนาอาหารสัตว์มหาสารคาม ผลการดำเนินงานตามแผนปฏิบัติงาน ปีงบประมาณ 2566 กิจกรรมหลัก พัฒนาอาหารสัตว์ กิจกรรมย่อย : ผลิตพันธุ์พืชอาหารสัตว์ วัตถุประสงค์ 1. เพื่อผลิตเมล็ดพันธุ์ ท่อนพันธุ์ และกล้าพันธุ์พืชอาหารสัตว์พันธุ์ดีไว้ใช้ในหน่วยงานราชการ 2. เพื่อขยายและกระจายพืชอาหารสัตว์พันธุ์ดีไปสู่เกษตรกรอย่างทั่วถึง 3. เพื่อช่วยลดต้นทุนค่าอาหารสัตว์ด้วยการใช้พืชอาหารสัตว์เป็นอาหารหลักในการเลี้ยงสัตว์เคี้ยวเอื้อง ตัวชี้วัด 1. จำนวนผลผลิตพืชอาหารสัตว์รวม 138,600 กิโลกรัม แบ่งเป็น 1.1 ผลิตเมล็ดพันธุ์พืชอาหารสัตว์ 6,200 กิโลกรัม 1.2 ผลิตท่อนพันธุ์พืชอาหารสัตว์ 132,400 กิโลกรัม 2. จำนวนผลิตกล้าพันธุ์พืชอาหารสัตว์ รวม 2,000 ถุง 3. กระจายเมล็ดพันธุ์/ท่อนพันธุ์สู่เกษตรกร รวม 1,035 ราย ผลการดำเนินงาน เป็นการผลิตพืชอาหารสัตว์พันธุ์ดีตามมาตรฐานการผลิตเมล็ดพันธุ์พืชอาหารสัตว์ของแต่ละชั้นพันธุ์ปรับปรุง คุณภาพเมล็ดพันธุ์ให้ได้คุณภาพดีการผลิตท่อนพันธุ์ และกล้าพันธุ์พืชอาหารสัตว์โดยเมล็ดพันธุ์พืชอาหารสัตว์ที่ ผลิตได้ ศูนย์วิจัยและพัฒนาอาหารสัตว์มหาสารคามจะนำไปใช้ปลูกขยายพันธุ์ภายในหน่วยงาน ใช้ในกิจกรรมของ กรมปศุสัตว์และให้การสนับสนุนแก่กลุ่มเกษตรกรผู้เลี้ยงสัตว์ ซึ่งทั้งเมล็ดพันธุ์และท่อนพันธุ์พืชอาหารสัตว์ได้ กระจายสู่เกษตรกรผู้เลี้ยงสัตว์ในพื้นที่บริการ 1,035 ราย คิดเป็นพื้นที่ปลูกพืชอาหารสัตว์ที่เพิ่มขึ้นประมาณ 2,070 ไร่
รายงานประจำปี 2566 11 ศูนย์วิจัยและพัฒนาอาหารสัตว์มหาสารคาม ตารางที่ 1 แผนและผลงานของกิจกรรมผลิตพันธุ์พืชอาหารสัตว์ กิจกรรม/งานที่ทำ/โครงการ หน่วย เป้าหมาย ผลการปฏิบัติงาน ร้อยละ 1. การผลิตเมล็ดพันธุ์พืชอาหารสัตว์ 1.1 ผลิตเมล็ดพันธุ์ถั่วฮามาต้า ชั้นพันธุ์หลัก (FS) กก. 100 82 82 1.2 ผลิตเมล็ดพันธุ์หญ้ารูซี่ชั้นพันธุ์หลัก (FS) กก. 100 100 100 1.3 ผลิตเมล็ดพันธุ์หญ้ากินีสีม่วง ชั้นพันธุ์ขยาย (RS) กก. 300 300 100 1.4 ผลิตเมล็ดพันธุ์ถั่วคาวาลเคด ชั้นพันธุ์ขยาย (RS) กก. 500 141 28.20 1.5 ผลิตเมล็ดพันธุ์ถั่วฮามาต้า ชั้นพันธุ์ขยาย (RS) (อินทรีย์) กก. 200 121 60.50 1.6 ผลิตเมล็ดพันธุ์หญ้ารูซี่ชั้นพันธุ์จำหน่าย (CS) กก. 5,000 2,209 44.18 2. การปรับปรุงสภาพเมล็ดพันธุ์พืชอาหารสัตว์ กก. 18,800 13,805 73.43 3. การกระจายเมล็ดพันธุ์พืชอาหารสัตว์สู่เกษตรกร ราย 500 341 68.20 4. การผลิตท่อนพันธุ์พืชอาหารสัตว์ กก. 132,400 154,400 116.92 5. การกระจายท่อนพันธุ์พืชอาหารสัตว์สู่เกษตรกร ราย 265 505 190.57 6. การผลิตกล้าพันธุ์พืชอาหารสัตว์ ถุง 2,000 2,000 100 7. การกระจายกล้าพันธุ์พืชอาหารสัตว์สู่เกษตรกร ราย 40 30 75
รายงานประจำปี 2566 12 ศูนย์วิจัยและพัฒนาอาหารสัตว์มหาสารคาม ปัญหาอุปสรรค 1. ในระยะการเก็บเกี่ยวผลผลิต มีฝนหลงฤดูทำให้เมล็ดบางส่วนเกิดความเสียหาย 2. พื้นที่แปลงผลิตเมล็ดพันธุ์ส่วนใหญ่มีความลาดเอียงเกิดการชะล้างของดินทำให้ดินมีความอุดมสมบูรณ์ต่ำ และมีค่าอินทรียวัตถุในดินน้อย 3. ในช่วงหน้าแล้งชุมชนรอบๆ หน่วยงานมีการนำสัตว์เข้ามาเลี้ยงในแปลงผลิตเมล็ดพันธุ์ ส่งผลให้เกิดปัญหา การปนเปื้อนของวัชพืชรุนแรง ยุ่งยากต่อการกำจัด ข้อเสนอแนะ 1. วางแผนการเก็บเกี่ยว ไม่ให้ตรงฤดูฝน โดยการติดตามการพยากรณ์อากาศของกรมอุตุนิยมวิทยา 2. ปลูกพืชบำรุงดิน และต้องปรับปรุงดิน เพิ่มอินทรียวัตถุในดิน โดยมีแผนจะทยอยปรับปรุงดินปีละ 2-3 แปลง ทั้งนี้เพราะหน่วยงานมีพื้นที่ขนาดใหญ่ไม่สามารถดำเนินการพร้อมกันทุกแปลงได้ 3. เข้มงวดเรื่องการกำจัดวัชพืชมากขึ้นตั้งแต่ในแปลงผลิต เพื่อให้แปลงสะอาด วัชพืชน้อยลง ซึ่งจะสามารถลด ภาระงานแยกวัชพืชในขั้นตอนการทำความสะอาดเบื้องต้นได้ และเพื่อให้ได้เมล็ดพันธุ์ส่งโรงงานปรับปรุง สภาพฯ ที่มีคุณภาพตามมาตรฐานการผลิตเมล็ดพันธุ์ฯ ที่กำหนด 4. หาแนวทางในการพัฒนาเครื่องจักร อุปกรณ์สำหรับการทำความสะอาดเมล็ดพันธุ์ เพื่อลดแรงงานคน
รายงานประจำปี 2566 13 ศูนย์วิจัยและพัฒนาอาหารสัตว์มหาสารคาม กิจกรรมย่อย : พัฒนาความมั่นคงด้านเสบียงสัตว์ วัตถุประสงค์ เพื่อผลิตเสบียงสัตว์แห้ง สด หมัก และอาหารผสมครบส่วน (TMR) เพื่อสนับสนุนเกษตรกรเมื่อเกิดภัยพิบัติ กรณีฉุกเฉินต่างๆ และสนับสนุนเกษตรกรผู้เลี้ยงสัตว์ หน่วยงานราชการ และใช้ในกิจกรรมกรมปศุสัตว์ ตัวชี้วัด 1. จำนวนผลผลิตเสบียงสัตว์ รวม 138,800 กิโลกรัม แบ่งเป็น 1.1 ผลิตหญ้าแห้ง 72,200 กิโลกรัม 1.2 ผลิตหญ้าแห้ง GAP 6,400 กิโลกรัม 1.3 ผลิตพืชอาหารสัตว์หมัก 30,000 กิโลกรัม 1.4 ผลิตหญ้าสด 25,000 กิโลกรัม 1.5 ผลิตอาหารผสมครบส่วน (TMR) 5,000 กิโลกรัม 2. แจกเสบียงสัตว์ช่วยเหลือผู้ประสบภัย รวม 821 ราย แบ่งเป็น 2.1 ผลิตหญ้าแห้ง 405 ราย 2.2 ผลิตหญ้าแห้ง GAP 214 ราย 2.3 ผลิตพืชอาหารสัตว์หมัก 68 ราย 2.4 ผลิตหญ้าสด 84 ราย 2.5 ผลิตอาหารผสมครบส่วน (TMR) 50 ราย 3. คลังเสบียงสัตว์ประจำตำบล 2 แห่ง ผลการดำเนินงาน กิจกรรมย่อยพัฒนาความมั่นคงด้านอาหารสัตว์ เป็นการผลิตเสบียงสัตว์แห้ง พืชอาหารสัตว์หมัก หญ้าสด และ อาหารผสมครบส่วน (TMR) ตลอดจนการจัดตั้งคลังเสบียงสัตว์ประจำตำบล ภาพรวมทั้งบริการให้หน่วยงานราชการ และใช้กิจกรรมกรมปศุสัตว์ ปีงบประมาณ 2566 ประเทศไทยได้ประสบอุทกภัยจากพายุ และร่องมรสุมพัดผ่านในพื้นที่เขต 1-4 โดย ศูนย์วิจัยและพัฒนาอาหารสัตว์มหาสารคาม ได้ให้การสนับสนุนเสบียงสัตว์รวมกว่า 82,000 กิโลกรัม เกษตรกร821ราย
รายงานประจำปี 2566 14 ศูนย์วิจัยและพัฒนาอาหารสัตว์มหาสารคาม ตารางที่ 2 แผนและผลงานของกิจกรรมพัฒนาความมั่นคงด้านเสบียงสัตว์ กิจกรรม หน่วยนับ แผนงาน ผลงาน ร้อยละ 1. จำนวนผลผลิตเสบียงสัตว์ 1.1 ผลิตหญ้าแห้ง 1.2 ผลิตหญ้าแห้ง GAP 1.3 ผลิตพืชอาหารสัตว์หมัก 1.4 ผลิตหญ้าสด 1.5 ผลิตอาหารผสมครบส่วน (TMR) 2. แจกเสบียงสัตว์ช่วยเหลือผู้ประสบภัย 2.1 ผลิตหญ้าแห้ง 2.2 ผลิตหญ้าแห้ง GAP 2.3 ผลิตพืชอาหารสัตว์หมัก 2.4 ผลิตหญ้าสด 2.5 ผลิตอาหารผสมครบส่วน (TMR) 3. คลังเสบียงสัตว์ประจำตำบล 3.1 ตั้งที่ ม.13 ต.เขวาใหญ่ อ.กันทรวิชัย จ.มหาสารคาม 44150 3.2 ตั้งที่ ม.17 ต.หัวขวาง อ.โกสุมพิสัย จ.มหาสารคาม 44140 กิโลกรัม กิโลกรัม กิโลกรัม กิโลกรัม กิโลกรัม กิโลกรัม ราย ราย ราย ราย ราย ราย แห่ง 186,400 120,000 6,400 34,000 21,000 5,000 581 400 21 68 42 50 2 138,800 72,200 6,400 30,000 25,200 5,000 821 405 214 68 84 50 2 74.46 60.17 100.00 88.24 120.00 100.00 141.31 101.25 1,019.05 100.00 200.00 100.00 100.00 ตารางที่ 3 แผนจัดสรรเสบียงสัตว์และการใช้เสบียงสัตว์ ปีงบประมาณ 2566 ที่ หน่วยงานที่ได้รับการจัดสรร ยอดยกมา จาก ปี 65 (กก.) ผลผลิตเข้า ปี 66 (กก.) แผน จัดสรร (กก.) ผลการ จ่าย (กก.) เสบียง คงเหลือ (กก.) 1 ปศุสัตว์เขต 4 64,520 72,200 15,000 15,000 62,720 2 ปศุสัตว์จังหวัดมหาสารคาม 40,000 40,000 3 สำนักพัฒนาอาหารสัตว์ 60,000 19,000 4 ศูนย์วิจัยและพัฒนาอาหาร สัตว์มหาสารคาม 69,520 0 5 กิจกรรม GAP 18,800 6,400 6,400 12,000 13,200 รวม 83,320 78,600 190,920 86,000 75,920
รายงานประจำปี 2566 15 ศูนย์วิจัยและพัฒนาอาหารสัตว์มหาสารคาม ปัญหาอุปสรรค : 1. พื้นที่ผลิตหญ้าแพงโกลาส่วนใหญ่อยู่ห่างไกลแหล่งน้ำจึงอาศัยน้ำฝนเพียงอย่างเดียว ทำให้ผลผลิตไม่ เป็นไปตามเป้าหมาย 2. อยู่ระหว่างดำเนินการปลูกสร้างแปลงใหม่เพื่อเพิ่มพื้นที่การผลิตให้มากขึ้น 3. ในพื้นที่ผลิตมีวัชพืชรุนแรง กำจัดยากจึงต้องมีการรื้อปลูกใหม่
รายงานประจำปี 2566 16 ศูนย์วิจัยและพัฒนาอาหารสัตว์มหาสารคาม กิจกรรมย่อย : พัฒนาอาชีพผลิตพืชอาหารสัตว์ วัตถุประสงค์ 1. สนับสนุนให้เกษตรกรประกอบอาชีพผลิตท่อนพันธุ์พืชอาหารสัตว์และเสบียงสัตว์จำหน่าย 2. มีท่อนพันธุ์พืชอาหารสัตว์ และเสบียงสัตว์คุณภาพดีจำหน่ายอย่างเพียงพอ 3. เปิดโอกาสให้เกษตรกรที่มีความประสงค์จะปลูกสร้างแปลงพืชอาหารสัตว์ ใช้ท่อนพันธุ์พืชอาหารสัตว์และ เสบียงสัตว์คุณภาพดีสำหรับลดต้นทุนค่าอาหารสัตว์ ตารางที่ 5 แผนและผลงานการพัฒนาอาชีพผลิตพืชอาหารสัตว์ กิจกรรม หน่วยนับ แผนงาน ผลงาน ร้อยละ 1. ผลิตท่อนพันธุ์พืชอาหารสัตว์จำหน่าย 1.1 เกษตรกรผลิตท่อนพันธุ์จำหน่าย 1.2 ผลผลิตท่อนพันธุ์จำหน่าย ราย กิโลกรัม 5 20,000 5 23,500 100 117.50 2. ผลิตเสบียงสัตว์จำหน่าย 2.1 เกษตรกรผลิตเสบียงสัตว์จำหน่าย 2.2 ผลผลิตเสบียงสัตว์จำหน่าย ราย กิโลกรัม 60 650,000 88 650,000 146.67 100 3. จัดทำแปลงผลิตหญ้าแพงโกลา GAP 3.1 ภายในหน่วยงาน แปลง 1 1 100
รายงานประจำปี 2566 17 ศูนย์วิจัยและพัฒนาอาหารสัตว์มหาสารคาม บุคลากรในหน่วยงานเป็นคณะกรรมการตรวจแปลงผลิตเมล็ดพันธุ์พืชอาหารสัตว์ และตรวจประเมินการปฏิบัติทางการเกษตรที่ดีสำหรับหญ้าแพงโกลา ของศูนย์วิจัยและพัฒนาอาหารสัตว์ในพื้นที่ เขต 4
รายงานประจำปี 2566 18 ศูนย์วิจัยและพัฒนาอาหารสัตว์มหาสารคาม กิจกรรมย่อย : สำรองเสบียงสัตว์เพื่อพัฒนาการผลิตโคเนื้อและโคนม วัตถุประสงค์ 1. ผลิตเสบียงสัตว์คุณภาพดี สำรองไว้เพื่อจำหน่ายให้แก่เกษตรกรผู้เลี้ยงโคเนื้อ และโคนม 2. ลดปัญหาการขาดแคลนอาหารสัตว์ 3. สนับสนุนเกษตรกรผู้เลี้ยงโคเนื้อ และโคนม มีประสิทธิภาพการผลิตเพิ่มขึ้น ตารางที่ 6 แผนและผลงานการผลิตเสบียงสัตวคุณภาพดีเพื่อการจําหนายใหแกเกษตรกรผูเลี้ยงโคเนื้อและโคนม กิจกรรม หน่วยนับ แผนงาน ผลงาน ร้อยละ ผลผลิตเสบียงสัตว์จำหน่าย กิโลกรัม 10,000 10,000 100
รายงานประจำปี 2566 19 ศูนย์วิจัยและพัฒนาอาหารสัตว์มหาสารคาม กิจกรรมย่อย : การพัฒนาเป็นศูนย์กลางการผลิตเมล็ดพันธุ์พืชอาหารสัตว์เพื่อรองรับประชาคม อาเซียน (Seed Hub) วัตถุประสงค์ 1. เพื่อส่งเสริมการผลิตเมล็ดพันธุ์พืชอาหารสัตว์คุณภาพดี ได้มาตรฐาน และมีปริมาณเพียงพอต่อการใช้ใน ประเทศและส่งออก 2. เพื่อเพิ่มศักยภาพในการปรับปรุงสภาพเมล็ดพันธุ์พืชอาหารสัตว์ให้ได้ตามมาตรฐาน 3. เพื่อรองรับการตรวจสอบและรับรองคุณภาพเมล็ดพันธุ์พืชอาหารสัตว์ให้แก่เกษตรกร หน่วยงานและ ผู้ประกอบการ ตัวชี้วัด 1. จำนวนเมล็ดพันธุ์พืชอาหารสัตว์ที่ผลิตได้ รวม 68,350 กิโลกรัม โดยแบ่งเป็น ▪ ผลิตในหน่วยงาน จำนวน 2,850 กิโลกรัม ▪ ผลิตโดยเกษตรกร จำนวน 65,000 กิโลกรัม 2. ปรับปรุงสภาพเมล็ดพันธุ์ที่ผลิตในหน่วยงาน จำนวน 2,850 กิโลกรัม 3. ตัวอย่างเมล็ดพันธุ์พืชอาหารสัตว์ที่รับการตรวจสอบคุณภาพ จำนวน 950 ตัวอย่าง ผลการดำเนินงาน กิจกรรมย่อยพัฒนาเป็นศูนย์กลางการผลิตเมล็ดพันธุ์พืชอาหารสัตว์เพื่อรองรับประชาคมอาเซียน (Seed Hub) เป็นการผลิตเมล็ดพันธุ์พืชอาหารสัตว์พันธุ์ดีในหน่วยงานและผลิตร่วมกับเกษตรกรเพื่อส่งเสริมการ จำหน่าย รวมถึงการกำกับดูแลการผลิตเมล็ดพันธุ์พืชอาหารสัตว์ให้เป็นไปตามมาตรฐาน และการตรวจสอบรับรอง คุณภาพเมล็ดพันธุ์พืชอาหารสัตว์ของหน่วยงาน เกษตรกร และผู้ประกอบการ ตารางที่ 7 แผนและผลงานของกิจกรรมย่อยพัฒนาเป็นศูนย์กลางการผลิตเมล็ดพันธุพืชอาหารสัตวเพื่อรองรับ ประชาคมอาเซียน (Seed Hub) กิจกรรม หน่วยนับ แผนงาน ผลงาน ร้อยละ 1. จำนวนเมล็ดพันธุ์พืชอาหารสัตว์ที่ผลิตได้ กิโลกรัม 68,350 68,350 100 1.1 ผลิตในหน่วยงาน กิโลกรัม 2,850 2,850 100 1.2 ผลิตโดยเกษตรกร กิโลกรัม 65,500 65,500 100 2. ปรับปรุงสภาพเมล็ดพันธุ์ที่ผลิตในหน่วยงาน กิโลกรัม 2,850 2,850 100 3. ตัวอย่างเมล็ดพันธุ์พืชอาหารสัตว์ที่รับการ ตรวจสอบคุณภาพ ราย 950 950 100
รายงานประจำปี 2566 20 ศูนย์วิจัยและพัฒนาอาหารสัตว์มหาสารคาม ปัญหาและอุปสรรค 1. มีปัญหาการบุกรุกของสัตว์เลี้ยงของชุมชนรอบๆ หน่วยงานที่เข้ามาทำลายแปลงผลิตเมล็ดพันธุ์ ส่งผลกระทบ ต่อผลผลิต และก่อให้เกิดปัญหาวัชพืชรุนแรงตามมา ยุ่งยากต่อการกำจัดวัชพืชในแปลง 2. ดินมีความอุดมสมบูรณ์ต่ำ การใส่ปุ๋ยไม่เพียงพอต่อความต้องการของพืชมีผลทำให้ผลผลิตต่ำ 3. ขณะนี้ผู้ประกอบการและเกษตรกรให้ความสนใจเรื่องคุณภาพเมล็ดพันธุ์ในการซื้อขายเมล็ดพันธุ์เพิ่มขึ้น รวมถึงการขอรับบริการทดสอบคุณภาพเมล็ดพันธุ์ด้วย ดังนั้นห้องปฏิบัติการฯ ควรได้รับรองมาตรฐานของ ห้องปฏิบัติการ เช่น ISO 17025 ทั้งนี้ยังขาดนโยบายที่ชัดเจนและงบประมาณสนับสนุนจากทางสำนัก พัฒนาอาหารสัตว์เพื่อผลักดันให้การรับรองห้องปฏิบัติการฯ ดำเนินการสำเร็จ ข้อเสนอแนะ 1. ปลูกพืชหมุนเวียนและต้องปรับปรุงบำรุงดิน เพิ่มอินทรียวัตถุในดิน 2. สำนักพัฒนาอาหารสัตว์ ควรมีนโยบายในการยกระดับห้องปฏิบัติการทดสอบคุณภาพเมล็ดพันธุ์พืชอาหาร สัตว์ให้ได้รับการรับรองมาตรฐาน ISO 17025 ที่ชัดเจน และจัดงบประมาณสนับสนุนเพื่อให้สามารถ ดำเนินการได้สำเร็จ
รายงานประจำปี 2566 21 ศูนย์วิจัยและพัฒนาอาหารสัตว์มหาสารคาม
รายงานประจำปี 2566 22 ศูนย์วิจัยและพัฒนาอาหารสัตว์มหาสารคาม กิจกรรมย่อย : พัฒนาต้นแบบการถ่ายทอดเทคโนโลยีด้านอาหารสัตว์ วัตถุประสงค์ 1. เพื่อพัฒนาต้นแบบการถ่ายทอดเทคโนโลยีด้านอาหารสัตว์ให้เกษตรกรเข้าใจและเข้าถึงเทคโนโลยีได้อย่างสะดวก 2. เพื่อเผยแพร่องค์ความรู้และเทคโนโลยีการจัดการด้านอาหารสัตว์ที่ใช้วัตถุดิบในท้องถิ่น เพื่อลดต้นทุนด้าน อาหารสัตว์ให้แก่เกษตรกรและผู้สนใจ ตัวชี้วัดความสำเร็จ 1. จำนวนต้นแบบการพัฒนา ทดสอบ และถ่ายทอดเทคโนโลยีด้านการจัดการอาหารสัตว์ จำนวน 1 เรื่อง 2. จำนวนเกษตรกรที่เข้ารับการถ่ายองค์ความรู้และเทคโนโลยีด้านอาหารสัตว์ 100 ราย ผลการดำเนินงาน ได้ดำเนินโครงการ 1 เรื่อง คือ “ผลของระดับคาร์โบไฮเดรตต่อสมรรถนะการผลิตของจิ้งหรีดทองแดงลาย ในช่วงอายุ 3–6 สัปดาห์” อยู่ในระยะเวลาทดสอบดำเนินการ ปัญหาอุปสรรค วิธีดำเนินการทดลองตามโครงการมีการวิเคราะห์ระดับคาร์โบไฮเดรต โดยสารเคมีที่ใช้ในขั้นตอนการวิเคราะห์ ต้องสั่งซื้อจากต่างประเทศ ซึ่งใช้เวลานาน ส่งผลให้การทดลองเกิดความล่าช้า
รายงานประจำปี 2566 23 ศูนย์วิจัยและพัฒนาอาหารสัตว์มหาสารคาม กิจกรรมหลัก : ความหลากหลายทางชีวภาพด้านปศุสัตว์ กิจกรรมย่อย : ปรับปรุงพันธุ์และอนุรักษ์ความหลากหลายทางชีวภาพพืชอาหารสัตว์ วัตถุประสงค์ 1. เพื่อรวบรวม เก็บรักษา คัดเลือก ปรับปรุงพันธุ์ และขยายพันธุ์พืชอาหารสัตว์พันธุ์ดีตรงตามพันธุ์ 2. เพื่อเก็บรักษาแหล่งพันธุกรรมพืชอาหารสัตว์พื้นเมือง และพืชสมุนไพรที่มี ตลอดจนอนุรักษ์และพัฒนาการใช้ ประโยชน์อย่างเหมาะสมและยั่งยืน 3. เพื่อใช้เทคโนโลยีในการตรวจพันธุกรรมของพืชอาหารสัตว์ สำหรับบ่งชี้และตรวจสอบพันธุ์ การคัดเลือกพันธุ์ และการปรับปรุงพันธุ์พืชอาหารสัตว์ ตัวชี้วัดความสำเร็จ 1. การผลิตเมล็ดพันธุ์พืชอาหารสัตว์ชั้นพันธุ์คัด (BS) 2. จำนวนแปลงทดสอบสาธิตพืชอาหารสัตว์พันธุ์ดี 40 พันธุ์ ผลการดำเนินงาน 1. การผลิตเมล็ดพันธุ์พืชอาหารสัตว์ชั้นพันธุ์คัด ผลการดำเนินงาน คัดเลือกพันธุ์เชื้อพันธุ์ถั่วฮามาต้า ชั้นพันธุ์คัด (จากฤดูปลูกที่ 3) ได้ 50 เบอร์ นำมาปลูก ในฤดูที่ 1 ปลูกวันที่ 27 มิถุนายน พ.ศ. 2566 ใช้กล้าพันธุ์ถั่วอามาต้า อายุ 56 วัน ปลูกเป็นแถวๆ ละ 1 เบอร์ รวม 50 แถวๆ ละ 20 ต้น ระยะห่างระหว่างแถว 2 เมตร ระยะห่างระหว่างต้น 1.5 เมตร ปัญหาอุปสรรค พื้นของแปลงผลิตเมล็ดพันธุ์บางส่วนเกิดการชะล้างของหน้าดิน ทำให้เกิดความเสียหายต่อต้นพืช ข้อเสนอแนะ ควรเลือกพื้นที่ปลูกให้เหมาะสม และปรับหน้าดินให้มีความสม่ำเสมอ
รายงานประจำปี 2566 24 ศูนย์วิจัยและพัฒนาอาหารสัตว์มหาสารคาม 2. การทดสอบสาธิตพืชอาหารสัตว์พันธุ์ดี 40 พันธุ์ สามารถเก็บรักษาแหล่งพันธุกรรมพืชอาหารสัตว์พันธุ์ดีที่มีอยู่ไว้ 40 พันธุ์ ตลอดจนอนุรักษ์และพัฒนาการ ใช้ประโยชน์อย่างยั่งยืนและเหมาะสม มีการเก็บข้อมูลการให้ผลผลิตตั้งแต่ ตุลาคม 2565 ถึง มีนาคม 2566 จำนวน 4 รอบการตัด พร้อมทั้งจัดส่งรายงานการวัดผลผลิตแปลงสาธิต 40 สายพันธุ์ให้สำนักพัฒนาอาหารสัตว์ นอกจากนี้ ยังเป็นจุดสาธิต จุดศึกษาดูงานในรูปแบบนิทรรศการมีชีวิตของพืชอาหารสัตว์พันธุ์ดี โดยมีเกษตรและนักศึกษาเข้า ศึกษาดูงานทั้งสิ้น 400 คน ปัญหาอุปสรรค - ติดป้ายชื่อวิทยาศาสตร์ไม่ถูกต้อง - พบวิธีการเก็บข้อมูล ผลผลิตน้ำหนักสดและน้ำหนักแห้งไม่เหมาะสม ข้อเสนอแนะ - ดำเนินการเปลี่ยนป้ายชื่อวิทยาศาสตร์ใหม่ให้ถูกต้อง - ศึกษารายละเอียดวิธีการเก็บข้อมูล ผลผลิตน้ำหนักสดและน้ำหนักแห้ง และปฏิบัติให้ถูกต้องเหมาะสม
รายงานประจำปี 2566 25 ศูนย์วิจัยและพัฒนาอาหารสัตว์มหาสารคาม
รายงานประจำปี 2566 26 ศูนย์วิจัยและพัฒนาอาหารสัตว์มหาสารคาม โครงการพัฒนาศักยภาพกระบวนการผลิตสินค้าเกษตร กิจกรรมหลัก พัฒนาการผลิตปศุสัตว์ กิจกรรมย่อย : การเพิ่มประสิทธิภาพการผลิตปศุสัตว์ในฟาร์มเกษตรกร วัตถุประสงค์ 1. เพื่อให้บริการคำแนะนำด้านการจัดการอาหารสัตว์จากวัสดุเหลือใช้ทางการเกษตรแก่เกษตรกร 2. เพื่อนำวัสดุเหลือใช้ทางการเกษตรมาผลิตเป็นอาหารสัตว์ในรูปแบบอาหารทีเอ็มอาร์ จำหน่ายแก่เกษตรผู้เลี้ยงสัตว์ 3. เพื่อเป็นการเพิ่มมูลค่าให้กับวัสดุเหลือใช้ทางการเกษตรโดยการนำมาใช้เป็นอาหารสัตว์ ตารางที่8 แผนและผลการดำเนินงานการเพิ่มประสิทธิภาพการผลิตปศุสัตว์ในฟาร์มเกษตรกร ลำดับ กิจกรรม แผนงาน ผลงาน ร้อยละ 1. สร้างฟาร์มต้นแบบ (ฟาร์ม) 1.1 โคเนื้อ 1.2 โคนม 20 15 5 20 15 5 100 100 100 2. ถ่ายทอดเทคโนโลยีการจัดการอาหารสัตว์ (ครั้ง) 7 7 100 3. สำรวจบริการให้คำแนะนำ (ราย) 200 200 100 4. บริการวิเคราะห์คุณภาพอาหารสัตว์(ตัวอย่าง) 7 7 100
รายงานประจำปี 2566 27 ศูนย์วิจัยและพัฒนาอาหารสัตว์มหาสารคาม ปัญหาของกลุ่มเกษตรผู้เลี้ยงโคเนื้อ/โคนม 1. สัดส่วนโครีดน้อยกว่า 60% 2. คุณภาพน้ำนม TS<12.5% 3. ขาดแคลนอาหารหยาบ 4. วัตถุดิบอาหารสัตว์/อาหารข้นปี 2565-2566 มีราคาสูงปรับ 20-30% 5. ราคากากมันสดปรับราคา 50% 6. เกษตรกรมีรายได้ลดลง แนวทางแก้ปัญหาของกลุ่มเกษตรผู้เลี้ยงโคเนื้อ/โคนม 1. ให้ลดจำนวนโคที่ไม่ให้ผลผลิตหรือให้ผลผลิตต่ำเพื่อให้โครีดมีมากกว่า 60% ของฝูง 2. ปรับสัดส่วนอาหารให้ถูกต้องตามความต้องการโภชนะของระยะการรีดและปริมาณน้ำนมที่ผลิต 3. จัดสร้างแปลงหญ้าพร้อมมีระบบน้ำทั้งปี การมีอาหารหยาบคุณภาพดี จะช่วยลดการใช้อาหารข้นลง 4. เพิ่มแหล่งอาหารหยาบคุณภาพดีและเพียงพอทั้งปีโดยอาจนำเสนอขอกู้เงินจากสหกรณ์เพื่อจัดสร้าง แปลงหญ้าพร้อมระบบน้ำ (ไฟฟ้าหรือ solar cell ได้) กิจกรรมย่อย : พัฒนามาตรฐานอาหารสัตว์เคี้ยวเอื้อง ชื่อโครงการ : การศึกษาคุณค่าทางโภชนะของเมล็ดธัญพืชและเมล็ดพืชอาหารสัตว์งอกเพื่อใช้เป็นอาหาร หยาบคุณภาพสูงทางเลือก (นางสาวชไมพร ขุนจันทึก หัวหน้าโครงการวิจัย) วัตถุประสงค์ : เพื่อศึกษาระยะเวลาการเพาะเมล็ดธัญพืชและเมล็ดพืชอาหารสัตว์งอกต่อผลผลิต คุณค่าทาง โภชนะและค่าพลังงานใช้ประโยชน์ได้โดยวิธีIn vitro technique
รายงานประจำปี 2566 28 ศูนย์วิจัยและพัฒนาอาหารสัตว์มหาสารคาม โครงการ พัฒนาเกษตรกรรมยั่งยืน กิจกรรมหลัก ส่งเสริมปศุสัตว์อินทรีย์ กิจกรรมย่อย : ศูนย์ต้นแบบปศุสัตว์อินทรีย์ วัตถุประสงค์ เพื่อสร้างศูนย์ต้นแบบปศุสัตว์อินทรีย์ (DLD Organic Farm Model) สำหรับเป็นแหล่งเรียนรู้การผลิตปศุสัตว์ อินทรีย์ รวมถึงการส่งเสริม สาธิตการผลิตอาหารสัตว์อินทรีย์ และสนับสนุนปัจจัยการผลิตวัตถุดิบอาหารสัตว์อินทรีย์ ให้แก่เกษตรกรในภาวะภัยพิบัติหรือขาดแคลน ตัวชี้วัดความสำเร็จ (KPI) 1. ศูนย์ต้นแบบฟาร์มปศุสัตว์อินทรีย์ และ/หรือแปลงพืชอาหารสัตว์อินทรีย์ที่ได้รับการรับรองมาตรฐานปศุสัตว์ อินทรีย์ และ/หรือ ยื่นขอรับรองมาตรฐานปศุสัตว์อินทรีย์ 1 แห่ง ผลการดำเนินงาน ได้รับการรับรองมาตรฐานปศุสัตว์อินทรีย์ จากกรมปศุสัตว์ วันที่ 29 กันยายน 2564 ประเภทแปลงพืชอาหารสัตว์ อินทรีย์ ปัญหาและอุปสรรค พื้นที่แปลงอินทรีย์อยู่ห่างไกลแหล่งน้ำ จึงอาศัยน้ำฝนเพียงอย่างเดียวซึ่งไม่เพียงพอกับการผลิตพืชอาหารสัตว์ อินทรีย์ตลอดทั้งปี
รายงานประจำปี 2566 29 ศูนย์วิจัยและพัฒนาอาหารสัตว์มหาสารคาม โครงการ สร้างมูลค่าเพิ่มจากวัสดุเหลือใช้ทางการเกษตร กิจกรรมหลัก สร้างมูลค่าเพิ่มจากวัสดุเหลือใช้ทางการเกษตร กิจกรรมย่อย : ศูนย์บริการอาหารสัตว์กรมปศุสัตว์ (Feed Center) วัตถุประสงค์ 1. เพื่อให้บริการคำแนะนำด้านการจัดการอาหารสัตว์จากวัสดุเหลือใช้ทางการเกษตรแก่เกษตรกร 2. เพื่อนำวัสดุเหลือใช้ทางการเกษตรมาผลิตเป็นอาหารสัตว์ในรูปแบบอาหารทีเอ็มอาร์จำหน่ายแก่เกษตรผู้เลี้ยงสัตว์ 3. เพื่อเป็นการเพิ่มมูลค่าให้กับวัสดุเหลือใช้ทางการเกษตรโดยการนำมาใช้เป็นอาหารสัตว์ ผลการดำเนินงาน *งบประมาณที่ได้รับเป็นค่าวัสดุการเกษตร (ค่าวัตถุดิบอาหารสัตว์) จะสามารถผลิตและส่งรายได้แผ่นดิน จำนวน 69.4 ตัน เป็นเงิน 277,600 บาท ตารางที่ 9 แผนและผลการดำเนินงานศูนย์บริการอาหารสัตว์กรมปศุสัตว์ (Feed Center) ลำดับ กิจกรรม แผนงาน ผลงาน ร้อยละ 1. บริการเกษตรกร (ราย) 100 100 100 2. บริการผลิตอาหาร TMR จำหน่าย (ตัน) 100 69.4* 100 ปัญหาในการดำเนินงาน 1. ขาดงบประมาณเรื่องน้ำมันเชื้อเพลิง/ค่าแรงงาน/ค่าซ่อมบำรุง 2. เครื่องอัดก้อนขนาดใหญ่ ทีมงานช่างยังขาดประสบการณ์การซ่อมบำรุงและการใช้งาน เนื่องจากบริษัทที่จัด จำหน่ายยังไม่ได้มาอบรมให้เจ้าหน้าที่ของสำนักพัฒนาอาหารสัตว์ 3. ขาดงบประมาณในการจัดซื้อพลาสติก ตาข่าย ที่เป็นอุปกรณ์จำเป็นในการอัดก้อน 4. ขาดงบประมาณในการจัดกิจกรรมเพื่อส่งเสริมการใช้ TMR ควรจัดงานปีละ 1 ครั้ง เพื่อสร้างการรับรู้และ ส่งเสริมการใช้เพื่อพัฒนางานด้านอาหารสัตว์ให้ดียิ่งขึ้น แนวทางแก้ปัญหา 1. จัดสรรงบประมาณให้เพียงพอทุกกรอบกิจกรรมของ Feed center/Motor pool เพื่อให้เกิดการ ทำงานให้มีคุณภาพและประสิทธิภาพสูงสุด 2. ควรจัดอบรมให้ทีมช่างเพื่อเสริมองค์ความรู้และทักษะอย่างน้อยปีละ 1 ครั้ง และเป็นการแลกเปลี่ยน ประสบการณ์ในแต่ละศูนย์วิจัยและพัฒนาอาหารสัตว์
รายงานประจำปี 2566 30 ศูนย์วิจัยและพัฒนาอาหารสัตว์มหาสารคาม
รายงานประจำปี 2566 31 ศูนย์วิจัยและพัฒนาอาหารสัตว์มหาสารคาม กิจกรรมด้านวิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม 1. ชื่อโครงการ : ผลของอัตราปุ๋ยฟอสฟอรัสและโพแทสเซียมต่อผลผลิตและคุณภาพเมล็ดพันธุ์ถั่วอัลฟัลฟาสายพันธุ์ นีโอทาชิวากาบา (นางสาวอาทิติยา สุขสะเกษ, ผู้ร่วมวิจัย) วัตถุประสงค์ เพื่อศึกษาผลของอัตราปุ๋ยฟอสฟอรัสและโพแทสเซียมที่มีต่อผลผลิตเมล็ดพันธุ์และส่วนประกอบทางเคมี ของของถั่วอัลฟัลฟาพันธุ์นีโอทาชิวากาบา ขอบเขตของโครงการ ศึกษาถึงผลผลิตและคุณภาพของเมล็ดพันธุ์ถั่วอัลฟัลฟา พันธุ์นีโอทาชิวากาบา (Medicago sativa cv. Neothachiwagaba) ที่ได้รับปุ๋ยฟอสฟอรัสและโพแทสเซียมในอัตราที่ต่างกันในพื้นที่ของศูนย์วิจัยและพัฒนา อาหารสัตว์สุพรรณบุรี จังหวัดสุพรรณบุรี เพื่อเก็บข้อมูลปริมาณผลผลิตเมล็ดพันธุ์ (Seed yield) และ คุณภาพเมล็ดพันธุ์ (Seed quality)
รายงานประจำปี 2566 32 ศูนย์วิจัยและพัฒนาอาหารสัตว์มหาสารคาม 2. ชื่อโครงการ : การประเมินลักษณะทางด้านเศรษฐศาสตร์ สิ่งแวดล้อมและระดับการยอมรับเทคโนโลยีของระบบ การเลี้ยงโคนมที่มีการจัดการอาหารสัตว์โดยใช้ศูนย์ผลิตและกระจายอาหารสัตว์ส่วนของสหกรณ์ (นางสาวศศิธร เจาะจง, ผู้ร่วมวิจัย) วัตถุประสงค์ 1. เพื่อประเมินลักษณะทางเศรษฐศาสตร์และสิ่งแวดลอมของระบบการเลี้ยงโคนมที่มีการใชอาหารผสม ครบส่วน 2. เพื่อวิเคราะหปญหาและอุปสรรค และระดับการยอมรับเทคโนโลยีการใชอาหารผสมครบสวน สําหรับ เลี้ยงโคนมของเกษตรกร 3. เพื่อสังเคราะหขอเสนอทางนโยบาย/มาตรการสําหรับใชในการพัฒนาอาชีพการเลี้ยงโคนมใหความยั่งยืน 3. ชื่อโครงการ : การพัฒนาห่วงโซ่คุณค่าใหม่จากฐานทรัพยากรพื้นถิ่นเพื่อเพิ่มศักยภาพการผลิตและลดต้นทุนของ กลุ่มเกษตรกรผู้เลี้ยงโคนมและยกระดับเศรษฐกิจฐานรากและเศรษฐกิจหมุนเวียนในพื้นที่ (นางสาวศศิธร เจาะจง, ผู้ร่วมวิจัย)/ วิจัยร่วมกับหน่วยงานภายนอก วัตถุประสงค์ สร้างความเข้มแข็งและยกระดับมูลค่าเศรษฐกิจของเศรษฐกิจฐานราก โดยใช้ผลงานวิจัย องค์ความรู้เทคโนโลยีและ นวัตกรรม ซึ่งมุ่งเน้นการพัฒนาธุรกิจขนาดกลางและ ขนาดย่อม (SMEs) และองค์กรชุมชนรายเดิมและรายใหม่การ พัฒนานวัตกรรมที่เป็นกลไกหรือระบบที่ส่งเสริมและการสร้างความเข้มแข็งเศรษฐกิจฐานรากที่ใช้ได้จริง ร่วมกับ หน่วยงานภาครัฐ ท้องถิ่นและเอกชนในพื้นที่ และการสร้างเครือข่ายบุคลากรในพื้นที่ที่มีบทบาทและความสามารถ ในการประยุกต์ใช้หรือถ่ายทอดองค์ความรู้ผลงานวิจัย เทคโนโลยีและนวัตกรรมในการพัฒนาเศรษฐกิจฐานราก
รายงานประจำปี 2566 33 ศูนย์วิจัยและพัฒนาอาหารสัตว์มหาสารคาม โครงการขยายพื้นที่ปลูกพืชอาหารสัตว์ 50,000 ไร่ วัตถุประสงค์ 1. เพื่อลดต้นทุนด้านอาหารสัตว์ของเกษตรกร 2. เพื่อเพิ่มพื้นที่การผลิตอาหารหยาบคุณภาพดี 3. เพื่อเพิ่มพื้นที่การผลิตพืชอาหารสัตว์ในประเทศให้มากขึ้น ตัวชี้วัด จำนวนพันธุ์พืชอาหารสัตว์ที่ได้รับการสนับสนุน 1. จังหวัดมหาสารคาม 174 ราย พื้นที่ 1,138 ไร่ 2. จังหวัดขอนแก่น 41 ราย พื้นที่ 296 ไร่ 3. จังหวัดร้อยเอ็ด 3 ราย พื้นที่ 26 ไร่ 4. จังหวัดกาฬสินธุ์ 9 ราย พื้นที่ 85 ไร่ ผลการดำเนินงาน : ปีงบประมาณ 2566 หน่วยงานได้ให้การสนับสนุนพันธุ์พืชอาหารสัตว์รวมกว่า 227 ราย พื้นที่ 1,545 ไร่ ตารางที่ 10 แผนและผลงานของโครงการขยายพื้นที่ปลูกพืชอาหารสัตว์ 50,000 ไร่
รายงานประจำปี 2566 34 ศูนย์วิจัยและพัฒนาอาหารสัตว์มหาสารคาม ปัญหาอุปสรรค : 1. เกิดภาวะฝนทิ้งช่วงในระหว่างเดือนเมษายน -สิงหาคม จากอิทธิพลของปรากฏการณ์เอลนีโญ โดยในช่วงฤดูแล้ง ฝนไม่ตก หญ้าชะงักการเจริญเติบโต
รายงานประจำปี 2566 35 ศูนย์วิจัยและพัฒนาอาหารสัตว์มหาสารคาม โครงการผลิตเมล็ดพันธุ์หญ้าอีสาน เพื่อจำหน่ายให้กับ JIRCAS
รายงานประจำปี 2566 36 ศูนย์วิจัยและพัฒนาอาหารสัตว์มหาสารคาม โครงการจัดทำเสบียงสัตว์หมักอัดก้อนพร้อมห่อพลาสติก (Silage Wrap) เพื่อสนับสนุนเกษตรกรในโครงการระบบส่งเสริมเกษตรแบบแปลงใหญ่ภาคปศุสัตว์ วัตถุประสงค์ เพื่อจัดทำเสบียงอาหารหยาบหมักจากพืชอาหารสัตว์หรือวัสดุเหลือใช้ทางการเกษตรในท้องถิ่นโดยหมักอัด ก้อนพร้อมห่อพลาสติก เพื่อสำรองสำหรับนำไปช่วยเหลือเกษตรกรผู้เลี้ยงสัตว์ภายใต้โครงการระบบส่งเสริม เกษตรกรแบบแปลงใหญ่ด้านปศุสัตว์ หรือกรณีประสบภัยพิบัติทางธรรมชาติ
รายงานประจำปี 2566 37 ศูนย์วิจัยและพัฒนาอาหารสัตว์มหาสารคาม โครงการงบประมาณพัฒนาจังหวัดมหาสารคาม ชื่อโครงการ : การพัฒนาการผลิตโคเนื้อคุณภาพดีจากแม่โคพื้นฐานของเกษตรกรจังหวัดมหาสารคาม วัตถุประสงค์ 1. พัฒนาระบบการเลี้ยงแม่โคพื้นฐาน เพื่อผลิตโคเนื้อคุณภาพดี (โคหนุ่ม เนื้อนุ่ม ไขมันหอม) มีมาตรฐาน ปลอดภัยกับ ผู้บริโภค 2. พัฒนาระบบการคัดเลือกสายพันธุ์เพื่อให้ได้มาตรฐาน สามารถตรวจสอบได้ ภายใต้ฟาร์มเครือข่ายสัตว์พันธุ์ดี ของกรมปศุสัตว์ 3. ตลาดนำการผลิตสร้างรายได้และอาชีพที่มั่นคงให้แก่เกษตรกร และลดการนำเข้าจากต่างประเทศ 4. สร้างมูลค่าเพิ่มจากวัตถุดิบในท้องถิ่น ใช้เศษเหลือทางการเกษตรนำมาเป็นอาหารสัตว์เพื่อลดต้นทุนการผลิต
รายงานประจำปี 2566 38 ศูนย์วิจัยและพัฒนาอาหารสัตว์มหาสารคาม
รายงานประจำปี 2566 39 ศูนย์วิจัยและพัฒนาอาหารสัตว์มหาสารคาม การช่วยเหลือผู้ประสบภัยธรรมชาติ
รายงานประจำปี 2566 40 ศูนย์วิจัยและพัฒนาอาหารสัตว์มหาสารคาม นักวิชาการ นักวิทยาศาสตร์ของหน่วยงานเป็นวิทยากรถ่ายทอด องค์ความรู้ในการอบรมทั้งในประเทศและระดับนานาชาติ
รายงานประจำปี 2566 41 ศูนย์วิจัยและพัฒนาอาหารสัตว์มหาสารคาม องค์กรส่งเสริมคุณธรรม ปีงบประมาณ 2566
รายงานประจำปี 2566 42 ศูนย์วิจัยและพัฒนาอาหารสัตว์มหาสารคาม ศูนย์วิจัยและพัฒนาอาหารสัตว์มหาสารคาม ได้รับความอนุเคราะห์ยืมเครื่องจักรอัดก้อนพืชนาดเล็กจากบริษัทแพรคกรุ ป จ ากัด บริหารจัดการองค์ความรู้สำหรับการสำรอง เสบียงอาหารสัตว์ด้วยการอัดก้อน
รายงานประจำปี 2566 43 ศูนย์วิจัยและพัฒนาอาหารสัตว์มหาสารคาม โดยความร่วมมือ ศูนย์วิจัยและพัฒนาอาหารสัตว์มหาสารคามและบริษัทแพรคกรุ ป จ ากัด รายการ ราคา/ตัน (บาท) พลาสติก 365.6 ตาข่าย 5 0.6 น้ ามันดีเซล 3 3.9 ค่าเสื่อม ค่าใช้จ่ายอื่น ของเครื่องจักร 5 0.0 ค่าแรง 150.0 รวมต้นทุนอัดก้อน / 1,000 กก. 650.2 ต้นทุนอัดก้อน บาท/กก. 0.6 5 น้ าหนัก/ก้อน (กก.) 8 0 ต้นทุน 52 บาท/ นน 80 กก. 0.65 บาท/กก. โดยความร่วมมือ ศูนย์วิจัยและพัฒนาอาหารสัตว์มหาสารคามและกลุ่มเกษตรกรผู้เลี้ยงโคนมนาศรี ดงเค็งอ าเภอน้ าพอง จังหวัดขอนแก่น รายการ ราคา/ตัน (บาท) พลาสติก 250.82 ตาข่าย 64.48 น้ ามันรถตัก 20.79 น้ ามันรถแทร็กเตอร์ 44.54 น้ ามันไ โดรลิค 19.34 ค่าเสื่อม 50.00 รวมต้นทุนอัดก้อน / 1,000 กก. 449.97 ค่าแรง 100 ต้นทุนอัดก้อน /กก. 0.55 น้ าหนัก/ก้อน (กก). 807.3 ต้นทุน 444 บาท/ นน 807 กก. 0.55 บาท/กก.
รายงานประจำปี 2566 44 ศูนย์วิจัยและพัฒนาอาหารสัตว์มหาสารคาม ชนิดพืช/อาหาร น น/ก้อน (กก.) ( ) ข้าวโพดพร้อม ักหมัก 80 90 28 33 หญ้าเนเปียร ์ปากช่อง 1/หญ้าท้ายเขื่อน /กินนี 85 110 20 30 ใบมันส าปะหลัง/หญ้าแพงโกลา 50 55 25 35 กระถิน 55 60 35 40 อาหาร R (CP12 14 , 68 69 ) 85 105 33 45 เศษเหลือข้าวโพดจากการผลิตข้าวโพดกระป อง 100 110 25 30 (เปลือก แกนข้าวโพด ) พลาสติก 1 ม้วนสามารถอัดก้อนได้5 5 6 0 ก้อน / อัตราการใช้ตาข่าย 1 ม้วนต่อพลาสติก 4 ม้วน ต้นทุนค ่าอัดต ่อ1 ก้อน 52 บาท ต ่อ นน 8 0กก. 0.65 บาท/กก. (ถ้า นน/ก้อน มากกว่า 8 0กก ต้นทุนจะถูกลง ถ้าน้อยกว่า ต้นทุนจะสูงขึ้น) ลักษณะพืชหมักคุณภาพสูง (ใบมันหมัก หญ้ากินนีหมัก) หญ้ากิน นี85 110 กก./ก้อน ใบมันส าปะหลัง 50 55 กก./ก้อน หญ้าแพงโกลาหมักอัดก้อน50 55 กก./ก้อน อาหาร R 85 105 กก./ก้อน
รายงานประจำปี 2566 45 ศูนย์วิจัยและพัฒนาอาหารสัตว์มหาสารคาม พืชอาหารสัตว์ทุกชนิด รวมทั้งเศษเหลือจากโรงงานอุตสาหกรรม น ามาอัดก้อน จัดเก็บไว้ใช้หน้าแล้ง ข้าวโพดพร้อม ักหมัก 8 0 9 0 กก/ก้อน ข้าวโพดพร้อม ักหมัก 800 850กก/ก้อน เศษเหลือข้าวโพดจากโรงงานข้าวโพดกระป อง 100 110กก/ก้อน หญ้าเนเปียร ์/ท้ายเขื่อนซุปเปอร์ลีฟ 85 100 กก/ก้อน การจัดเก็บพืชอาหารสัตว์โดยการอัดก้อนขนาดเล็ก และขนาดใหญ่ ท าโครงการร่วมกับกลุ่มเกษตรกรผู้เลี้ยงโคนมนาศรี ดงเค็ง อ าเภอน้ าพอง จังหวัดขอนแก่น และสหกรณ์โคนมขอนแก่น จ ากัด อัดก้อนข้าวโพดพร้อม ักหมักได้จ านวน 340ก้อน (ณ 2 9 ส.ค. 2566 โดยเริ่มโครงการ 1 9 เม.ย. 2566เป็นต้นมา) (800 850กก./ก้อน)
รายงานประจำปี 2566 46 ศูนย์วิจัยและพัฒนาอาหารสัตว์มหาสารคาม แปลงใหญ่โคนม ได้รับรางวัลชนะเลิศระดับประเทศ
รายงานประจำปี 2566 47 ศูนย์วิจัยและพัฒนาอาหารสัตว์มหาสารคาม สนับสนุนวิชาการ อาหารสัตว์และพืชอาหารสัตว์
รายงานประจำปี 2566 48 ศูนย์วิจัยและพัฒนาอาหารสัตว์มหาสารคาม แหล่งเรียนรู้ศึกษาดูงานด้านอาหารสัตว์