องค์ความรู้ขั้นตอน กระบวนการเทคนิคเชิงช่างงานหัตถกรรมเทคนิคการทำเครื่องประดับเงินแบบยัดลาย

1

เทคนิคการทำเคร่ืองประดบั เงินแบบยดั ลาย (Filigree)
โดย

นายองั คาร อุปนันทA
ทายาทชาC งศลิ ปหัตถกรรม ปI 2558

วสั ดุอปุ กรณ, ภาพ 2 รายละเอียด
ลำดับ
1. คีมปากแบน

2. กรรไกรตัดเส<นเงนิ , กรรไกรปากแหลม

3. ตะไบทอ< งปลงิ

4. ถว< ยกระเบ้อื ง

5. กระเบื้อง ผวิ เรียบมันสีเข<ม

วสั ดุอปุ กรณ, ภาพ 3
ลำดับ
6. รายละเอียด
แหนบสแตนเลส สำหรับยดั ลาย

7. คอ< นเลก็
8. กระดาษทรายเบอรP 180,320
9. เลือ่ ยฉลุ

10. วงเวียนเหลก็

4

วสั ดุอปุ กรณ, ภาพ รายละเอียด
ลำดบั
ท่วี ัดเส<นลวดเงิน
11.

12. กรรไกรตดั แผVนโลหะ

13. ตัวหมุนเส<นเงินสำหรับทำเส<นเงินในการยัดลาย ทำจากเข็ม
เบอรP 1 นำมาตัดสVวนที่เปZนหVวงด<านท<ายสำหรับร<อยด<ายเพื่อให<
เกิดรVองไว<สำหรับจบั เส<นเงินและหมนุ ให<เกดิ ลายตาV ง ๆ

14. พกูV นั สำหรับจVุมน้ำยาประสานนำมาทาลงบนชน้ิ งานท่จี ะทำการ
เช่ือมประสาน

15. แปน^ ชกั ลวด (Steel Drawplate) และมา< ดึงรวด

วสั ดอุ ปุ กรณ, ภาพ 5
ลำดับ
รายละเอยี ด
16. แผVนทนความรอ< น, กระดาษไฟ

17. อุปกรณPเครือ่ งเขยี นสำหรับออกแบบลาย
( ดนิ สอ, ไม<บรรทัด, อุปกรณPรVางแบบทรงเลขคณิต )

18. กระดาษ A4 สำหรบั ออกแบบลาย

19. ภาชนะสแตนเลส ขนาด 8 นวิ้

20. ชดุ ตอกและแทVนตอกโคง< สำหรับทำให<ชนิ้ งานโค<งมนตาม
ต<องการ

6

วสั ดุอปุ กรณ, ภาพ รายละเอียด
ลำดับ
เคร่อื งรดี เส<นเงนิ
21.

22. - ขาตoะ อุปกรณPเช่ือมรอ< นโลหะด<วยนำ้ ไอระเหยนำ้ มนั
- โตoะเชอื่ ม

23. แผนV เงินสำหรบั ทำซบั พอรทP ชิน้ งานใชส< ำรับปqดดา< นหลังของ
ช้นิ งานทอี่ อกแบบใหม< พี นื้ ดา< นหลงั หรือพื้นด<านลาV ง

24. เสน< เงนิ ตีเกลียวรดี แบนสำหรบั ใชส< รา< งลายในข้ันตอนยดั
ลาย
( ขนาดเส<นผVานศนู ยPกลาง 0.01 มลิ ลเิ มตร )

25. เสน< เงินขนาด 0.3 มลิ ลเิ มตร รดี แบน

26. เม็ดเงนิ 99.99%

7

เครื่องประดบั เงนิ แบบยัดลาย (Filigree)
เอกลักษณ(ของเงินยัดลาย (Filigree) คือ ความโปร@งบางของลายที่มีความละเอียดอยู@ดGานใน

สามารถมองเห็นไดGทุกมิติไม@ว@าจะดGานหนGาหรือดGานหลัง งานหัตถกรรมเงินยัดลาย (Filigree) มีประวัติ
ยGอนหลังยาวนานกว@า 2,500 ปU ก@อนประวัติศาสตร( ที่คาดว@าชาวอียิปต(เปXนกลุ@มแรกเริ่ม และถ@ายทอด
สู@ชาวโรมัน อินเดีย จีน และไดGมีการเริ่มมีการถ@ายทอดมายังภาคเหนือของประเทศไทย ดGวยเทคนิค
การยัดลายโดยการนำเสGนเงินขนาดเล็กมาพันบิดเกลียว ขด ติด และซGอนทับตามโครงร@างที่ไดG
ออกแบบไวG ซึ่งมีความละเอียดวิจิตรสวยงาม ลายดั้งเดิมที่เปXนที่นิยมในอดีต คือ ลายนกยูง ซึ่งเปXน
เครื่องประดับประจำตัวของผูGหญิงชาวเหนือบ@งบอกถึงความสวยงามสง@าของผูGสวมใส@ซึ่งงานหัตถกรรม
เงินยัดลาย (Filigree) ในปbจจุบันหาช@างทำไดGยากเนื่องจากตGองใชGความประณีตและพิถีพิถันในแต@ละ
ข้ันตอนเพือ่ ใหไG ดGช้ินงานที่สวยงามแข็งแรง

หัตถกรรมเงนิ ยัดลาย (Filigree)

8

ขั้นตอนการทำเครอ่ื งประดับเงนิ แบบยดั ลาย (Filigree)
การจดั เตรยี มวสั ดุและอปุ กรณAในการทำเคร่อื งประดับเงินแบบยัดลาย ( Filigree ) มีดงั น้ี

1. การออกแบบชนิ้ งานและออกแบบลาย
การร@างรูปแบบชิ้นงานเครื่องเงินที่ตGองการโดยใชGรูปทรงต@าง ๆ ที่สรGางสรรค(ขึ้นมา

ประกอบดGวย โครงของชิ้นงาน และลายที่จะทำการยัดลงไปใหGเกิดความละเอียดสวยงาม ซึ่งสามารถ
ออกแบบไดทG ง้ั งาน 2 มิติ คือ งานนนู ตำ่ หรือรปู ทรงชน้ิ งานทีเ่ ปXนแบบลอยตวั 3 มิติ

การออกแบบชิ้นงาน

9

2. การขึ้นโครง
การทำเครื่องประดับเงินแบบยัดลายนั้น จะทำโดยการนำเสGนเงินที่ผ@านการรีดใหGมีขนาดเสGน

ผ@านศูนย(กลาง 0.3 มิลลิเมตร หรือขนาดที่ตGองการตามแบบชิ้นงานที่มีการออกแบบไวG มาผ@านความ
รGอนดGวยการเผาไฟซึ่งจะทำใหGเสGนเงินมีความอ@อนตัวและสามารถดัดขึ้นรูปดGวยมือ แหนบคีบ
แท@งเหล็ก หรืออุปกรณ(อื่น ๆ ตามที่เราตGองการ โดยไม@เกิดการหักเสียหายระหว@างการดัดขึ้นรูป
เมื่อขึ้นรูปเรียบรGอยแลGวใหGเชื่อมรอยต@อดGวยน้ำยาประสานเพื่อใหGเปXนชิ้นงานเดียวกันก@อนทำการ
ยดั ลายในขั้นตอนถัดไป

การนำเสนG เงินมาผ@านความรGอนทำใหเG งินออ@ นตัวเพอื่ ง@ายตอ@ การดดั ข้นึ โครง

การทำโครงชิ้นงานตามแบบท่ีไดเG ตรยี มไวดG Gวยวธิ กี ารดดั โดยใชGอุปกรณ(ตา@ ง ๆ

10

3. การยัดลาย
การยัดลาย จะทำโดยการนำเสGนเงินที่ผ@านการปbhนเกลียวแลGวนำมาผ@านความรGอนดGวยการเผาไฟ

ก@อนเพื่อใหGเสGนเงินนั้นนิ่มแลGวจึงนำมาตัดใหGไดGขนาดที่จะทำลวดลาย เมื่อไดGขนาดที่ตGองการแลGวจึง
นำมาขด ดดั ลวดลาย เช@น ลายกGนหอย ลายมวG น ลายหยักฯ เพ่อื นำไปยดั ลงในโครงทเี่ ตรยี มไวโG ดยตGอง
ยัดลายใหGแน@นชิดกับโครงและลายแต@ละชิ้นที่ประกอบกันอยู@ภายในโครง เพื่อใหGเกิดความสวยงามและ
ไมห@ ลดุ ห@างขณะทำการเช่ือมประสานโครง และลายเขGาดGวยกนั

การยดั ลาย

1
32

รปู แบบลายที่นิยมนำมาทำการยดั ลงในโครงเพอ่ื ใหGช้ินงานสมบรู ณ(
1.ลายกนG หอย 2.ลายมวG น 3.ลายหยกั

(ซงึ่ ลายไมต@ ายตวั แลวG แตผ@ Gสู ราG งช้นิ งานจะออกแบบตามตGองการ)

11

4. การทำความสะอาดชิน้ งาน
การทำความสะอาดชิ้นงาน เปXนขั้นตอนสุดทGายเพื่อใหGชิ้นงานสวยงามเรียบรGอยพรGอมแก@การ

นำไปใชGงาน โดยจะทำการลบคมดGวยตะไบทGองปลิง หรือกระดาษทรายละเอียดเบอร( 320 แลGวจึงขัด
ดGวยผงขัดเงิน (ผงร@อนเงิน) อัตราส@วนผสม น้ำสะอาด 2 ส@วน ต@อผงร@อนเงิน 1 ส@วน ขัดดGวยแปรง
ทองเหลืองใหGทั่วชิ้นงานจนเกิดฟองเพื่อใหGเกิดความเงางาม แลGวลGางออกดGวยน้ำสะอาด หรือจะใชG
เครื่องร@อนเงินในการขัด แต@ชิ้นงานที่จะทำการขัดดGวยเครื่องร@อนเงินตGองเปXนชิ้นงานที่มีความแข็งแรง
ลวดลายที่ยัดแน@นสนิทและลอยเชื่อมติดกันแน@นทุกชิ้น โดยใชGเวลาในการร@อนประมาณ 5 - 10 นาที
ดGวยความเร็วระดับ 2 ชนิ้ งานท่ีผ@านการรอ@ นดวG ยเคร่อื งจะมีความสะอาดสวยงามท่วั ทั้งชน้ิ

การลบคมชิ้นงานดGวยกระดาษทรายเบอร( 320

การทำความสะอาดชน้ิ งานโดยวิธีการขดั ดวG ยแปรงทองเหลือง และเครือ่ งรอ@ นสำหรบั ขดั เงิน

12

5. การทำน้ำยาประสานในการเชื่อมช้นิ งาน
การทำน้ำยาประสานในการเชื่อมชิ้นงานใหGติดกันนั้นสามารถทำไดGโดยการนำ ผงเงิน ผสมกับ

ผงบอแรกซ( โดยนำผงบอแรกซ(ใส@ภาชนะโลหะ เช@น ชGอนสแตนเลส แลGวเติมน้ำสะอาดลงไป นำไปตGม
ใหGเดือดจะทำใหGผงบอแรกซ(ละลายทั่วถึงแลGวนำไปผสมลงกับผงเงินที่เตรียมไวGในภาชนะเคลือบ เช@น
ถGวยหรือชามกระเบือ้ งซงึ่ จะไม@ทำใหนG ำ้ ยาประสานชน้ิ งานกดั พนื้ ผิวของภาชนะมาผสมรวมกบั ผงเงนิ

ขัน้ ตอนการทำนำ้ ยาประสานในการเชื่อมชิน้ งาน รายละเอียด

ลำดับ ภาพ

1. นำผงบอแรกซPปริมาณครึ่งช<อนโตoะผสมน้ำเปลVาและต<มให<
เดือด จนผงบอแรกซPกับน้ำเปลVาเปนZ เนอ้ื เดียวกัน

2. นำน้ำผสมผงบอแรกซPที่ผVานการต<มแล<วเทลงผงเงินที่เตรียมไว<
และคนให<ทั่วก็สามารถนำไปใช<ในการเชื่อมประสานชิ้นงานให<
ติดกันไดอ< ยVางแนนV สนทิ

13

การทำเครอื่ งประดับเงินแบบยัดลาย (Filigree) รายละเอียด
ขนั้ ตอนการออกแบบช้ินงานและออกแบบลาย

ลำดับ ภาพ

1. การออกแบบรVางรูปทรงของชิ้นงานและลวดลายภายใน
ตามท่ผี ู<ออกแบบตอ< งการหรอื ตามจนิ ตนาการ
เทคนคิ ควรราV งแบบให<เทาV กบั ขนาดช้นิ งานท่ตี อ< งการเพือ่
เวลาการวางโครงจะไดท< ำได<อยVางถูกตอ< งและสามารถยัดลาย
ลงไปยังโครงไดแ< นVนเหมาะสม

2. การออกแบบชิ้นงานสามารถนำรูปทรงเรขาคณิตมาใช<ในการ
ทำโครงรVางได<เพื่อให<ชิ้นงานมีขนาดและรูปทรงที่ได<สัดสVวน
สวยงาม

3. รูปแบบโครงทท่ี ำการราV งเสรจ็ แล<ว

14

เทคนคิ การเตรยี มเสนZ เงินเพื่อนำไปใชZในการทำเคร่อื งเงนิ ยัดลาย
การหลอมเงนิ

นำเม็ดเงินหรือชิ้นเงินที่จะนำมาใชGในการทำส@วนประกอบของการทำเครื่องเงินยัดลาย
ตามปริมาณที่ตGองการเขGาเบGาหลอม โดยเบGาหลอมที่จะใชGในการหลอมเงินนั้นไม@ควรใชGร@วมกับ
เบGาหลอมทอง หรือนาค เพราะอาจมีวัสดุหรือส@วนผสมอื่นตกคGางอยู@ทำใหGเนื้อเงินที่ไดGไม@บริสุทธ์ิ
เมื่อนำไปเขGาเครื่องรดี ใหGมีขนาดเลก็ จะทำใหGเสGนเงินขาดเสียหายไม@สามารถนำไปใชงG านไดG

ขน้ั ตอนการหลอมแทงC เงนิ รายละเอยี ด
นำเม็ดเงินในปรมิ าณท่ตี อ< งการใสเV ข<าเบ<าหลอม
ลำดับ ภาพ

1.

2. ทำให<เม็ดเงินหลอมละลายรวมกันเปZนเนื้อเดียวด<วยการเผาไฟ
โดยใช<ความร<อนปานกลางสังเกตจาก เปลวไฟจะมีขนาดใหญV
เปลวไฟรอบ ๆ จะเปZนสีแดงด<านในของเปลวไฟเปZนทรงแหลม
สีฟ^า เผาไฟเรื่อย ๆ สม่ำเสมอจนเงินหลอมละลายรวมกัน
ขณะที่ทำการเผาไฟอยูVนั้นให<นำรางแบบแทVงเงินมาอุVนให<ร<อน
เพราะตอนเทเงินเข<ารางแบบนั้น ถ<ารางแบบไมVร<อนหรือ
อุณหภูมิที่ตVางกันมาก จะทำให<เงินที่ละลายเปZนของเหลว
ระเบิดและแตกกระเดน็ ทำให<เกิดอันตรายได<

เทคนิค ในขณะที่เปuาเงินให<หลอมละลายอยูVนั้นควรจะหมุนเบ<า
หลอมไปด<วยเพื่อให<เงินที่อยูVด<านลVางโดนความร<อนและหลอม
ละลายท่วั ถึงกนั ท้งั หมด

15

3. การเทเงินลงรางแบบนั้นจะเทในครั้งเดียวและปลVอยให<เงิน
เย็นตัวลงเล็กน<อยแล<ว จึงนำไปแชVน้ำกรดเพื่อทำความสะอาด
ผวิ ของแทVงเงินไมใV หม< ีเศษวัสดอุ น่ื เกาะอยVูบนพน้ื ผวิ ของแทVงเงนิ

4. แทงV เงนิ ทีพ่ ร<อมสำหรบั นำไปทำข้ันตอนการรีดดงึ ให<มีขนาดเส<น
ท่เี ลก็ เหมาะสำหรบั การทำเคร่ืองประดบั เงนิ แบบยดั ลาย

การรีดและดึงเสนZ เงนิ 16
ขัน้ ตอนการรดี และดึงเสZนเงนิ
รายละเอยี ด
ลำดับ ภาพ นำแทVงเงินที่หลอมแล<วมาทุบให<เปZนแทVงสี่เหลี่ยมด<วยค<อน
1. กVอนนำเข<าเครื่องรีดเส<น เนื่องจากเครื่องรีดเส<นเงินมีรVองที่มี
ลักษณะเปZนรูปทรงสี่เหลี่ยม การทุบแทVงเงินให<มีรูปทรง
2. สีเ่ หล่ียมเพือ่ สะดวกตอV การนำแทVงเงินเขา< เครอ่ื งรดี เส<น

เทคนิค นอกจากการทุบให<ได<รูปทรงแล<วการทุบแทVงเงินก็จะ
ชVวยให<เศษวัสดุที่ยังคงเหลืออยูVบริเวณพื้นผิวของแทVงเงินหลุด
ออก เมื่อเข<าเครื่องรีดเส<นแล<วเส<นเงินที่ได<จะเรียบเนียนไมVเปZน
เสี้ยนและเส<นเงินไมVขาดเสียหายตลอดการรีดและการดึงเส<น
เงนิ

นำแทVงเงินที่ผVานการทุบให<ได<ทรงสี่เหลี่ยมแล<วเข<าเครื่องรีดเงิน
โดยไลVลำดับจากชVองที่มีขนาดใหญV ไปยังชVองที่มีขนาดเล็กลง
เรื่อย ๆ ตามลำดับจนได<เส<นเงินขนาดเล็กพร<อมสำหรับการเข<า
เครื่องดึงเส<นแบบมือหมุนสำหรับทำเส<นโครง ที่มีขนาดเส<น
ผVานศูนยPกลาง 0.3 มิลิลิเมตร และเส<นลายที่มีขนาดเส<นผVาน
ศูนยกP ลาง 0.01 มลิ ลิเมตรตอV ไป

เทคนิค การนำเงินเข<าเครื่องรีดควรสลับด<านในการนำแทVงเงิน
เข<าเครื่องรีดในทุกครั้งเพราะถ<าไมVมีการขยับเปลี่ยนด<านในการ
นำแทVงเงินเข<าเครื่องรีด จะทำให<เส<นเงินที่ได<นั้นไมVได<รูปทรงที่
สวยงามจะเปZนเส<นเงินที่ไมVเปZนทรงทำให<นำไปใช<ในขั้นตอน
การดงึ เส<นแลว< จะทำให<เสน< ขาดระหวVางการดงึ ได<

17

3. เมื่อได<เส<นเงินตามขนาดที่ต<องการแล<วให<นำเส<นเงินไปผVาน
ความร<อนด<วยการเผาไฟที่ระดับกลางให<ทั่วทั้งเส<น เพื่อให<เส<น
เงินนั้นมีความนิ่มพร<อมสำหรับการนำไปดึงให<เส<นเงินมีขนาด
เล็กลง ตามตอ< งการ

เทคนิค สังเกตเส<นเงินวVาพร<อมสำหรับการนำไปดึงได<หรือยังให<
ดูที่ผิวของเส<นเงินเมื่อโดนความร<อนแล<วจะเปลี่ยนจากผิวที่มี
ความมันวาวเปนZ ผวิ ขาวด<าน

4. เมื่อจะทำการดึงเส<นเงินด<วยอุปกรณPการดึงเส<นแบบแรงคน
ให<ทำการตะไบปลายของเส<นเงินให<เล็กพอกับรูของแป^น
ชักลวด (Steel Drawplate) โดยการนำแป^นชักลวด (Steel
Drawplate) วางไว<ที่ปลายเครื่องดึงโดยให<ปลายเส<นเงินรอด
ผVานรูของแป^นชักลวด (Steel Drawplate) และใช<ที่จับดึง
ปลายเส<นเงิน แล<วทำการหมุนให<เครื่องทำการดึงเส<นเงินรอด
ผVานรูของแป^นชักลวด (Steel Drawplate) จนสุดแล<วทำการ
เปลี่ยนขนาดของรูให<มีความเล็กลงเรื่อย ๆ ก็จะได<เส<นเงินที่มี
ขนาดเล็กตามที่เราต<องการ สำหรับเส<นใช<ทำโครงและเส<น
ใช<สำหรบั ทำยดั ลายด<านใน

เทคนิค ในการหมุนเครื่องดึงเส<นเงินให<หมุนด<วยแรงและ
จังหวะสมำ่ เสมอเพ่ือไมVให<เสน< เงินขาดระหวาV งการดึง

เทคนิค แป^นชักลวด (Steel Drawplate) สามารถใช<ดึงได<
หลากหลายวัสดุ เชVน ทอง เงิน ทองแดง แตVควรแยกเฉพาะ
แตVละวัสดุ เพราะถ<าใช<รVวมกัน จะทำให<ได<เส<นที่ไมVเรียบเนียน
ไมVสามารถนำมาใช<ทำงานได<และอาจจะขาดจากกันได<
ในระหวาV งการดงึ

18

19

การทำเครอื่ งประดบั เงนิ แบบยดั ลาย (Filigree) รายละเอียด
ข้นั ตอนการขึ้นโครง

ลำดับ ภาพ

1. นำเส<นเงินที่ผVานการดึงให<มีขนาดเส<นผVานศูนยPกลาง
0.3 มิลลิเมตร มาผVานความร<อนด<วยการเผาไฟระดับ
ปานกลาง (สังเกต สีของเส<นเงินจะเปลี่ยนจากสีมันวาว
เปZนสีขาวด<าน) เพื่อให<เส<นเงินมีความอVอนตัวทำให<งVาย
ตอV การนำไปดดั ตามรปู ราV งทเ่ี ราออกแบบไว<

เทคนิค สังเกต เปลวไฟควรมีเปลวสีแดงใหญVปลายไมVเล็ก
แหลม และระวังไมVเผาไฟจนเส<นเงินเปZนสีแดงเพราะจะทำ
ให<เงนิ ละลายหลอมรวมกนั จนไมVสามารถนำไปขนึ้ โครงได<

2. การขึ้นโครงสามารถใช<มือในการดัดหรืออุปกรณPอื่น ๆ ชVวย
เพื่อให<ได<รูปทรงตามต<องการ เชVน คีมปากแบน แทVนเหล็ก
กลมเพื่อทำใหเ< กิดสVวนโค<ง

20

3. การขนึ้ โครงเครอ่ื งประดับเงินยดั ลายในแบบตาV ง ๆ

4. เมื่อได<รูปรVางที่ใกล<เคียงกับแบบที่รVางแล<ว ให<นำโครงที่ทำ
การดัดไว<มาผVานความร<อนโดยการเผาไฟที่ระดับปานกลาง
อีกครั้งเพื่อทำให<เส<นเงินนิ่มขึ้น และสามารถดัดให<เข<า
รูปทรงที่ต<องการได<สวยงามเข<ารูปมากขึ้น และยังทำให<
ปลายของเส<นเงินที่จะทำการเชื่อมชิดสนิทกันเมื่อเวลานำไป
ทำขั้นตอนในการเชื่อมโครงให<ติดกันจะทำได<อยVางแนบชิด
แนVนสนิทสวยงาม

21

การทำเครื่องประดบั เงนิ แบบยัดลาย (Filigree) รายละเอยี ด
ข้นั ตอนการเชอื่ มโครง

ลำดับ ภาพ

1. ในขั้นตอนการเชื่อมเส<นโครงให<ติดกันนั้น ปลายทั้ง 2 ข<าง
หรือชิ้นงานที่จะทำการเชื่อมทั้ง 2 ชิ้นต<องแนบสนิทกันพอดี
เพื่อให<เกิดรอยเชื่อมที่เรียบเนียนสวยงาม โดยนำน้ำยา
ประสานที่ผสมผงเงินกับน้ำละลายผงบอแรกซPทาบริเวณจุด
ที่จะเช่อื ทัง้ 2 ช้นิ ใหต< ดิ กัน

2. เชื่อมรอยตVอที่ทาด<วยน้ำยาประสานแล<ว ด<วยการเผาไฟที่
ความร<อนระดับสูงเพื่อให<น้ำยาประสานละลายเชื่อมเส<นเงิน
ทั้ง 2 ชิ้นให<ตดิ กัน

เทคนิค ไฟที่ใช<ในการเชื่อมจะเปZนไฟความร<อนสูงโดยสังเกต
จากปลายของเปลวไฟจะมีลักษณะเปZนทรงแหลมสีแดง และ
มเี ปลวไฟรอบ ๆ สีฟ^า

22

3. เทคนิค ควรเผาไฟทั้ง 2 ด<านเทVา ๆ กันเพื่อให<ผงเงินในน้ำยา
ประสานละลายไหลไปตามน้ำยาประสานที่ทำการทาไว<
ถ<าความร<อนไมVเทVากัน เงินจะหลอมไปด<านใดด<านหนึ่งทำให<
การเชื่อมชิ้นงานทั้ง 2 สVวนไมVติดกัน และไมVควรให<ความร<อน
มากจนเกินไปเพราะจะทำให<เส<นเงินหลอมละลายขาดได<
ทำให<ชิ้นงานเกิดความเสียหายต<องทำการขึ้นโครงใหมV

4. เมื่อเชื่อมโครงเสร็จแล<วให<นำชิ้นงานไปแชVในน้ำกรดเพื่อให<
กรดกัดผงบอแรกซP (สVวนประกอบน้ำยาประสาน) ที่เกาะอยVู
บนชิ้นงานออก แล<วจึงตรวจดูรอยเชื่อมวVาสมบูรณPหรือยัง
ถ<ายงั ใหท< ำการเชอ่ื มใหมVอีกครั้ง

5. จะได<ชิ้นงานท่ีผVานการเชื่อมและพร<อมสำหรับการยัดลายใน
ขั้นตอนตVอไป

23

การทำเสZนเกลยี วสำหรบั ยัดลาย รายละเอยี ด
ขน้ั ตอนการทำเสนZ เกลยี วสำหรบั ยัดลายดZวยวธิ ีโบราณ

ลำดบั ภาพ

1. นำเส<นเงินขนาดเส<นผVานศูนยPกลาง 0.01 มิลลิเมตร จำนวน
2 เส<น มาพันด<านปลายเข<าด<วยกันแล<วนำมาวงบนพื้นเรียบ
โดยใช<ไม<ที่มีผิวเรียบในการกดทับและใช<มือขวาในการกด
และเลื่อนไม<ไปด<านหน<าหรือด<านหลัง ให<ใช<มือซ<ายในการ
ประคลองปลายเส<นเงินอีกด<านไว<จับให<เส<นเงินทั้ง 2 เส<น
อยูชV ิดกนั เพ่ือให<เกิดเสน< เกลยี วที่แนVนสนดิ สวยงาม

เทคนิค การเริ่มพันปลายของเส<นเงินควรทำให<แนVนเพื่อไมVให<
เส<นเงินหลุดจากกันในตอนปนvw เกลยี ว

24

2. นำเส<นเงินที่ผVานการทำเกลียวมาทำการรีดให<เปZนเส<นแบนกVอน
เพื่อทำให<เกลียวที่ได<แนVนสนิทและเปZนเอกลักษณะของ
ลวดลายเฉพาะตัว โดยในขั้นตอนนี้จะใช<เครื่องในการรีดเส<น
เงินให<แบนลงซึ่งสามารถรีดเส<นได<พร<อมกันครั้งละหลาย ๆ
เส<นตามท่ีเราตอ< งการ

เทคนิค การรีดเส<นให<แบนด<วยเครื่องจะใช<การหมุนด<วยความ
สม่ำเสมอในทิศทางเดียวไมVหมุนไปและหมุนกลับ จะทำให<เส<น
ที่ได<แบนเรียบสม่ำเสมอและไมVควรทำให<เส<นแบนจนเกินไป
เพราะจะทำให<เส<นที่ได<ไมVสวยและลวดลายจากการตีเกลียวท่ี
ทำไว<หายเวลานำไปสร<างลวดลายจะไมVเกดิ ความสวยงาม

25

การทำเครอื่ งประดบั เงนิ แบบยดั ลาย (Filigree) รายละเอยี ด
ขน้ั ตอนการยดั ลาย

ลำดับ ภาพ

1. นำเส<นเงินที่ผVานการตีเกลียวแล<วมาผVานความร<อนด<วยการ
เผาไฟเพื่อให<เส<นเงินเกิดความนิ่มพร<อมสำหรับการตัดและดัด
เพื่อสร<างลวดลายและนำไปยัดลงโครงตามแบบที่ได<ทำการ
รVางเตรยี มไว<

2. นำเส<นเงินมาตัดให<ได<ความยาวตามที่ต<องการและนำเหล็ก
หมุนเงินที่ปลายเปZนรูปตัว U มาคVอมเส<นเงินแล<วทำการม<วน
ในลักษณะหมุนเข<าหาตัว เพื่อให<เส<นเงินม<วนเปZนวงกลม และ
คลายออกเพื่อดัดให<เปZนรูปทรงตVาง ๆ สำหรับยัดลายลงใน
โครงทไี่ ด<ออกแบบไว<

26

3. นำเส<นเงินที่ได<ทำการม<วนเปZนวงกลม และรูปทรงอื่น ๆ ที่ได<
เตรียมไว<นำไปวางลงในชVองเส<นโครงที่ได<ออกแบบไว< และจัด
วางเส<นเงินยัดลายให<แนVนพอดีกับชVองเส<นโครงที่ออกแบบไว<
โดยสังเกตวVาแนVนพอดีหรือไมVโดยการยกเส<นโครงขึ้น แล<ว
เส<นเงนิ ท่ียดั ลายลงไปไมหV ลดุ ออกมาถือวาV ใช<ได<

เทคนิค การยัดลายที่ดีจะต<องยัดลายให<แนVนกับโครงโดย
สามารถทดสอบได< โดยเมื่อเรายัดลายเสร็จแล<วเราจะ
สามารถยกโครงพร<อมลายขึ้นจากพื้นโดยที่ลายนั้นไมVหลุด
รVวง แม<จะยังไมVได<เชื่อมประสานชิ้นงานเข<าด<วยกัน ถึงจะ
เรียกได<วVาเปZนการยัดลายที่แนVนสนิท โดยจะมีชVองวVางหรือไมV
มชี VองวVางก็ได<ตามแตผV ู<ออกแบบช้นิ งานจะสร<างสรรคP

27

การทำเคร่อื งประดบั เงนิ แบบยดั ลาย (Filigree) รายละเอียด
ขน้ั ตอนการยดั ลาย

ลำดับ ภาพ

4. เมื่อทำการยัดลายเรียบร<อยแล<ว ให<ทาน้ำยาประสานและนำไป
เผาไฟที่ระดับความร<อนสูงเพื่อให<ลวดลายที่ยัดลงไปใน
เส<นโครงติดเปZนเนื้อเดียวกัน โดยใช<ขั้นตอนการเชื่อมประสาน
เดยี วกับการเชือ่ มโครง

5. เมื่อเชื่อมประสานลายเสร็จแล<วให<นำชิ้นงานไปแชVในน้ำกรด
เพื่อให<กรดกัดผงบอแรกซP (สVวนประกอบน้ำยาประสาน)
ท่เี กาะอยูVบนช้ินงานออก

28

การทำเครอ่ื งประดับเงินแบบยดั ลาย (Filigree) รายละเอยี ด
ข้นั ตอนการตกแตCงชิ้นงานและทำความสะอาด

ลำดบั ภาพ

1. เมื่อยัดลายและทำการเชื่อมเรียบร<อย ให<ทำการ ดัด เคาะ
หรอื ตอกกบั แมVพิมพPเพ่ือให<ไดร< ปู ทรงตามทีต่ อ< งการ

2. เมื่อได<รูปทรงที่ต<องการแล<วจะทำการตกแตVงชิ้นงาน
เพิ่มเติม เชVน การใสVหVวงสำหรับร<อยสร<อย การทำแป^น
สำหรับชิ้นงานที่เปZนตVางหู การทำตัวเรือนสำหรับแหวน
และกำไล

29

3. หลังจากนั้นทำการลบคมชิ้นงานด<วยตะไบ หรือ กระดาษ
ทรายเบอรP 180 สำหรับงานหยาบ และกระดาษทราย
เบอรP 320 สำหรับพนื้ ผวิ ช้ินงานละเอยี ด

4. เมื่อตกแตVงชิ้นงานเรียบร<อยแล<วให<นำไปแชVน้ำกรด อีกคร้ัง
เพื่อทำความสะอาดผิวของชิ้นงาน ให<น้ำยาประสานที่เกาะ
อยูVบริเวณผิวของชิ้นงานหลุดออกให<หมดให<เหลือแตV
เน้ือเงนิ เทVาน้นั
เทคนิค ภาชนะที่ใช<สำหรับใสVน้ำกรดควรเปZนสแตนเลส
เพราะถ<าเปZนอลูมิเนียมหรือทองเหลืองกรดจะกัดสี
ของภาชนะมาผสมกบั ผวิ ของเงนิ ทำให<สขี องเงินเปลย่ี นไป

5. ขั้นตอนการขัดทำความสะอาดชิ้นงานด<วยผงรVอนเงิน โดย
ผสมผงรVอนเงิน 1 สVวนกับน้ำเปลVา 2 สVวน ขัดด<วยแปรง
ทองเหลืองให<เกิดฟองทั่วชิ้นงานจะทำให<ชิ้นงานขาว
สะอาดสวยงาม และการขัดด<วยเครื่องขัดเงินเพื่อให<ได<
ชน้ิ งานทีข่ าวสะอาดสวยงาม
เทคนิค การขัดด<วยแปรงทองเหลืองนั้นใช<สำหรับชิ้นงานที่
ไมVคVอยแข็งแรงเพื่อลดความเสียหายที่จะเกิดขึ้นจากการ
ขัดด<วยเครื่องเพราะเครื่องจะมีการเสียดสีพื้นผิวชิ้นงาน
ด<วยความเร็วสูงอาจจะทำให<ชิ้นงานที่ไมVแข็งแรงเสียหาย
ได<และเหมาะแกVการขัดชิ้นงานจำนวนหลาย ๆ ชิ้นพร<อม
กนั

6. ชิ้นงานทเี่ สร็จสมบูรณแP ล<ว

30

ชนิ้ งานเครอ่ื งประดบั เงินแบบยดั ลาย (Filigree) ท่เี สรจ็ เรยี บรอZ ยแลวZ