หลักเกณฑ์ห้องสมุดสำนักงานการอาชีวศึกษา ปี 2560

ประกาศสานักงานคณะกรรมการการอาชวี ศกึ ษา
เร่ือง มาตรฐานห้องสมุดสถานศึกษา สงั กัดสานกั งานคณะกรรมการการอาชีวศึกษา

พ. ศ. ๒๕๖๐
..................................................................................

มาตรฐานห้องสมุดสถานศึกษา สังกัดสานักงานคณะกรรมการการอาชีวศึกษา พ. ศ. ๒๕๖๐
ฉบับนี้ จัดทาขึ้นเพื่อให้สถานศึกษาใช้เป็นแนวทางในการบริหารจัดการและดาเนินงานห้องสมุด
ให้สอดคล้องกับพระราชบัญญัติการศึกษาแห่งชาติ พ. ศ. ๒๕๔๒ และ ที่แก้ไขเพ่ิมเติม (ฉบับท่ี ๒)
พ.ศ. ๒๕๔๕ และ (ฉบับที่ ๓) พ. ศ. ๒๕๕๓ และมาตรฐานการอาชีวศึกษา พ. ศ. ๒๕๕๕ เพ่ือให้ทันสมัย
และสอดคล้องกับความก้าวหน้าทางเทคโนโลยี โดยส่งเสริมให้สถานศึกษาพัฒนาไปสู่ความเป็นองค์กร
แห่งการเรียนรู้ สร้างคุณภาพในการผลิตกาลังคนระดับกึ่งฝีมือ ระดับฝีมือ ระดับเทคนิค และระดับ
เทคโนโลยี อนั นาไปสมู่ าตรฐานการประกนั คณุ ภาพอาชีวศึกษา

สานกั งานคณะกรรมการการอาชีวศึกษาจงึ กาหนดมาตรฐานห้องสมดุ สถานศึกษาไว้ ดังน้ี
ข้อ ๑ ประกาศน้ีเรียกว่า “ประกาศสานักงานคณะกรรมการการอาชีวศึกษา เรื่อง มาตรฐาน

ห้องสมดุ สถานศึกษา สงั กัดสานักงานคณะกรรมการการอาชีวศึกษา พ. ศ. ๒๕๖๐”
ข้อ ๒ ใหใ้ ชป้ ระกาศน้ี นับตัง้ แต่วันประกาศเปน็ ตน้ ไป
ขอ้ ๓ ให้ยกเลิก “ประกาศมาตรฐานห้องสมุดสถานศึกษา สงั กัดกรมอาชวี ศกึ ษา พ. ศ. ๒๕๓๖”
ขอ้ ๔ ในประกาศน้ี
“สถานศึกษา” หมายถึง สถานศึกษาสังกัดสานักงานคณะกรรมการการอาชีวศึกษา

กระทรวงศกึ ษาธกิ าร
“ห้องสมุดสถานศึกษา” หมายถึง แหล่งเรียนรู้ของสถานศึกษาที่จัดตั้งขึ้นเพื่อการบริการ

ทรัพยากรสารสนเทศ และสนับสนุนงานวิชาการของสถานศึกษา ซึ่งอาจมีชื่อเรียกว่า หอสมุด ห้องสมุด
ศูนย์วิทยบริการ หรอื ช่อื อ่ืนใด

“มาตรฐานห้องสมุดสถานศึกษา หมายถึง ข้อกาหนดเกี่ยวกับคุณลักษณะ คุณภาพ และ
เกณฑ์มาตรฐานในการจัดการห้องสมุดสถานศึกษา สังกัดสานักงานคณะกรรมการการอาชีวศึกษา เพ่ือใช้
เป็นเกณฑใ์ นการส่งเสริม กากับ ตรวจสอบ และประเมินผล

“ผู้บรหิ าร” หมายถึง ผูบ้ รหิ ารสถานศกึ ษา ไดแ้ ก่ ผอู้ านวยการ และรองผอู้ านวยการ
“ผู้บริหารห้องสมุด” หมายถึง บุคคลท่ีรับผิดชอบระดับสูงสุดในห้องสมุด ซ่ึงอาจมีชื่อ
เรยี กวา่ หวั หนา้ งานวทิ ยบรกิ ารและห้องสมุด หัวหนา้ สานกั หอสมดุ หรือช่อื อน่ื ใด
ข้อ ๕ กาหนดมาตรฐานห้องสมุดสถานศึกษา สังกัดสานักงานคณะกรรมการการอาชีวศึกษา
ดังตอ่ ไปนี้

/มาตรฐานท่ี ๑...

-๒-

มาตรฐานที่ ๑
ผบู้ ริหาร

ผู้บริหารมีความสามารถในการบริหารจัดการโดยกาหนดนโยบาย เป้าหมาย และแผนการ
ดาเนนิ งาน จัดใหม้ โี ครงสร้างของการบริหารงานห้องสมุดที่ชัดเจน จัดสรรงบประมาณ ที่เป็นงบดาเนินการ
ของสถานศึกษา อย่างพอเพียง และเหมาะสม เพ่ือให้สามารถปฏิบัติงานตามบทบาทหน้าท่ีได้อย่างมี
ประสิทธิภาพ สนับสนุนให้ห้องสมุดมีบทบาท ในการส่งเสริมการเรียนการสอน ของสถานศึกษา ส่งเสริม
การวิจัย การบริการทางวิชาการแก่นักเรียน นักศึกษา และบุคลากรของสถานศึกษาและชุมชน ตลอดจน
การส่งเสริมการเรียนรู้ด้วยตนเองอย่างต่อเนื่อง และตลอดชีวิต นิเทศ กากับ ติดตามผลการดาเนินงาน
โดยมุ่งเน้นการพัฒนาคุณภาพห้องสมุดให้เกิดประโยชน์แก่ผู้รับบริการ บทบาทหน้าท่ี ความรับผิดชอบ
ของผู้บริหารสถานศึกษาควรกาหนดไว้ชดั เจน ดังนี้

๑. กาหนดนโยบาย และแผนการพัฒนาห้องสมุด
๒. สง่ เสริมใหค้ รู และนักเรียน นักศกึ ษา ใช้ห้องสมุดเปน็ แหลง่ เรยี นรู้
๓. จดั ใหม้ ีโครงสร้างการบรหิ ารหอ้ งสมุดที่ชดั เจน
๔. สง่ เสริม สนบั สนุน และใหโ้ อกาสแกค่ รู หรือบุคลากรของห้องสมดุ ได้รับการพฒั นา
๕. นเิ ทศ กากบั ติดตาม และประเมินผลการดาเนนิ งานห้องสมดุ สถานศึกษา
๖. จดั สรรงบประมาณในการดาเนินงานของห้องสมุด เพื่อจัดซื้อทรัพยากรสารสนเทศให้เป็นไป
อยา่ งเหมาะสม
๗. ส่งเสริมความสัมพันธ์ และความรว่ มมอื ในการพัฒนาหอ้ งสมุด

มาตรฐานท่ี ๒
บุคลากร

บุคลากรหอ้ งสมดุ สถานศกึ ษาควรมคี ุณสมบตั ิ บทบาทหนา้ ทค่ี วามรับผิดชอบ จานวน และประเภท
ตามความจาเป็นและเพียงพอเพ่ือพัฒนา ดูแลรักษา และให้บริการทรัพยากรสารสนเทศห้องสมุด อย่างมี
ประสทิ ธภิ าพ สอดคล้องกบั นโยบาย และวตั ถุประสงค์ของสถานศึกษา การพิจารณาจานวน และคุณสมบัติ
ของบุคลากรให้คานึงถึง จานวนผู้รับบริการ ทรัพยากรสารสนเทศ เทคโนโลยี และบริการสารสนเทศ
ของห้องสมดุ มีตาแหนง่ บุคลากรดา้ นเทคโนโลยสี ารสนเทศ และการสอื่ สาร เพ่ือพัฒนาระบบงานเทคโนโลยี
สารสนเทศของห้องสมุด และกาหนดให้มีการพัฒนาบุคลากรอย่างต่อเนื่อง ทันต่อความก้า วหน้า
ทางวชิ าการ และเทคโนโลยี โดยพจิ ารณา ดงั นี้

๒.๑ คณุ สมบัติของบคุ ลากรหอ้ งสมุดสถานศึกษา
๒.๑.๑ ผู้บริหารห้องสมุดสถานศึกษา มีวุฒิการศึกษาไม่ต่ากว่าปริญญาตรีทาง

บรรณารักษศาสตร์ บรรณารักษศาสตร์และสารนิเทศศาสตร์ สารสนเทศศาสตร์ หรือสาขาวิชาท่ีเกี่ยวข้อง
หรือหากไม่มีวุฒิต้องผ่านการฝึกอบรมหลักสูตรท่ีเกี่ยวข้อง หรือมีประสบการณ์การทางานห้องสมุดไม่น้อย
กวา่ ๒ ปี

/๒.๑.๒ บรรณารกั ษ.์ ..

-๓-

๒.๑.๒ บรรณารักษ์ มีวุฒิการศึกษาไม่ต่ากว่าปริญญาตรีทางบรรณารักษศาสตร์
บรรณารกั ษศาสตร์และสารนิเทศศาสตร์ หรอื สารสนเทศศาสตร์ หรอื ผ่านการฝกึ อบรมที่เกีย่ วขอ้ ง

๒.๑.๓ พนักงานคอมพิวเตอร์ มีวุฒิการศึกษาไม่ต่ากว่าปริญญาตรีทางคอมพิวเตอร์ หรือ
สาขาท่ีเก่ียวขอ้ ง

๒.๑.๔ เจ้าหน้าที่ห้องสมุด มีวุฒิการศึกษาไม่ต่ากว่าระดับประกาศนียบัตรวิชาชีพชั้นสูง
(ปวส.)

๒.๑.๕ นักการภารโรง มีวฒุ กิ ารศกึ ษาไม่ตา่ กวา่ การศกึ ษาภาคบงั คับ
๒.๒ บทบาทหน้าทค่ี วามรบั ผดิ ชอบ

๒.๒.๑ ผูบ้ ริหารห้องสมดุ สถานศึกษา รบั ผิดชอบงานบริหารห้องสมุดสถานศึกษาให้เป็นไป
ตามนโยบายของสถานศึกษา และห้องสมุดสถานศึกษา การจัดทาแผนงาน โครงการ การบริหาร
งบประมาณ การบริหารงานบุคคล การบริหารงานธุรการ และพัสดุสานักงาน การพัฒนาความร่วมมือ
ระหว่างห้องสมุดโดยเฉพาะอย่างยิ่งเครือข่ายห้องสมุดสถานศึกษา สังกัดสานักงานคณะกรรมการ
การอาชีวศึกษา

๒.๒.๒ บรรณารักษ์ รับผิดชอบ งานพัฒนาทรัพยากรสารสนเทศ งานวิเคราะห์ทรัพยากร
สารสนเทศ งานบริการผู้ใช้ การให้คาปรึกษา และช่วยการค้นคว้า การสอน และจัดกิจกรรมส่งเสริมการ
เรยี นรู้และการใช้แหล่งเรียนรู้ ร่วมมือกับผู้อื่นในการวางแผนการเรียนการสอน การจัดเครือข่ายการเรียนรู้
การดาเนินการตามโครงการความร่วมมืออ่ืน ๆ ของห้องสมุดสถานศึกษา งานบริการชุมชน และงานอ่ืน ๆ
ตามทผี่ ู้บงั คับบญั ชามอบหมาย

๒.๒.๓ พนักงานคอมพิวเตอร์ รับผิดชอบงานคอมพิวเตอร์ และเทคโนโลยีสารสนเทศของ
ห้องสมดุ และการพัฒนาห้องสมุดอัตโนมตั ิ

๒.๒.๔ เจ้าหน้าที่ห้องสมุด รับผิดชอบงานบริการห้องสมุด และงานสารบรรณของ
ห้องสมดุ

๒.๒.๕ นักการภารโรง รับผิดชอบงานบารุงรักษาความสะอาด ดูแลความเรียบร้อยของ
อาคารสถานที่ในห้องสมดุ

๒.๓ จานวนผูป้ ฏบิ ตั ิงานในหอ้ งสมุดสถานศึกษา ควรมีดังนี้
๒.๓.๑ จานวนนักศึกษาท้ังหมดไม่เกิน ๑,๐๐๐ คน ต่อ บรรณารักษ์ ๑ คน หากมีจานวน

นกั ศกึ ษาเพ่มิ ขน้ึ ใหใ้ ชส้ ัดส่วนทุก ๆ ๑,๕๐๐ คน ตอ่ บรรณารกั ษ์ ๑ คน
๒.๓.๒ ผู้ปฏบิ ัตงิ านอื่น ๆ ทกุ ตาแหน่งให้มจี านวนตามความเหมาะสม

๒.๔ การพัฒนาบุคลากร ให้มีการพัฒนาบุคลากรทุกระดับอย่างต่อเน่ืองในรูปแบบต่าง ๆ ตาม
ความเหมาะสม เช่น การศกึ ษาตอ่ การฝึกอบรม การประชมุ สัมมนาทางวิชาการ ไมน่ อ้ ยกว่าปีละ ๒ ครั้ง

/มาตรฐานที่ ๓...

-๔-

มาตรฐานท่ี ๓

ทรพั ยากรสารสนเทศ

ห้องสมุดสถานศกึ ษาควรมนี โยบายการจัดหา รวบรวมทรัพยากรสารสนเทศทุกรูปแบบท่ีสอดคล้อง

กับนโยบาย และหลกั สูตรของสถานศึกษาให้ครบถว้ น ดาเนินการจัดเก็บอย่างเป็นระบบ และสืบค้นได้อย่าง

มปี ระสทิ ธิภาพสอดคล้องกบั ความก้าวหน้าทางเทคโนโลยี ดังน้ี

๓.๑ ประเภททรพั ยากรสารสนเทศ

๓.๑.๑ สอ่ื สงิ่ พมิ พ์ เชน่ หนังสอื วารสาร หนังสือพมิ พ์ และสงิ่ พิมพ์อ่ืนๆ

๓.๑.๒ ส่ืออิเล็กทรอนิกส์และส่ือโสตทัศน์ เช่น ฐานข้อมูล หนังสืออิเล็กทรอนิกส์ วารสาร

อเิ ล็กทรอนิกส์ ซดี รี อม คอมพิวเตอรช์ ว่ ยสอน วีซีดี และอ่ืนๆ

๓.๒ จานวนทรพั ยากรสารสนเทศ

๓.๒.๑ สอ่ื สงิ่ พิมพ์ ควรมจี านวนข้นั ตา่ ดงั น้ี

๓.๒.๑.๑ หนังสอื

นักศึกษาต่ากวา่ ปรญิ ญาตรี ๑๐ เลม่ /คน

นักศึกษาระดบั ปริญญาตรี ๑๕ เล่ม/คน

อาจารย์ ๕๐ เลม่ /คน

๓.๒.๑.๒ วารสาร

วารสารเฉพาะสาขาวิชา และวารสารทั่วไปตามความเหมาะสม และ

เพยี งพอตอ่ ความตอ้ งการ

๓.๒.๒ สอื่ อเิ ลก็ ทรอนิกส์ และสื่อโสตทัศน์

จดั ใหม้ ตี ามความเหมาสม และเพยี งพอต่อความตอ้ งการ

มาตรฐานที่ ๔
การบรกิ ารและกิจกรรม
ห้องสมดุ ต้องจดั ให้มีบริการพนื้ ฐานทเี่ หมาะสม และมีบริการเชิงรุก เพื่อส่งเสริมให้เกิดความสะดวก
แก่ผู้รับบริการ ทุกประเภท กาหนดวิธีการ เคร่ืองมือ และเทคโนโลยีท่ีทันสมัย เพื่อช่วยให้ผู้รับบริการ
สามารถเข้าถึงทรัพยากรสารสนเทศอย่างรวดเร็ว และครบถ้วนตามความต้องการ จัดกิจกรรมส่งเสริม
การอ่านอยา่ งหลากหลายเพอ่ื ปลกู ฝงั นิสยั รกั การอ่าน และการเรยี นรู้ดว้ ยตนเองตลอดชวี ิต ดงั นี้
๔.๑ จัดให้มีการปฐมนิเทศนักศึกษา หรือร่วมสอนการค้นคว้าทรัพยากรสารสนเทศตลอดจน
ชว่ ยคน้ ควา้ และให้คาปรึกษาทางวิชาการ
๔.๒ จัดให้มีบริการ ยืม-คืน โดยกาหนดระเบียบ เพ่ือให้ผู้ใช้ และชุมชนได้รับการบริการอย่าง
เสมอภาคตามสทิ ธิท่คี วร
๔.๓ มีบรกิ ารเทคโนโลยีสารสนเทศ และระบบการสบื ค้นเพอื่ เข้าถงึ สารสนเทศผา่ นเครือข่าย
๔.๔ มีชว่ั โมงบรกิ ารอยา่ งสม่าเสมอและเหมาะสม
๔.๕ มบี รกิ ารเชงิ รกุ และพัฒนาคุณภาพการบริการด้านตา่ ง ๆ อยา่ งตอ่ เนือ่ งสมา่ เสมอ

/๔.๖ สง่ เสรมิ ให้มกี ารใช้ทรพั ยากร...

-๕-

๔.๖ ส่งเสริมให้มีการใช้ทรัพยากรสารสนเทศร่วมกัน เพ่ือให้การใช้ทรัพยากรสารสนเทศเป็นไป
อยา่ งกวา้ งขวาง และประหยดั

๔.๗ จัดกิจกรรมสนับสนุนการเรียนการสอน โดย จัดกิจกรรมส่งเสริมการอ่านร่วมกับครูผู้สอน
ในรายวิชาต่างๆ และจัดกิจกรรมส่งเสริมนิสัยรักการอ่านท่ีมีคุณภาพหลากหลาย ต่อเนื่องตาม
ความต้องการ ความสนใจของผู้เรียน และเฉพาะโอกาส รวมทง้ั ประเมินผลการจดั กจิ กรรม

มาตรฐานท่ี ๕
เทคโนโลยี
ห้องสมุดสถานศึกษาควรมีการนาเทคโนโลยีท่ีเหมาะสม มาใช้ในการบริหารจัดการ เพื่อพัฒนา
ประสิทธิภาพการให้บริการ มีระบบฐานข้อมูลของห้องสมุด และเว็บไซต์ ท่ีใช้ในการบริหารจัดการ และ
เพ่ือให้บริการสืบค้นสารสนเทศ รวมทั้ง มีอุปกรณ์คอมพิวเตอร์สาหรับให้บริการทรัพยากรสารสนเทศ
อิเล็กทรอนิกส์ ตอบสนองความต้องการของผู้รับบริการ และทันต่อความก้าวหน้าทางเทคโนโลยี
อย่างตอ่ เนอ่ื ง ดังน้ี
๕.๑ มีระบบเครือขา่ ยเพอ่ื การเช่อื มโยงในหอ้ งสมดุ
๕.๒. มรี ะบบฐานข้อมูลของห้องสมุดในการบรหิ ารจัดการ
๕.๓. มรี ะบบการสืบค้นข้อมูลผ่านเครือข่ายอนิ เทอร์เน็ต
๕.๔. มอี ปุ กรณ์คอมพวิ เตอร์เพือ่ ใหบ้ ริการทรัพยากรสารสนเทศอิเล็กทรอนิกส์
๕.๕. มีเว็บไซตข์ องห้องสมดุ

มาตรฐานที่ ๖
อาคาร สถานที่ ครภุ ัณฑ์
ห้องสมุดสถานศึกษา ควรเป็นอาคารเอกเทศ ตั้งอยู่ในตาแหน่งที่สะดวกสาหรับผู้รับบริการ มีพื้นที่
จัดเก็บทรัพยากรสารสนเทศ พ้ืนที่ปฏิบัติงานอย่างเพียงพอ และเหมาะสม ขนาดของห้องสมุดควรคานึงถึง
จานวนนกั ศึกษา บคุ ลากร และพน้ื ทีส่ าหรับการปฏิบัตงิ าน จัดวัสดคุ รภุ ัณฑ์ เหมาะสมกบั ขนาดของห้องสมุด
และผู้รับบริการ และจัดวางให้สอดคล้องเหมาะสมกับการปฏิบัติงานของบุคลากร มีป้าย หรือสัญลักษณ์
แสดงแก่ผู้รับบริการเพ่ือเข้าถึงทรัพยากรสารสนเทศอย่างสะดวกรวดเร็วในการคิดคานวณจะต้องคานึงถึง
พ้ืนท่กี ารปฏิบัติงานต่างๆ ดังน้ี
๖.๑ อาคารห้องสมุด ควรได้รับการออกแบบอย่างเหมาะสม และถูกต้องตามมาตรฐาน
การก่อสร้างอาคาร อุปกรณ์อานวยความสะดวกภายในตัวอาคารควรให้เหมาะสมกับลักษณะงานและ
ภารกิจ หน้าที่ และควรคานึงถงึ ความต้องการใช้พนื้ ที่ในอนาคต
๖.๒ อาคารห้องสมุด ควรมีระบบควบคุมอุณหภูมิ ความช้ืน การระบายอากาศ และแสงสว่างที่
ไดม้ าตรฐาน
๖.๓ ครุภัณฑ์ห้องสมุดประเภทโต๊ะ เก้าอี้ เคาน์เตอร์ ช้ันหนังสือ ฯลฯ ควรออกแบบให้มี
ความสัมพันธ์และไดม้ าตรฐาน
๖.๔ หอ้ งสมดุ ควรมคี อมพิวเตอร์ทเี่ ชอื่ มต่อเครือขา่ ยอินเตอร์เน็ต

๖.๕ หอ้ งสมุดควรจดั ...

-๖-

๖.๕ ห้องสมดุ ควรจัดส่ิงอานวยความสะดวกสาหรบั คนพกิ ารตามความเหมาะสม
๖.๖ การจัดการพนื้ ที่

๖.๖.๑ จานวนท่ีนั่งสาหรับนักศึกษาค้นคว้าภายในห้องสมุดให้มีจานวนที่นั่งร้อยละ ๑๐
ของจานวนนักศึกษาทั้งหมด หรือจัดระบบบริหารจัดการพ้ืนท่ีให้สามารถรองรับการใช้งานของผู้รับบริการ
ในแต่ละช่วงเวลาใช้งาน ทั้งนี้ให้จัดห้องศึกษาเดี่ยว และห้องศึกษากลุ่มสาหรับนักศึกษา และอาจารย์ตาม
ความเหมาะสม

๖.๖.๒ จานวนพ้ืนท่ีสาหรับวางอุปกรณ์อิเล็กทรอนิกส์ และคอมพิวเตอร์สาหรับผู้ใช้ควรมี
พนื้ ทไี่ ม่ต่ากว่าน้อยละ ๕ ของจานวนทน่ี ง่ั ในห้องสมุด

๖.๖.๓ จัดให้มีพื้นท่ีสาหรับเก็บหนังสือและวารสารเย็บเล่ม หรือจัดเก็บด้วยระบบ
เทคโนโลยสี ารสนเทศ

๖.๖.๔ จัดให้มีพื้นที่สาหรับบุคลากร หรือผู้ท่ีปฏิบัติงานเพ่ือใช้จัดวางเอกสารการทางาน
เครอ่ื งมอื อุปกรณ์อเิ ล็กทรอนิกส์ คอมพวิ เตอร์ และอปุ กรณอ์ น่ื ๆ

มาตรฐานท่ี ๗
ความร่วมมือระหวา่ งห้องสมุด
ห้องสมุดสถานศึกษาควรมีความร่วมมือกับแหล่งเรียนรู้ทั้งในและนอกสถานศึกษา พัฒนาและ
เข้าร่วมเครือข่ายห้องสมุดอาชีวศึกษา และแหล่งเรียนรู้ต่าง ๆ ในระดับจังหวัด ระดับภูมิภาคและ
ระดับประเทศตามความเหมาะสม เพื่อประโยชน์ในการใช้ทรัพยากรร่วมกัน และการบริการผู้ใช้อย่างมี
ประสทิ ธิภาพ

ประกาศ ณ วนั ท่ี ๒๙ เดอื น สิงหาคม พ.ศ. ๒๕๖๐

(นายสเุ ทพ ชติ วงษ์)
เลขาธิการคณะกรรมการการอาชีวศึกษา