คู่มือ การจัดทำ บัญชีครัวเรือน จัดทำ โดย นางสาวจุฑาภัทร อ่องศุทธะสกุล ระดับชั้นประกาศนียบัตรวิชาชีพชั้นสูง ชั้นปีที่ 2 แผนกวิชาการบัญชี วิทยาลัยเทคนิคตรัง โครงการการสร้างสื่อการเรียนรู้การจัดทำ บัญชีครัวเรือน ให้แก่ วิสาหกิจชุมชน (SME ขนาดย่อม) กรณีศึกษา กลุ่มเครื่องแกงบ้านน้ำ ฉา ตำ บลโคกยาง อำ เภอกันตัง จังหวัดตรัง
ความรู้เกี่ยวกับการจัดทำ บัญชีครัวเรือน จากสภาวะสังคมปัจจุบันที่เต็มไปด้วยกระแสวัตถุนิยมและความฟุ่มเฟือย ฟุ้งเฟ้อ จนทำ ให้คนไทยหลง เดินทางผิดไปตามกระแสนิยมจนกลายเป็นปัญหาโดยเฉพาะ ปัญหาหนี้สินที่ไม่มีวันจบสิ้น อย่างไรก็ตามคนไทยยังมี ทางออกซึ่งการจะดำ รงชีวิต ให้อยู่รอดภายใต้สังคมในปัจจุบันแนวทางหนึ่งที่ประชาชนไทยควรยึดถือคือการ พึ่งตนเองรู้จักความพอประมาณ และไม่ประมาทตามแนวปรัชญา“เศรษฐกิจพอเพียง” ของพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว ที่ทรงมองเห็นถึงความสำ คัญของการสร้างภูมิคุ้มกัน ให้กับตัวเองรู้จักความพอมีพอกิน พอมีพอใช้คำ นึงถึง หลักเหตุผลและการประมาณ ตนเองพร้อมกับทรงเตือนสติประชาชนคนไทย ไม่ให้ประมาทโดยเฉพาะการใช้จ่ายเงิน อันเป็นปัจจัยสำ คัญในการดำ เนินชีวิต การทำ บัญชี คือ การจดบันทึกข้อมูลเกี่ยวกับเงื่อนไขปัจจัยในการดำ รงชีวิตของตัวเอง และภายใน ครอบครัว ชุมชนรวมถึงประเทศ ข้อมูลที่ได้จากการบันทึกจะเป็นตัวบ่งชี้อดีต ปัจจุบันและอนาคตของชีวิตของ ตัวเองสามารถนำ ข้อมูลอดีตมาบอกปัจจุบันและอนาคต ได้ ข้อมูลที่ได้ที่บันทึกไว้จะเป็นประโยชน์ต่อการวางแผน ชีวิตและกิจกรรมต่าง ๆ ในชีวิตในครอบครัว
บัญชีครัวเรือน มิได้หมายถึง การทำ บัญชีหรือบันทึกรายรับรายจ่ายประจำ วัน เท่านั้นแต่อาจหมายถึงการ บันทึกข้อมูลดำ เนินอื่น ๆ ในชีวิต ในครอบครัวเป็นต้น ของเราได้ด้วยเช่น บัญชีทรัพย์สิน พันธุ์พืช พันธุ์ไม้ ในบ้านเรา ในชุมชนเรา ความรู้ความคิดของเรา บัญชีผู้ทรงคุณ ผู้รู้ในชุมชนเราบัญชีเด็กและเยาชนของเรา บัญชีภูมิปัญญา ด้านต่าง ๆ ของเรา เป็นต้น หมายความว่า สิ่งหรือเรื่องราวต่าง ๆ ในชีวิตของเรา เราจดบันทึกได้ทุกเรื่องหาก ประชาชนทุกคนจดบันทึกจะมีประโยชน์ ต่อตนเองครอบครัว ชุมชนและประเทศจะเป็นแหล่งเรียนรู้ครอบครัว เรียนรู้ชุมชน และเป็นประเทศแห่งการเรียนรู้ การทำ บัญชีครัวเรือนในด้านเศรษฐกิจหรือการบันทึกรายรับรายจ่ายที่ทางราชการ พยายามส่งเสริมให้ ประชาชนได้ทำ กัน นั่นเป็นเรื่องการบันทึกรายรับรายจ่ายประจำ วัน ประจำ เดือนว่า มีรายรับจากแหล่งใดบ้างจำ นวน เท่าใด มีรายจ่ายอะไรบ้างจำ นวนเท่าใด ในแต่ละวัน สัปดาห์ เดือน และปี เพื่อจะได้เห็นภาพรวมว่า ตนเองและ ครอบครัวมี รายรับเท่าใด รายจ่ายเท่าใด คงเหลือเท่าใด หรือเงินไม่พอใช้เท่าใด คือรายจ่ายมากกว่า รายรับและสำ รวจว่า รายการใดจ่ายน้อยจ่ายมาก จำ เป็นน้อย จำ เป็นมาก ความหมายของบัญชีครัวเรือน
หลักปรัชญาเศรษฐกิจพอเพียง
เป็นการนำ ปรัญชาเศรษฐกิจพอเพียงมาประยุกต์ใช้ในการวางแผน ในชีวิตประจำ วันเพื่อให้เกิดรูปธรรมในการปฏิบัติ หมายถึง การบันทึกจำ นวนเงินรับ-จ่าย ประจำ วันของกลุ่มจัดทำ เครื่อง แกง โดยแสดง วัน เดือน ปี และรายการับ-จ่าย และจำ นวนเงิน การบันทึก คือการเขียนเมื่อมีการเขียนย่อมมีการคิดเมื่อมีการคิดย่อมก่อ ปัญญาแก้ไขปัญหาได้โดยใช้เหตุผลวิเคราะห์พิจารณาได้ถูกต้อง นั่น คือทางเจริญของมนุษย์ วัตถุประสงค์ของการจัดทำ บัญชีครัวเรือน 1.) เพื่อให้ผู้จัดทำ บัญชีรู้จักการบันทึกรายได้และค่าใช้จ่ายและการ จัดทําบัญชีในครัวเรือน 2.) เพื่อให้ผู้จัดทำ บัญชีเข้าใจวิธีการควบคุมค่าใช้จ่าย 3.) เพื่อเป็นการฝึกการบันทึกบัญชีครัวเรือนได้อย่างถูกต้อง 4.) เพื่อส่งเสริมการเรียนรู้และเสริมสร้างความเข้มแข็งให้ชุมชน การจัดทำ บัญชีครัวเรือน
1.การจดบันทึกรายการที่เกิดขึ้นในแต่ละวันรายรับ-รายจ่าย เป็นเงินเท่าไร 2.การจัดหมวดหมู่การนำ ข้อมูลมาจัดรวมกันเป็นหมวด เช่น หมวดรายได้ หมวดค่าใช้จ่าย เพื่อความสะดวกในการค้นหา 3.การสรุปผลการนำ ข้อมูลที่บันทึกไว้มาสรุปยอด รวมว่าใน เดือนหนึ่งๆ มีรายได้และค่าใช้จ่ายทั้งสิ้นเท่าไร 4.การวิเคราะห์ตีความ การนำ ผลสรุปมาวิเคราะห์ ความสามารถ ในการหารายได้ที่เพิ่มขึ้น ค่าใช้จ่ายที่ไม่จำ เป็น ขั้นตอนการทำ บัญชีรายรบ-รายจ่าย
การวิเคราะห์บัญชีครัวเรือน หลังจากได้ทำ การบันทึกรายการบัญชีครัวเรือนแล้ว เมื่อพ้นเวลาไปสัก ระยะ 1 เดือน ก็สามารถนำ ข้อมูลที่บันทึกมาวิเคราะห์ได้แล้วว่า รายรับ รายจ่ายของกลุ่มจัดทำ เครื่องแกงเป็นอย่างไร หากยอดคงเหลือเป็น ขาดทุน ก็สามารถนำ ข้อมูลมาพิจารณาว่าพอจะมีรายการไหนที่สามารถลด หรือตัดออกได้ ถ้าเป็นรายจ่ายที่ไม่จำ เป็นเท่าไหร่นัก หากทำ ได้อย่างนี้ ก็สามารถแก้ไขปัญหาขาดทุนได้ ข้อดีของการทำ บัญชีครัวเรือน การทำ บัญชีครัวเรือนเป็นการจดบันทึกรายการ การดำ เนินกิจกรรมต่างๆ ทั้ง รายรับที่ได้มากับรายจ่าย ซึ่งทำ ให้ทราบสถานะในภาวะทางการเงิน ง่ายต่อ การตรวจสอบช่วยควบคุมในการรักษาค่าใช้จ่าย เพื่อจะได้แก้ไขปรับปรุงใน การใช้จ่ายได้ทันที
ตัวอย่างการบันทึก บัญชีรายรับ-รายจ่าย
วัน รายการ รายรับ รายจ่าย คงเหลือ หมายเหตุ เดือน ปี 01/01/66 ยอดยกมา 3,000 3,000 01/01/66 ส่งเครื่องแกงให้ร้านดา 500 3,500 02/01/66 ซื้อกะปิ พริก พริกไทย 300 3,200 03/01/66 ซื้อขมิ้น 100 3,100 04/01/66 ซื้อถุงใส่เครื่องแกง 1,000 2,100 ส่งเครื่องแกงให้งานศพ 1,000 3,100 เครื่องแกงส้ม 8 กก. 06/01/66 จ่ายค่าสติ๊กเกอร์ 300 2,800 08/01/66 ซื้อขมิ้น พริก ตะไคร้ 500 2,300 09/01/66 ซื้อหอมแดง กะปิ พริกไทย ข่า ยางมัดถุง 850 1,450 10/01/66 ส่งเครื่องแกงให้งานศพ 1,250 2,700 เครื่องแกงกะทิและ แกงส้ม อย่างละ 5 กก. 13/01/66 ส่งเครื่องแกงให้ร้านค้า 4 ร้าน 480 3,180 22/01/66 ซื้อกะปิ พริก พริกไทย 600 2,580 ซื้อหอมแดง ขมิ้น ข่า 460 2,120 24/01/66 ส่งเครื่องแกงให้งานบวช 500 2,620 เครื่องแกงกะทิ 4 กก. 25/01/66 ส่งเครื่องแกงร้านนงค์ 300 2,920 31/01/66 จ่ายค่าซ่อมเครื่องซีลถุง 1,100 1,820 รวมเดือน ม.ค. 7,030 5,210 1,820 บัญชีรายรับ-รายจ่าย
[สรุป] ตั้งแต่ 01/01/66 ถึง 31/01/66 มีรายรับทั้งหมด 7,030 บาท มีรายจ่ายทั้งหมด 5,210 บาท หลังจากหักลบกันแล้วจะมียอดคงเหลือ 1,820 บาท