1 คู่มือ การเขียนแผนผังงาน (FLOW CHART) จัดท าโดย ส านักงานพัฒนาสังคมและความมั่นคงของมนุษย์จังหวัดพะเยา
2 ค าน า คู่มือการเขียนแผนผังงาน Flow Chart ของส านักงานพัฒนาสังคมและความมั่นคงของมนุษย์ จังหวัดพะเยาเล่มนี้ จัดท าขึ้นเพื่อให้บุคลากรส านักงานพัฒนาสังคมและความมั่นคงของมนุษย์จังหวัดพะเยา ใช้เป็นเครื่องมือช่วยเสริมสร้างความรู้ความเข้าใจในการปฏิบัติงาน โดยได้จัดท ารายละเอียดกระบวนการ ของงานแต่ละกลุ่มภารกิจงาน แยกเป็นแต่ละกิจกรรมอย่างละเอียดและครบถ้วน โดยแสดงถึงขั้นตอนต่างๆ ของการปฏิบัติงาน การเดินของเอกสาร ตลอดจนแผนผังระบบงาน (Flow Chart) เพื่อให้เข้าใจง่ายและใช้เป็น มาตรฐานการปฏิบัติงานให้บรรลุตามข้อก าหนดส าคัญๆ ของแต่ละกระบวนการให้ได้ตามเป้าหมาย และผลลัพธ์ที่ตั้งไว้ และเป็นส่วนหนึ่งในการพัฒนาคุณภาพการบริหารจัดการ คณะผู้จัดท าหวังเป็นอย่างยิ่งว่าบุคลากรที่ปฏิบัติงานทุกระดับทั้งผู้บริหาร หัวหน้ากลุ่มงาน และผู้ปฏิบัติ จะสามารถใช้เป็นเครื่องมือในการปฏิบัติงานให้ถูกต้องมีประสิทธิภาพเป็นมาตรฐานเดียวกัน และ เป็นประโยชน์ต่อผู้บังคับบัญชาในการติดตาม ก ากับ เร่งรัดให้งานบรรลุผลสัมฤทธิ์เกิดความคล่องตัว มาก ยิ่งขึ้น และบรรลุตามวัตถุประสงค์ของหน่วยงานตามที่ตั้งเป้าหมายไว้ทุกประการ
3 สารบัญ หน้า ค าน า 2 สารบัญ 3 หลักการเขียนแผนผังงาน Flow Chart 4 ประโยชน์ของการเขียนแผนผังงาน 5 วิธีการเขียนแผนผังงานที่ดี 5 รูปแบบของแผนผังงาน 5
4 แผนผังงาน (Flow chart) คือ แผนผังงานรูปภาพที่ใช้แสดงแนวคิด หรือขั้นตอนการท างาน ของโปรแกรมและเป็นเครื่องมือที่ช่วยให้มองเห็นภาพรวมของโปรแกรมที่ท าให้เราท างานได้ง่ายขึ้น ผังปฏิบัติงาน (Work Flow) คือ รูปภาพ (Image) หรือ สัญลักษณ์ (Symbol) ที่ใช้เขียนแทนขั้นตอน ค าอธิบาย ข้อความ หรือค าพูด ที่ใช้ในการปฏิบัติงาน หลักการเขียนแผนผังงาน ผังงาน (Flowchart) เป็นผังงานที่ใช้แสดงแนวความคิด หรือขั้นตอน การท างานของโปรแกรม โดยใช้สัญลักษณ์แทนค าอธิบายไม่ว่าจะเป็นการใช้กรอบสี่เหลี่ยมเป็นสัญลักษณ์ แทนการประมวลผล หรือจะเป็นการใช้ลูกศรแทนทิศทางการท างานของโปรแกรม ซึ่งเราสามารถสรุป สัญลักษณ์การท างานที่ควรทราบได้ ดังนี้ สัญลักษณ์ ชื่อเรียก ความหมาย เริ่มต้นและสิ้นสุด การท างานของโปรแกรม ใช้เป็นจุดเริ่มต้นและจุดสิ้นสุด ของกระบวนงาน ประมวลการท างาน ของโปรแกรม ใช้แสดงการปฏิบัติงาน รับหรือแสดงผลโดยไม่ก าหนด ชนิดของอุปกรณ์ ใช้แสดงผลและการรับค่า การท างานย่อย ใช้แสดงการปฏิบัติงานย่อย ตรวจสอบเงื่อนไข ใช้เป็นจุดในการตัดสินใจเลือก จุดเชื่อมต่อ ใช้เป็นจุดเชื่อมต่อไปยัง ขั้นตอน ต่างๆ ทิศทางการท างาน ใช้เป็นตัวน าเส้นทางไหล ของขั้นตอน จุดเชื่อมต่อหน้าใหม่ ใช้เป็นสัญลักษณ์ แสดงเอกสาร หลักการเขียนแผนผังงาน (Flowchart)
5 1. ช่วยล าดับขั้นตอนการท างานของโปรแกรม และสามารถน าไปเขียนโปรแกรมได้โดยไม่สับสน 2. ช่วยในการตรวจสอบ และแก้ไขโปรแกรมได้ง่าย เมื่อเกิดข้อผิดพลาด 3. ช่วยให้การดัดแปลง แก้ไข ท าได้อย่างสะดวกและรวดเร็ว 4. ช่วยให้ผู้อื่นสามารถศึกษาการท างานของโปรแกรมได้อย่างง่าย และรวดเร็วมากขึ้น 1. ใช้สัญลักษณ์ตามที่ก าหนดไว้ 2. ใช้ลูกศรแสดงทิศทางการไหลของข้อมูลจากบนลงล่าง หรือจากซ้ายไปขวา 3. ค าอธิบายในภาพควรสั้นกะทัดรัด และเข้าใจง่าย 4. ทุกแผนภาพต้องมีลูกศรแสดงทิศทางเข้า - ออก 5. ไม่ควรโยงเส้นเชื่อมผังงานที่อยู่ไกลมาก ๆ ควรใช้สัญลักษณ์จุดเชื่อมต่อแทน 6. ผังงานควรมีการทดสอบความถูกต้องของการท างานก่อนน าไปเขียนโปรแกรม มี3 รูปแบบหลักคือ 1. แบบเรียงล าดับ (Sequence Structure) ง่าย ไม่ซับซ้อน และไม่มีการเปรียบเทียบเงื่อนไขใดๆ ตั้งแต่ต้นจนจบ 2. แบบมีเงื่อนไข (Decision or Selection Structure) เป็นรูปแบบของผังงานที่มีเงื่อนไขเลือกตัดสินใจ โดยเตรียมขั้นตอนการท างานไว้รองรับส าหรับ เงื่อนไขนั้นๆ 3. แบบท าซ้ า (Decision or Selection Structure) เป็นรูปแบบผังงานที่มีขั้นตอนการท างานซ้ าๆ โดยมีเงื่อนไขเป็นตัวควบคุม เช่น เมื่อตรวจสอบแล้ว พบว่าเงื่อนไขเป็นจริง จึงท างานในขั้นตอนนั้นๆ ซ้ าๆ ซึ่งจะท าภายใต้เงื่อนไขที่เป็นจริงเท่านั้น ประโยชน์ของการเขียนแผนผังงาน วิธีการเขียนแผนผังงานที่ดี รูปแบบของแผนผังงาน
6 1. แบบเรียงล าดับ (Sequence Structure) 2. แบบมีเงื่อนไข (Decision or Selection Structure) เริ่มต้น กระบวนการที่ 1 กระบวนการที่ 2 สิ้นสุด เริ่มต้น กระบวนการที่ 1 กระบวนการที่ 2 กระบวนการที่ 3 ตรวจสอบเงื่อนไข สิ้นสุด ใช่ ไม่ใช่
7 3. แบบท าซ า (Decision or Selection Structure) เริ่มต้น รับค่าเงินเดือน เงินเดือน > 0 ปริ้นต์ เงินเดือน, ภาษี ภาษี = เงินเดือน *0.07 รับค่าเงินเดือน สิ้นสุด