_eBook บุคคลสำคัญ

ประวัติบุคคลสำคัญ



ครูเฉลย ศุขะวณิช

E-BOOK นี้ เป็ นส่ วนหนึ่ งของรายวิ ชา
ศ32101 โรงเรี ยนสิ ริ นธรราชวิ ทยาลั ย

คำนำ

E-book เล่มนี้ จัดทำขึ้นเพื่อเป็นส่วนหนึ่ ง
ของรายวิชา ศ32101 เพื่อให้ได้ศึ กษาความรู้
ในเรื่องของประวัติบุคคลสำคัญต่อวงการ
นาฏศิ ลป์ไทย และได้ศึ กษาอย่างเข้าใจเพื่อ
เป็นประโยชน์ กับการเรียน

ผู้จัดทำหวังว่า E-book นี้ จะเป็นประโยชน์
ต่อผู้อ่านหรือนั กเรียนที่กำลังค้นคว้าหาข้อมูล
เกี่ยวกับเรื่องนี้ หากมีข้อเสนอแนะหรือข้อผิด
พลาดประการใด ผู้จัดทำขอน้อมรับไว้และ
ขออภัยมา ณ ที่นี้

นางสาวทัศนา แสงสร้อย
9 กรกฎาคม 2565

สารบัญ

เรื่อง หน้ า
คำนำ ก

สารบัญ ข

ประวัติ 1

การศึกษา 2

การทำงาน 3

ผลงานด้านการแสดง 4

ผลงานด้านการประดิษฐ์ท่ารำ 6

1

ป ร ะ วั ติ

คุณครูเฉลย ศุขะวณิช
หรือ “แม่เหลย” เกิดที่
กรุงเทพฯ เมื่อวันที่ 11
พฤศจิกายน 2447

เป็นผู้เชี่ยวชาญการสอนและออกแบบนาฏศิ ลป์ไทย
แห่งวิทยาลัยนาฏศิ ลป์ กรมศิ ลปากร ซึ่งมีความรู้
ความสามารถสูงในกระบวนท่ารำทุกประเภท ทาง
ราชการได้มอบหมายให้เป็นผู้วางรากฐานจัดสร้าง
หลักสูตร การเรียนการสอนวิชานาฏศิ ลป์ตั้งแต่ระดับ
ต้นจนถึงขั้นปริญญา

ได้รับการยกย่องเชิดชูเกียรติเป็นศิ ลปินแห่งชาติ สาขา
ศิ ลปะการแสดง (นาฏศิ ลป์) ประจำปีพุทธศั กราช 2530

2

ก

า ได้เรียนวิสามัญระดับประถมศึ กษา ที่
ร โรงเรียนราษฎร์ใกล้บ้าน มีความรู้พอ อ่าน
ศึ ออกเขียนได้ เมื่ออายุประมาณ 7 ขวบ มารดา
ก ได้พาไปฝากไว้ให้อยู่ในความอุปการะของ
ษ คุณหญิงจรรยายุทธกิจ
า
ต่อมา ได้ติดตามไปอยู่กับคุณท้าวนารี
วรคณา รักษ์ (เจ้าจอมแจ่มในรัชกาลที่ 5)
เพื่อฝึกหัดละคร นายเฉลยก็ได้มีโอกาส
ฝึกหัดละครจนกระทั่งได้รับการถวายตัวกับ
สมเด็จฯ เจ้าฟ้ากรมหลวงนครราชสีมา และ
ได้อยู่ในความดูแล รับการฝึกฝนเป็นพิเศษ
จากครู และท่านผู้ชำนาญการละครหลาย
ท่าน

นอกจากนี้ ยังได้ฝึกหัดขับร้องสักวา และ
เพลงในการแสดงละครดึกดำบรรพ์รวมทั้ง
ดนตรี-ปี่ พาทย์ด้วย โดยได้ศึ กษากับท่านครู
ผู้ใหญ่ เช่น หม่อมมาลัย หม่อมจันทร์
หม่อมอุบ และหม่อมเพื่อน(หม่อมใน
เจ้าพระยาเทเวศร์วงศ์ วิวัฒน์ หม่อมราชวงศ์
หลาน กุญชรฯ)

3

การทำงาน

ได้มีโอกาส แสดงละครประเภทต่าง ๆ
เช่น ละครนอก ละครใน และ ละคร
ดึกดำบรรพ์ โดยได้รับบทเป็นตัวเอก ของ
เรื่องแทบทุกครั้งจนกระทั่งอายุได้ 21 ปี จึง
ได้สมรสกับพระยาอมเรศร์สมบัติ (ต่วน ศุ
ขะวณิช) หลังจากสมรส สามีขอร้องให้
เลิกการแสดง ท่านจึงต้องอำลาจากเวที
ละคร และเมื่ออายุ 43 ปี สามีถึงแก่
อนิจกรรม นางเฉลยจึงได้กลับคืนมาสู่
วงการนาฏศิ ลป์อีกครั้ง

เข้ารับราชการ ขณะมีอายุ 53 ปี ในตำแหน่ง
ครูพิเศษสอน นาฏศิ ลป์ ละคร วิทยาลัยนาฏศิ ลป์
กรมศิ ลปากร ครั้นเกษียณอายุราชการ ทาง
ราชการก็อนุมัติให้จ้างท่านในฐานะผู้ทรงคุณวุฒิ
พิเศษตลอดจนถึงปัจจุบัน และได้รับการยกย่อง
ให้ดำรงตำแหน่งผู้เชี่ยวชาญ การแสดงนาฏศิ ลป์
ไทยได้เป็นผู้ฝึกหัด ฝึกซ้อม และควบคุมการ
แสดงโขนละครของกรมศิ ลปากร

4

ผลงานด้านการแสดง

ส่วนมาก มักจะได้รับบทเป็นตัวนางตามความ
ถนัด เช่น

-ละครใน
เรื่องอิเหนา รับบทเป็น ประไหม สุหรี มะเดหวี
ดรสา
เรื่องอุณรุท รับบทเป็น ศุภลักษณ์
เรื่องรามเกียรติ์ รับบทเป็น ชมพูพาน และหัวหน้า
รากษส

-ละครนอก
เรื่องสังข์ทอง รับบทเป็น มณฑา จันทา
เรื่องคาวี รับบทเป็น คันธมาลี เฒ่าทัศ ประสาท
เรื่องสังข์ศิ ลป์ชัย รับบทเป็น เกษรสุมณฑา
เรื่องพระอภัยมณี รับบทเป็น วาลี สุวรรณมาลี

-ละครดึกดำบรรพ์
เรื่องอิเหนา รับบทเป็นมะเดหวี
เรื่องสังข์ทอง ตอน มณฑาลงกระท่อม รับบทเป็น
มณฑา
เรื่องรามเกียรติ์ ตอน ศูรปนขาขึ้นหึง รับบทเป็น
ศูรปนขา (ตัวแปลง)
เรื่องคาวี รับบท เป็น คันธมาลี รับบทเป็น เฒ่าทัศ
ประสาท

5

ผลงานด้านการแสดง

(ต่อ)


ทั้งยังเป็นนักร้องต้นเสียงร้องสักวา ของวงสักวา

สวนกุหลาบ และเป็นนักร้องวงคอนเสิร์ตวังสวน
กุหลาบ และเป็นผู้แสดงท่ารำ ชุด เพลงหน้าพาทย์
(ตัวนาง) ของการบันทึกภาพท่ารำ วิทยาลัยนาฏศิ ลป์
กรมศิ ลปากร

นอกจากจะมีผลงานเกี่ยวกับการแสดงแล้ว ท่านยัง
มีผลงานด้านวิชาการมากมายคือ เป็นผู้ถ่ายทอดท่ารำ
ที่ เป็นแบบแผน บรรจุลงไว้ในหลักวิชานาฏศิ ลป์
ระดับนาฏศิ ลป์ชั้นกลาง-ชั้นสูง และปริญญา เช่น
- เชิดฉิ่ งศุภลักษณ์ ของหม่อมครูนุ่ม
- ศุภลักษณ์อุ้มสม ของหม่อมครูนุ่ม และหม่อมครูอึ่ง
- ฉุยฉายวันทอง
- ฉุยฉายศูรปนขา ของหม่อมครูนุ่ม
- ฉุยฉายกิ่ง ไม้เงิน-ทอง (นาง) ของเจ้าจอมละม้าย
- ฝรั่งคู่ (อุณรุทกับอุษา และอรชุนกับเมขลา ) ของ
หม่อมครูนุ่ม เป็นต้น

ผลงานด้านการ 6
ประดิษฐ์ท่ารำ

คิดและประดิษฐ์ท่ารำและระบำใหม่ ๆ ร่วมกับ
นางลมุล ยมะคุปต์ ขึ้นหลายชุดเช่น
-ระบำกินนร รำประกอบเพลงหน้าพาทย์
กินนร
-ระบำโบราณคดี 4 ชุด คือระบำทวารวดี ระบำ
ศรีวิชัย ระบำลพบุรี และเชียงแสน
-ฟ้อนแคน ออกอากาศทางสถานีโทรทัศน์
ช่อง 3 พ.ศ. 2518
-ซิ้งสัมพันธ์ แสดงเป็นครั้งแรก เนื่องในงาน
รับรองฯพณฯ รองนายกรัฐมนตรีสาธารณรัฐ
ประชาชนจีน (นาย เติ้ง เสี่ ยวผิง)
-ระบำฉิ่ งธิเบต แสดงครั้งแรกเนื่องในงาน
น้อมกล้าฯ ณ โรงละครแห่งชาติ 2524
-ระบำกรับ แสดงครั้งแรกเนื่องในงานรับรอง
คณะโครงการเรือเยาวชน

7

ผลงานด้านการ
ประดิษฐ์ท่ารำ(ต่อ)

-รำกิ่งไม้เงินทองถวาย (บทประพันธ์ของ
น.ส. ปราณี สำราญวงศ์ ) เนื่องในวโรกาศอภิ
ลักขิตสมัยมงคล
-เซิ้งสราญ แสดงในรายการเสาร์สโมสร ออก
อากาศทางสถานีโทรทัศน์ช่อง 5 พ.ศ. 2525
-ระบำสวัสดิรักษา แสดงในรายการเสาร์
สโมสร ออกอากาศทางสถานีโทรทัศน์ช่อง 5
พ.ศ.2528
-ระบำมิตรไมตรีซีเกมส์ แสดงในงานพิธีเปิด
การแข่งขัน กีฬาซีเกมส์ครั้งที่ 13 ณ สนาม
กีฬาแห่งชาติ
-ระบำศรีชัยสิงห์ แสดงเนื่องในวโรกาส
สมเด็จ พระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราช
กุมารี เสด็จเป็นประธานพิธีเปิดอุทยาน
ประวัติศาสตร์เมือง
-ระบำขอม แสดงเนื่องในงานลอยกระทงเผา
เทียนเล่นไฟ ณ จังหวัดสุโขทัย

8

ผลงานด้านการ
ประดิษฐ์ท่ารำ(ต่อ)

จากผลงานต่าง ๆ นี้ ทำให้นางเฉลย ศุขะวณิช
ได้รับการยกย่องและได้รับเกียรติคุณต่าง ๆ
มากมาย เช่น ได้รับเครื่องราชอิสริยารณ์ ตริ ตราภ
รณ์มงกุฎไทย (ต.ม.) รับพระราชทานโล่กิตติคุณ
จากสมเด็จพระเทพรัตนราช สุดาฯ สยามบรมราช
กุมารีในงานเชิดชูเกียรติ ศิ ลปินอาวุโส เนื่องใน
วโรกาสงานสมโภช กรุงรัตน โกสินทร์ 200 ปี ซึ่ง
ธนาคารกรุงเทพ จำกัด เป็นผู้จัดเมื่อ วันที่ 19
พฤษภาคม 2525 และรับพระราชทานปริญญา
กิตติมศั กดิ์ สาขานาฏศิ ลป์ไทย วิทยาลัยครู
บ้านสมเด็จเจ้าพระยา พ.ศ.2530