บ้านนาโต่ โป่งไฮ

1

โครงการรกั ษ์น้าเพ่อื พระแม่ของแผน่ ดิน

บา้ นนาโต่ หมู่ 20 บ้านโปไ่ ฮ หมู่ 21 ต้าบลแมส่ ลองใน อา้ เภอแมฟ่ ้าหลวง จงั หวัดเชียงราย

1. หลักการและเหตุผล

โครงการ “รักษ์น้าเพ่ือพระแม่ของแผ่นดิน”ระยะท่ี 1 (พ.ศ.2551—2554) เร่ิมด้าเนินงานตังแต่ปี
2551 เป็นต้นมา ตามมติคณะรัฐมนตรี เม่ือวันที่ 22 ตุลาคม 2550 ครอบคลุมพืนที่ 1.672 ล้านไร่ ใน 6
จังหวัด 10 ลุ่มน้า ได้แก่ จังหวัดแม่ฮ่องสอน 4 ลุ่มน้า จังหวัดเชียงใหม่ 2 ลุ่มน้า จังหวัดเชียงราย น่าน
พิษณโุ ลกและอตุ รดิตถ์ จังหวัดละ 1 ลุ่มน้า และได้ด้าเนนิ งานตอ่ เน่ืองในระยะท่ี 2 (พ.ศ.2555-255-) ตามมติ
คณะรัฐมนตรี เมือ่ วันที่ 2 ตุลาคม 2555 และในชว่ งกลางแผนแมบ่ ทระยะที่ 2 ไดเ้ พ่ิมพนื ทดี่ ้าเนนิ การอีก 1
ลุ่มน้า คือลุ่มน้าหมนั อ้าเภอด่านซ้าย จงั หวัดเลย ตามมติคณะรัฐมนตรี เม่ือวันที่ 4 สิงหาคม 2558 โดยมี
กระทรวงเกษตรและสหกรณ์เป็นหน่วยงานกลางในการด้าเนินงาน ร่วมกับหน่วยงานต่างๆที่เก่ียวข้อง อาทิ
กระทรวงทรัพยากรธรรมชาตแิ ละส่ิงแวดล้อม กระทรวงมหาดไทย กรมชลประทาน กรมสง่ เสริมการเกษตร
กรมอุทยานแหง่ ชาติ สตั วป์ ่าและพนั ธุ์พืช และจงั หวัดต่างๆซึ่งผลการด้าเนินงานประสบผลส้าเรจ็ ในระดับหน่ึง
แต่ยังมีความจ้าเป็นที่จะต้องด้าเนินงานพัฒนาต่อเน่ืองต่อไป เพ่ือให้การสนองพระราชด้าริถูกต้อง ครบถ้วน
สมบูรณ์ และมีประสิทธิภาพ มุ่งสู่การพัฒนาท่ียั่งยืน สามารถขยายผลสู่ประชาชนได้กว้างขวางมากขึน
ตลอดจนสอดรับกับสถานการณ์ต่างๆโดยเฉพาะสภาพอากาศที่มีแนวโน้มเปลี่ยนแปลงไปโด ยมีเหตุผลความ
จ้าเปน็ ส้าคัญๆดังนี

1) การด้าเนินงานในระยะทผี่ ่านมายงั ไมแ่ ล้วเสร็จ โดยเฉพาะการก้าหนดขอบเขตและวางแผน การใช้
ประโยชน์ทดี่ นิ พืนที่อาศัยท้ากินยังไม่แล้วเสรจ็ พนื ที่สว่ นใหญ่เปน็ พนื ที่อนรุ ักษ์ มกี ฎระเบยี บตา่ งๆสง่ ผลให้การ
จัดตังถ่ินฐานถาวรและการจัดระเบียบชุมชนบนพืนท่ีสูงมีข้อก้าจัด พืนท่ีป่าต้นน้าต้องอนุรักษ์ฟื้นฟูอย่าง
ต่อเนื่อง ประชาชนขาดโอกาสในการเข้าถึงบริการพืนฐาน เน่ืองจากชุมชนตังอยู่กระจัดกระจายห่างไกลการ
คมนาคม พืนท่ีการเกษตรน้อย ขาดบริการขันพืนฐานด้านการศึกษาและสาธารณสุข ประชาชนส่วนใหญ่มี
สภาพยากจนยังไมส่ ามารถพึ่งตนเองได้

2) การด้าเนินงานสนองพระราชดา้ ริอย่างครบถ้วนสมบูรณ์และมีประสิทธิภาพ พระบาทสมเด็จพระ
เจา้ อย่หู ัว และสมเดจ็ พระนางเจ้าสิริกติ ิ์ พระบรมราชินีนาถ ทรงหว่ งไยสภาพป่าตน้ นา้ ล้าธารและประชาชนที่
อาศัยท่ีท้ากินในพืนที่สูงตามจังหวัดตา่ งๆในภาคเหนือ พระองค์ได้พระราชทานแนวพระราชด้าริเป็นแนวทาง
ดา้ เนินงานอีกหลายครัง ในการอนุรักษ์ทรัพยากรธรรมชาติ ป่า น้า และดนิ และการพัฒนาชุมชนบนพืนที่สูง
ตามแนวทางการอยู่ร่วมและพึ่งพิงกันของคนและป่า โดยใช้เทคนิควิชาการและกระบวนการพัฒนาการ
เกษตรกรรมอย่างเป็นระบบเพื่อการด้ารงอยู่ของประชาชน ซึ่งจะต้องด้าเนินงานสนองพระราชด้าริอย่าง
ต่อเนอ่ื งและครบถว้ นสมบรู ณ์เพื่อการพงึ่ ตนเองของประชาชน

3) สถานการณ์ต่างๆในพืนที่ลุ่มน้ามีการเปลี่ยนแปลงตลอดเวลา โดยเฉพาะการเปล่ียนแปลงของ
สภาพภูมิอากาศ ซ่ึงส่งผลต่อการเกิดภัยพิบัติทางธรรมชาติและมีแนวโน้มการเกดิ บ่อยขึนและรุนแรงขึน ทัง

2

อทุ กภัย ดินถล่มและภัยแลง้ ซ่ึงสาเหตุสา้ คัญเกิดจากพืนที่ป่าต้นน้าถูกบุกรุกท้าลาย ดงั เช่น การเกดิ อทุ กภัย
ในพืนท่ีลุ่มน้าปาย จังหวัดแม่ฮ่องสอน และลุ่มน้าแม่ค้า จังหวัดเชียงราย ในปี พ.ศ. 2554 ส้าหรับการ
เปลี่ยนแปลงด้านเศรษฐกิจสังคม การเกษตรเป็นอาชีพหลักของประชาชนแตพ่ ืนที่ท้าการเกษตรนอ้ ย มีความ
ลาดชันสูงและยังถูกชะล้างพังทลาย ดินขาดความอุดมสมบูรณ์ ส่งผลให้ผลผลิตการเกษตรน้อย การท้า
การเกษตรทอ่ี าศัยพืชเชิงเดี่ยวได้เปล่ียนแปลงสู่การเกษตรกรรมแบบผสมผสานมากขึน นอกจากนสี ภาพสังคม
ชนบทได้เริ่มเปลี่ยนแปลงสู่ความเป็นเมืองมากขึนจากการพัฒนาตา่ งๆ แต่การพัฒนายังมีลักษณะเป็นกระจุก
ราษฎรส่วนหนึ่งโดยเฉพาะกลุ่มด้อยโอกาสยังไม่สามารถปรับตัวได้ทันต่อการเปล่ียนแปลง ดังนันจ้าเป็นต้อง
สร้างภูมคิ ุม้ กนั เพอ่ื เตรียมรองรับสถานการณ์ต่างๆที่เปล่ียนแปลงไป

4) ความสอดคลอ้ งกับยทุ ธศาสตรก์ ารแก้ไขปัญหาอทุ กภยั ในพืนที่ตน้ น้า โดยจากกรณีการเกิดอทุ กภัย
น้าท่วมใหญ่ ในปี 2554 ซ่ึงได้ก่อให้เกิดความเสียหายต่อชีวิตและทรัพย์สินของประชาชนและสร้างความ
เสียหายในด้านต่างๆมูลค่าความเสียหายสูงถึงกว่า 1.42 ล้านล้านบาท โดยสาเหตุหลักประการหนึ่งของ
อุทกภัยมาจากการที่ป่าไม้ถูกบุกรุกท้าลาย พืนท่ีป่าลดลงและระบบนิเวศน์ถูกท้าลาย ซ่ึงรัฐบาลได้วาง
ยทุ ธศาสตร์การป้องกนั แก้ไขปัญหาอทุ กภัยในพนื ทต่ี น้ น้า โดยก้าหนดให้มกี ารด้าเนินงานตามแนวพระราชด้าริ
ในการดูแลป่าตน้ น้า การปลูกป่า การสร้างฝายชะลอความชุ่มชืนและการรกั ษาระบบนเิ วศน์ และเม่ือวันที่ 24
กุมภาพันธ์ 2555 พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว ทรงมีพระราชด้ารัสชแี นะแนวทางการปลูกป่าป้องกันน้า
ท่วม สรุปความตอนหน่ึงว่า “ป่าไม้มีหลายชนิด โดยเฉพาะ ป่าไม้ท่ีขึนเร็ว โตเร็ว และต้นไม้ที่ขึนช้าและถูก
ทา้ ลาย ไม่สามารถทจี่ ะแกไ้ ข ตน้ ไมท้ ่ีโตเร็วทา้ ลายเรว็ กท็ ้าให้ดินถลม่ ทุกแห่ง ถ้าต้นไม้ทโ่ี ตเรว็ ก็ทา้ ลายเร็ว พัง
เรว็ และก็มีอันตรายมาก รวมไปถึงภาคเหนือเกือบทุกแห่งมีการพงั ทลายของดินของภูเขา อนั นกี ็อันตรายมาก
แก้ไขยาก ก็ต้องหาวิธีแกไ้ ขเรือ่ งปา่ ไม้ส้าคัญ หลักการท่ีตอ้ งทา้ คอื ควรที่จะปลูกต้นไม้ที่โตชา้ ที่เป็นไม้แข็ง ไม้
รากลึกท้าใหป้ ้องกันดินถล่ม ซึง่ เปน็ ปัญหาที่ยากมากวิธีท้ากป็ ลูกผสมกบั ไม้ออ่ นท่ขี นึ เรว็ กบั ไม้แข็งทีข่ นึ ชา้ แล้ว
หาวิธีที่จะป้องกันการท้าลาย เพราะว่า ต้นไม้แข็งเม่ือถูกท้าลายแล้วมันต้องใช้เวลานาน อย่างที่กรุงเทพฯได้
ปลูกต้นไมแ้ ข็ง เช่น ไมส้ ัก และไมย้ าง ไม้สักกินเวลาหลายสิบปีกวา่ จะโตและแกร่ง ไม้ยางขนึ ไดเ้ รว็ กวา่ แต่กก็ ิน
เวลานาน 60 ปี กว่าจะใช้ได้” ดังนัน พืนที่ลุ่มน้าโครงการอนุรักษ์น้าเพื่อพระแม่ของแผ่นดินทัง 10 ลุ่มน้า
เป็นพนื ท่ีตน้ น้าของลมุ่ นา้ หลกั ตา่ งๆท่ีควรด้าเนนิ การปลูกป่าและการดแู ลรักษาตามแนวยุทธศาสตร์ท่ีกา้ หนดไว้

5) การเพ่ิมประสิทธิภาพกระบวนการการบรหิ ารจัดการ ให้สามารถดา้ เนินงานสนองพระราชด้าริ ได้
อยา่ งมีประสิทธภิ าพ มุ่งบรู ณาการด้าเนินงานโดยมีส่วนร่วมของทกุ ภาคสว่ น มกี ารรว่ มกนั จัดท้าและใช้
“แผน” ในระดับต่างๆเป็นเครอื่ งมือชนี ้าการพฒั นาและบริหารจัดการ โดยมีประชาชนเป็นศูนย์กลาง ยึดพืนที่
ลุ่มน้าเป็นหลักในการด้าเนินงานตามแนวพระราชด้าริของพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว มุ่งสู่การพัฒนาที่
ยง่ั ยนื คอื ประโยชน์สขุ ของประชาชนเป็นส้าคญั

6) มีมติคณะรัฐมนตรี เม่ือวันท่ี 4 สิงหาคม พ.ศ.2558 ให้เพิ่มพืนท่ีปฏิบัตกิ ารของโครงการ “รักษ์
น้าเพื่อพระแม่ของแผ่นดิน” ให้ครอบคลมุ พืนที่ลุม่ น้าหมัน จังหวัดเลย เพ่ือพฒั นาพืนท่ีดังกล่าวตามปรัชญา
และหลักการของโครงการ “รักษ์น้าเพ่ือพระแม่ของแผ่นดิน” ด้วยเหตุผลความจ้าเป็นดังกล่าวข้างต้น
กระทรวงเกษตรและสหกรณ์จึงได้จัดท้าแผนแม่บทโครงการ “รักษ์น้าเพ่ือพระแม่ของแผ่นดิน” ระยะท่ี 3

3

(พ.ศ.2560-2564) ขึน โดยมีจุดมุ่งหมายหลักเพื่อด้าเนินงานสนองพระราชดา้ ริตามโครงการรักษ์เพ่ือพระแม่
ของแผ่นดินให้มีความต่อเนื่อง การพัฒนาถูกต้องครบถ้วน สมบูรณ์และมีความมั่นคงย่ังยืน และขยายผล
การด้าเนินงานให้กว้างขวางย่ิงขึน เพ่ือเป็นการเฉลิมพระเกียรติเน่ืองในโอกาสเฉลิมพระชนมพรรษาครบ 84
พรรษา ของสมเด็จพระนางเจา้ สิริกิตพ์ิ ระบรมราชินีนาถในปี 2559 รวมทังเป็นภูมคิ ุ้มกันรองรับสถานการณ์
การเปลย่ี นแปลงตา่ งๆทเ่ี กิดขึนในอนาคต

ส้าหรับกรมพัฒนาท่ีดินไดม้ ีการจัดท้าระบบอนุรกั ษ์ดินและน้า การปรับปรุงบ้ารุงดิน ให้เหมาะสมกับ
สภาพของพืนที่โครงการ เพ่ือป้องกันการชะล้างพังทลายและฟ้ืนฟูดินในพืนท่ีโครงการ “รักษ์น้าเพ่ือพระแม่
ของแผ่นดนิ ” และปรับปรุงใหด้ นิ มคี วามอุดมสมบูรณ์ตอ่ ไปอยา่ งยง่ั ยืน

2. วตั ถปุ ระสงค์

1. เพอ่ื จัดทา้ มาตรการในการป้องกนั การชะล้างพงั ทลายของดินในพนื ท่ีโครงการ“รกั ษน์ ้าเพื่อพระแม่
ของแผ่นดิน”

2. เพ่ือปรับปรุงบ้ารุงดนิ ในพืนท่ีโครงการ“รักษน์ ้าเพ่ือพระแม่ของแผ่นดิน” และให้เกษตรกรในพืนท่ี
ใช้ทดี่ นิ อยา่ งเหมาะสมและย่งั ยนื

3. พืนทด่ี ้าเนินการ

บ้านนาโต๋ หมู่ 20 โป่งไฮ หมู่ 21 ต้าบลแม่สลองใน อ้าเภอแม่ฟ้าหลวง จังหวัดเชียงราย สภาพ
โดยท่ัวไปเป็นพืนท่ีสูง มีภูเขาสลับซับซ้อน ลุ่มน้าหลักส้าคัญคือแม่น้าค้า มีถนนทางหลวงชนบท ตัดผ่านจาก
ปากทางแมส่ ลองถงึ สามแยกอีกอ้ ผ่านไปถึงบา้ นเทอดไทย แยกไปสินสุดท่ีบ้านหัวแม่ค้า บา้ นนาโต๋ หมู่ 20 โป่ง
ไฮ หมู่ 21 ตา้ บลแม่สลองใน อา้ เภอแมฟ่ ้าหลวง จงั หวัดเชยี งราย มีอาณาเขตดังต่อไปนี

ทศิ เหนอื ตดิ กบั แม่น้าคา้
ทศิ ใต้ ติดกับ บ้านห้วยหยวกป่าโซ หมู่ 9 ต้าบลแม่สลองใน อ้าเภอแมฟ่ า้ หลวง จังหวดั เชียงราย
ทิศตะวนั ออก ติดกบั บ้านเล่าลิ่ว หมู่ 14 ต้าบลแมส่ ลองใน อ้าเภอแม่ฟ้าหลวง จงั หวัดเชียงราย
ทศิ ตะวนั ตก ติดกับ บา้ นห้วยกระ หมู่ 26 ต้าบลแม่สลองใน อา้ เภอแม่ฟ้าหลวง จังหวัดเชยี งราย

4. ระยะเวลาด้าเนินการ

เดือนตุลาคม พ.ศ. 2562– กันยายน พ.ศ. 2563

5. ผูร้ ับผิดชอบด้าเนินการ

สถานีพัฒนาทด่ี ินเชียงราย ส้านักงานพัฒนาทีด่ นิ เขต 7 กรมพฒั นาทดี่ นิ

4

6. ลกั ษณะภูมปิ ระเทศ
สภาพพืนท่ีโดยทั่วไปส่วนใหญ่เป็นลูกคล่ืนลอนลาดถึงเป็นภูเขาสูงชันมาก ความลาดชันมากกว่า 35 % มี

ความสงู มากกวา่ 700 - 900 เมตร จากระดับทะเลปานกลาง

รูปที่ 1. แผนที่สภาพภมู ปิ ระเทศวงรอบโครงการรกั ษน์ ้าเพ่อื พระแม่ของแผน่ ดนิ ห้วยหยวกปา่ โซ บ้านนาโต่ หมู่ 20
ตา้ บลแม่สลองใน อา้ เภอแม่ฟ้าหลวง จังหวดั เชียงราย

5

รูปท่ี 2. แผนท่ีงานจดั ระบบอนุรกั ษ์ดนิ และนา้ โครงการรักษ์น้าเพ่ือพระแม่ของแผ่นดินห้วยหยวกปา่ โซ บ้านนาโต่
หมู่ 20 ตา้ บลแม่สลองใน อา้ เภอแมฟ่ า้ หลวง จงั หวัดเชียงราย

7. ทรัพยากรดนิ

ดินในพืนทดี่ ้าเนนิ การส่วนใหญ่เป็นชุดดนิ พืนท่ีลาดชันเชงิ ซ้อน ( SC : slope complex ) มคี วามลาด
ชันมากกว่า 35 เปอร์เซ็นต์ จนถึงมีความลาดชันสูงมาก ในพืนที่ท้าการเกษตรจะเกิดการชะล้างพังทลาย
สูญเสียหนา้ ดินอยา่ งรนุ แรง ขาดแคลนน้าและบางพืนที่อาจพบชันหนิ พืนหรือเศษหินกระจัดกระจายอยู่บรเิ วณ
หนา้ ดนิ

8. สภาพภูมอิ ากาศ

จากสถิติภูมิอากาศ ณ สถานีตรวจวัดอากาศ จังหวัดเชียงราย (ปี พ.ศ. 2546 - 2555) ดังตารางที่ 1
พืนที่อ้าเภอแม่ฟ้าหลวง จัดอยู่ในเขตภูมิอากาศแบบทุ่งหญ้าสะวันนา (Tropical savannah: Aw) ตามระบบการ
จ้าแนกภูมิอากาศของ Koppen โดยมีปริมาณนา้ ฝนรวมทังปี 1,790.8 มิลลิเมตร ความชืนสัมพัทธ์เฉล่ียตลอด
ปี 76.2 เปอร์เซ็นต์ อุณหภูมิสูงสุดเฉล่ียทังปี 31.2 องศาเซลเซียส และอุณหภูมิต่้าสุดเฉลี่ยทังปี 20.0 องศา
เซลเซยี ส สามารถแบ่งลกั ษณะภูมอิ ากาศออกเป็น 3 ฤดกู าล ไดแ้ ก่

ฤดูฝน เร่ิมตังแตเ่ ดอื นพฤษภาคมถึงกลางเดือนตุลาคม ระยะนีเป็นช่วงท่ีไดร้ ับอิทธิพลจากลมมรสุมตะวันตก
เฉียงใต้ เดือนที่มีฝนตกหนักมากสุด คือ เดือนสิงหาคม ปริมาณฝนเฉล่ีย 369.8 มิลลิเมตร เน่ืองจากได้รับ
อิทธิพลจากพายุดเี ปรสช่นั ที่พดั เขา้ มาในช่วงดงั กลา่ ว

ฤดูหนาว เร่ิมตังแต่เดือนพฤศจิกายนถึงเดือนกุมภาพันธ์ ระยะนีเป็นช่วงที่ได้รับอิทธิพลจากลมมรสุม
ตะวนั ออกเฉียงเหนือซึ่งเป็นลมหนาวและแห้งแลง้ เดือนมกราคม เปน็ เดอื นท่ีมีอณุ หภูมิต่้าสดุ เฉลย่ี 14.0 องศา
เซลเซียส

ฤดูร้อน เร่ิมตังแต่เดือนมีนาคมถึงเดือนเมษายน ระยะนีจะได้รับอิทธิพลจากลมมรสุม ตะวันออกเฉียงใต้
อณุ หภูมิเฉลี่ยโดยทั่วไปจะสูงขนึ ท้าใหม้ ีสภาพอากาศร้อนกว่าปกติ และจะรอ้ นมากที่สดุ ในเดือนเมษายน โดยมี
อุณหภูมิสูงสุดเฉลี่ย 34.1 องศาเซลเซียส ทังนี อาจจะมีพายุโซนร้อนเกิดขึนเน่ืองจากอากาศเย็นจากประเทศ
จีนได้เคล่ือนตัวลงมาเป็นครังคราว ท้าให้เกิดปะทะกับอากาศร้อนเขตท้องถ่ิน เกิดเป็นแนวปะทะอากาศเย็น
ท้าให้มีพายุฝนฟา้ คะนองเกดิ ขึนแต่มีฝนตกไมน่ าน

จากการวิเคราะห์สมดุลน้าเพ่ือการเกษตร (รูปท่ี 3) โดยพิจารณาระหว่างค่าปริมาณน้าฝนรายเดือนเฉลี่ย กับ
ค่าศกั ยภาพการคายระเหยน้าของพืชรายเดือนเฉล่ีย พบวา่ ช่วงระยะเวลาท่ีเหมาะสมในการเพาะปลูกพืช อยู่
ในช่วงตงั แต่เดือนเมษายนถึงเดอื นตุลาคม ซง่ึ ในช่วงระยะเวลาดังกล่าว อาจจะต้องประสบปัญหาภาวะฝนทิง
ช่วงในช่วงประมาณเดือนพฤศจิกายนต่อเนื่องถึงเดือนกุมภาพันธ์ของทุกปี ดังนัน ควรวางแผนจัดระบบการ
ปลูกพืชให้เหมาะสมและจดั หาแหล่งน้าสนบั สนนุ เพื่อปอ้ งกันพชื ผลเสยี หายเนื่องจากฝนแลง้

6

ตารางท่ี 1. สถิติภมู ิอากาศ ณ สถานีตรวจวัดอากาศ จงั หวดั เชียงราย (ปี พ.ศ. 2546 - 2555)

ปรมิ าณ นา้ ฝนท่ีใช้ จ้านวน อณุ หภมู ิ (°ซ) ความชืน ศักยภาพ 0.5
การคาย ศกั ยภาพการ

เดือน น้าฝน ประโยชน์ วันฝนตก สงู สดุ ต้่าสุด เฉลี่ย สมั พทั ธ์ ระเหยน้า คายระเหย
(มม.) (มม.) * (%) (มม.) * นา้ (มม.) *

ม.ค. 17.0 16.5 2 28.7 14.0 20.4 73.7 72.54 36.3

ก.พ. 10.4 10.2 2 31.4 14.9 22.2 67.5 82.88 41.4

มี.ค. 47.1 43.6 5 33 17.8 24.5 65.6 107.57 53.8

เม.ย. 108.1 89.4 11 34.1 21.4 27.2 69.5 128.10 64.1

พ.ค. 250.2 150.0 11 32.8 23 27.0 76.3 126.48 63.2

ม.ิ ย. 191.3 132.7 20 32 24.1 27.3 79.7 112.20 56.1

ก.ค. 315.0 156.5 23 31.2 24 26.8 81.9 111.91 56.0

ส.ค. 369.8 162.0 24 30.9 23.8 26.6 84.0 107.88 53.9

ก.ย. 319.2 156.9 18 31.3 23.3 26.4 82.7 105.90 53.0

ต.ค. 129.7 102.8 11 31.1 21.8 25.5 80.8 100.75 50.4

พ.ย. 25.5 24.5 6 29.8 17.7 22.6 77.0 85.50 42.8

ธ.ค. 7.5 7.4 3 28.1 14.5 20.4 75.6 73.47 36.7

รวม 1,790.8 1052.5 136 - - - - 1,215.18 607.6

เฉล่ยี - - - 31.2 20.0 24.7 76.2 - -

ท่มี า: ศูนยอ์ ตุ นุ ยิ มวิทยาภาคเหนือ, 2555
หมายเหตุ: * คา้ นวณจากโปรแกรม CropWat

7

รูปที่ 3. สมดุลของน้าเพ่ือการเกษตร จังหวัดเชียงราย
9. ทรพั ยากรดิน

ดนิ ในพนื ที่ด้าเนนิ การสว่ นใหญ่เป็นชดุ ดินพืนที่ลาดชนั เชงิ ซ้อน ( SC : slope complex ) มคี วามลาด
ชันมากกว่า 35 เปอร์เซ็นต์ จนถึงมีความลาดชันสูงมาก ในพืนที่ท้าการเกษตรจะเกิดการชะล้างพังทลาย
สูญเสียหนา้ ดินอยา่ งรุนแรง ขาดแคลนนา้ และบางพืนทอ่ี าจพบชันหินพืนหรอื เศษหินกระจัดกระจายอยู่บรเิ วณ
หนา้ ดิน
10. สภาพปญั หา

1) ดา้ นทรัพยากรดิน สภาพพืนที่มีความลาดชันสูง มกี ารชะล้างพังทลายหน้าดิน ขาดมาตรการอนุรักษ์
ดินและน้า ท้าให้ดินถล่มในช่วงฝนตกหนัก ดินขาดความอุดมสมบูรณ์ และท้าให้ผลผลิตทาง
การเกษตรตา่้

2) ด้านทรัพยากรนา้ ขาดแคลนน้าการเกษตรในฤดแู ลง้ และล้าหว้ ยตืนเขิน
3) ดา้ นทรัพยากรปา่ ไม้ มีการท้าไรห่ มุนเวียน การตดั ไม้แผ้วถางปา่ เพ่อื ปลกู ขา้ วโพด
4) ด้านอาชีพ และรายได้ ราษฎรมีรายได้ตา้่ ไม่พอเพียงต่อการด้ารงชีพ ประสบปัญหาการว่างงานหลัง

ฤดูการเกบ็ เก่ยี วขาดการเรียนรู้และการพฒั นาอาชพี

8

11. มาตรการอนรุ ักษด์ ินและนา้ โครงการรักษน์ ้าเพือ่ พระแม่ของแผน่ ดนิ ห้วยหยวกป่าโซ
บ้านนาโต่ หมู่ 20 ต้าบลแมส่ ลองใน อ้าเภอแม่ฟ้าหลวง จงั หวดั เชยี งราย
วธิ ีกล (Mechanical Measures)

1) การทา้ ขันบันไดดนิ (bench terrace) ใชไ้ ดด้ ีในพืนที่มีความลาดชันมากกวา่ 15-30 % โดยการตัด
ดินจากตอนบนแล้วทงิ ดินลงพืนท่ีตอนล่าง ท้าให้พืนที่มลี ักษณะราบ ท้าตดิ ต่อกันเป็นขันบันได ใช้ประโยชน์ใน
การปลกู ข้าวนานา้ ขงั ข้าวไร่ ปลกู ผกั ฯลฯ
ขันบันไดดนิ แบ่งออกเปน็ 3 แบบ คอื

1.1) แบบระดับ คือขันบันไดดินใช้ปลูกพืชอยู่ในแนวระดับทังด้านข้างและตลอดแนวยาวของ
ขันบันได ขอบฐานของขนั บันไดลอ้ มดว้ ยคนั ดินที่มชี ่องเปดิ เพื่อระบายน้าส่วนเกนิ

1.2) แบบเอียงเข้า เป็นขันบันไดที่มีผิวหน้าฐานขันบันไดเอียงเข้าหาเชิงลาดเล็กน้อยเพ่ือให้น้า
รวมตัวทางผนังด้านในของขันบันได และส่วนลาดเอียงนีจะช่วยลดแรงอัดตัวของน้าไหลบ่า
บรเิ วณด้านนอกของขนั บนั ได

9

1.3) แบบเอียงออก เป็นขนั บันไดท่ีผิวหน้าฐานขันบันไดเอียงออกจากเชงิ ลาดเล็กน้อยเพื่อให้น้า
สว่ นเกินระบายออก

2) การท้าคันคูรับน้ารอบเขา (hillside ditch) เป็นคูรับน้าท่ีท้าขึนขวางความลาดเทของพืนท่ีโดยท้า
รบั น้าออกเป็นช่วงๆ แบ่งตามความลาดเทของพืนท่ีให้แต่ละช่วงมีความลาดเทให้สันลงประมาณ 6-12 เมตร
เพื่อชะลอการไหลของน้าฝน และระบายน้าลงสู่ทางน้าธรรมชาติใช้ในการปลูกพืชเศรษฐกิจ ไมผ้ ล และพืชไร่
เช่น ขา้ วไร่ ถ่วั ฯลฯ

10

สรุปงานก่อสรา้ งระบบอนรุ กั ษด์ นิ และน้า
โครงการรกั ษน์ ้าเพอ่ื พระแมข่ องแผ่นดนิ พืนท่ีลุม่ นา้ แม่ค้า
พนื ที่ดา้ เนนิ การ บา้ นนาโต่ หมู่ 20 โปง่ ไฮ หมู่ 21 ต้าบลแมส่ ลองใน

อา้ เภอแม่ฟ้าหลวง จังหวัดเชียงราย
เปา้ หมาย 400 ไร่

งานพฒั นาพนื ทด่ี ว้ ยวธิ ีการอนรุ กั ษ์ดนิ และน้า ด้าเนินการเอง โดยใชแ้ รงคน
รหัสแปลงโครงการ สพข.7-ชร.-รน.-ป.01-พ.ศ.2563-400

ล้าดบั กจิ กรรม ปรมิ าณงาน จ้านวนเงนิ (บาท)

การดา้ เนนิ การ 400 ไร่ 835,259.53
1 - ครู ับนา้ ขอบเขา แบบท่ี 6 22.105 กม. 206,840.56
279,994.26
- คันดินเบนน้า 2.3 กม. 1,322,094.35
- นาขันบนั ได 8 ไร่ 275,445.14
1,597,539.49
ค่าจดั ท้าระบบอนรุ กั ษ์ดนิ น้า บาท
คา่ อา้ นวยการ 20.8340 % 2,500.00
2,500.00
รวมคา่ จัดทา้ ระบบอนุรกั ษด์ ินน้า (1) บาท 1,600,039.49
2 - ป้ายโครงการฯ แผ่นเหลก็ 1 ปา้ ย 1,600,000.00

ปา้ ยโครงการ แผน่ เหล็ก (2)

รวมเป็นเงินทงั สนิ (1)+(2)

ขอเบิกเพียง

11

12

12. ผลการด้าเนนิ งาน

สภาพพนื ทกี่ อ่ นด้าเนินงาน

สภาพพืนที่ระหวา่ งดา้ เนนิ งาน

13

สภาพพนื ท่ีระหวา่ งด้าเนนิ งาน

รปู การท้าคูรบั น้าขอบเขา แบบท่ี 6

14

รูปนาขนั บนั ได

15

กิจกรรมสาธติ ด้านการปรับปรงุ บา้ รงุ ดิน

16

ระบุพืนท่ีด้าเนนิ การ ผลการด้าเนินงาน
/ หม่บู า้ นเป้าหมาย
โครงการ/กิจกรรม ผลผลติ (Output) ผลลัพธ์ (Outcome)

1.จัดท้าระบบอนรุ กั ษด์ ินและน้า บา้ นนาโต่ หมู่ 20 จัดท้าระบบอนุรกั ษด์ นิ และน้า ชมุ ชนในพืนทม่ี คี วามรู้ความ
โปง่ ไฮ หมู่ 21 ต้าบล
2.สาธิตการใชป้ ๋ยุ พืชสด แมส่ ลองใน อา้ เภอแม่ พืนที่ 400 ไร่ โดยมกี ิจกรมม เขา้ ใจ เกี่ยวกบั ประโยชนข์ อง
3.สาธิตการทา้ ป๋ยุ การใชน้ ้าหมกั ชวี ภาพ ฟ้าหลวง
4.สาธติ การท้าการใชป้ ุ๋ยหมกั สูตร ดังนี คนั ครู ับน้ารอบขอบเขา การจัดระบบอนรุ กั ษ์ดินและ
พระราชทาน บ้านนาโต่ หมู่ 20
โปง่ ไฮ หมู่ 21 ตา้ บล (คนั ดินแบบที่ 6 ) จา้ นวน นา้ เพอ่ื ปอ้ งกนั การชะล้าง
แมส่ ลองใน อ้าเภอแม่
ฟ้าหลวง 33.650 กม. พงั ทลายของดิน
บ้านนาโต่ หมู่ 20
โปง่ ไฮ หมู่ 21 ต้าบล ใหเ้ กษตรกรปลกู พชื ปุย๋ สด สภาพดินของเกษตรมี
แมส่ ลองใน อ้าเภอแม่
ฟ้าหลวง จา้ นวน 100 ไร่ เพอ่ื ปรบั ปรงุ อินทรียวัตถเุ พ่ิมขนึ ท้าใหล้ ด
บ้านนาโต่ หมู่ 20
โป่งไฮ หมู่ 21 ต้าบล บ้ารงุ ดนิ แปลงเกษตรกร การใช้ปยุ๋ เคมี เพิ่มผลผลิต
แม่สลองใน อา้ เภอแม่
ฟา้ หลวง ใหแ้ ก่เกษตรกร

จัดตงั กล่มุ จา้ นวน 1 กลุ่ม ท้า เกษตรกรมีความรแู้ ละความ

นา้ หมกั ชวี ภาพ โดยให้ เข้าใจ การทา้ และการใชน้ า้

เกษตรกรร่วมกนั ท้า และ หมักชวี ภาพ ลดการใช้ปุ๋ยเคมี

นา้ ไปใชใ้ นพืนท่ีของตนเอง ลง

สาธติ การทา้ และการใชป้ ยุ๋ แปลงเกษรกรไดร้ บั ปรบั ปรุง

หมกั สตู รพระราชทานจ้านวน บา้ รงุ ดนิ และทา้ ให้

3 จุด ให้เกษตรกรพืนที่บา้ นนา อนิ ทรยี วัตถใุ นดินเพม่ิ ขนึ และ

โต่ บา้ นหว้ ยหยวกปา่ โซ ต้าบล ลดการเผาในพืนทโ่ี ดยการน้า

แม่สลองใน อ้าเภอแม่ฟา้ หลวง เศษพชื นา้ มาทา้ ปยุ๋ หมักไว้ใช้