Pemrograman Dasar-X-1

Bab 3 Algoritma Perulangan 197

.......................................................................................................................................
.......................................................................................................................................
.......................................................................................................................................
.......................................................................................................................................
.......................................................................................................................................
.......................................................................................................................................
.......................................................................................................................................
.......................................................................................................................................
.......................................................................................................................................
.......................................................................................................................................
.......................................................................................................................................
b. Algoritma dengan flowchart
.......................................................................................................................................
.......................................................................................................................................
.......................................................................................................................................
.......................................................................................................................................
.......................................................................................................................................
.......................................................................................................................................
.......................................................................................................................................
.......................................................................................................................................
.......................................................................................................................................
.......................................................................................................................................
.......................................................................................................................................
.......................................................................................................................................
.......................................................................................................................................
.......................................................................................................................................
.......................................................................................................................................
.......................................................................................................................................
.......................................................................................................................................
.......................................................................................................................................
.......................................................................................................................................
.......................................................................................................................................
.......................................................................................................................................
.......................................................................................................................................
3. Selain menggunakan integer sebagai iterator, dapat juga digunakan tipe data karakter sebagai
iterator. Sebagai contoh:
FOR c=”a” TO “z” DO atau FOR c=”z” DOWNTO “a” DO

198 Pemrograman Dasar SMK Kelas X Sem 1

Ini bisa dilakukan karena tipe data karakter dan integer sama-sama tipe data ordinal, dan
terurut.
Dengan menggunakan informasi tersebut, susunlah sebuah algoritma yang meminta pengguna
memasukkan sebuah kata yang berawalan dengan huruf atau karakter tertentu, dan
menampilkannya kembali. Urutan yang digunakan dari kata berawalan huruf “z” hingga ke huruf
“a”. Gunakan ide kreatif kalian agar algoritma ini sekomunikatif mungkin dengan pengguna.
Jawab:

.......................................................................................................................................
.......................................................................................................................................
.......................................................................................................................................
.......................................................................................................................................
.......................................................................................................................................
.......................................................................................................................................
.......................................................................................................................................
.......................................................................................................................................
.......................................................................................................................................
.......................................................................................................................................
.......................................................................................................................................
.......................................................................................................................................
.......................................................................................................................................
.......................................................................................................................................
.......................................................................................................................................
.......................................................................................................................................
.......................................................................................................................................
.......................................................................................................................................
.......................................................................................................................................

3.5.2.4. Mengasosiasikan
Dari kegiatan belajar dan pekerjaan LKS di atas apa jelaskan kapan algoritma pencacah

turun digunakan, apa perbedaanya dengan algoritma pencacah naik dan juga dengan algoritma
perulangan dengan kondisi di awal/akhir.

3.4.2.5. Mengkomunikasikan
Presentasikan hasil pekerjaan LKS dan kesimpulkan kalian di depan kelas, diskusikan hasil

pekerjaan kalian tersebut dengan teman-teman sekelas yang lain.

3.4.3. Rangkuman

Bab 3 Algoritma Perulangan 199

1. Algoritma perulangan dengan pencacah turun adalah algoritma perulangan dengan variabel
pencacah di mana serangkain proses di lakukan seiring dengan proses berkurangnya
pencacah dari nilai awal tertentu, berturutan sampai nilai akhir

2. Algoritma dengan pencacah naik menggunakan struktur FOR DOWNTO DO.

3.4.4. Tugas
1. Buatlah sebuah algoritma untuk menjumlahkan seluruh bilangan ganjil yang kurang dari
100 dengan perulangan menggunakan pencacah turun. Sajikan dalam pseudocode dan
flowchart!
2. Diberikan sebuah algoritma berikut
Algoritma HitungMundur
VAR p, r,s, i:integer
1) READ r
2) READ s
3) FOR i= DOWNTO 2 DO
4) IF (r mod i<3) THEN
5) p=s + i
6) WRITE p
7) END
a. Tentukan output dari algoritma di atas jika di berikan r=20 dan s=15
b. Sajikan algoritma di atas dalam bentuk flowchart
3. Buatlah sebuah algoritma untuk menentukan jumalahn
1+22+32+...+n2
Dengan perulangan menggunakan pencacah turun.

3.4.5. Uji Kompetensi
1. Berikut ini pernyataan yang benar mengani algoritma perulangan dengan pencacah turun,
kecuali....
a. Dapat dikonversi dalam bentuk WHILE DO
b. Dapat menggunakan variabel bertipe data karakter sebagai pencacah
c. Banyaknya iterasi sudah ditentukan
d. Tidak dapat diubah dalam bentuk pencacah naik
e. Dapat digunakan sebagai algoritma untuk menentukan barisan bilangan
2. Algoritma pencacah turun dapat digunakan untuk menyelesaiakan masalah berikut, kecuali
....
a. Suku ke-n dari barisan 4, 9, 14, ...
b. Jumlah 20 bilangan kuadrat pertama
c. Menentukan rata-rata sejumlah data nilai

200 Pemrograman Dasar SMK Kelas X Sem 1

d. Menentukan nilai terkecil dari sejumlah data nilai
e. Mengulang perhitungan volume tabung, di mana perhitungan akan berhenti jika user

menekan tombol “N”
Perhatikan algoritma ini untuksoal nomor 3 dan 4
Algoritma HitungMundur3
VAR i:integer
1) FOR i=25 DOWNTO 10 DO
2) IF ((i MOD 3)==1) THEN
3) WRITE i
4) END

3. Berapa kali perintah WRITE i dijalankan?
a. 3
b. 4
c. 5
d. 6
e. 7

4. Berikut ini nilai-nilai yang dikeluarkan oleh algoritma di atas, kecuali ....
a. 10
b. 16
c. 17
d. 19
e. 21

5. Perhatikan algoritma berikut
Algoritma HitungMundur3
VAR i,j:integer
1) FOR i=2 DOWNTO 4 DO
2) FOR j=i DOWNTO 1 DO
3) WRITE “ * ”
4) END
Ada berapa banyak bintang yang tercetak?
a. 6
b. 7
c. 8
d. 9
e. 10

DAFTAR PUSTAKA 201

DAFTAR PUSTAKA

Anany Levitin, 2002, Introduction to the Design & Analysis of Algorithms, Addison Wesley:United
States

Munir, Rinaldi, 2011. Algoritma dan pemrograman dalam bahasa Pascal dan C, Informatika
Bandung

BJ Furman, 2010. ME 30 Lecture Notes. San San José State University
http://www.engr.sjsu.edu/bjfurman/courses/ME30/lecture_notes.htm, diakses tanggal 25
Nopember 2014

Mujuni, Egbert. Mathematics Department, University of Dar es Salaam.
http://www.maths.udsm.ac.tz/mujuni/mt512/Algorithms.pdf, diakses tanggal 20 Nopember
2014

Pseudocode Standards. http://users.csc.calpoly.edu/~jdalbey/SWE/pdl_std.html, diakses tanggal
20 Nopember 2014.

Tim Pembina TOKI, 2004. Seri Buku Persiapan Seleksi Tim Olimpiade Komputer Indonesia:Buku
Untuk Siswa, Referensi Pemrograman Bahasa Pascal Menggunakan Free Pascal Versi
1.0.10. Departemen Pendidikan Nasional Indonesia. Jakarta

http://cevre.beun.edu.tr/zeydan/pdf/Algorithms-Pseudocode-Flowcharts.pdf, diakses tanggal 20
Nopember 2014.