The words you are searching are inside this book. To get more targeted content, please make full-text search by clicking here.

มหัศจรรย์การท่องเที่ยวเชิงวัฒนธรรมย่านคลองสาน - ท่าดินแดง

Discover the best professional documents and content resources in AnyFlip Document Base.
Search
Published by Supakorn Salayuth, 2023-10-15 10:40:30

คลองสาน - ท่าดินแดง

มหัศจรรย์การท่องเที่ยวเชิงวัฒนธรรมย่านคลองสาน - ท่าดินแดง

CULTURE TRIP คลองสาน - ท่าดินแดง ซุ้มประตู RBMCO อาคารเก่าตั้งอยู่ติดกับมัสยิดทางทิศตะวันออกเป็นบ้านและสำ นักงานเก่าของพ่อค้าอินเดียซึ่งอยู่ในการ ครอบครองของตระกูลวงศ์อารยะซึ่งปัจจุบันได้รับการบูรณะให้อยู่ในสภาพดี นอกจากนี้บริเวณทางเข้าสวน สมเด็จย่ามีซุ้มประตูทางเข้าเก่าของย่านตึกแดง-ตึกขาว ซุ้มประตูมีตัวอักษรเขียนไว้ว่า RBMCO ย่อมาจาก Randery Brahmakar Company CULTURE TRIP 25 SEPTEMBER 2023 คลองสาน - ท่าดินแดง Chee Chin Khor Society สมาคมนี้ก่อตั้ งขึ้นในปี 2495 เป็นสมาคมการกุศลหนึ่งที่ได้ดำ เนินการด้านการเผยแผ่ คุณธรรมและงานกุศลสงเคราะห์มาเป็นเวลาครึ่งศตวรรษที่ผ่านมา ได้มีการแจกจ่ายข้าว ผ้าห่ม โลงศพ และของจำ เป็นอื่น ๆ ให้แก่ผู้ยากไร้ และยังเข้าร่วมเพื่อชวยเหลือบรรเทาภัย ่ พิบัติต่าง ๆ


Culture Trip 0A Introduction ซุ้มประตู RBMCO อาคารเก่่าตั้้งอตั้้ ยู่่ติิดกัับมััสยิิดทางทิิศตะวัันออกเป็็นบ้้านและสำนัำ ักงานเก่่าของ พ่่อค้้าอิินเดีียซึ่่งอยู่่ในการครอบครองของตระกููลวงศ์์อารยะซึ่่งปััจจุุบัันได้รั้ ับการ บููรณะให้้อยู่่ในสภาพดีี นอกจากนี้้บริิเวณทางเข้้าสวนสมเด็็จย่่ามีซุ้้ ีมประตููทางเข้้า เก่่าของย่่านตึึกแดง-ตึึกขาว ซุ้้มประตูมีูตัี ัวอัักษรเขีียนไว้ว่้ ่า RBMCO ย่่อมาจาก Randery Brahmakar Company


INTRO 25 กัันยายน 2566 พวกเรามีี โอกาสได้้เดิินทางศึึกษาเเละเรีียนรู้้ถึึง วัฒนธรรัมเเละความเป็็นอยู่่ของผู้้คน ในย่่านคลองสาน-ท่่าดิินแดง เป็็นเส้้นทาง ที่่�เต็็มไปด้้วยเรื่่�องราวทางประวัติั ิศาสตร์์ มากมายไม่ว่าจะเป็็น ่สภาพความเป็็นอยู่่ อาชีีพ และความเชื่ ่� อ ซึ่�งแ่มกกาซีีน เล่่มนี้้�จะนำำพาผู้้อ่่านเดิินทางไปกัับ พวกเราในแต่่ละสถานที่่� "มาร่่วมเดิินทางไปด้้วยกัันเถอะ" Culture Trip 00 Introduction


CONTENT 01 Meet the master 03 Explore 21 Secret food 23 Impression Culture Trip 5 6 8 4 7


Content 1 2 3 คลองสาน-ท่าดินแดง ROUTE สวนสมเด็จย่าฯ มัสยิดกูวติลอิสลาม-ตึกแดง ศาลเจ้ากวนอู คลองสาน โรงเกลือแหลมทอง 04 06 09 11 สะพานเลียบริมน้ำ เจ้าพระยา วัดทองธรรมชาติวรวิหาร - วัดทองบน วัดทองนพคุณ - วัดทองล่าง สมาคมเผยแผ่คุณธรรม เต็กก่า จีจินเกาะ 13 14 16 19 1 2 3 4 5 6 7 8


MEET THE MASTER Culture Trip 01


ผู้้ก่่อตั้้�งศููนย์์ประวััติิศาสตร์์ ชุุมชนธนบุุรีีและประธานมููลนิิธิิ ประชาคมย่่านกะดีีจีีน-คลองสาน หนึ่่�งในผู้้ผลัักดัันเพื่่�อการพััฒนาย่่าน ควบคู่่ไปกัับรักัษามรดกวััฒนธรรม ของชุุมชนเก่่าแก่่ใน กรุุงเทพมหานคร และได้้รัับเชิิญเป็็นวิิทยากรนำำ ทางให้้ กัับนัักศึึกษา คุณธีรนันท์ ช่วงพิชิต Meet the master Culture Trip


Culture Trip 03 Explore Explore ย่่าน “คลองสาน-ท่่าดิินแดง” ฝั่่�งธนบุุรีี เป็็นย่่านเก่่าแก่่เเห่่งหนึ่่�งในกรุุงเทพมหานคร ซึ่�งมีีควา ่มเกี่่�ยวข้้องกัับการพััฒนาและการ ขยายเมืืองของกรุุงเทพมหานครมาตั้้� งแต่่ยุุค ที่่�รััชกาลที่่� 4 อีีกทั้้�งยัังเป็็นพื้้�นที่่�เพื่่�อการ คมนาคมและการพััฒนาทางเศรษฐกิิจของ เมืืองในระหว่่างสมััยยุุคก่่อนประชาธิิปไตย จนถึึงปััจจุุบัันนั่่� นเอง ในอดีีต คลองสานเป็็นทางน้ำ�ำสำำคััญที่่� นำำสิินค้้าจากและรวมถึึงผู้้โดยสารต่่าง ประเทศเข้้าสู่่กรุุงรัตั นโกสิินทร์์ ทำำ ให้้มีีผู้้คน หลายเชื้้�อชื้้ชาติิ หลายภาษาเข้้ามาตั้้� งรกรากอยู่่ รวมกัันและผสมกลมกลืืนกลายเป็็นคนไทย และในปััจจุุบัันคลองสาน-ท่่าดิินแดงยัังคง เป็็นเส้้นทางสำำคััญทางน้ำ�ำสำำหรัับการขนส่่ง สิินค้้า แต่่ได้้ถููกพััฒนาและปรัับปรุุงให้้เป็็น ทางด่่วนทางคมนาคมเชื่อ ่� มต่่อกรุุงเทพฯและ พื้้�นที่่�ใกล้้เคีียง โดยมีีการสร้้างทางหลวง คลองสาน-ท่่าดิินแดงที่่�มีีช่่องจราจรคู่่ขนาน และระบบขนส่่งมวลชน BTS ที่่�เปิิดให้้บริกิาร แก่่ประชาชน ปััจจุุบัันยัังคงหลงเหลืือหลัักฐานความเป็็นมา ให้้เราได้้เห็็นอยู่่บ้้างในย่่านคลองสานแห่่งนี้้� คลองสาน - ท่าดินแดง


สถานที่่�แรกที่่�เป็็นจุุดนััดพบคืือ อุุทยาน เฉลิิมพระเกีียรติิสมเด็็จพระศรีีนคริินทราบรม ราชชนนีี เรีียกย่่อๆว่่า สวนสมเด็็จย่่าฯ สามารถเดิินทางมาง่่ายๆด้้วยรถโดยสาร ประจำำทาง สาย 21 หรืือสาย 82 ก็็ได้้มาลงที่่� ป้้ายโรงเรีียนศึึกษานารีี จากนั้้� นก็็เดิินข้้าม สะพานและเดิินต่่อเข้้าไปอีีก 700 เมตร ก็็ถึึง แล้้วสวนสมเด็็จย่่าฯ Culture Trip 04 Explore P r i n c e s s M o t h e r Memorial Park ความประทัับใจแรกที่่�มาถึึงก็็คืือ ความร่มรื่่�น ของพรรณไม้้เขีียวขจีีในสวนสาธารณะ ผู้้สููง อายุุที่่�กำำลัังตีีแบตโต้้กัันอย่่างสนุุกสนาน และ สิ่่� งที่่�ไม่่สามารถละสายตาได้้คืือประติิมากรรม แผ่่นหิินแกะสลัักนููนต่ำ�ำแผ่่นใหญ่่ที่่�ทำำจาก หิินทรายสีีเขีียว มีีด้้วยกััน 2 ด้้าน โดยด้้าน หน้้าเป็็นภาพริ้้ว�กระบวนไหว้้สาแม่่ฟ้้าหลวง บริิเวณหน้้าพระตำำหนัักดอยตงที่่�เป็็นที่่� ประทัับ เพื่่�อสะท้้อนถึึงความเทิิดทููนจงรััก ภัักดีีของ ป ว ง ช น ที่่�สำำนึึก ในพระ มหากรุุณาธิคุิ ุณในการ "ปลููกป่่า" และ "ปลููก คน" “อุทยานเฉลิมพระเกียรติสมเด็จพระศรีนครินทราบรมราชชนนี”


Culture Trip 05 Explore และอีีกด้้านการดำำเนิินงานของ แพทย์์อาสาสมเด็็จพระศรีีนคริิ นทราบรมราชชนนีี (พอ.สว) กา ร จััดตั้้�งโรงเ รีียนตำำรวจ ตระเวนชายแดนและกลวงภาพ เป็็นต้้นไม้้ใหญ่่มีีอัักษรพระนามา ภิิไรย ส.ว. ในกรอบน้ำ�ำหยด ประดัับอยู่่กึ่่�งกลาง เปรีียบดััง สมเด็็จพระศรีีนคริินทราบรม ราชชนนีีเป็็นเสมืือนร่ม่ โทธิ์์� ร่ม่ ไทรที่่�แผ่่กิ่่� งก้้านสาขาเป็็นลมเงา ให้ป้วงชนไทย นอกจากแผ่่นหิินแกะสลัักแล้้วภายในสวนส่่วนใน โปรดเกล้้าฯ ให้้จำำลอง "บ้้านเดิิม" ของสมเด็็จพระศรีีนคริินทราบรมราช ชนนีี ครั้้งเคย�ประทัับที่่�ชุุมชนแห่่งนี้้� ซึ่�งอ่ ยู่่ห่่างไปทางวััดอนง คาราม ไม่่เกิิน 200 เมตร ตกแต่่งภายในตามหนัังสืือ "แม่่ เล่่าให้้ฟััง" พระนิิพนธ์์ในสมเด็็จพระเจ้้าพี่่�นางเธอ เจ้้าฟ้้า กััลยาณิิวััฒนา กรมหลวงนราธิิวาสราชนคริินทร์์ ซึ่�งส่มเด็็จ ย่่าฯโปรดเกล้้าให้ปรั ้ ับเปลี่่�ยนใหม่่ถึึง 3 ครั้้ง เ�นื่่�องจากมีีความ หรููหราเกิินกว่่าที่่�ท่่านเคยทรงอาศััยอยู่่ในสมััยยัังพระเยาว์์ P r i n c e s s M o t h e r Memorial Park “อุทยานเฉลิมพระเกียรติสมเด็จพระศรีนครินทราบรมราชชนนี” credit : https://th.foursquare.com/v/อทยานเฉลมพระเกยรตสมเดจพระศรนครนทราบ รมราชชนน-somdet-phra-sri-nagarindra-the-princess-mother-memorial-park/ 4d9ad531422ea1cd203eee4c


Culture Trip 06 Explore Goowatin Islam Mosque เมื่่�อเดิินออกทางประตููด้้าน ข้้างก็็จะพบกัับ มััสยิิดกููวติิล อิิสลามหรืือสุุเหร่่าตึึกแดงแม้้ ชื่ ่�อจะเป็็นตึึกแดงแต่่เป็็นโทน ส่่วนใหญ่่สีีเขีียวเหลืือง เดิิม คืือ สำำนัักงานพระคลัังสิินค้้า ในสมััยต้้นกรุุงรัตั นโกสิินทร์์ ของสมเด็็จเจ้้าพระยาบรม มหาพิิชัยญาัติิ (ทััต บุุนนาค) ในสมััยรััชกาลที่่� 3 ซึ่� งมีี ่ ลัักษณะเป็็นตึึกก่่อด้้วยอิิฐ มอญสีีแดง จึึงเรีียกย่่าน ชุุมช น นี้้�ว่่า ย่่าน ตึึก แ ด ง บริิเวณนี้้�เป็็นที่่�ตั้้� งของชุุมชน มุุสลิิม และพ่่อค้้าอิินเดีียจาก เมืืองสุุรััตที่่�เดิินทางเข้้ามา ค้้าขายและเช่่าบ้้านทำำการค้้า อยู่่ที่่ตึ�กึแดงริมิแม่น้ำ่ �ำเจ้้าพระยา หลัังวััดอนงคาราม ทำำการ ค้้าขายผ้้าทอดิ้้� นเงิิน ดิ้้� นทอง มััสยิิดแห่่งนี้้�สร้้างขึ้้�นในราวพุุทธศัักราช 2402 ดัังมีีอัักษรจา รีกที่่�ซุ้้มประตููมััสยิิด ว่่าสร้้างปีีฮิิจเราะห์ศั์ ักราช 1280 (ประมาณพ.ศ. 2402) ต่่อมาสมเด็็จเจ้้าพระยาบรม มหาพิิชััยญาติิ ได้้บริิจาค ที่่�ดิินประมาณ 1 ไร่่ ให้้กัับ มุุสลิิมในชุุมชนนี้้� พร้้อมกัับ ยกอาคารตึึกแดงให้้เป็็น สุุเหร่่า “มัสยิดกูวติลอิสลาม(ตึกแดง)”


Culture Trip 07 Explore ลัักษณะสถาปััตยกรรมเป็็นอาคารทรงปั้้�น หยามีีลัักษณะผสมผสานระหว่่างศิิลปะไทย ยุุโรป ฝีีมืือช่างจา่กไทรบุุรีีและ เมืืองสุุรัตั ทั้้� ง งานไม้้ โลหะ งานปููน กระจกและกระเบื้้�อง ให้้ ชื่ ่� ออาคารหลัังนี้้�ว่่า "ภููติิลอิิสลาม" แปลว่่า "ความสามััคคีีและพลัังของมุุสสิิม" สิ่่�งที่่� สัังเกตุุได้้ว่่าเป็็นอาคารที่่�ปรัับปรุุงจาก สำำนัักงานพระคลัังสิินค้้ามาก่่อนคืือ ซุ้้มส่่วน โค้้งของหน้้าต่่างบานที่่�ติิดเสาจะโค้้งไม่่เต็็มวง ด้้านในมีี มิิห์์รอบ หรืือประชุุมทิิศที่่�หัันหน้้าไป ทางทิิศตะวันั ตกที่่�เป็็นที่่�ตั้้� งของ"บััยตุุลเลาะห์์" (บ้้านแห่่งอััลลอฮ์์) ที่่�อยู่่ที่่�กะอฺฺบะฮฺฺ ใจกลางขอ งมััสยิิดอััลฮารอมในนครมัักกะห์์ ประเทศซา อุุดิิอารเบีีย ด้้านบนประดัับรููปดาวเดืือน ที่่�เป็็น สััญลัักษณ์์ของชาวมุุสลิิม และด้้านข้้างมีีแท่่น แสดงธรรมที่่�เรีียกว่่า มิิมบััร ที่่�เป็็นที่่�นั่่� งของ อิิหม่่ามผู้้นำำละหมาดในมััสยิิดและให้คำ้ ำเทศนา GOOWATIN ISLAM MOSQUE “มัสยิดกูวติลอิสลาม(ตึกแดง)”


เมื่่�อมองผ่่านหน้้าต่่างที่่�ด้้านบนประดัับกระจกสีี ก็็จะพบกัับความงามของ แม่่น้ำ�ำเจ้้าพระยา สายน้ำ�ำสะท้้อนแสงแดดในยามกลางวัันกลัับทำำ ให้้จิิตใจสงบ หากมองจากระเบีียงออกไปก็็จะเห็็นท่่าน้ำ�ำที่่�เป็็นทรงโดมสีีเขีียวตามสไตล์์ของ มััสยิิดที่่�เมื่่�อสะท้้อนกัับแสงอาทิิตย์์แล้้วดููงดงามราวกัับหยกจัักรพรรดิิ เหมาะ จะไปนั่่� งเล่่นชมวิิวริมน้ำิ�ำ ในยามเย็็น(เพราะตอนนี้้�ร้้อนมาก) Culture Trip 08 Explore “มัสยิดกูวติลอิสลาม(ตึกแดง)”


Culture Trip 09 Exploreหลัังจากซึึมซัับเรื่่�องราวของศาสนาอิิสลามผ่่านสายน้ำ�ำแล้้ว เราก็็ออกเดิินทางตามโคมไฟสีีแดงที่่�เรีียงรายอยู่่ตามทางนำำ เราไปสู่่ศาลเจ้้าของนัักรบผู้้กล้้าแกร่่งและซื่่�อสััตย์์ เทพเจ้้ากวนอููศาลเจ้้ากวนอูู(คลองสาน) ถืือเป็็นศาลเจ้้าความเก่่าแก่่ที่่�มีีอายุุมากว่่า 281 ปีี แบ่่งออกเป็็น 2 ฝั่่� ง โดยฝั่่� งซ้้ายติิดริิ มแม่่ น้ำ�ำประดิิษฐานรููป จำำลองเจ้้าแม่่ กวนอิิ ม และบริิเวณท่่าน้ำ�ำ มีีรููป เคารพของสมเด็็จพระเจ้้าตากสิินมหาราชให้้ได้้กราบไหว้สะ้การะบููชา ด้้านหลัังเป็็น กราฟฟิตี้้ ิ�รููป พระเจ้้าตากกำำลัังนำำทััพล่่องเรืือไปตามแม่่ น้ำ�ำ ด้้านข้้างประดัับม้้าศึึกสองตััวและเสามัังกร มอง ดููแล้้วสวยงามและมีีความร่่วมสมััย G U A N Y U S H R I N E KLONG SAN “ศาลเจ้ากวนอู (คลองสาน)”


Culture Trip 10 Exploreด้้านขวาเป็็นศาลเจ้้ากวนอููตกแต่่งโทนสีีแดง เมื่่�อเข้้าไปภายในราวกลัับโดนสะกดด้้วยมนต์์ขลััง Mission ที่่�วิทยาิการมอบหมายให้้เราในครั้้�งนี้้�คืือ การตามหาฝรั่่� งแบกคานที่่�อยู่่ใน ศาลเจ้้า ซึ่�งเป็็น ่ การถืือเคล็็ดด้้านธุุรกิิจ มีีถ้้วย น้ำ�ำชาบริิ การสำำ หรัับใช้้ในการบููชาเทพเจ้้า นอกจากนั้้� นยัังมีีไฮไลท์์ที่่�ขาดไปไม่่ได้้อย่่าง การเสี่่�ยงเซีียมซีี ที่่�เมื่่�อเขย่่าเสร็็จแล้้วสามารถ แสกนเพื่่�อดููคำำทำำ นายได้้ ซึ่�งขอบอ ่ กเลยว่่ าคำำ ทำำนายที่่�นี่่� ล่ำ�ำลึึกมาก หากเดิินไหว้้เทพเจ้้าจนเหนื่่�อยแล้้วสามารถ แวะนั่่�งพัักกายพัั กใจได้้ที่่� คาเฟ่่อากงอาม่่า ซึ่�ง่ เป็็นเจ้้าของเดีียวกัันกัับบ้้านทรงจีีนโบราณก่่ออิิฐถืือปููนหลัังถััดไป โดยเจ้้าของบ้้านหลัังนี้้�คืือเศรษฐีีตระกููลโรงน้ำ�ำปลาเก่่าแก่่ที่่�บรรพบุุรุุษ อพยพมาตั้้� งแต่่ปลายสมััยรัชกัาลที่่� 5 ที่่�มีีชื่อ ่� ว่าเ่ รืือนทั่่�งง่่วนฮะ (โรงน้ำ�ำปลาทั่่�งง่่วนฮะ) หากคุุณสัังเกตุุจะพบว่่าทำำเลที่่�ตั้้� งบริิเวณนี้้�เหมาะ จะผลิิตสิินค้้าแปรรููปเช่น ่ น้ำ�ำปลา เครื่่�องหนััง เพราะอยู่่ติิดกัับแม่่ น้ำ�ำสะดวกต่่อการขนส่่ง วััตถุุ ดิิบและสิินค้้า หััวใจหลัั กของการหมัั ก น้ำ�ำปลาคืือ ปลาและเกลืือ เพราะฉะนั้้� นสถานที่่� ต่่อไปที่่�เราจะพาคุุณไปสัมผััสเรื่่�องราวนั่่� นก็็คืือ โรงเกลืือแหลมทอง “ศาลเจ้ากวนอู (คลองสาน)”


Culture Trip 11 Explore เราเ ดิินทาง ผ่่านบน ถ นนเ ส้้ น อิิ ฐ แ ด ง บรรยากาศโดยรอบเต็็มไปด้้วยกลิ่่� นไอของวิถีิ ี ชีวิีิต มีีภาพกราฟฟิกตี้้ ิ�ตกแต่่งอยู่่บนฝาผนััง ช่วยใ ่ห้ก้ารเดิินทางมีีชีวิีิตชีวา ระหีว่่างทางเรา ได้้พบคุุณตาที่่�กำำลัังทำำ โมเดลแมลงป่่องจาก กระดาษลัังเป็็นงานอดิิเรกที่่�สุุดยอดมาก น่่า เสีียดายที่่�ตอนนี้้�คุุณตายัังต่่อไม่่เสร็็จ ไม่่อย่่าง นั้้� นเราคงได้้เห็็นสุุดยอดผลงานแน่่ๆ เมื่่� อเดิินต่่อไปจนเกืือบสุุด ปลายทางเราก็็ได้้พบกัับชาย คนหนึ่่�งถืือไม้้เท้้าอยู่่ราวกัับ เป็็น NPC ในเกม ชื่อของ ่� คุุณ ปู่่คนนั้้� นคืือ เฮีียกิิติิ กิิตติิมคะ ปุุญโญ ‘เฮีียเจี่่ย’ เจ้้าของ โกดัังโรงเกลืือแหลมทอง โรง เกลืือที่่�สำำคััญในการส่่งออก เกลืือ ที่่�เป็็นวััตถุุดิิบหลัักใน การถนอมอาหาร โดยท่่านได้้ เล่่าว่่าสมััยก่่อนคลองสานมีี โรงเกลืืออยู่่สามแห่่ง โรง เกลืือแหลมทองคืือหนึ่่�งใน นั้้�น นำำเข้้าเกลืือจากทาง สมุุทรสาครและสมุุทรสงคราม บรรจุุเรืือกระแชงล่่องมาทาง คลองด่่าน เข้้าคลองคะนอง ออกแม่่น้ำ�ำเจ้้าพระยามาขึ้้�นที่่� หน้้าโรงเกลืือ ในยุุคที่่�รุ่่งเรืือง ที่่�สุุด ช่่วงปีี 2520-2524 เคยส่่งเกลืือได้้มากกว่่าวัันละ 1,000 ตััน ปััจจุุบัันแม้้ไม่่ได้้ คึึกคัักเหมืือนเดิิม แต่่ก็็ยัังมีี การเก็็บเกลืือไว้้ที่่�นี่่� ซึ่�งเป็็น ่ สถานที่่�ที่่�มาประวิิติิศาสตร์ที่่ ์� เก่่าแก่่มากๆ Kluea Warehouse “โรงเกลือแหลมทอง”


Culture Trip 12 Explore เมื่่�อเข้้าไปข้้างในเราก็็จะพบกัับที่่�โม่่เกลืือ โดยที่่� โม่่เกลืือจำำ เป็็นต้้องใส่่น้ำ�ำ ไม่่เช่น่ นั้้� นเกลืือจะไม่่ ออกมา คำำถามต่่อมาคืือทำำยัังไงให้้เกลืือไม่่ ละลาย คำำตอบก็็คืือ การทำำ ให้้น้ำ�ำที่่�ล้้างเค็็ม เท่่ากัับเกลืือ โดยน้ำ�ำเกลืือที่่�ใช้ล้้างก็็ได้้จากการ ล้้างเกลืือก่่อนหน้้านั้้�นนั่่�นเอง นอกจากให้้ ความรู้้แล้้วเฮีียกิิติิยัังให้้เราชิมิดอกเกลืือ ซึ่�ง่ เกิิดจากเกลืือที่่�โดนเผาด้้วยแดดตอนเช้า้ทำำ ให้้ ตกผลึึกเป็็นดอกเกลืือลอยขึ้้�นมา รสชาติของ ด อ ก เ ก ลือ จ ะ เค็มแบบ ก ล มก ล่ อ ม ไม่เค็มแหลม เหมือนเกลือ ป่น เขาว่ากัน ว่าติดหวาน นิดๆแต่อาจ จะเพราะพวก เราหยิบก้อน ใหญ่ไปหน่อย จึ ง รั บ ไ ด้ เพียงรสชาติ เ ค็มเ ท่ า นั้น (หัวเราะ) Laem Thong “โรงเกลือแหลมทอง”


Culture Trip 13 Explore หลัังจากได้้ลิ้้�มรสชาติิเค็็ม ของเกลืือลงท้้องเราก็็ออก เดิินทางเลีียบแม่น้ำ่ �ำเจ้้าพระยา เพื่่� อไปหามื้้�อเที่่�ยงที่่�ตลาด ท่่าดิินแดง ระหว่่างระยะทาง สั้้� นๆนี้้�เราได้้ทราบเรื่่�องราว มากมาย อย่่างเช่่นศาลเจ้้าแขกที่่�ตั้้� งอยู่่ข้้างทางหลัังนี้้� ไกด์์เล่่าให้้ฟัังว่่าแต่่ก่่อนมีีคนนำำหััวหมููมาไหว้้ บ่่อยๆ แต่่ศาลเจ้้าหลัังนี้้�เป็็นอิิสลาม จึึงมีีป้้าย ปิิดประกาศว่่า เจ้้าเป็็นแขก อย่่าเอาหมููมาไหว้้ ก็็เป็็นอีีกเรื่่�องเล่่าต่่อจากนั้้� นเมื่่�อเดิินมาเรื่่�อยๆ ไกด์์เล่่าให้้ฟัังอีีกว่่า นอกจากเกลืือจะเป็็น ปััจจััยสำำคััญในการหมัักน้ำ�ำปลาแล้้ว ยัังใช้้ใน การหมักัหนัังอีีกด้้วย แถวนี้้�จึึงเป็็นที่่�ตากหนััง นอกจากหนัังสััตว์แ์ล้้ว หางวัวัก็็สามารถนำำ ไป แปรรููปได้้เช่นกััน โดย ่นำำ ไปทำำแปรงหรืือพู่่กััน สะพานเลียบริมแม่น้ำ เจ้าพระยา


Culture Trip 14 Explore วััดทองธรรมชาติิวรวิิหาร (วััดทองบน) เป็็นวััดโบราณที่่�สร้้างมาตั้้� งแต่่สมััยอยุุธยา แต่่ไม่่มีีหลัักฐานปรากฏว่าใครเป็็นผู้้ ่สร้้าง เมื่่�อ ครั้้งในอ �ดีีตเรีียกวััดแห่่งนี้้�ว่่า “วััดทองบน” คู่่ กัับวััดทองนพคุุณซึ่�ง่นิิยมเรีียกกัันว่่าวััดทอง ล่่าง ในสมััยรัชกัาลที่่� 1 ต่่อมาในสมััยรัชกัาล ที่่� 3 พระองค์์ก็็ได้้โปรดเกล้้าฯ ให้ปฏิ้ ิสัังขรณ์์ วัดจนเสัร็็จสมบููรณ์์ และได้้พระราชทานชื่อ ่� วัดั ว่่า "วััดทองธรรมชาติิ พระประธานภายในพระอุุโบสถแห่่งนี้้�เป็็น พระพุุทธรููปปางมารวิิชััย ซึ่�งพระบาทส ่มเด็็จ พระเจ้้าอยู่่หััวรัชกัาลที่่�9ทรงได้้พระราชทาน นามแก่่พระประธานองค์์นี้้�ว่่า "พระพุุทธชิิน ชาติิ มาศธรรมคุุณ" และในส่่วนภาพจิติรกรรม ฝาผนัังภายในพระอุุโบสถนั้้� น เป็็นภาพไตรภููมิิ โดยด้้านข้้างของพระอุุโบสถเป็็นภาพเทพ ชุุมนุุมและพุุทธประวััติิ Wat Thongthammachat [Wat Thongbon] วัดทองธรรมชาติวรวิหาร (วัดทองบน)


และที่่�โดดเด่่นคืือในส่่วนของฝาผนัังตรงข้้าม พระประธานเป็็นภาพพระพุุทธประวััติิตอน มารผจญ โดยพระพุุทธองค์์นั่่� งสมาธิิใต้้ต้้น โพธิ์์� ด้้านล่่างเป็็นพระแม่่ธรณีีที่่�บิิดม้้วยผม เป็็นสายธาราบุุญที่่�พระพุุทธองค์์ทรงบำำเพ็็ญ ในทุุกชาติิเพื่่�อขัับไล่่เล่่ามารผจญ ด้้านล่่างสุุด เป็็นยักษ์ั ์สีีเขีียวมีีนามว่า ่กาล แปลว่าเวลา โดย ่ กำำลัังกลืืนกิินพญานาคที่่�พัันรอบภพทั้้� ง 3 เป็็นการสื่่�อความหมายว่่า เวลาได้้กลืืนกิินทุุก สิ่่� งไม่่มีีสิ่่� งใดที่่�หลีีกหนีีกาลเวลาได้้ แต่่คำำสอน ของพระพุุทธเจ้้าเป็็น อกาลิิโก หมายความว่่า พระธรรมคำำสั่่� งสอนของพระพุุทธเจ้้านั้้� นให้้ ผลอยู่่เหนืือกาลเวลา ที่่�น่่าสนใจคืือในสมััยนั้้� น ไม่่มีีนาฬิิกาที่่�เป็็นสััญลัักษณ์์แทนเวลา ผู้้คนที่่� นัับถืือเทวนิิยมจึึงจำำ ลองเวลาเป็็นยัักษ์์ที่่�ชื่ ่� อ กาลขึ้้�นมากลืืนกิินทุุกอย่่าง อีีกสิ่่� งที่่�ส่่งให้ที่่ ้ �นี่่�โดดเด่่นคืือสิ่่� งก่่อสร้้างสีีขาว ข้้างวััดที่่�เรีียกว่่า ฉากลัับแลเชื่อ ่� ว่่าน่่าจะได้้รัับ อิิทธิิพลจากชาวจีีนผ่่านการค้้าแลกเปลี่่�ยน โดยเฉพาะในสมััยรัตั นโกสิินทร์์ พบการติิดตั้้� ง ลัับแลทั้้� งในเขตพระราชวัังและวััด ใช้สำ้ ำหรัับ เป็็นที่่�ป้้องกัันไม่่ให้้เห็็นภายในวััด และเป็็นที่่�ให้้ พระสงฆ์์จััดระเบีียบจีีวรให้้เข้้าที่่�ก่่อนขึ้้�นไป ประกอบพิิธีกีรรม Culture Trip 15 Explore วัดทองธรรมชาติวรวิหาร (วัดทองบน)


Culture Trip 16 Explore Wat Thong Noppakhun [Wat Thonglang] วััดทองนพคุุณ (วััดทองล่่าง) สร้้างขึ้้�นสมััยอยุุธยาตอนปลาย ต่่อมาพระยาโชฎึึกราชเศรษฐีี (ทอง จีีน) ได้้ เ ป็็ น ผู้้บููรณะ ซ่่อมแซม และถวายให้้เป็็นพระ อารามหลวงในสมััยพระบาท สมเด็็จพระนั่่�งเกล้้าเจ้้าอยู่่หััว และบููรณปฏิิสัังขรณ์์ใหญ่่อีีก ครั้้� งในสมััยพระบาทสมเด็็จ พระจอมเกล้้าเจ้้าอยู่่ สถาปััตยกรรม อุุโบสถเป็็นหลัังคาลด 2 ชั้้น ชั้้� หน้้าบัันสลัักลวดลาย ด้้านหน้้ามีีรููปเทพอุ้้มผ้้า ไตร ด้้านหลัังมีีพานรองบาตร หน้้าต่่างเป็็น ช่่องกลม หน้้านางด้้านข้้าง ข้้างละ 4 ช่่อง ลวดลายปิิดทองประดัับกระจก ส่่วนพระวิหาริ หลัังคาลด 2 ชั้้น ไ ชั้้�ม่่มีีช่อฟ้้า ใบระ ่กา ถืือปููน เกลี้้�ยง หน้้าบัันประดัับกระเบื้้�องสีีและถ้้วย จาน ชาม อาคารก่่ ออิิฐทรงไทยสมััย รัตั นโกสิินทร์ต์อนต้้น ภายในประดิิษฐานของ พระพุุทธรููปหลายร้้อยองค์์ มณฑป เป็็นที่่� ประดิิษฐานรอยพระพุุทธบาทจำำลองสร้้างใน รัชกัาลที่่� 4 พระเจดีีย์์องค์์ใหญ่่ย่่อเหลี่่�ยมไม้้ สิิบสอง วัดทองนพคุณ (วัดทองล่าง)


โดยพระบาทสมเด็็จพระนั่่� งเกล้้าเจ้้าอยู่่หััวท่่าน ต้้องการสถาปััตยกรรมที่่�โดดเด่่น จึึงได้้ปรัับ เปลี่่�ยนส่่วนอาคารบางส่่วนให้้มีีเอกลัักษณ์์ และร่่วมสมััย อาทิิเช่น่ • กรอบทวารประตูู และหน้้าต่่าง ที่่�ดีีไซน์์เป็็น เครื่่�องสููงของพระ ตาลปััตรพััดยศ กรอบ หน้้านาง สัังเกตได้้จากกรอบหน้้าประตููที่่� เป็็น ชฎา มีียอดแหลม มีีกรรเจีียก และอุุบะ มาลััยลอยยาวลงมา ให้้ความรู้้สึกึสวยงาม โดดเด่่น และปราณีี • ซุ้้มเสมา โดยท่่านออกแบบให้รููป้ทรงเทีียน ด้้านบนประดัับดอกบััวที่่�เป็็นตััวแทนของ เป ลวไฟและ ปััญญา ด้้ า น ใ น เ ป็็ น ที่่� ประดิิษฐานของใบเสมา Culture Trip 17 Explore วัดทองนพคุณ (วัดทองล่าง)


ศิิลปกรรม ภายในพระอุุโบสถ พระประธานในอุุโบสถ เป็็นพระพุุทธรููปปั้้�น ปางมารวิิชััย จิิตรกรรมฝาผนัังในพระอุุโบสถ เป็็นเรื่่�องมหาเวสสัันดรชาดก เขีียนโดยพระครููกสิินสัังวร ด้้านหลัังพระประธานมีีภาพจิิตรกรรมฝาผนัังเป็็นรููปพระวิิสููตรหรืือผ้้าม่่าน และมีีเหล่่าทวย เทพคลี่่�พระวิิสููตรออกมาทั้้� งด้้านซ้้ายและขวา Culture Trip 18 Explore วัดทองธรรมชาติวรวิหาร (วัดทองบน)


Culture Trip 19 Explore Cheechinkhor และแล้้วเราก็็เดิินทางมาถึึงสถานที่่�สุุดท้้าย “วััดจีีจิินเกาะ” หรืือ สมาคมเผยแผ่่คุุณธรรม เต็็กก่่า เป็็นวััดจีีนเก่่าแก่่ในลััทธิิเต๋๋า ความ สวยงามของสถาปััตยกรรมได้้สะกดเรา ไ ว้้ทัั นทีีที่่�ก้้าวข้้ามซุ้้มปร ะตููเข้้าไป โดย สถาปััตยกรรมของที่่�แห่่งนี้้�เป็็นแบบจีีน ประยุุกต์์ร่่วมสมััย การจััดวางตำำแหน่่งสิ่่� ง ปลููกสร้้างนั้้� นอิิงตามหลัักฮวงจุ้้ย เทวรููปของ เทพเจ้้า และรููปเซีียนต่่างๆ เป็็นงานหล่่อด้้วย เนื้้�อทองสำำริิดแท้้ หลัังจากบอกเล่่าเรื่่�องราวเสร็็จ วิิทยากรก็็มีี มิิชชั่่นใ ชชั่่�ห้้พวกเราได้้ค้้นหาสััตว์ม์งคลที่่�อยู่่ตาม ที่่�ต่่างๆและค้้นหาความหมาย ตััวแรกคืือ ค้้างคาวที่่�มีีความหมายว่่า โชคลาภ โชคดีี นิิยมนำำมาตกแต่่งเป็็นลวดลายบนสิ่่� งของ เครื่่�องใช้้ ภาชนะดิินเผา และสถาปััตยกรรม ตััวที่่�สองคืือ กวาง เป็็นตััวแทนของความมั่่งมีี � ศรีสุีุข ช่่วยให้้สิ่่� งที่่�สมหวัังปรารถนา นิิยมนำำ มาทำำ เป็็นรููปปั้้�นหรืือภาพเขีียน และตััวตััวท้้าย คืือ ลููกมัังกร 9 ตััว เป็็นสััญลัักษณ์์ของพลััง อำำนาจ และความยิ่่งให �ญ่่ นิิยมนำำมาทำำ เป็็นรููป ปั้้�นหรืือภาพเขีียนเช่นเ่ดีียวกัับกวาง “สมาคมเผยแผ่คุณธรรม เต็กก่า จีจินเกาะ”


Culture Trip 20 Explore การเดิินทางของเราจบลงที่่�นี่่� น่่าเสีียดายที่่�เรา ไม่่ได้้ไปเยี่่�ยมชมป้้อมป้้องปััจจามิิตร แต่่การ เดิินทางในครั้้ง� นี้้�ก็็ทำำ ให้้เราได้้พบกัับเรื่่�องราว มากมาย เรากล่่าวขอบคุุณและกล่่าวอำำลา วิิทยากรและเพื่่�อนร่่วมทางทุุกคน ก่่อนเดิิน ย้้อนกลัับมาขึ้้�นรถประจำำทางสาย 20 ที่่�ตลาด ท่่าดิินแดงอีีกครั้้�ง ลาก่่อนคลองสานท่่าดิินแดง สิ่่�ง ที่่�โดดเ ด่่ น ที่่�สุุดของ วััด แ ห่่ ง นี้้� คืือ “พระมหาธาตุุเจดีีย์์พระจอมชาตรีีไทยจีีน เฉลิิม” ได้้สร้้างขึ้้�นในวาระครบรอบ 50 ปีีของ การก่่อตั้้� งสมาคม โดยเป็็นเจดีีย์์สููง 8 ชั้้น ใน ชั้้� ภาษาจีีนเรีียกว่่า ถะ แปลว่่าสถููปสำำหรัับ ประดิิษฐานพระบรมสารีีริิกธาตุุ เมื่่�อเราใช้้ ความเพีียรพยายามในการขึ้้�นไปจนถึึงชั้้นบนชั้้� สุุด สิ่่� งที่่�เราจะได้้พบคืือ ความว่่างเปล่่าตาม ความเชื่ ่� อของลััทธิิเต๋๋า แต่่เมื่่�อขึ้้�นไปเราจะไม่่ ได้้พบกัับห้้องโล่่งๆเพีียงอย่่างเดีียว แต่่จะมีี แผ่่นหิินกลมๆที่่�สื่่�อถึึงบ่่อเก็็กหรืือความว่่าง เปล่่านั่่� นเอง นอกจากนั้้� นยัังสามารถชมวิิว แม่่น้ำ�ำเจ้้าพระยาและย่่านคลองสาน-ท่่าดิิน แดนได้้แบบ 360 องศาอีีกด้้วย “สมาคมเผยแผ่คุณธรรม เต็กก่า จีจินเกาะ”


ร้้านขนมคาเฟ่่สไตล์บ้์ ้านเก่่าที่่ตั้้�ง�ร้้านอยู่่ ในบ้้านสไตล์์รัตั นโกสิินทร์ที่่ ์ �มีีอายุุถึึง 200 ปีี เมื่่�อได้้เข้้าไปกิินแล้้วนอกจากจะได้้เพลิิดเพลิิน จากขนมอร่่อยที่่�เป็็นเอกลัักษณ์์แล้้วยััง สามารถขอพรได้้หลัังกิินเสร็็จ โดยสามารถ รัับน้ำ�ำชาเพื่่�อไปถวายสักกัระเทพเจ้้ากวนอููด้้วย ประวััติิของร้้านอากงอาม่่า ร้้านอากงอาม่่า เป็็นร้้านที่่�ตั้้� งอยู่่ในบ้้านเรืือนไทยเก่่าๆหลัังนึึง ซึ่�ง่ถููกสร้้างมาตั้้� งแต่่สมััยรัชกัาล 7 หรืือราวๆ ปีีพ.ศ. 2472 โดยที่่�บ้้านหลัังนั้้� นเป็็นจุุดเริ่่ม� ตัันของตระกููลจีีน”ทั้้� งสมบัติั ิ” ซึ่�งเป็็น ่ตระกููลผู้้ ก่อต้ ังผลิตและจำ หน่าย “น้ำปลาตรารวงทอง” โดยที่เป็นบ้านที่อัดแน่นไปด้วยประวตั ิศาสตร์ ของกรุงธนบุรี จนกระทั่ งกลายมาเป็นร้าน ‘อากงอาม่า” ซ่งบรรยาึกาศในร้านนั้ นสงบ ให้ ตวามรู้สึกเหมือนอยู่เมืองจีนแบบคลาสสิค ร้านตั้ งอยู่ติดริมแม่น้ำ เจ้าพระยาทำ ให้ยิ่ งมี บรรรยากาศที่ร่มร ื่ นมีลมพักเย็นสบาย อา หารใร้านจะเน้นขายขนมแล้วน้ำ ที่เมื่อได้ลอง แล้วชวนย้อนอดีตไปในวัยเด็กและด้วยราคา ที่ถูก สามารถจับต้องได้และบรรยากาศชวน ย้อนอดีต จึงเป็นหนึ่งในร้านที่ไม่ควรพลาด Culture Trip 21 Secret foods My Grandparent’s House “ร้านบ้านอากงอาม่า” https://www.amarintv.com/food-guide/restaurant/23381 https://www.ryoiireview.com/restaurant/view/9371


ร้้านอาหารดิินแดงโภชนา ที่่�ทำำ อาหารได้้เลิศิรส และมีีคุุณภาพราวกัับภััตราคารที่่�นึึง ซึ่�ง่ร้้านได้้ เปิิดมากว่า 50 ่ ปีีแล้้ว เป็็นอีีกหนึ่่�งร้้านที่่�ไม่่ควร พลาด โดยอาหารที่่�ร้้านดิินแดงโภชนา จะเป็็น อาหารทะเลสไตล์์จีีน เช่น ่ ปููผััดเต้้าซี่่� หน้้อไม้้ ทะเลเจี้้�ยน ปลากระพงนึ่่�งเต้้าซี่่� โดยราคาเป็็นรา คากลางๆที่่�สามารถจัับต้้องได้ตั้้งแ�ต่่หลักสิั ิบถึึง หลัักพัันหากพููดถึึงย่่านท่่าดิินแดง ร้้านอาหาร ใ น ตำำนาน ที่่� ผู้้ค น ต้้องพููด ถึึ ง ต้้อง ร้้า น “ท่่าดิินแดงโภชนา”เรีียกได้้ว้้าเป็็นร้้านอาหาร ขนาดกลางๆ แต่่ได้้ความรู้้สึกึระดัับภััตตาคาร ใหญ่่ ร้้านท่่าดิินแดงโภชนาเป็็นร้้านดัังในแถว ย่่านท่่าดิินแดงที่่�เป็็นที่่�พููดถึึง ไม่ว่าจะเป็็น ่ตลาดสดท่่าดิินแดงหรืือที่่�อยู่่แถว นั้้น เป็็น �ร้้านที่่�โดดเด่่นหาได้้ไม่่ยาก หน้้าร้้านจะมีี ซาลาเปานึึงขายลููกล่่ะเพีียงหลักสิั ิบ มีีถึึง 4 ไส้้ ด้้วยกััน ส่่วนอาหารในร้้านเมนููที่่�โดดเด่่นของ ทางร้้านจะเป็็นเมนููอหารทะเล รสชาติิราบรสถึึง เครื่่�อง และใช้วั้ตถุัดิุิบสดใหม่ทุ่กุจาน ที่่�สำคัำ ัญ ราคาไม่่แพงเริ่่� มตัันเพีียงหลัักสิิบเท่่านั้้�น นอกจากนี้้ยั�ังมีีเมนููเป็็ดที่่�เป็็นเอกลักัษณ์์ซึ่�งเรา ่ จะรู้้กัันได้้อยู่่แล้้วว่่าเป็็ดเป็็นเมนููที่่�ทำำยากหาก ทำำ ได้้ไม่ดี่ ีอาจทำำ ให้้คาวได้้ แต่ที่่นี้้� �สามารถทำำเมนูู เป็็ดออกมาได้้ดีีเลยสามารถกิินได้้เพลิินๆ ร้้าน อาหารที่่�มีีระดัับภัตัราคารแต่่ราคาถููกแบบนี้้� คง ไม่่สามารถบรรยายออกมาเป็็นคำำ ได้้มีีแต่่ต้้อง ไปลองเองสักัครั้้ง� Culture Trip 22 Secret foods Tha Din Daeng Pochana “ท่าดินแดงโภชนา” https://www.matichonacademy.com/content/review/article_30894


Culture Trip 23 Impression โดยส่่วนใหญ่่คนมัักไปเที่่�ยวเพื่่�อความสนุุกสนาน หรืือเพื่่�อพัักผ่่อน แต่่การออกไปท่่องในรููป แบบของ Culture trip เป็็นรููปแบบที่่�มีีเสน่่ห์์และสามารถสร้้างความประทัับใจที่่�แตกต่่างกััน ออกไป "การออกไปท่่องเที่่ยวของแต่่ละคนมัักมีีจุุดประสงค์์ที่่แตกต่่างกััน" Impression


Culture Trip 24 Impression โดยส่่วนใหญ่่คนมัักไปเที่่�ยวเพื่่� อความ สนุุกสนาน หรืือเพื่่�อพัักผ่่อน แต่่การออกไป ท่่องในรููปแบบของ Culture trip เป็็นรููปแบบ ที่่�มีีเสน่่ห์์และสามารถสร้้างความประทัับใจที่่� แตกต่่างกัันออกไป ความประทัับใจของการเดิินเที่่�ยวในคลองสาน นั้้� นคืือ การที่่�ได้้เดิินทางพร้้อมศึึกษาวิิถีีชีีวิิต ของคนในย่่านนั้้� นถืือเป็็น Living culture ให้้ เรานั้้�น ได้้ ศึึกษาความเป็็ น อยู่่ช่่วงสมััย ประวััติิศาสตร์์เมื่่�อ 200-300 ปีีที่่�เเล้้ว ซึ่�ง่ ปััจจุุบัันนั้้� นการดำำเนิินชีีวิิตของคนเหล่่านั้้� นก็็ ยัังไม่่ได้้เปลี่่�ยนไปซะทีีเดีียว เพราะฉะนั้้� นการ มาท่่องเที่่�ยวซึ่�งเป็็นส ่ถานที่่�ที่่�มีีมรดกทาง วััฒนธรรมจะทำำ ให้้เราได้้ศึึกษาประวััติิความ เป็็นมาของชุุมชนซึ่�งหา ่อ่่านไม่่ได้้ในหนัังสืือ การท่่องเที่่�ยวในครั้้ง� นี้้�นอกจากจะสร้้างความ ประทัับใจ ก็็มีีบางอย่่างที่่�สะท้้อนออกมาให้้เห็็น ให้้วงจรของการ สร้้างขึ้้� น มีีอยู่่ และ เปลี่่�ยนแปลงหรืือหายไป ถึึงแม้้ว่่าจะไม่่ได้้เห็็น ทุุกบ้้านในสมััยอดีีตจากการที่่�เศรษฐกิิจ เติิบโตขึ้้�น จึึงเป็็นที่่�น่่าเสีียดายที่่�ไม่่ได้้เห็็นด้้วย ตาตััวเอง เหลืือเพีียงไว้้เพีียงข้้อความที่่�ถููก เล่่าขานต่่อกัันมา บ้้างก็็ถููกพััฒนาจนไม่่เหลืือ เค้้าโครงเดิิม บ้้างก็็ถููกมููลนิิธิปรั ิ ับปรุุงสถานที่่� หรืือ ถููกใช้พื้้�นที่่�โดยห้้างสรรพสิินค้้าจนจำำ เป็็น ต้้องรื้้�อถอนออกไป แต่่ทั้้� งนี้้�ก็็เพื่่�อประโยชน์์ ของส่่วนรวมไม่่ว่่าจะเป็็น ผู้้อยู่่อาศััยดัังเดิิม หรืือ นัักท่่องเที่่�ยว แต่่ส่่วนใหญ่่ก็็สามารถ ศึึกษาภาพรวมของความเป็็นมาจากสถานที่่� ได้้เช่นกััน ่


"การเดิินทางได้้สอนอะไรหลายๆ อย่่าง โดยเฉพาะเรื่่�องราวระหว่างทาง ่ โลกใบนี้้�เต็็มไปด้้วยความมหัศัจรรย์์ ถ้้าไม่่ออกเดิินทางก็็ไม่่มีีวัันค้้นพบ" อาร์ม อัมรินทร์ 63120501222 ต้า จักรินทร์ 63120501204 อุ้ม ชลลดา 63120501205 อู๋ ศุภกร 63120501217 คิม วชิรวินทร์ 63120501230


Click to View FlipBook Version