4 ดุลยภาพของตลาด

บทท่ี 3
ดุลยภาพของตลาด

1. การกาหนดราคาและดุลยภาพตลาด
2. การเปลีย่ นแปลงภาวะดุลยภาพ
3. การเขา้ แทรกแซงราคาของรฐั บาล
4. ตลาดและการแขง่ ขนั

การกาหนดราคาและดลุ ยภาพตลาด

ดุลยภาพของตลาด (Market Equilibrium) คือ ภาวะท่ีปริมาณความต้องการเสนอซ้ือเท่ากับ

ปริมาณความตอ้ งการเสนอขาย ณ ระดับราคาใดราคาหนึ่ง โดยท่ีเส้นอุปสงค์ตดั กับเส้นอุปทาน ซึ่งเรียกวา่ จุด

ดุลยภาพ (Equilibrium Point) โดยระดับราคาดังกลา่ ว คือ ราคาดุลยภาพ (Equilibrium Price) และปริมาณ

นัน้ คือ ปรมิ าณดลุ ยภาพ (Equilibrium Quantity)

ราคาสนิ คา้ จุด E1 คือ จุดดุลยภาพ

P1 S1 Q1 คือ ปริมาณดุลยภาพ
E1

P1 P1 คือ ราคาดุลยภาพ

0 D1 ปรมิ าณสินค้า (Q)
Q1

2

ราคาสินคา้ (P) บาท S1 จุด E1 คือ จดุ ดุลยภาพ
ปริมาณดุลยภาพ = 1000 หน่วย
E1 ราคาดุลยภาพ = 100 บาท
100
ปริมาณสนิ ค้า (Q) หนว่ ย
0 D1
Q1

อุปทานส่วนเกิน (Excess Supply) หมายถงึ ปรมิ าณเสนอขายมากกวา่ ปริมาณเสนอซือ้

ราคาสนิ ค้า (P) บาท S1 ณ ราคา 120 บาท เกดิ อุปทานส่วนเกนิ
โดย อปุ ทานสว่ นเกนิ
เกิดเส้นอปุ ทานสว่ นเกิน = 1,400 – 600 = 800 หนว่ ย
อุปทานสว่ นเกิน 800 หน่วย
120

E1
100

D1

ปริมาณสนิ คา้ (Q) หนว่ ย

600 1,000 1,400

3
อุปสงค์ส่วนเกนิ (Excess Demand) หมายถึง ปรมิ าณเสนอซือ้ มากกวา่ ปริมาณเสนอขาย

ราคาสินค้า (P) บาท

S1

E1 ณ ราคา = P3 เกิด อปุ สงค์
P1 สว่ นเกนิ โดยอุปสงค์ส่วนเกนิ

= cd

P3

เกิดเส้นอปุ สงค์สว่ นเกิน D1

c Q1 ปรมิ าณสนิ คา้ (Q) หนว่ ย

d

4

การเขียนกราฟแทนคา่ ตวั เลขราคาสินค้า

ราคาสนิ คา้ (P) บาท

S1

E1 ณ ราคา = 80 เกิด อุปสงค์
100 ส่วนเกนิ โดยอปุ สงคส์ ว่ นเกิน

= 1,300 – 700 = 600 หน่วย

80

เกิดเส้นอปุ สงค์สว่ นเกิน D1

ปริมาณสนิ คา้ (Q) หนว่ ย

700 1,000 1,300

5

การเปลย่ี นแปลงภาวะดุลยภาพ

ภาวะดุลยภาพของตลาดจะเปล่ียนแปลง กต็ อ่ เมอ่ื ปจั จยั โดยออ้ มของอปุ
สงค์หรอื อปุ ทานเปลีย่ นแปลงไป ทาให้เสน้ อุปสงคห์ รอื อปุ ทานยา้ ยไปทง้ั เสน้ โดยการ
เปลีย่ นแปลงภาวะดลุ ยภาพของตลาดอาจเกิดข้นึ ไดใ้ น 3 กรณี คอื

1. อุปสงค์เปลย่ี นแปลง โดยทอี่ ุปทานคงที่
2. อุปทานเปลี่ยนแปลง โดยทอี่ ุปสงคค์ งท่ี
3. ทง้ั อุปสงคแ์ ละอปุ ทานเปลีย่ นแปลง

ตัวอยา่ ง
อุปสงค์เปลย่ี นแปลง โดยท่อี ุปทานคงท่ี

ราคาสนิ คา้ (P) บาท

S1

E2 กรณี อปุ สงคเ์ พิม่ ข้นึ
P2

E1
P1

D2

D1

0 ปรมิ าณสนิ ค้า (Q) หน่วย

Q1 Q2

6

ราคาสนิ ค้า (P) บาท S1

E1 กรณี อุปสงค์ลดลง
P1

E3
P3

D2

D3

0 ปรมิ าณสนิ คา้ (Q) หน่วย

Q3 Q1

7

อปุ ทานเปลย่ี นแปลง โดยที่อปุ สงค์คงที่ อปุ ทานจดุ ดุลยภาพ

ราคาสนิ คา้ (P) บาท

S1

E1
P1

D1

0 ปริมาณสนิ ค้า (Q) หน่วย

Q1

ราคาสนิ ค้า (P) บาท S1
S2
P1
P2 E1 กรณี อุปทานเพม่ิ ขนึ้

E2

D1

D3

0 ปริมาณสนิ ค้า (Q) หน่วย

Q1 Q2

8

ราคาสนิ คา้ (P) บาท S3 S1

P3 E3 กรณี อปุ ทานลดลง
P1 E1

D1

0 ปรมิ าณสนิ คา้ (Q) หนว่ ย

Q3 Q1

9

ท้งั อปุ สงคแ์ ละอุปทานเปลยี่ นแปลง

กรณี อุปสงค์เพ่ิม อปุ ทานเพิ่ม ทาใหป้ ริมาณเพ่มิ ขึน้ แต่ราคาเป็นได้
ทัง้ 3 แบบ คือ ทง้ั เพม่ิ ขึน้ คงที่ และลดง

ราคาสนิ คา้ (P) บาท

S1
S2

E3

P2 E2
P1 E1

D2

0 D1 ปริมาณสินค้า (Q) หนว่ ย

Q1 Q2

ราคาสินค้า (P) บาท

S1
S2

E3
E1 E2
P1

D2

0 D1 ปริมาณสนิ ค้า (Q) หน่วย

Q1 Q2

10

ราคาสนิ คา้ (P) บาท

S1
S2

E3

P1
E2

P2 E1

D2

0 D1 ปริมาณสนิ คา้ (Q) หน่วย

Q1 Q2

11

กรณี อปุ สงค์เพม่ิ อปุ ทานลด ทาใหร้ าคาเพมิ่ ข้นึ แตป่ ริมาณเป็นได้
ทงั้ 3 แบบ คอื ทงั้ เพิ่มข้ึน คงที่ และลดลง

ราคาสินค้า (P) บาท S2 ปริมาณสินคา้ (Q) หนว่ ย
S1
E2
P2 D2
D1
P1
E1

0

Q1 Q2

ราคาสินคา้ (P) บาท S2
S1
P2
P1 E2

E1

D2

0 D1 ปริมาณสนิ คา้ (Q) หน่วย

Q1 Q2

12

ราคาสนิ คา้ (P) บาท ปรมิ าณสนิ ค้า (Q) หน่วย

S2
S1

E2
P2
P1

E1

D2
D1
0

Q2 Q1

13

กรณี อปุ สงค์ลด อุปทานลด ทาใหป้ รมิ าณลดลง แตร่ าคาเปน็ ไปได้
ทัง้ สามแบบ คอื ทั้งเพม่ิ ข้นึ คงท่ี และลดลง

ราคาสนิ คา้ (P) บาท

S2
S1

E1 ปริมาณสนิ คา้ (Q) หนว่ ย
P1
P2 E2

D1

D2

0

Q2 Q1

ราคาสนิ ค้า (P) บาท

S2
S1

E2 E1
P1

D2

0 D1 ปริมาณสนิ ค้า (Q) หน่วย

Q2 Q1

14

ราคาสนิ คา้ (P) บาท S2
S1
E2
P2 E1
P1
D2 D1
0
Q1 ปรมิ าณสนิ ค้า (Q) หน่วย
Q2

15

กรณี อุปสงคล์ ด อุปทานเพม่ิ ทาให้ราคาลดลง แตป่ ริมาณเป็นไปได้
ทั้ง 3 แบบ คอื ทงั้ เพ่ิมข้ึน คงที่ และลดลง

ราคาสนิ ค้า (P) บาท

S2
S1

E1 ปริมาณสินคา้ (Q) หนว่ ย
P1 ปรมิ าณสินค้า (Q) หน่วย
P2 E2

D1

D2

0

Q2 Q1

ราคาสนิ คา้ (P) บาท S1
S2
P1 E1
P2 E2

D1

D2
0

Q1

16

ราคาสนิ คา้ (P) บาท S1
S2
E1
P1

P2 E2 ปรมิ าณสนิ คา้ (Q) หน่วย
D1

D2

0

Q1 Q2

17

การเข้าแทรกแซงราคาของรฐั บาล
การเข้าแทรกแซงราคาของรฐั บาล เนอ่ื งจากเม่อื กลไกราคาทางานเองแล้วมี
ผลทาให้ราคาสนิ คา้ ตา่ เกนิ ไป ไม่ค้มุ กบั ตน้ ทนุ การผลิต หรอื บางคร้งั ราคาสูงเกินไป
กระทบทั้งผู้บรโิ ภค โดยการแทรกแซงราคาแบ่งออกเป็น 2 ชนิด
1. การประกันราคาขัน้ ตา่
2. การประกนั ราคาขั้นสูง

1. การประกันราคาขัน้ ตา่ หรอื การพยงุ ราคา (Price support) หมายถงึ วธิ กี ารทร่ี ัฐบาลไป
ชว่ ยเหลือผู้ผลิตให้สามารถขายสนิ คา้ ใหไ้ ดร้ าคาทส่ี ูงขึ้น โดยการแทรกแซงราคาสนิ คา้ ให้สงู กว่า
ราคาดลุ ยภาพในตลาด ซ่งึ มวี ธิ กี ารดังนี้ คอื

การประกนั ราคา สมมุตริ ัฐบาล ประกนั ราคาข้าวท่ี 10,000 บาท

เกษตรกร ขายใหโ้ รงสไี ด้เงนิ 6,000 บาท
รฐั บาลจ่ายส่วนต่างให้ 4,000 บาท

คือ เกษตรกรไดเ้ งนิ 10,000 บาท แบ่งได้จากโรงสี 6,000 บาท ไดจ้ ากรัฐบาลอีก 4,000 บาท

การรับจานา
สมมตุ ริ ัฐบาลรบั จานาข้าวที่ 10,000 บาท

เกษตรกร

ขายให้รัฐบาลไดเ้ งนิ 10,000 บาท ขายใหโ้ รงสไี ดเ้ งิน 10,000 บาท

สง่ ออก
คือ เกษตรกรได้เงนิ 10,000 บาท อาจโดยการขายใหร้ ัฐบาล หรอื โรงสกี ็ได้