การย่างไฟ

การ
ย่างไฟ

ดู เ นื้ อ ห า อ อ น ไ ล น์ พิ เ ศ ษ ไ ด้ ที่ T R A N S I T M A G A Z I N E . C O . T H

ภูมิปัญญาท้องถิ่น

Local wisdom MAGAZINE

FOLK WISDOM

Fire grilling is the wisdom for health care of people in local
communities in northeastern Thailand. that has been
traditionally transmitted

ส า ร บั ญ หน้า 5

ภู มิ ปั ญ ญ า

หน้า 6

ก า ร ย่ า ง ไ ฟ
ภู มิ ปั ญ ญ า ท้ อ ง ถิ่ น ช า ว บ้ า น

ย่างไฟเป็นภูมิปัญญาด้านการดูแล


สุ ข ภ า พ ข อ ง ผู้ ค น ใ น ชุ ม ช น ท้ อ ง ถิ่ น
แ ถ บ ภ า ค ต ะ วั น อ อ ก เ ฉี ย ง เ ห นื อ ข อ ง
ประเทศไทย ที่มีมาแต่ดั้งเดิม มีการ

ถ่ า ย ท อ ด

หน้า 7

ส มุ น ไ พ ร แ ล ะ ส ร ร พ คุ ณ ท า ง ย า
ที่ นำ ใ ช้ ใ น ก า ร ย่ า ง ไ ฟ

มี ส มุ น ไ พ ร ห ล า ก ห ล า ย ช นิ ด

STRENGTH | หน้า 2

ส า ร บั ญ หน้า 9

ตำ รั บ ย่ า ง ไ ฟ

ความหมาย

หน้า 10

อุ ป ก ร ณ์ ที่ ใ ช้ ใ น ก า ร อ ย่ า ง ไ ฟ

หน้า 10

ขั้ น ต อ น ก า ร ย่ า ง ไ ฟ

STRENGTH | หน้า 3

ส า ร บั ญ หน้า 11

ร ะ ย ะ เ ว ล า ใ น ก า ร ย่ า ง

หน้า 11

ข้อห้ามและข้อควรปฏิบัติ ใน
ก า ร ย่ า ง ไ ฟ

หน้า 12

วิ เ ค ร า ะ ห์ ภู มิ ปั ญ ญ า

STRENGTH | หน้า 4

ภูมิปัญญา

ก า ร ย่ า ง ไ ฟ เ ป็ น ภู มิ ปั ญ ญ า ด้ า น ก า ร ดู แ ล สุ ข ภ า พ ข อ ง ผู้ ค น ใ น
ชุมชนท้องถิ่นแถบภาคตะวันออกเฉียงเหนือของประเทศไทย

ที่มีมาแต่ดั้งเดิม มีการถ่ายทอด

การย่างไฟ ล้าจากการทำงาน และรักษาอาการเจ็บป่วยของ
ภูมิปัญญาท้องถิ่นชาวบ้าน คนทั่วไปที่เกิดจากอุบัติเหตุต่างๆ เช่น หกล้ม ตก
ต้นไม้ แล้วทำให้เกิดเลือดคลั่ง เลือดตกใน การ
การย่างไฟเป็นภูมิปัญญาด้านการดูแลสุขภาพของ ย่างไฟเป็นการใช้ความร้อนทำให้สมุนไพรที่มี
ผู้คนในชุมชนท้องถิ่นแถบภาคตะวันออกเฉียงเหนือ สรรพคุณทางยาได้ระเหยเป็นไอความร้อนแล้วมา
ของประเทศไทย ที่มีมาแต่ดั้งเดิม มีการถ่ายทอด อบร่างกายของผู้ที่เจ็บป่วย โดยไอความร้อนและ
สืบต่อกันมาหลายชั่วอายุคน จนถึงปัจจุบัน และ ไอของสมุนไพรจะช่วยกระจายเลือดลมช่วยให้การ
แพร่หลายอยู่ในพื้นที่หลายจังหวัด การย่างไฟนั้นใน ไหลเวียนของเลือด ลม ในร่างกายดีขึ้น ผ่อน
สมัยโบราณมักจะทำให้กับหญิงหลังคลอด เพื่อ คลายเส้นเอ็นและกล้ามเนื้อ และยังช่วยให้รู้สึก
เป็นการป้องกันอาการเจ็บป่วยที่จะตามมา หรือที่ สดชื่น กระปรี้กระเปร่า ผิวพรรณงดงาม
เรียกว่า อาการสะบัดร้อนสะบัดหนาว หรือบางที เปล่งปลั่งอีก
เรียกว่าโรคลมผิดเดือน นอกจากนั้นยังนิยมกันใน
คนปกติที่ต้องการผ่อนคลาย บรรเทาความปวด การย่างไฟยังมีทำกันอยู่บางบางชุมชนในพื้นที่
เมื่อยตามร่างกาย ความเหนื่อย เขต จังหวัดมหาสารคาม คือ อำเภอเมือง อำเภอ
โกสุมพิสัย อำเภอวาปีปทุม และอำเภอนาดูน แต่
ส่วนมากจะนิยมไปรักษาในโรงพยาบาลหรือหาซื้อ
ยามารับทานเอง ยังคงมีแต่กลุ่มผู้สูงอายุและ
ประชาชนที่เห็นความสำคัญของสมุนไพรเท่านั้นที่
ยังรักษาด้วยวิธีการย่างยาอยู่

สมุนไพร
และ
สรรพคุณ
ทางยา ที่
นำใช้ในการ
ย่างไฟ

1.เถาเอ็นอ่อน สรรพคุณ แก้ปวดเมื่อย
เสียวตามร่างกาย เมื่อยขบ แก้เส้นตึง
บำรุงเส้นเอ็น ขับลมในลำไส้ แก้ปวดท้อง
ท้องขึ้นอืดเฟ้อ แน่นจุกเสียด
2.ใบหนาด สรรพคุณ กระตุ้นการไหลเวียน
ของเลือด แก้อักเสบบวม แผลฟกช้ำ แก้
ปวดข้อ และกระดูก แก้กลาก แก้บิด ขับลม
แก้ปวดท้อง ขับพยาธิ แก้ไข้ แก้ปวดศีรษะ
แก้หืด ห้ามเลือด ขับเหงื่อ ขับเสมหะ แก้
ริดสีดวงจมูก
3.ส้มป่อย สรรพคุณ กระตุ้นการไหลเวียน
ของเลือด แก้ฟกช้ำ ช่วยบำรุงผิว แก้โรค
ผิวหนัง ลดความดัน
4.เปล้าใหญ่ สรรพคุณ แก้ฟกช้ำ แก้วิง
เวียน ช่วยให้เลือดไหลเวียนดี บำรุงธาตุ
แก้คันตามตัว แก้ลมจุกเสียด บำรุงกำลัง
แก้กระหาย แก้เสมหะ
5.นาดเลือด สรรพคุณ แก้ฟกช้ำ กระตุ้น
การไหลเวียนของเลือด บำรุงเลือด ช่วยขับ
น้ำคาวปลา ช่วยกระตุ้นระบบประสาทและ
ระบบการหายใจแก้ผดผื่นคัน รักษาอาการ
ผิวหนังอักเสบ ช่วยทำให้ผิวสวย
6.ไพลหรือหว่านไฟ สรรพคุณ แก้ท้องอืด
ท้องเฟ้อ แก้ฟกบวม บรรเทาอาการปวด
เมื่อย เคล็ดยอก ลดการอักเสบ
7.หว่านชักมดลูก สรรพคุณ รักษาอาการ
ประจำเดือนมาไม่เป็นปกติ ปวดท้องประจำ
เดือน ตกขาว แก้มดลูกเคลื่อน แก้
ริดสีดวง

สมุนไพร
และ
สรรพคุณ
ทางยา ที่
นำใช้ในการ
ย่างไฟ

8.ขมิ้นชัน สรรพคุณ แก้ผดผื่นคัน ลด
การอักเสบ ลดอาการระคายเคืองผิว ฆ่า
เชื้อแบคทีเรีย
9.ใบมะเฟือง สรรพคุณ บรรเทาอาการ
เป็นหวัด ลดไข้ ช่วยในการดับร้อน ช่วย
ถอนพิษสำแดง ขับปัสสาวะ และฟอกสาร
พิษจากไต แก้โรคนิ่ว ลดการสะสม
แคลเซียมที่กระเพาะปัสสาวะ แก้อาการ
ปัสสาวะขัด ปัสสาวะไม่ออกหรือปัสสาวะ
เล็ด แก้ผื่นคัน
10.ใบมะกรูด สรรพคุณ แก้ลมวิงเวียน
ช่วยให้การไหลเวียนของเลือดดี
11.ใบตะไคร่หอม สรรพคุณ ไล่เลือด ไล่
ลม
12.ใบตะไคร้ธรรมดา สรรพคุณ ช่วยเพิ่ม
ความสดชื่น ลดอาการฟกช้ำ ลดอาการ
ปวดเมื่อย
13.ใบมะขาม สรรพคุณ แก้ผดผืน ช่วย
ให้เส้นเอ็นหย่อน แก้โรคผิวหนังผื่นคัน
ช่วยบำรุงผิว
14.ใบเม่าหลวง สรรพคุณ แก้ฟกช้ำ แก้
อาการโลหิตจาง ซีดเหลือง เลือดไหล
เวียนไม่ดี แก้อาการท้องบวม ขับปัสสาวะ
แก้มดลูกพิการ มดลูกช้ำบวม อาการ
ตกขาว ช่วยขับโลหิตและน้ำคาวปลาของ
สตรี ช่วยบำรุงไต แก้โรคผิวหนัง แก้เส้น
เอ็นพิการ แก้อาการปวดเมื่อยตาม
ร่างกาย
15.การบูร สรรพคุณ บำรุงหัวใจ แก้ปวด
แก้เคล็ดบวม ขัดยอก แพลง แก้กระตุก
แก้ปวดข้อ แก้ปวดเส้นประสาท

ตำรับย่างไฟ

-ยาย่างแม่อยู่กรรม -ยาย่างแก้ฟกซ้ำจากการตกต้นไม้ รถชน
ตำรับที่ 1 ใช้ใบเปล้าสด ใบหนาดสด อย่างละ 1-2 ตำรับที่ 1 ใช้ใบเปล้าสด ใบหนาดสด ใบชมชื่น
กิโลกรัม ก่อเตาไฟไว้ใต้แคร่ บนแคร่ปูเสื่อให้ผู้ป่วย สด(เขยตาย) อย่างละ 2-3 กิโลกรัม เอาแผ่น
นอนคลุมผ้า เอาสมุนไพรใส่เตาไฟทีละน้อยให้ควัน สังกะสีแล้วก่อไฟถ่านเกลี่ยไฟให้ทั่ว วางไว้ใต่แคร่
ลอยขึ้นหาผู้ป่วย ให้ผู้ป่วยห่มผ้าโดยไม่ต้องเอาอะไรปูพื้นแคร่ นำ
ตำรับที่ 2 ใช้เปลือกอีฮุมสด(มะรุม) ใบหนาดใหญ่ สมุนไพรปกลงบนถ่านให้ควันลอยขึ้นหาผู้ป่วย
สด ใบเจตมูลเพลิงแดงสด ใบเจตมูลเพลิงขาวสด ตำรับที่ 2 ใช้ใบและกิ่งเปล้าใหญ่สด ใบหนาด
ใบอ้ม ใบ-ต้นเนียมแม่ช้าง ใบเปล้า อย่างละ 1 จำนวนมาก ใบว่านซน 7-8 ใบ ข้าวเปลือกแช่น้ำ 3-
กิโลกรัม นำสมุนไพรปูให้เต็มแคร่ แล้วให้ผู้ป่วย 4 กิโลกรัม เอาใบเปล้าใหญ่ ใบหนาด ปูลงบนแคร่
นอนทับโดยไม่ต้องใช้เสื่อหรือผ้าปูรอง เอาผ้าหม้อ ไม้ไผ่ให้หนาพอควร เอาใบหว่านซนปูลงทับเป็น
นิลชุบน้ำบิดพอหมาดๆ ห่มผู้ป่วยไว้ แล้วก่อไฟไว้ใต้ ช่วงๆ ข้าวเปลือกโรยทับ จากนั้นเอาเสื่อปูทับอีก
แคร่ ครั้งหนึ่ง ให้ผู้ป่วยนอนห่มผ้าด้านบน ก่อไฟใต้แคร่
และให้เอาใบเปล้าใหญ่ ใบหนาดคลุมไฟ ให้ควันลอย
ขึ้นหาคนป่วย จะไม่มีการเปลี่ยนสมุนไพรจนแล้ว
เสร็จ

อุปกรณ์ที่ใช้ในการอย่างไฟ ขั้นตอนการย่างไฟ

1.แคร่ไม้ไผ่ ขนาดกว้าง ๒ เมตร ยาว ๑ เมตร -ยาย่างแก้ฟกซ้ำจากการตกต้นไม้ รถชน
หรือตามที่หาได้ ตำรับที่ 1 ใช้ใบเปล้าสด ใบหนาดสด ใบชมชื่น
สด(เขยตาย) อย่างละ 2-3 กิโลกรัม เอาแผ่น
2. สมุนไพรที่ใช้ประกอบการย่าง สังกะสีแล้วก่อไฟถ่านเกลี่ยไฟให้ทั่ว วางไว้ใต่แคร่
3. ถ่านไฟ ให้ผู้ป่วยห่มผ้าโดยไม่ต้องเอาอะไรปูพื้นแคร่ นำ
4. แผ่นสังกะสี สมุนไพรปกลงบนถ่านให้ควันลอยขึ้นหาผู้ป่วย
5. ครุถังใส่น้ำ ตำรับที่ 2 ใช้ใบและกิ่งเปล้าใหญ่สด ใบหนาด
6.ผ้าห่มสองผืนสำหรับปู 1 ผืน และสำหรับคลุม จำนวนมาก ใบว่านซน 7-8 ใบ ข้าวเปลือกแช่น้ำ 3-
4 กิโลกรัม เอาใบเปล้าใหญ่ ใบหนาด ปูลงบนแคร่
ร่างกาย 1 ผืน ไม้ไผ่ให้หนาพอควร เอาใบหว่านซนปูลงทับเป็น
ช่วงๆ ข้าวเปลือกโรยทับ จากนั้นเอาเสื่อปูทับอีก
ครั้งหนึ่ง ให้ผู้ป่วยนอนห่มผ้าด้านบน ก่อไฟใต้แคร่
และให้เอาใบเปล้าใหญ่ ใบหนาดคลุมไฟ ให้ควันลอย
ขึ้นหาคนป่วย จะไม่มีการเปลี่ยนสมุนไพรจนแล้ว
เสร็จ

ระยะเวลาในการย่าง ข้อห้ามและข้อควรปฏิบัติ
ในการย่างไฟ
การย่างไฟจะย่างจนกว่าเหงื่อจะออกทั่ว
ร่างกาย ประมาณ ๓๐ นาทีถึง ๑ ชั่วโมงต่อ 1. ผู้รับบริการไม่ควรดื่มน้ำเย็นขณะทำการย่าง
ครั้ง ในแต่ละวันจะย่างกี่ครั้ง และต้องย่างกี่ แคร่
วันขึ้นอยู่กับอาการของผู้ป่วยแต่ละคน 2.ต้องคอยสอบถามอาการผู้รับบริการอย่างต่อ
เนื่อง
3.ไม่ควรทำในรายที่มีไข้ อ่อนเพลีย และผู้ที่มี
ประจำเดือน
4.ควรทำหลังรับประทานอาหารแล้วประมาณ
1 ชั่วโมง
5.คนที่ฟกช้ำจากการอุบัติเหตุหากมีบาดแผล
ห้ามย่าง
6.ผู้ป่วยที่มีไข้ตัวร้อนห้ามย่าง
7.หรับผู้ป่วยที่เป็นผู้วิกลจริตหรือลมบ้าหมูควรมี
ผู้ดูแลอย่างใกล้ชิด
8.หลังการย่างไฟไม่ควรอาบน้ำทันที เพราะจะไป
ชะล้างตัวยาออกจากผิวหนัง และทำให้ร่างกาย
ปรับตัวไม่ทัน

ให้วิเคราะห์ภูมิปัญญานั้นนั้นว่ามีความเหมาะสมสอดคล้อง
กับบริบทปัจจุบันหรือไม่อย่างไร ตลอดจนการปรับตัวของ
ภูมิปัญญาให้สามารถสืบต่อในปัจจุบันเป็นอย่างไร

การย่างไฟเป็นการใช้สมุนไพรที่มีอยู่ในชุมชน
เป็นการประหยัดค่าใช้จ่ายในการรักษามากกว่าการ
ไปรักษาในสถานพยาบาลหรือการซื้อยามารับ
ประทานเอง โดยการนำพืชสมุนไพรในท้องถิ่นมาใช้
ประโยชน์เพื่อการดูแลรักษาสุขภาพของตนเอง ไม่
ต้องพึ่งพายาที่ซื้อจากร้านขายยา แสดงให้เห็นการ
ดำรงชีพแบบพอเพียงของชุมชน

ภูมิปัญญาการย่างไฟเป็นการส่งเสริมความรู้
ด้านสมุนไพรพื้นบ้านให้กับคนในชุมชนเพิ่มขึ้น
เนื่องจากปัจจุบันการใช้สมุนไพรในการรักษาโรค
ของคนในชุมชนยังมีความรู้อยู่ในวงจำกัด ดังนั้น
จึงควรมีการเผยแพร่ความรู้เกี่ยวกับสมุนไพรสู่คน
ทั่วไปในชุมชนและมีการส่งเสริมการปลูกสมุนไพร
ภายในครัวเรือน เพื่อสามารถนำไปใช้ประโยชน์ต่อ
ไปและเป็นการใช้ทรัพยากรที่มีในท้องถิ่นให้เกิด
ประโยชน์สูงสุด

นักศึกษาสามารถนำเอา
ภูมิปัญญาการย่างไฟมา
ประยุกต์ใช้ในชีวิตประจำ
วันและวิชาชีพในอนาคต
ได้อย่างไร

การย่างไฟเป็นนำภูมิปัญญาด้านสมุนไพรมา
ประยุกต์ใช้ให้เข้ากับสภาพพื้นที่และสามารถรักษา
อาการเจ็บป่วย โดยสมุนไพรที่นำมาทำการย่างไฟ
นั้นก็ล้วนแต่ มีสรรพคุณทางยาที่เกี่ยวกับกับการ
เจ็บปวด เช่น ใบนาด มีสรรพคุณ กระตุ้นการไหล
เวียนของเลือด แก้อักเสบบวม แผลฟกช้ำ แก้ปวด
ข้อ และกระดูก หากเรามีอาการปวดเมื่อย เราก็
สามารถทำการย่างไฟเพื่อนใช้ความร้อนทำให้
สมุนไพรที่มีสรรพคุณทางยาได้ระเหยเป็นไอความ
ร้อนแล้วมาอบร่างกาย จะช่วยให้การไหลเวียนของ
เลือด ลม ในร่างกายดีขึ้น ผ่อนคลายเส้นเอ็นและ
กล้ามเนื้อ และยังช่วยให้รู้สึกสดชื่นกระปรี้กระเปร่า
ได้ ในทางวิชาชีพพยาบาลหากผู้ป่วยประสบ
อุบัติเหตุมาทำการรักษาที่โรงพยาบาล แล้วกลับไป
พักพื้นที่บ้านจะแนะนำให้ผู้ป่วยใช้ความร้อนและ
สมุนไพร หรือย่างไฟ ช่วยในการบำบัดให้ร่างกาย
ให้ฟื้ นฟูได้เร็วขึ้น