อัมพชาดก
เค้าโครงเรื่อง อัมพชาดก
ร้อยเรียงบท ปริญญา ยงค์สูงเนิน
เขียนภาพ เฉลียว โกรธกระโทก
น า ง ส า ว ณิ ช ก า น ต์ เ ว ช ก ร ณ์
ตำ แ ห น่ ง ค รู วิ ท ย ฐ า น ะ ค รู ชำ น า ญ ก า ร
ก ลุ่ ม ส า ร ะ ก า ร เ รี ย น รู้ สั ง ค ม ศึ ก ษ า ศ า ส น า
แ ล ะ วั ฒ น ธ ร ร ม
โ ร ง เ รี ย น น ว มิ น ท ร า ชู ทิ ศ มั ช ฌิ ม
1
ค รั้ ง ห นึ่ ง ส มั ย พุ ท ธ ก า ล พ ร ะ เ ท ว ทั ต คิ ด เ ป็ น ใ ห ญ่
จ ะ ป ก ค ร อ ง ส ง ฆ์ แ ท น พ ร ะ พุ ท ธ เ จ้ า
เมื่อถูกห้ามก็ขัดเคือง ถึงขั้นบอกคืนพระพุทธเจ้า
เราไม่เป็ นศิษย์พระพุทธเจ้าแล้ว
เราจะเป็ นพระพุทธเจ้าเอง
ณิ ช ก า น ต์ เ ว ช ก ร ณ์
2
จากนั้นก็ทำสังฆเภท ทำให้พระสงฆ์แตกแยก
จนถูกแผ่นดินสูบ
ณิ ช ก า น ต์ เ ว ช ก ร ณ์
3
พระพุทธเจ้าตรัสว่า
มิใช่ชาตินี้เท่านั้น ที่เทวทัต
บอกคืนอาจารย์
ชาติก่อนก็เช่นกัน
ณิ ช ก า น ต์ เ ว ช ก ร ณ์
4
มีพราหมณ์หนุ่มคนหนึ่ง เดินทางกลับจากเล่าเรียนศิลปวิทยา
ระหว่างทางมาถึงเมืองชายแดนแห่งหนึ่ง
พบจัณฑาลคนหนึ่งเชี่ยวชาญในมนต์เสกมะม่วง
ให้ออกดอก ออกผล ให้รับประทานในชั่วพริบตา
ณิ ช ก า น ต์ เ ว ช ก ร ณ์
5
จึงเกิดความเลื่อมใสเข้าไปขอเรียนมนต์จากจัณฑาลคนนั้น
ท่านอาจารย์
ข้าขอฝากตัวเป็ นศิษย์
แต่จัณฑาลคนนั้น เพราะสังเกตบุคลิกพราหมณ์หนุ่มนี้
ไม่ต้องการถ่ายทอดวิชาให้ ไม่ใช่คนดี
มันไม่น่าไว้ใจ
ณิ ช ก า น ต์ เ ว ช ก ร ณ์
6
แต่พราหมณ์หนุ่มก็พยายามเอาใจใส่ คอยรับใช้งานบ้าน
ของจัณฑาล ทุกอย่าง ด้วยความอยากรู้มนต์
จนภรรยาของจัณฑาลเห็นใจ ช่วยอ้อนวอนให้สามี
ถ่ายทอดมนต์ แก่พราหมณ์หนุ่มผู้นั้น
ณิ ช ก า น ต์ เ ว ช ก ร ณ์
7
จัณฑาลเห็นแก่ภรรยาจึงถ่ายทอดมนต์ให้แก่พราหมณ์หนุ่ม
ถ้ามีผู้ใดมาถามว่าเรียนมนต์นี้
มาจากไหน ให้บอก
ตามความเป็ นจริง
ว่าศึกษามาจากอาจารย์ผู้เป็ นจัณฑาล
มิเช่นนั้นแล้ว มนต์นี้จะไม่เกิด
ประโยชน์อันใดเลย
ณิ ช ก า น ต์ เ ว ช ก ร ณ์
8
พราหมณ์หนุ่มรับปาก เอ้า! เจ้าเริ่มเรียนได้
จะไม่โกหก จงตั้งใจเรียน
ข้าขอ
รับ
ปาก
จนเวลาผ่านไป พราหมณ์หนุ่มได้ศึกษาเล่าเรียน จนสำเร็จวิชา
แล้วขอลาอาจารย์จัณฑาล เดินทางไปยังเมือง พาราณสี
ณิ ช ก า น ต์ เ ว ช ก ร ณ์
9
โดยเสกมะม่วงสุก จำนวนมาก เพื่อขายยังชีพ
มะม่วงจ้า
มะม่วงเสก
แสนอร่อย
วันหนึ่งมีคนรักษาพระราชอุทยานมาเดินซื้อของ
ที่ตลาด เห็นมะม่วงน่ากิน จึงซื้อไปเพื่อถวายพระราชา
ณิ ช ก า น ต์ เ ว ช ก ร ณ์
10
เมื่อพระราชาเสวยมะม่วง มะม่วงนี้
อันมีรสชาติ หวาน รสชาติอร่อย
อร่อย ก็ชอบพระทัย
เจ้าซื้อมาจากที่ไหน
ซื้อมาจากพราหมณ์หนุ่ม จึงรับสั่งให้ตามหาพราหมณ์หนุ่ม
พระเจ้าข้า เข้าเฝ้า
ณิ ช ก า น ต์ เ ว ช ก ร ณ์
11
และโปรดให้อยู่ในพระราชวัง เพื่อเสกมะม่วงให้เสวย
ยามมีพระราชประสงค์
วันหนึ่งพระราชาตรัสถามว่า พราหมณ์หนุ่มไปเล่าเรียน
วิชา เสกมะม่วงมาจากไหน
นี่พราหมณ์หนุ่ม
เจ้าไปเรียนมาจากไหน
ณิ ช ก า น ต์ เ ว ช ก ร ณ์
12
พราหมณ์หนุ่มเกิดความละอาย ไม่กล้าทูลตามความเป็นจริง
ขอเดชะฯ ข้าพระพุทธเจ้าได้เรียน
มาจากอาจารย์ทิศาปาโมกข์ แห่งกรุง
ตักศิลา พระพุทธเจ้าข้า
ทันทีที่เขากล่าวคำนั้น มนต์ของเขาก็เลื่อมเสื่อมทันที
ณิ ช ก า น ต์ เ ว ช ก ร ณ์
13
วันต่อมาเมื่อพระราชารับสั่ง แต่แม้เขาจะกล่าวมนต์เสกมะม่วง
ให้เขาเสกมะม่วงให้เสวยเหมือนเคย อย่างไรก็ไม่ได้ผลมะม่วงอย่างเช่นเคย
ทำไมเราเสก
ไม่ได้
เมื่อพระราชาเห็นว่ายังไม่ได้เสวยมะม่วงเสียทีจึงตรัสถาม
เหตุผลที่เสกมะม่วงไม่ได้ พราหมณ์หนุ่มจึงกราบทูล
ความจริงว่าตนพูดปด ทำให้มนต์เสื่อม
ความจริงแล้ว
ข้าพระพุทธเจ้า
เรียนมนต์มาจาก
อาจารย์จัณฑาล
มิใช่อาจารย์ทิศาปาโมกข์
ณิ ช ก า น ต์ เ ว ช ก ร ณ์
14
เมื่อพระราชาได้ทรงสดับดังนั้น ก็กริ้วพราหมณ์หนุ่ม
มีรัตนะอันล้ำค่าอยู่กับตัวยังไม่รู้คุณค่า
ไม่รักษาไว้ รัตนะนั้นจึงอันตรธานไป
จึงตรัสคาถาว่า บุคคลรู้แจ้งธรรม จากอาจารย์ใด
ไม่ว่าเป็นกษัตริย์ พราหมณ์ แพศย์
ศูทร คนจัณฑาล อาจารย์นั้นแล
เป็ นคนที่ประเสริฐสูงสุดของเขา
ณิ ช ก า น ต์ เ ว ช ก ร ณ์
15
ตรัสแล้วพระราชาก็รับสั่งให้ เฆี่ยนพราหมณ์หนุ่ม
ผู้ทำลายประโยชน์ที่ได้โดยยากด้วยมานะ(ความถือตัว)
และอติมานะ(ความดูหมิ่น) อาจารย์ของตน
และขับไล่ออกจากพระนคร
พราหมณ์หนุ่มกลับไปยังที่อยู่ของอาจารย์จัณฑาล
กราบแทบเท้าอาจารย์สารภาพผิดขอเรียนมนต์ใหม่
ณิ ช ก า น ต์ เ ว ช ก ร ณ์
16
แต่อาจารย์จัณฑาลกล่าวว่า
เราประสาทมนต์แก่เจ้า
โดยธรรม
เจ้าก็รับเอาไปโดยธรรม
ถ้าเจ้าตั้งอยู่ในธรรม
มนต์ก็จะไม่เสื่อม
ดูก่อนเจ้าทรามปั ญญา
มนต์นั้นเจ้าได้มาโดยลำบาก
เป็ นของหายากที่จะได้ในมนุษย์โลกนี้
เราอุตส่าห์ถ่ายทอดให้เจ้าเพื่อ
เป็ นเครื่องเลี้ยงชีพ
ณิ ช ก า น ต์ เ ว ช ก ร ณ์
17
แต่เจ้ากลับทำลายด้วยการพูดเท็จ
หลอกลวง เจ้าคนชั่วเอ๋ย
มนต์ใดจะมีแก่เจ้า
เราไม่มีวันถ่ายทอดมนต์
ให้แก่เจ้าอีกแล้ว
ไป๊…ออกไปจากบ้านข้าเดี๋ยวนี้ ไอ้คน
ไม่มีความกตัญญูกตเวทีรู้คุณคน
และตอบแทนคุณ
ณิ ช ก า น ต์ เ ว ช ก ร ณ์
18
ข้าผิดไปแล้วยกโทษ
ให้ข้าด้วยเถิด
ท่านอาจารย์
ให้โอกาสพราหมณ์หนุ่ม เราไม่มีวันถ่ายทอด
อีกครั้งเถอะ มนต์ให้มันอีกแล้ว
ณิ ช ก า น ต์ เ ว ช ก ร ณ์
19
พราหมณ์หนุ่มออกจากบ้านอาจารย์จัณฑาล
ด้วยจิตใจแหลกสลาย
ณิ ช ก า น ต์ เ ว ช ก ร ณ์
20
สำนึกผิด
นี่แหละคือผลของ
การพูดเท็จ หลอกลวง
พราหมณ์หนุ่มคิดว่า ชาตินี้จะมีชีวิตอยู่ทำไม
ณิ ช ก า น ต์ เ ว ช ก ร ณ์
21
แล้วก็เดินทางเข้าป่า
หาอาหารเพื่อประทังชีวิตไม่ได้ อดยาก หิวโซ
ตายอย่างอนาถ
ณิ ช ก า น ต์ เ ว ช ก ร ณ์
ชาดกนี้แสดงว่า ความกตัญญูตกเวที รู้คุณคน และ
ตอบแทนคุณ เป็นพื้นฐานของบุคคล บุคคลใดมี
คุณธรรมในข้อนี้ คุณธรรมอื่นๆ ย่อมจะงอกงาม
ตามอย่างน่าอัศจรรย์
ดังพุทธภาษิตว่า
“ภูมิ เว สัปปุริสานัง กตัญญูตกเวทิตา”
ความกตัญญูกตเวทีเป็ นพื้นฐานของคนดี
ณิ ช ก า น ต์ เ ว ช ก ร ณ์