adana SANAYİ TARİHİ-01.10.2014

7-PAKSOY LİMİTED ORTAKLIĞI
Müessese 1951 senesinde kurulmuş ve faaliyete geçmiştir. Kurucuları Abdülkadir Paksoy, Ahmet Paksoy,
Mahmut Paksoy, Mehmet Paksoy, Mustafa Paksoy, Ali Paksoy ve Abdullah Paksoy’dur. 1951 senesinde Çırçır ve
Prese fabrikası kurulmuştur. 1952 senesinde yağ fabrikası kurulmaya başlamış ve 1953 yılında faaliyete geçmiştir.

Müessesede yapılan mamuller şunlardır; 50

Adana Valiliği İl Bilim, Sanayi ve Teknoloji Müdürlüğü 2014

a-Çırçır ve preseleme,
b-Pamuk çekirdeğinden yağ, küspe ve linter elde etmek,
c-Ham pamuk yağı ve zeytinyağı rafinajı yapmak ve piyasaya birinci sınıf yemeklik yağı arzetmek,
d-Yağdan ve rafinaj tortularından birinci ve ikinci sınıf sabun yapmak,
e-Toz sabun imal etmek.
Fabrikanın farklı kısımlarının kapasitesi şöyledir :
Çırçır ve prese fabrikası senede 2540 ton pamuk istihsal edip ve en modern ebada balya halinde preseliyecek,
yağ fabrikası senede 20. 700 ton pamuk çekirdeği işleyip, 2590 ton rafine pamuk yağı istihsal edebilecek
kapasitededir. Ayrıca bu pamuk tohumundan 7900 ton küspe ve 250 ton kadarda linter pamuğu elde
edilebilmektedir.
Rafinaj dairesi senede 500 ton ham zeytinyağı işleyip birinci sınıf yemeklik zeytinyağı haline sokabilecek
durumdadır.
Sabunhane, senede 300 ton birinci, 250 ton ikinci nevi sabun ve 500 ton birinci nevi toz sabun imal edebilecek
durumdadır.

Müessesesin sermayesi 1.000.000. -TL’dir.

Adana Valiliği İl Bilim, Sanayi ve Teknoloji Müdürlüğü 2014 51

8-ÖZGÜÇ LİMİTED ORTAKLIĞI
“Amyat -Çimento “ Atermit Fabrikası
Tesis 14.05.1956 tarihinde faaliyete geçmiştir. Ortaklığın sahipleri Emin Özgür, Mustafa Salih Özgür Reşat
Güçlü ve Haluk Güçlü’dür.
Tesis faaliyete geçtikten bir buçuk ay sonra çimentosuzluktan dolayı tatil edilmiş ve ancak 02.01.1957
tarihinde faaliyete geçmiştir. Tesis senede 12 bin ton çimento ve 2. 500 ton amyant işleyerek 1.000.000 metre kare
oluklu levha imal edebilecek kapasitededir. Mevcut makineler ise 2 adet 150’şer beygirlik dizel jeneratörü, 1 adet
amyat ezme değirmeni, 1 adet iki silindirli Hatschek sistemi pilaka makinesi, 1 adet kesme makinesi, 1 adet oluk
yapma makinesi, 1 adet istif makinesi ve teferruatından ibarettir.
Sabit sermaye miktarı 1.200.000. -, döner sermaye miktarı 500.000 liradır.

Adana Valiliği İl Bilim, Sanayi ve Teknoloji Müdürlüğü 2014 52

Adana Valiliği İl Bilim, Sanayi ve Teknoloji Müdürlüğü 2014 53

9-ÖZBUCAK SANAYİ VE TİCARET T. A. O. İPLİK VE DOKUMA FABRİKASI
Tesis 1954 yılında kurulmuştur. Kurucuları; Avni Özşahin, Fevzi Özşahin, Celal Özşahin, Bekir Özşahin, Kemal
Özşahin, Mahmut Karabucak, Bekir Karabucak, Faruk Karabucak, Rifat Karabucak, İbrahim Karabucak, Güzide
Karabucak, Kemal Tamer ve Rıza Gündüz’dür.

1955 senesinde 144 dokuma tezgahı olan fabrikanın iplik tesisatı İtalya’da Marzoli firması üretimidir. İğ adedi
6400 dür. Bu miktar 2400 iğ’i ince penye iplik tesisatı olup vasati numarası 40 dır. Bakiye 4000 iğ’in vasati iplik
numarası 16 dır.

Yukarıda söylendiği gibi 144 dokuma tezgahı İtalyan malı olup, Galileo markadır ve tam otomatiktir. Kaput
bezi imalinde senede 5.5 ile 6 milyon metre dokuyabilecek kapasitedir. İnce iplikle dokunacak kumaşlarda mesela;
poplin veya benzeri kumaşlarda senelik istihsal de değişmeler olacağı malumdur. Ayrıca 1 adet iplik katlama
makinesi ile 800 adet iplik büküm makinesi vardır. Fabrikada günde 6 ton iplik boyama tesisatı Alman OBERMAİER
markadır. Mezkur tesis Bobin, Levent ve Çile boyama vasıflarına haizdir. Ayrıca günde 750 ile 900 kg. ipliği
merserize yapabilecek tesisat mevcuttur.

Fabrika tesislerinden iplikhane ihzar dokuma kısmı tamamen hazır vaziyette olup 3 ekip halinde çalışmaktadır.
Şirketin sermayesi 1.000.000. - TL. ’dır.

Adana Valiliği İl Bilim, Sanayi ve Teknoloji Müdürlüğü 2014 54

10-SABA TOPRAK SANAYİİ İŞLETMELERİ LTD. ŞİRKETİ- ADANA ZEYTİNLİ
Fabrika 1953 yılında Ömer Başeğmez ve ailesi tarafından kurulan ve 1.5 milyon lira sermayeli limited şirket
tarafından inşa edilmiştir. Fabrika tuğla, kiremit ve çeltik kısımlardan müteşekkil olup, 5.5 milyon liraya
malolmuştur. Tesisler tamamen otomatik olup, Balkanların o yıllardaki en modern fabrikalarındandır.
Makineler Alman ve İngiliz malıdır. Fabrika senede 5,5 milyon adet Marsilya kiremidi ve 7,5 milyon tuğla imal
edilmektedir. Çeltik kısmı 24 saatte 40 ton kapasitelidir. Tesisin gerek Ankara –Adana karayolu ile gerekse demir
yolu ile irtibatı vardır.

Adana Valiliği İl Bilim, Sanayi ve Teknoloji Müdürlüğü 2014 55

Adana Valiliği İl Bilim, Sanayi ve Teknoloji Müdürlüğü 2014 56

Adana Valiliği İl Bilim, Sanayi ve Teknoloji Müdürlüğü 2014 57

11-SÜMERBANK KAYSERİ PAMUKLU SANAYİİ MÜESSESESİ
Adana Bez Fabrikası
Fabrika 1885 senesinde Rum vatandaşlarından Tırpani kardeşler tarafından Çırçır, Prese ve Un Değirmeni
olarak kurulmuş, 1898’de 2688 iğlik bir iplikhane ile birkaç dokuma tezgahı ilave edilmiş ve bilahare iğ sayısı 6204’e
dokuma tezgahı sayısı da 96’ya çıkarılmıştır.
Umumi harp yıllarına kadar Tırpani kardeşler idaresinde kalan fabrika 1919’da Rasim Dokur ve müteakip
yıllarda da inkitali bir şekilde muhtelif şahıslara intikal etmiştir.
1927 yılında Ziraat Bankası tarafından satın alınmış ve 1937 yılında Malatya şirketine devredilmiştir. Malatya
şirketi zamanında (1939 yılında) iplikhaneye 5000 iğ ilavesi ile fabrika tevsi edilmiş, çırçır ve prese kısımları
tamamen lağvedilerek 11204 iğlik bir mensucat fabrikası haline getirilmiştir.
1946 senesinde Sümerbank’a devredilen fabrikanın 1949 senesinde eski dokuma tezgahlarından bir kısmı yeni
ve otomatik tezgahlarla değiştirilmiş, 1954 yılında ise fabrikanın kalan bütün eski kısımları bina ve makineleri ile
beraber tamamen kaldırılmış, yeni bina ve yeni makinelerle teçhiz edilmek suretiyle modern bir tesis haline
getirilmiştir. Fabrikanın enerjisi hidro elektrik santralinden temin edilmektedir.
Fabrikada 10100 iğ ve 252 dokuma tezgahı mevcuttur ve yılda 2000 ton pamuk işlenmek suretiyle 1700 ton
iplik istihsal edilmektedir. Bu iplikten 300 tonu satış ipliği olarak piyasaya arz edilir, geri kalan 1400 ton iplikten de
10 milyon metre bez istihsal edilir.
Fabrika Kayseri Müessesesine bağlı olduğundan fabrikaya ait sermaye Müessese sermayesi meyanında
mütalaa edilir, bununla beraber tesis yılda 6 milyon lira ile finanse edilmektedir.

Adana Valiliği İl Bilim, Sanayi ve Teknoloji Müdürlüğü 2014 58

12-TOROSLAR TİCARET TÜRK ANONİM ORTAKLIĞI –ADANA
Nebati Yağlar Ve Sabun Fabrikası Ve Pamuk Presesi
Tesis 1946 yılında kurulmuştur. Kurucuları; Ahmet Sapmaz, Bekir Sapmaz, Ömer Sabancı, Mehmet Sabancı,
Mustafa Özgür, Kemal Özgür, Mustafa Salih Özgür, Emin Özgür, Kadir Has, Kemal Has, Fazilet Aksoy, Kadıncık
Saygan, Mahmut Has, S. R. Giloda, Boris Gilodo, Rahel Gilodo, Salamon Gilodo ve Samuel Gilodo’dur.
Tesiste 18.000 ton çiğit işlenebilmektedir. Fabrikada 4 adet hidrolik ve 3 adet otomatik yağ presesi vardır.
Sermayesi 1.500.000. TL. ’dır.

13-TÜRK NEBATİ YAĞLAR FABRİKASI A.Ş.
Şirket 1938 senesinde Limited Şirket olarak kurulmuştur. Daha sonraki süreçte Anonim Şirket haline
dönüştürülmüştür. Kurucuları;Nuh Naci Yazgan, Mustafa Özgür, Nuri Has, Rifat Çalık, Bekir Sapmaz, Ömer Sabancı,
Ahmet Sapmaz, Mehmet Sabancı, Emin Özgür, Mahmut Has, Kadir Has, Kemal Sulak, Kemal Has, Fazilet has,
Kadıncık Saygan, Behice Yazgan, Mehmet Muhaddisoğlu, Atilla Muhaddisoğlu, Şevket Kızılkaya, Salih oğlu Mustafa
Özgür’dür.
Fabrika senede 3.250 ton yağ, 285 ton sabun, 10.260 ton küspe üretmekte ve 25.000 balya pamuk
preselemektedir.
Sermayesi 2.000.000. -TL’dır.
Fabrikada 1 adet lokomobil, 1 adet kompresör, 7 adet linter makinesi, 4 adet çırçır, 9 adet yağ presesi, 6 adet
komple rafine kazan ve makineleri, 2 adet pamuk presesi, 1 adet dizel motoru ile varil, teneke yıkama tertibatı
bulunmaktadır.

Adana Valiliği İl Bilim, Sanayi ve Teknoloji Müdürlüğü 2014 59

19. yüzyılın ikinci yarısından sonra Çukurova’da İngilizlerin girişimiyle pamuk üretimi hızla gelişmeye
başlamıştır. 1950’lere kadar ilin ekonomik yapısına egemen olan pamuk ve buğday üretimiyle pazarlaması, bu
tarihten başlayarak yeni pamuk türlerinin ekilmesi, makineleşme, sulama ve gübreleme yoluyla üretimin artmasına
neden olmuştur.

1970’li yılların ortalarına kadar devam eden bu süreçte Adana; tekstil, gıda gibi tarıma dayalı sanayi
kollarında Marmara Bölgesi’nden sonraki en sanayileşmiş bölge konumuna gelmiştir. Adana sanayisinde ortaya çıkan
bu yapısal değişimi etkileyen ve yönlendiren etkenler arasında şirketleşme ve holdingleşme ile devletin özel
sermayeyi teşvik politikalarını çok önemli bir etken olmuştur. Anonim şirketlerin yaygınlaşması ve güçlenmesi,
holdingleşmenin gündeme gelmesi ve bankacılık ile sanayi sektörünün iç içe girmeye başlamasıyla sanayinin 1960
sonlarında doğan yeni gereksinmeleri karşılayacaktır. O yıllarda Sabancı ailesinin Adana’da yapmış olduğu yatırımlar
hem farklı sanayi kollarının oluşmasına hem de istihdamın artmasına katkı sağlamıştır. Hacı Ömer SABANCI
Adana‘nın kurtuluşu ile birlikte Boduroğlu fabrikasında çalışmaya başlamış, 1925 yılında ise pamuk ticaretine
atılmıştır. 1943 yılında Sabancı ailesi Türk Nebati Yağlar Fabrikasına ortak olur. Bu fabrika daha sonra MARSA adını
alacaktır. 1948 yılına gelindiğinde, Kayseri’den göç eden işadamlarıyla, Adanalı çiftçiler arasında, ekonomik işbirliği
doğmuştur. Adana’da çiftçiler pamuk üretirken, Kayserililer de
onun ticareti ve iplik haline gelmesiyle uğraşırlar. Bu işbirliğinin doğal sonucu olarak da küçük çapta sanayinin ilk
adımları atılmış olur. Bu gelişmelerin mali bir kuruma dayanması gereksinimi ortaya çıktığından dolayı bir banka
kurulması fikri doğmuş ve ”Adana’daki Kayserililer’in Bankası “ cümlesindeki kelimelerin ilk harflerinden oluşturulan
Akbank ismi ile kurulmuştur. Kurucuları; Hacı Ömer Sabancı, Ahmet Sapmaz, Nuri Has, Behice Naci Yazgan,
Mustafa Özgür ve İbrahim Tekin’dir.

Adana Valiliği İl Bilim, Sanayi ve Teknoloji Müdürlüğü 2014 60

Yıllar itibari ile belli başlı şirketlerine şöyle bir göz atalım.

1950 ; -BOSSA UN VE ÇIRÇIR FABRİKASI

1951 ; -BOSSA TEKSTİL FABRİKASI,

1958 ; - SAPEKSA,

1966 ; - SASA,

1968 ; - TEMSA, PLASSA,

1969 ; - OLMUKSA,

1971 ; -PİLSA, TEKSA

1972 ; -ÇİMSA, EXSA kurulmuştur.

SANAYİ ODASINA KAYITLI FİRMALARIN SEKTÖREL DAĞILIMI
(1972 YILI)

SEKTÖR ADI FİRMA ÇALIŞAN SAYISI
SAYISI
Gıda Ve İçki Sanayi 2866
Tütün Mamülleri Sanayi 52 1535
Tekstil Sanayi 2 19390
Giyim ve Deri Sanayi 89
Orman Ürünleri İşleme Sanayi 9 65
Kağıt Ve Basım Sanayi 20 231
Kimya Sanayi 17 398
Kauçuk Ve Plastik Sanayi 13 810
12 481

Adana Valiliği İl Bilim, Sanayi ve Teknoloji Müdürlüğü 2014 61

Taş Ve Toprak Mamülleri Sanayi 20 1303
Metal Ana Sanayi 4 65
Metal Eşya Sanayi 16 313
Makina İmalat Sanayi 52
Elektrik Cihaz Ve Malzemeleri Sanayi 4 1141
Taşıt Araçları Ve Diğer İmalat Sanayi 12 43
TOPLAM 322 182

SANAYİ ODASINA KAYITLI FİRMALARIN SEKTÖREL DAĞILIMI 28823
(1973 YILI)
ÇALIŞAN SAYISI
SEKTÖR ADI FİRMA SAYISI 3308
Gıda Ve İçki Sanayi 56 1557
Tütün Mamülleri Sanayi 2 20872
Tekstil Sanayi 89 74
Giyim Ve Deri Sanayi 9 263
Orman Ürünleri İşleme Sanayi 21 541
Kağıt Ve Basım Sanayi 18 955
Kimya Sanayi 14 674
Kauçuk Ve Plastik Sanayi 12 1463
Taş Ve Toprak Mamülleri Sanayi 22 89
Metal Ana Sanayi 5 277
Metal Eşya Sanayi 18 1103
Makina İmalat Sanayi 42 75
Elektrik Cihaz Ve Malzemeleri Sanayi 4 524
Taşıt Araçları Ve Diğer İmalat Sanayi 22 31775
TOPLAM 334

Adana Valiliği İl Bilim, Sanayi ve Teknoloji Müdürlüğü 2014 62

SANAYİ ODASINA KAYITLI FİRMALARIN SEKTÖREL DAĞILIMI
(1974 YILI)

SEKTÖR ADI FİRMA SAYISI ÇALIŞAN SAYISI
Gıda Ve İçki Sanayi 62 3163
Tütün Mamülleri Sanayi 2 1495
Tekstil Sanayi 86 22886
Giyim Ve Deri Sanayi 10 81
Orman Ürünleri İşleme Sanayi 19 245
Kağıt Ve Basım Sanayi 19 558
Kimya Sanayi 16 1348
Kauçuk Ve Plastik Sanayi 11 901
Taş Ve Toprak Mamülleri Sanayi 24 1553
Metal Ana Sanayi 5 88
Metal Eşya Sanayi 17 297
Makina İmalat Sanayi 43 1039
Elektrik Cihaz Ve Malzemeleri Sanayi 5 79
Taşıt Araçları Ve Diğer İmalat Sanayi 24 552
TOPLAM 343 34285

SANAYİ ODASINA KAYITLI FİRMALARIN SEKTÖREL DAĞILIMI(1975 YILI)

SEKTÖR ADI FİRMA SAYISI ÇALIŞAN SAYISI
Gıda Ve İçki Sanayi 56 3555
Tütün Mamülleri Sanayi 2 1612
Tekstil Sanayi 79 23183
Giyim Ve Deri Sanayi 10 95
Orman Ürünleri İşleme Sanayi 18 294
Kağıt Ve Basım Sanayi 18 582
Kimya Sanayi 11 1893
Kauçuk Ve Plastik Sanayi 11 1016
Taş Ve Toprak Mamülleri Sanayi 21 1431

Adana Valiliği İl Bilim, Sanayi ve Teknoloji Müdürlüğü 2014 63

Metal Ana Sanayi 7 91
Metal Eşya Sanayi 16 367
Makina İmalat Sanayi 39 1174
Elektrik Cihaz Ve Malzemeleri Sanayi 5 111
Taşıt Araçları Ve Diğer İmalat Sanayi 20 391
TOPLAM 313 35795

SANAYİ ODASINA KAYITLI FİRMALARIN SEKTÖREL DAĞILIMI
(1978 YILI)

SEKTÖR ADI FİRMA SAYISI ÇALIŞAN SAYISI

GIDA VE İÇKİ SANAYİ 64 5773

TÜTÜN MAMÜLLERİ SANAYİ 2 3019

DOKUMA SANAYİ 56 24392

KİMYA SANAYİ 19 3494

METAL DIŞI MAMUL SANAYİ 15 1178

MAKİNA SANAYİ 38 2250

DİĞERLERİ (*) 28 1351

TOPLAM 207 39720

(*)Diğerleri (Kağıt, deri kauçuk, elektrik makineleri, taşıt araçları v. b. sektörler)

1968-1980 yılları arasında Türkiye’nin en büyük 100 firması arasında yer alan firmalar listesinde Adana’da
faaliyet gösteren şirketlere de rastlamak mümkündür.
Bunların başlıcaları ;
-Akdeniz Nebati Yağlar ve Tekstil A.Ş. ,

-Bossa Ticaret ve Sanayi A.Ş. ,

-Çukurova Makine İmalat ve Ticaret A.Ş. ,

-Çukurova Pamuk Tarım, Satış Kooperatifleri Birliği, 64

Adana Valiliği İl Bilim, Sanayi ve Teknoloji Müdürlüğü 2014

-Güney Sanayi ve Ticaret A.Ş. ,

-Marsa Margarin Sanayi A.Ş. ,

-Milli Mensucat Sanayi ve Ticaret A.Ş. ,

-Paksoy Sanayi ve Ticaret A.Ş. ,

-Sapteks Sapmaz Tekstil sanayi ve Ticaret A.Ş. ,

-SASA Suni Sentetik ve Elyaf Sanayi A.Ş. ,

-Teksa Tekstil Ticaret ve Sanayi A.Ş. ,

-Toroslar Ticaret T.A.Ş. ’dir.

Geçmiş yıllarda Adana’daki işletme sahiplerinin büyük metrekarelerde araziye sahip olması nedeniyle çırçır,
prese, un sanayileri aynı tesis altında kurulmaktaydı. Ancak 1970’li yıllarda bu sistem değişmiş ve her sektörde ayrı
ayrı bağımsız fabrikalar kurulmaya başlanmıştır.

Adana’da sanayi sektörü üzerinde yapılan araştırmaların ortak sonucu 1960’lı ve 1970’li yıllarda görülen sanayi
hamlelerinin daha sonraki yıllarda duraklama gösterdiğidir. 1980’lı yıllara gelindiğinde ise Adana , Türkiye’deki işyeri
ve çalışan sayısı geneline göre ; işyeri sayısında 6. ıncı, çalışan sayısında 5. inci , firmaların büyüklüğü açısından
da; 4. üncü sırada yer almaktaydı. Yapılan üretimin çok büyük bir kısmı tarıma dayalı sanayi ürünleriydi. Tekstil,
yağ, içki, tütün, gıda, iplik ve orman ürünleri sanayilerinin hammadde kaynakları tarımsal faaliyetlerden elde
edilmekteydi. Türkiyenin ilk sanayileşen ve sanayileşmeye öncülük eden kentlerinden biri olan Adana’da, sanayi
yatırımları, 1980 sonrası duraklama devresine girmiş ve 1994 yılına kadar aynı seviyede devam etmiştir.

Adana Valiliği İl Bilim, Sanayi ve Teknoloji Müdürlüğü 2014 65

1994 yılında Adana ekonomisinin yapısal durumu ve nispi gerileme sorunlarının araştırıldığı bir çalışmada, sanayi
sektörünün 1980 sonrası duraklama nedenleri sorulmuş ve çok farklı sonuçlar ortaya çıkmıştır. Araştırmada
duraklama nedenleri olarak, Adana’nın yeterli yatırım teşvikleri alamaması, Doğudan gelen göçün Adana’nın sosyal
ve kültürel yapısını olumsuz yönde etkilemesi, 1980-1990’lı yıllarda asayiş bakımından daha az güvenli bölge
durumuna düşmesi, alt yapı hizmetlerinin yetersiz kalması, göçlerin de etkisiyle tüketicilerin satın alma gücünün
azalması, yan sanayinin gelişmemesi ve batıya verilen nitelikli insan ve sermaye göçü gösterilmiştir.

İMALAT SANAYİNİN SEKTÖREL DAĞILIMI (1986 YILI)

SEKTÖR ADI FİRMA SAYISI ÇALIŞAN SAYISI
Gıda, İçki Ve Tütün Sanayi 26 6479
Giyim, Dokuma Ve Deri Sanayi 32 24060
Orman Ürünleri Ve Mobilya Sanayi 3 167
Kağıt, Kağıt Ürün. Ve Basım Sanayi 4 197
Kimya, Petr. , Kauçuk Ve Plastik Sanayi 6 4520
Taş Ve Toprak Mamülleri Sanayi 7 1176
Metal Ana Sanayi 4 288
Metal Eşya, Mak. Ve Techizat Sanayi 13 1036
TOPLAM 95 37923

İMALAT SANAYİNİN SEKTÖREL DAĞILIMI(1987 YILI)

SEKTÖR ADI FİRMA SAYISI ÇALIŞAN SAYISI
Gıda, İçki Ve Tütün Sanayi 30 6911
Giyim, Dokuma Ve Deri Sanayi 31 25463
Orman Ürünleri Ve Mobilya Sanayi 3 159
Kağıt, Kağıt Ürün. Ve Basım Sanayi 4 219
Kimya, Petr. , Kauçuk Ve Plastik Sanayi 9 4955

Adana Valiliği İl Bilim, Sanayi ve Teknoloji Müdürlüğü 2014 66

Taş Ve Toprak Mamülleri Sanayi 8 1350
Metal Ana Sanayi 3 293
Metal Eşya, Mak. Ve Techizat Sanayi 18 2178
TOPLAM 106 41528

İMALAT SANAYİNİN SEKTÖREL DAĞILIMI(1988 YILI)

SEKTÖR ADI FİRMA SAYISI ÇALIŞAN SAYISI
Gıda, İçki Ve Tütün Sanayi 30 6958
Giyim, Dokuma Ve Deri Sanayi 41 24456
Orman Ürünleri Ve Mobilya Sanayi 3 157
Kağıt, Kağıt Ürün. Ve Basım Sanayi 4 233
Kimya, Petr. , Kauçuk Ve Plastik Sanayi 10 5752
Taş Ve Toprak Mamülleri Sanayi 9 1333
Metal Ana Sanayi 3 315
Metal Eşya, Mak. Ve Techizat Sanayi 19 2465
TOPLAM 119 41669

19. yüzyılın sonlarında sanayinin belirli bir plan dahilinde yerleştirilmesi ve geliştirilmesinin önemine bağlı
olarak dünyada ilk örneğinin İngiltere’de görüldüğü organize sanayi bölgesi uygulaması, 20. Yüzyılın başlarında
başta Amerika Birleşik Devletleri olmak üzere diğer gelişmiş ülkelerce uygulanmaya başlanmıştır.

İlk uygulamaların amacı sanayicilerin altyapılı arsa ihtiyaçlarının karşılanması yoluyla bu bölgeleri inşa eden
özel firmaların kar elde etmeleri olmuştur. Bir başka deyişle ilk uygulamalar özel sektör tarafından kar elde etmek
amacıyla gerçekleştirilmiştir. İkinci Dünya Savaşıyla birlikte başlayan dönemde OSB’ler bir

Adana Valiliği İl Bilim, Sanayi ve Teknoloji Müdürlüğü 2014 67

devlet yatırımı olarak uygulanmaya başlamış ve az gelişmiş ülkelerde küçük ve orta ölçekli işletmelerin geliştirilmesi
amacına hizmet eder bir biçimde düzenlenmiştir.

Türkiye’de sanayileşme çabaları Cumhuriyetle birlikte yoğunluk kazanarak ekonomik kalkınmanın ve yeni
kazanılan siyasi bağımsızlığın temeli olarak görülmüştür.

Sanayileşme cumhuriyetin ilk yıllarında özel kesimin girişimlerine bırakılmış ancak gerek mali gücünün
yetersizliği, gerekse deneyim yoksunluğu nedeniyle özel kesim bu görevi beklenen şekilde yerine getirememiştir.

Bu ilk sanayileşme çabalarına müteakiben devlet 1931 yılında uygulamaya konan “I. Beş Yıllık Sanayi Planı”
çerçevesinde sanayi alt yapısının oluşturulması çalışmalarına başlamıştır. I. Sanayi Planı döneminde bütünüyle kamu
girişimciliği ön planda tutulmuş Sümerbank, Etibank, Denizcilik Bankası gibi kuruluşlar faaliyete geçmiştir.

1960 yılında başlayan planlı kalkınma döneminde ise sanayinin “lokomotif” sektör olduğu açıklıkla belirtilmiş,
ekonomik dengenin kurulması, ekonomik ve toplumsal kalkınmanın birlikte gerçekleştirilmesi, belli bir hızda büyüme
ve sanayileşmeye önem verilmesi gibi uzun vadeli hedefler belirlenmiştir.

Belirlenen hedefler doğrultusunda; imalat sanayini dağınıklıktan kurtarmak, verimli tarım arazilerinin üzerine
fabrika yapımını önlemek, işyerlerinin ilişkilerini kolaylaştırmak üzere 1977 yılında kurulan Adana Organize Sanayi
Bölgesinin I. bölümünde arsa satışına 1990 yılında başlanmıştır. Adana Hacı Sabancı Organize Sanayi Bölgesi,
Adana’da sanayi sektörünün gerçekleştirilmesi ve bu sektörün mekan ihtiyaçlarına en iyi şekilde cevap verilmesi
açısından büyük önem taşımaktadır. Ayrıca şehrin planlı gelişmesi ve tarım alanlarının sanayide kullanılmasının
önlenmesi bakımından da önem göstermektedir. Aynı zamanda alt yapı ve sosyal tesisleri hazırlanmış ucuz arsa arzı

Adana Valiliği İl Bilim, Sanayi ve Teknoloji Müdürlüğü 2014 68

suretiyle sanayinin teşviki, kolektif arıtma tesisleri ile çevre kirliliğinin önlenmesi bu sayede sağlanmıştır. Adana
Hacı Sabancı OSB’den sonra ilimizde 2. Organize Sanayi Bölgesi Kozan ilçesinde 1997 yılında kurulmuştur.

ADANA HACI SABANCI ORGANİZE SANAYİ BÖLGESİ (AOSB)

ADANA HACI SABANCI ORGANİZE SANAYİ BÖLGESİ

Adana Ceyhan D-400 Karayolu üzerinde, Yakapınar(Misis)’ın kuzeyinde tarıma elverişli olmayan 1590 hektar
alan kurulmuş en büyük Organize Sanayi Bölgelerinden biridir.

Adana Valiliği İl Bilim, Sanayi ve Teknoloji Müdürlüğü 2014 69

SATIŞA SUNULAN SANAYİ PARSELİ PARSEL FİRMA
SATIŞI YAPILAN SANAYİ PARSELİ ADEDİ ADEDİ
SATIŞI YAPILACAK SANAYİ PARSELİ
ÜRETİME GEÇEN PARSEL SAYISI 524 398
İNŞAAT SAFHASINDA BULUNAN PARSEL SAYISI 518 398
-.-
6 -.-
340 -.-
25

Küçük Sanayi Sitesi uygulamalarından önce, başta küçük işletmeler olmak üzere esnaf ve sanatkarlarımız,
oldukça dağınık bir yapıda, her türlü sağlık koşullarından ve çağdaş ticaret anlayışından uzak, plansız ve denetimsiz
bir şekilde yapılaşmış, mahalle ve sokakların izbe köşelerinde sıkışıp kalmış dükkan ve atölyelerde zor şartlarda
üretim yapmaktaydı. Bu koşullarda gösterilen faaliyetler, başta insan sağlığını tehdit etmiş, daha sonra da çevre
kirliliği ve plansız kentleşme gibi olumsuz sonuçların doğmasına neden olmuştur.

Çarpık sanayinin önlenmesi ve sanayi yapılaşmalarının disipline edilmesine yönelik olarak sürdürülen Küçük
Sanayi Sitesi uygulamalarına, planlı kalkınma dönemi olan 1960’lı yıllarda başlanmış ve ülkede sanayinin
geliştirilmesi amacıyla pek çok teşvik tedbiri uygulamaya konmuştur.

Gelişmiş sanayinin ihtiyaç duyduğu yan sanayi girdilerinin temin edildiği küçük zanaat sahiplerini kent dışında
imar planına uygun sağlıklı bir işyeri sahibi yapmak ve benzer işkollarında çalışan işletmelerin bir arada bulunmasını
sağlamak amacıyla ilimizde de Küçük Sanayi Siteleri kurulmaya başlanmıştır. Halen Sanayi ve Ticaret Bakanlığının
kredi desteğinden yararlanan veya kendi imkanlarıyla kurulan pek çok Küçük Sanayi Sitesi ilimizde faaliyette

Adana Valiliği İl Bilim, Sanayi ve Teknoloji Müdürlüğü 2014 70

bulunmaktadır. 1993 yılında İstanbul Sanayi Odasının yapmış olduğu “Türkiye’nin 500 Büyük Sanayi Kuruluşu
“çalışmasında Adana ilinden 14 sanayi kuruluşu yer almıştır. Bunlar ;

1-ÇUKUROVA ELEKTRİK A.Ş. ,
2-SASA SUN’İ VE SENTETİKELYAF SANAYİ A.Ş. ,
3-ÇUKOBİRLİK GENEL MÜDÜRLÜĞÜ,
4-MARSA KRAFT GENERAL FOODS SABANCI GIDA SAN. TIC. A.Ş. ,
5-TEMSA TERMO MEKANİK SANAYİ VE TİCARET A.Ş. ,
6-GÜNEY SANAYİ VE TİCARET İŞLETMELERİ A.Ş. ,
7-BOSSA TİCARET VE SANAYİ İŞLETMELERİ T.A.Ş. ,
8-ADANA ÇİMENTO SANAYİİ T.A.Ş. ,
9-MENSA MENSUCAT SANAYİ VE TİCARET A.Ş. ,
10-PAKSOY TİCARET VE SANAYİ A.Ş. ,
11-SÜMER HOLDİNG A.Ş. ADANA PAMUK SATINALMA VE ÇIRÇIR İŞLETMESİ,
12-PİLSA PLASTİK SANAYİ A.Ş. ,
13-GÜNEY BİRACILIK VE MALT SANAYİ A.Ş. ,
14-ÖZBUCAK SANAYİ VE TİCARET A.Ş. , ’dir.

Adana Valiliği İl Bilim, Sanayi ve Teknoloji Müdürlüğü 2014 71

Kasım 2000 - Şubat 2001 tarihleri arasında yaşanan ekonomik kriz tüm ülke genelinde olduğu gibi Adana
Sanayisini de olumsuz yönde etkilemiş ve o tarihten sonra pek çok fabrika ve işletme ya kapanmış ya da üretimine
ara vermiştir.

Krizden en çok otomotiv, tüketici malları, tekstil, gıda ve içecek, elektronik ve telekom sektörlerinin
etkilendiği görülmüştür. Pek çok firma öz sermayesinin tamamını kaybetme riski ile karşı karşıya kalmıştır. Firmalar
kriz sonrasında üretim maliyetlerini düşürmek amacıyla, üretimde kullandıkları ithal mallarını değiştirmişler,
istihdamı daraltma ve personel ücretlerini azaltma yoluna girmişlerdir. Bunun devamında ise, hem büyük hem de
küçük ölçekli firmalarda işten çıkarmalar yaşanmıştır. Ancak zaman içerisinde krizin etkileri yavaş yavaş ortadan
kalktıkça, Adana Sanayisi de toparlanmaya başlamıştır.

2006 yılında yapılan “Türkiye’nin 500 Büyük Sanayi Kuruluşu “çalışmasında ise Adana’da bulunan ve aşağıda
isimleri sıralanan 6 sanayi kuruluşu sıralamaya girmiştir.

1-ADVANSA SASA SUN’İ VE SENTETİKELYAF SANAYİ A.Ş. ,
2-TEMSA TERMO MEKANİK SANAYİ VE TİCARET A.Ş. ,
3-GIDASA SABANCI GIDA SANAYİ VE TİCARET İŞLETMELERİ A.Ş. ,
4-BOSSA TİCARET VE SANAYİ İŞLETMELERİ T.A.Ş. ,
5-ADANA ÇİMENTO SANAYİİ T.A.Ş. ,
6-PİLSA PLASTİK SANAYİ A.Ş.

Adana Valiliği İl Bilim, Sanayi ve Teknoloji Müdürlüğü 2014 72

ADANA SANAYİ ODASINA KAYITLI
SEKTÖRLER VE ÇALIŞAN SAYISI
( 2007 yılı )

SEKTÖR ADI ÜYE SAYISI *TOPLAM
Tekstil ve Hazır Giyim Sanayi 408 ÇALIŞAN
Gıda Sanayi 282
Metal Sanayi 264 33371
İnşaat ve Yapı Malzemeleri Sanayi 206 13069
Maden Sanayi 24 7151
Orman Ürünleri Ve Mobilya Sanayi 175 4311
Döküm –Metal-Makine ve Yd. Parça Sanayi 123
Kimya Sanayi 114 928
Elektrik-Elekronık Ve Enerji Sanayi 102 2590
Kağıt Ve Kağıt Ürünleri Sanayi 99 3616
TOPLAM 1976 3937
4607
3444
86121

*Toplam çalışan sayısı, sektörlerde kapasite raporuna sahip firma bilgilerine göre tahmin edilmiştir.

Adana Valiliği İl Bilim, Sanayi ve Teknoloji Müdürlüğü 2014 73

İstanbul Sanayi Odası’nın (İSO) “Türkiye’nin 500 Büyük Sanayi Kuruluşu” nun anket sonuçlarına göre,
Adana’dan listeye giren 2007-2008 yıllarındaki Adana firmaları;

2008 YILI 500 BÜYÜK 2007 YILI 500 BÜYÜK İSO İLK 500 ADANA FİRMALARI
KURULUŞ SIRA NO KURULUŞ SIRA NO
85 71 TEMSA GLOBAL SAN. VE TİC. A.Ş.
106 96 MARSAN GIDA SAN. VE TIC. A.Ş.
142 100 ADVANSA SASA POLYESTER SANAYİ A.Ş.
175 144 ADANA ÇİMENTO SANAYİ T.A.Ş.
177 167 ARTENİUS TURKPET KİM. MAD. VE PET.
AMB. MALZ. SAN. A.Ş.
189 139 BOSSA TİC. VE SAN. İŞL. T.A.Ş.
289 322 PİLSA PLASTİK SANAYİ A.Ş.
311 479 BEYTEKS TEKSTİL SAN. VE TIC. A.Ş.
412 -.- ÖZMAYA SANAYİ A.Ş.
462 -.- GÜNEY ÇELİK HASIR VE DEMİR MAM.
SAN. TIC. A.Ş.

Adana Valiliği İl Bilim, Sanayi ve Teknoloji Müdürlüğü 2014 74

İstanbul Sanayi Odası’nın (İSO) “Türkiye’nin 500 Büyük Sanayi Kuruluşu” nun anket sonuçlarına göre,
Adana’dan listeye giren 2009-2010 yıllarındaki Adana firmaları;

2010 YILI 500 BÜYÜK 2009 YILI 500 BÜYÜK İSO İLK 500 ADANA FİRMALARI
KURULUŞ SIRA NO KURULUŞ SIRA NO
77 136 ADVANSA SASA POLYESTER SANAYİ A.Ş.
136 120 MARSAN GIDA SAN. VE TIC. A.Ş.
149 123 TEMSA GLOBAL SAN. VE TİC. A.Ş.
192 215 BOSSA TİC. VE SAN. İŞL. T.A.Ş.
203 169 ADANA ÇİMENTO SANAYİ T.A.Ş.
204 192 ARTENİUS TURKPET KİM. MAD. VE PET.
AMB. MALZ. SAN. A.Ş.
234 -.- -.-
251 289 BEYTEKS TEKSTİL SAN. VE TIC. A.Ş.
339 338 WAVİN TR PLASTİK SAN. A.Ş.
346 422 ÖZMAYA SANAYİ A.Ş.
371 278 GÜNEY ÇELİK HASIR VE DEMİR MAM.
SAN. TIC. A.Ş.
471 -.- ELİTA GIDA SAN. VE TIC. LTD. ŞTİ.

Adana Valiliği İl Bilim, Sanayi ve Teknoloji Müdürlüğü 2014 75

İstanbul Sanayi Odası’nın (İSO) “Türkiye’nin 500 Büyük Sanayi Kuruluşu” nun anket sonuçlarına göre,
Adana’dan listeye giren 2011-2012 yıllarındaki Adana firmaları;

2012 YILI 500 BÜYÜK 2011 YILI 500 BÜYÜK

KURULUŞ SIRA NO KURULUŞ SIRA NO İSO İLK 500 ADANA FİRMALARI
SASA POLYESTER SAN. A.Ş.
74 69 BEYTEKS TEKSTİL SAN. VE TİC. A.Ş.

130 184 TEMSA GLOBAL SAN. VE TİC. A.Ş.

171 147

213 223 ELİTA GIDA SAN. VE TİC. LTD. ŞTİ.

236 240 BOSSA TİC. VE SAN. İŞLETMELERİ T.A.Ş.

258 228 ARTENİUS TURK PET KİMYEVİ MADDELER VE PET AMBALAJ
MALZEMELERİ SAN. A.Ş.
284 251 ADANA ÇİMENTO SAN. T.A.Ş.
369 -.- -
380 -.- AKYEM ADANA YEM YAĞ BİODİZEL TARIM VE SAN. TİC. A.Ş.
392 -.-
435 355 KARTEKS TEKSTİL SAN. VE TİC. A.Ş.
450 429
GÜNEY ÇELİK HASIR VE DEMİR MAMULLERİ SAN. TİC. A.Ş.
WAVİN TR PLASTİK SAN. A.Ş.

Adana Valiliği İl Bilim, Sanayi ve Teknoloji Müdürlüğü 2014 76

İstanbul Sanayi Odası’nın (İSO) “Türkiye’nin 500 Büyük Sanayi Kuruluşu” nun anket sonuçlarına göre,
Adana’dan listeye giren 2012-2013 yıllarındaki Adana firmaları;

2013 YILI 500 BÜYÜK 2012 YILI 500 BÜYÜK İSO İLK 500 ADANA FİRMALARI
KURULUŞ SIRA NO KURULUŞ SIRA NO SASA POLYESTER SANAYİ A.Ş.
66 74
128
150 130 BEYTEKS TEKSTİL SAN. VE TİC. A.Ş.
174 171 TEMSA GLOBAL SAN. VE TİC. A.Ş.
168 213 ELİTA GIDA SAN. VE TİC. A.Ş.
231 206 MARSA YAĞ SAN. VE TİC. A.Ş.
249
283 284 ADANA ÇİMENTO SANAYİİ TÜRK A.Ş.
287
236 BOSSA TİCARET VE SANAYİ İŞLETMELERİ T.A.Ş.
334
258 ARTENİUS TURKPET KİMYEVİ MADDELER SANAYİ A.Ş.
416
447 -.- AMYLUM NİŞASTA SAN. VE TİC. A.Ş.
448
AKYEM ADANA YEM YAĞ BİODİZEL TARIM VE SAN. TİC.
380 A.Ş.

GÜNEY ÇELİK HASIR VE DEMİR MAMULLERİ SAN. TİC.
435 A.Ş.
-.- ÖZMAYA SANAYİ A.Ş.

392 KARTEKS TEKSTİL SAN. VE TİC. A.Ş.

Adana Valiliği İl Bilim, Sanayi ve Teknoloji Müdürlüğü 2014 77