มารยาทไทย

ใบความรู้ เรอื่ ง มารยาทไทย

มารยาท คือ การแสดงกิริยาให้เหมาะสมกับบุคคล สถานที่ และกาลเทศะ มารยาทไทยถือเป็น
เอกลักษณ์และมรดกของชาติ การเห็นคุณค่า อนุรักษ์ และมีการปฏิบัติที่ถูกต้องตามแบบแผน ถือเป็นการ
เผยแพร่และเป็นตัวอย่างที่ดีให้แก่ผู้ที่ได้พบเหน็ มารยาทไทยที่ควรรู้จักและปฏิบัติเนื่องจากเป็นพื้นฐานของ
การอยู่รว่ มกนั ในสังคม ไดแ้ ก่ การแสดงความเคารพ การสนทนา การแต่งกาย และการมสี ัมมาคารวะ

มารยาทไทยครอบคลุมถึงกิริยา วาจาต่าง ๆ เช่น การแสดงความเคารพ การส่งและการรับสิ่งของ
การยืน การเดิน การนั่ง การนอน การแสดงกิริยาอาการ การรับประทานอาหาร การให้และรับบริการ การ
ทักทาย การสนทนา การใช้คำ พูด การฟงั การใช้เครอ่ื งมอื สอื่ สาร รวมทัง้ การประพฤติปฏบิ ตั ใิ นพธิ กี ารต่าง ๆ

การแสดงความเคารพ
การแสดงความเคารพมีหลายลักษณะ เช่น การประนมมือ การไหว้ การกราบ การคำ นับการถวาย

ความเคารพ การทจี่ ะแสดงความเคารพในลักษณะใดน้นั ตอ้ งพจิ ารณาผทู้ ่ีจะรบั ความเคารพด้วยวา่ อยู่ในฐานะ
เช่นใด หรอื ในโอกาสใด แล้วจึง แสดงความเคารพใหถ้ ูกตอ้ งและเหมาะสม การแสดงความเคารพแบ่งไดด้ ังนี้

1. การไหว้ (วันทา) เปน็ การแสดงความเคารพอยา่ งสงู เปน็ มารยาทไทยแบบหนึ่งท่คี นปฏิบัติกันมาก
ที่สดุ กระทำโดยการประนมมือ แลว้ ยนื่ มอื ทั้ง 2 จรดใบหนา้ การแสดงความเคารพด้วยการไหว้แบ่งออกเปน็ 3
ระดบั ตามฐานะของบคุ คล ดังนี้

ระดับท่ี 1 การไหวพ้ ระ ได้แก่ การไหว้พระพทุ ธ พระธรรม พระสงฆ์ รวมทัง้ ปชู นียสถาน ปูชนียวัตถุ
ทเ่ี กยี่ วขอ้ งกับพระพุทธศาสนา ในกรณที ไี่ มส่ ามารถกราบแบบ เบญจางคประดษิ ฐ์ได้ ให้ประนมมือ แล้วยกขึ้น
พรอ้ มกบั คอ้ มศีรษะลง ให้หัวแม่มือจรด หว่างคิ้ว ปลายน้ิวชแ้ี นบสว่ นของหนา้ ผาก

ระดบั ที่ 2 การไหว้ผูม้ ีพระคุณ ท่มี อี ายมุ ากกว่าและผู้ที่เคารพนับถือ ไดแ้ ก่ ปู่ ย่า ตา ยาย พ่อ แม่ ครู
อาจารย์ และผู้ท่เี ราเคารพนับถือ ใหป้ ระนมมอื แลว้ ยกข้ึน พรอ้ มกับ ค้อมศรี ษะลง ใหห้ ัวแม่มือจรดปลายจมูก
ปลายนวิ้ ชีแ้ นบหว่างคิว้

ระดับที่ 3 การไหว้บุคคลทั่วไป ให้ประนมมือ แล้วยกขึ้นพร้อมกับค้อมศีรษะลง ให้หัวแม่มือจรด
ปลายคาง ปลายนวิ้ ชีแ้ นบปลายจมกู

การไหว้แตล่ ะระดับน้นั มีความแตกต่างกัน ผู้ปฏบิ ัติจะต้องปฏิบตั ิให้เหมาะสมตามอายุ ตำแหน่ง และ
สถานะของบคุ คลที่ทำความเคารพ การไหว้นอกจากเป็นการแสดงความเคารพตามแบบมารยาทไทย ในทวีป
เอเชียก็มีการไหว้ดว้ ยเชน่ กนั เชน่ อินเดีย จนี ลาว กมั พชู า การไหวแ้ บบไทยจะมลี ักษณะเฉพาะคอื ขณะท่ีไหว้
ศอกจะอยู่แนบชดิ กับลำตวั

2. การกราบ (อภวิ าท) เป็นการแสดงความเคารพอยา่ งสูง มีการปฏบิ ตั ิ 2 แบบด้วยกนั คอื
แบบที่ 1 การกราบพระ หรือการกราบแบบเบญจางคประดิษฐ์เปน็ การใช้อวัยวะท้ัง 5 คอื หนา้ ผาก 1
มือและข้อศอกทัง้ 2 เข่าทั้ง 2 สัมผัสกับพื้น การกราบมี 3 จังหวะ คือ ท่าเตรียม ชาย นั่งคุกเขา่ ตัวตรงปลาย
เท้าตัง้ ปลายเทา้ และส้นเทา้ ชิดกัน น่งั บนส้นเทา้ เขา่ ทั้งสองห่างกันพอประมาณ มือทง้ั สองวางควํ่าเหนือเข่าท้ัง
สองข้าง นิ้วชิดกัน (ท่าเทพบุตร) หญิง นั่งคุกเข่าตัวตรงปลายเท้าราบ เข่าถึงปลายเท้าชิดกัน นั่งบนส้นเท้า
มือทง้ั สองวางควา่ เหนอื เข่าท้ังสองข้าง น้ิวชดิ กัน (ทา่ เทพธดิ า) ทา่ กราบ
จังหวะท่ี 1 (อัญชล)ี ยกมอื ข้นึ ในทา่ ประนมมือ
จังหวะที่ 2 (วนั ทนา หรือ วนั ทา) ยกมอื ขน้ึ ไหวต้ ามระดับท่ี 1 การไหวพ้ ระ
จังหวะที่ 3 (อภิวาท) ทอดมือทั้งสองพร้อม ๆ กัน ให้มือและ แขนทั้งสองข้างราบกับพื้น ควํ่ามือ
ห่างกันเล็กน้อย พอให้หน้าผากจรดพื้นระหว่างมอื ทั้งสอง ชาย ศอกทั้งสองข้างวางต่อจากเข่าราบไปกบั พน้ื
หลังไม่โกง่ หญิงศอกทั้งสองข้างคร่อมเขา่ เล็กนอ้ ย ราบไปกับพ้ืน หลังไม่โก่ง ทำสามจังหวะให้ครบทั้ง ๓ ครั้ง
ยก มือขึ้นไหวใ้ นทา่ ไหว้พระ แล้ววางมือควํ่าเหนือเข่าท้ังสองข้าง เหมือนในท่าเตรียมกราบ จากน้ันให้เปลี่ยน
อิรยิ าบถ ตามความเหมาะสม

แบบท่ี 2 การกราบผู้ใหญ่ ใชใ้ นโอกาสทำความเคารพผ้ทู ี่มีอายุมากกว่าและผมู้ ีพระคุณ เป็นการกราบ
ผมู้ พี ระคุณและผู้ที่มีอายุมาก ไดแ้ ก่ ปู่ ย่า ตา ยาย พอ่ แม่ ครู อาจารย์ และผู้ท่เี ราเคารพ ผู้กราบท้ังชายและ
หญิง นั่งพับเพียบ ทอดมือทั้งสองข้างลงพร้อมกัน ให้แขนทั้งสองคร่อมเข่าที่อยู่ด้านล่าง เพียงเข่าเดียว
มือประนมตั้งกับพื้น ไมแ่ บมือ ค้อมตัวลงให้สันจมูกแตะนิ้วแม่มือ ในขณะกราบ ไม่กระดกนิ้วข้ึนรับหน้าผาก
กราบเพียงครั้งเดียว จากนั้นเปลี่ยนอิริยาบถ โดยการนั่งสำ รวมประสานมือ แล้วเดินเข่า1 ถอยหลัง
พอประมาณ จึงลกุ ขน้ึ จากไป

3. การถวายความเคารพพระมหากษัตรยิ ์
แบบที่ 1 ถวายความเคารพแบบโบราณราชประเพณี เปน็ การถวาย ความเคารพพระมหากษัตริย์แบบ
โบราณราชประเพณี ในงานพระราชพิธีสำคัญ ก่อนที่จะถวายบังคมต้องนั่งอยู่ในท่าเตรียม คือ นั่งคุกเข่า
ปลายเท้าต้ัง น่ังบนส้นเทา้ เช่นเดยี วกนั ทง้ั ชายและหญงิ มอื ทั้งสองวางควํ่าเหนือเขา่ ทง้ั สองขา้ ง ชายนง่ั แยกเข่า
ได้เล็กนอ้ ย หญิงนงั่ เข่าชิด การถวายบงั คมแบ่งออกเป็น 3 จงั หวะ ดังนี้

จังหวะที่ 1 ยกมือขึ้นประนมระหว่างอก ปลายนิ้วตั้งขึ้น ตํ่ากว่าคางเล็กน้อย แขนแนบลำตัว
ไม่กางศอก

จังหวะท่ี 2 ทอดมือที่ประนมลงพร้อมกับค้อมตัวลง เล็กน้อย สายตามองที่หัวแม่มือ แล้ววาดมือข้ึน
พร้อมเอนตัวไปข้างหลังพองาม ให้ปลายนิ้วหัวแม่มือและปลายนิ้วชี้จรดหน้าผาก มือทั้งสองไม่แยกจากกัน
เงยหน้าขึ้น เลก็ นอ้ ย

จังหวะที่ 3 วาดมือที่ประนมลง พร้อมค้อมตัว และ ใบหน้ากลับลงมาอยู่ในท่าจังหวะที่ 1 ทำสาม
จังหวะให้ครบ 3 ครั้ง แล้วจึงลดมือลงวางควํ่าเหนือเข่าทั้งสองข้าง การถวายบังคมนี้ จะใช้ในกรณีที่ชายหรอื
มีชายกบั หญิง ไปถวายบงั คมร่วมกนั ถา้ เป็นหญิง หรอื กลุม่ หญงิ ลว้ นใหใ้ ชว้ ธิ ีหมอบกราบ

แบบที่ 2 การถวายความเคารพแบบสากล ชายถวายความเคารพด้วยการคำนับ หญิงถวายความ
เคารพด้วยการถอนสายบัว