การใช้คำราชาศัพท์

การใช้คําราชาศัพท์

จดั ทําโดย

นางสาว มณิชดา ปิ ดกันภัย
ช้ัน ม.๔/๑ เลขที่ ๘

คานา สารบญั

การจดั ทาโครงงานในคร้ังน้ีมีวตั ถุประสงคเ์ พื่อพฒั นาสื่อ การใช้คาํ ราชาศัพท์ ๑-๒
บทเรียนอิเลก็ ทรอนิกส์ ( E-Book) รายวชิ าภาษาไทย
เรื่อง การใชค้ าราชาศพั ทส์ าหรับผทู้ ส่ี นใจเน้ือหาน้ีความรู้ ประโยชน์ของการศึกษาราชาศัพท์ ๓
เกี่ยวกบั การใชค้ าราชาศพั ท์
ทม่ี าของราชาศัพท์ ๔-๕
หากมีขอ้ ผดิ พลาดประการใดผจู้ ดั ทาขออภยั มา ณ ทนี่ ี่
วธิ ีใช้ราชาศัพท์ ๖-๑๐
จดั ทาโดย ตัวอย่างคาํ ราชาศัพท์ ๑๑-๑๗
มณิชดา ปิ ดกนั ภยั บรรณานุกรม ๑๘

การใช้คาํ ราชาศัพท์ ๑ ๒
จากข้อความเบอื้ งต้นแสดงให้เห็นว่าการใช้ราชาศัพท์
ในการใชร้ าชาศพั ท์ เมื่อเราพดู กบั บุคคลผหู้ น่ึง บคุ คลน้นั
นอกจากพระภิกษุแลว้ จะไม่ใชร้ าชาศพั ทส์ าหรับตนเอง ๑.ใชส้ าหรับสามญั ชนพดู กบั พระเจา้ แผน่ ดิน พระราชินีและ

เลย เช่น เราทลู พระบรมวงศว์ า่ “ฝ่าพระบาทจะเสดจ็ พระบรมวงศานุวงศ์
๒.พระเจา้ แผน่ ดิน พระราชินีและพระบรมวงศานุวงศ์ จะ
ไหน” ทา่ นจะตอบว่า “ฉนั จะ ไป ท่ี โน่น ท่ี นี่” ไม่ ใช่ ไม่ทรงใชร้ าชาศพั ทย์ กยอ่ งพระองคเ์ อง
๓.พระเจา้ แผน่ ดิน พระราชินีและพระบรมวงศานุวงศ์ จะ
ตอบ ว่า “ฉนั จะ เสดจ็ โน่น เสดจ็ น่ี” แต่ถา้ เราถาม ไม่ทรงกล่าวราชาศพั ทเ์ ป็นการยกยอ่ งเจา้ นายที่มีฐานนั ดรศกั ด์ิ
ต่ากวา่ พระองค์ หรือยงั ทรงพระเยาว์ แต่มีขอ้ ยกเวน้ 2
พระภกิ ษุว่า “ทา่ นจะฉนั อาหารแลว้ หรือยงั ?” ทา่ นจะตอบ
ประการ
วา่ “อาตมาฉนั อาหารแลว้ ” ถามว่า “ทา่ นสรงน้าหรือ ๓.๑ พระมหากษตั ริยจ์ ะทรงกล่าวราชาศพั ทแ์ ก่พระบรม
ยงั ?” ทา่ นจะตอบว่า “อาตมาสรงน้าแลว้ ” เป็นตน้
สมเดจ็ พระเจา้ บรมวงศเ์ ธอ กรมพระยาดารงราชานุ วงศานุวงศท์ ่ที รงศกั ด์ิสูงกว่าพระองคท์ างสายโลหิต อนั
หมายถึงผทู้ ี่สูงกวา่ พระองคโ์ ดยนบั ทางญาติ เช่น ป่ ู ยา่ ตา
ภาพ ไดท้ รงอธิบายไวใ้ นหนงั สือสาสน์สมเดจ็ ว่า “เจา้ พดู ก็ ยาย พ่อ แม่ ลุง ป้ า อา นา้ พ่ี เป็นตน้ และพระบรมวงศานุ
วงศเ์ หล่าน้นั เป็นเจา้ นาย
ไม่ใชร้ าชาศพั ทส์ าหรับพระองคเ์ องเช่นจะว่า “ฉนั เสวย”
๓.๒ เจา้ นายจะทรงกล่าวราชาศพั ทร์ ะหว่างในกรณีที่ผู้
“ฉนั บรรทม” กล่าวมีอสิ ริยยศต่ากว่าผฟู้ ัง ผกู้ ล่าวจะตอ้ งใชร้ าชาศพั ทก์ บั ผฟู้ ัง

หามีไม่ยอ่ มใชภ้ าษาที่พดู กนั เป็นสามญั ว่า “ฉนั กิน” “ฉนั

นอน” แมพ้ ระเจา้ แผน่ ดินกต็ รัสเช่นน้นั ”

๓ ท่มี าของราชาศัพท์ ๔
ประโยชน์ของการศึกษาราชาศัพท์
ราชาศพั ทม์ ีทม่ี าหลายประการคือ มาจาก
๑.ช่วยใหส้ ามารถใชภ้ าษาไทยไดถ้ ูกตอ้ ง เหมาะสมกบั ช้นั
ของบุคคล ทาใหไ้ ม่มีปัญหาในการส่ือสาร ภาษาบาลี

๒.ไดเ้ รียนรู้ถึงวฒั นธรรมของชาติ โดยที่ราชาศพั ทเ์ ป็น เขา้ มาทางพระพทุ ธศาสนา เพราะภาษาบาลีเป็นภาษาท่ีใชจ้ ารึก
วฒั นธรรมทางภาษา ทมี่ ีความประณีตนุ่มนวล และน่าฟัง
๓.ทาใหร้ ู้คาศพั ทม์ ากข้ึน ไดช้ ื่อวา่ เป็นผรู้ ู้ภาษาไทยที่ดี ผรู้ ู้ พระไตรปิ ฎกอนั เป็นคมั ภรี ์สาคญั ของพระพทุ ธศาสนา ชาวพุทธ
มากยอ่ มทาใหเ้ กิดความคล่องแคล่วชานาญ
๔.ช่วยฝึกฝนอบรมจิตใจผศู้ ึกษาใหป้ ระณีตในการใชภ้ าษา ถือกนั ทวั่ ไปว่าภาษาบาลีเป็นภาษาศกั ด์ิสิทธ์ิ ตอ้ งเคารพกราบ
ไหว้ จนอาจกล่าวไดว้ า่ คาราชาศพั ทท์ ม่ี ีมาแต่เดิมน้นั มาจาก
และผลทาใหเ้ ป็นคนมีนิสยั สุขุมรอบคอบ ละเอียดลออ ภาษาบาลีมากทสี่ ุด เช่น พระรูป พระราชบดิ า พระอยั กา พระ
๕.ช่วยในการศึกษาวรรณคดีใหเ้ ขา้ ใจไดอ้ ยา่ งลึกซ้ึง
ยง่ิ ข้ึน เพราะวิชาวรรณคดีใชร้ าชาศพั ทม์ าก วกั กะ พระราชอาสน์ เป็นตน้
๖.ช่วยส่งเสริมบคุ ลิกภาพใหก้ บั ตนเอง สามารถเขา้ สมาคม
กบั ผอู้ ืน่ ไดโ้ ดยไม่เคอะเขิน ไม่เป็นทเี่ ยย้ หยนั ของบุคคล ภาษาสันสกฤต
อื่น เพราะไดศ้ ึกษาถอ้ ยคาทคี่ วรใชก้ บั บุคคลตามฐานะมาแลว้
เป็นภาษาโบราณของอนิ เดียเช่นเดียวกบั ภาษาบาลี กเ็ ป็นภาษา

ที่ไทยเรานามาใชม้ าก โดยเขา้ มาทางศาสนาพราหมณ์ อนั เป็น

ศาสนาท่คี นไทยนบั ถือดว้ ยเช่นกนั (แต่มิใช่เป็นศาสนาหลกั ของ

ชาติ) ภาษาสันสกฤตเป็นภาษาสูงทหี่ ราหมณ์ใชต้ ิดต่อกบั พระผู้

เป็นเจา้ จึงเป็นภาษาอนั ศกั ด์ิสิทธ์ิค่คู วรกบั พระเจา้ แผน่ ดินผเู้ ป็น

สมมุติเทพ ไทยเราจึงนาเอาภาษาสันสกฤตมาใชเ้ ป็นคาราชา

ศพั ท์ เช่น พระเนตร พระกรรณ สวรรคต เป็นตน้

ภาษาเขมร ๕ ๖

ในสมยั โบราณชาติขอม (เขมรในปัจจุบนั น้ี) เป็นชาติท่ยี ง่ิ ใหญ่ วธิ ีใช้ราชาศัพท์
มีอารายธรรม มีความเจริญสูงสุด พระเจา้ แผน่ ดินของขอมอยู่
การใช้ทรง
ในฐานะสมมุติเทพ ทาใหย้ อมรับวา่ ภาษาขอมน้นั ยอ่ มจะตอ้ ง ๑. ใชท้ รงนาหนา้ คานามสามญั บางคาทาใหเ้ ป็นกิริยาราชาศพั ท์
สูงส่งไปดว้ ย จึงเกิดมีการเรียนรู้ภาษาขอมกนั มากข้ึน ไดใ้ ช้ ได้ เช่น ทรงกีฬา (เล่นกีฬา), ทรงธรรม (ฟังเทศน)์ , ทรงบาตร
ในทางคาถาอาคม นิยมวา่ เป็นของอนั ศกั ด์ิสิทธ์ิ ยกยอ่ งวา่ (ใส่บาตร), ทรงชา้ ง (ข่ีชา้ ง)
๒. ใชท้ รงนาหนา้ คากิริยาสามญั บางคา ทาใหเ้ ป็นกิริยาราชา
เป็นของสูงเช่นเดียวกนั ศาสนา ไทยจึงนาเอาภาษาขอมมาใช้ ศพั ทไ์ ด้ เช่น ทรงวง่ิ , ทรงยนิ ดี, ทรงอธิบาย, ทรงยงิ , ทรงเล่น,
ทรงสง่ั สอน
เป็นคาราชาศพั ทเ์ พอื่ ใหส้ มเกียรติแก่พระเจา้ แผน่ ดิน ๓.ใชท้ รงนาหนา้ คานามราชาศพั ทบ์ างคา ทาใหเ้ ป็นกริยาราชา
ศพั ทไ์ ด้ เช่น ทรงพระราชดาริ (คิด), ทรงพระราชนิพนธ์ (แต่ง
ภาษาไทย หนงั สือ), ทรงพระสรวล (ยมิ้ ), ทรงพระอกั ษร (อ่าน, เขียน,
เรียน)
โดยปกติภาษาไทยจะไม่นามาใชเ้ ป็นคาราชาศพั ทแ์ ต่จะ

นามาใชไ้ ดต้ ่อเมื่อเอาไปนาหนา้ ภาษาอืน่ เช่น มีพระ

ดารัส เป็นพระราชโอรส น้าจณั ฑ์ หรือใชว้ ิธีปรุงแต่งคา
ข้ึน เช่น พระที่นง่ั ชา้ งทรง เป็นตน้

ภาษาอนื่ ๆ

คาราชาศพั ทท์ ีน่ ามาจากภาษาอื่นน้นั นอ้ ยมาก แต่กม็ ีมา
ประปราย เช่น พระสุหร่าย จากภาษาเปอร์เซีย พระ

เกา้ อ้ี จากภาษาจีน

๗ ๘

วธิ ีใช้ราชาศัพท์ การใช้ราชาศัพท์ในคาํ ขนึ้ ต้นและคาํ ลงท้าย
๑.“ขอเดชะฝ่ าละอองธุลีพระบาทปกเกลา้ ปกกระหม่อม
การใช้คาํ พระบรม/พระบรมราชม, พระราช, พระ ขา้ พระพุทธเจา้ ” ลงทา้ ยวา่ “ดว้ ยเกลา้ ดว้ ยกระหม่อมขอเดชะ” ใช้
๑. พระบรม, พระบรมราช ใชน้ าหนา้ คานามทีส่ าคญั ทีเ่ กี่ยวกบั ในโอกาสกราบบงั คมทลู ข้ึนก่อนเป็นคร้ังแรก
พระบาทสมเดจ็ พระเจา้ อยหู่ วั เทา่ น้นั เช่น พระบรมราโชวาท, ๒. “พระพุทธเจา้ ขา้ ขอรับใส่เกลา้ ใส่กระหม่อม ขา้ พระพทุ ธเจา้
พระบรมมหาราชวงั , พระบรมฉายาลกั ษณ์, พระปรมาภิไธย, ...” ลงทา้ ยวา่ “ดว้ ยเกลา้ ดว้ ยกระหม่อม” ใชใ้ นโอกาสท่ีมีพระ
พระบรมราชวโรกาส, พระบรมราชโองการ ราชดารัสข้ึนก่อน
๒. พระราช ใชก้ บั พระบาทสมเดจ็ พระเจา้ อยหู่ วั , สมเดจ็ พระ ๓. “พระมหากรุณาธิคุณเป็นลน้ เกลา้ ลน้ กระหม่อม...” หรือ
บรมราชินีและอุปราช เช่น พระราชโทรเลข, พระ “พระเดชพระคุณเป็นลน้ เกลา้ ลน้ กระหม่อม...” ลงทา้ ยว่า “ดว้ ย
ราชหตั ถเลขา, พระราชเสาวนีย,์ พระราชปฏิสนั ถาร เกลา้ ดว้ ยกระหม่อม” ใชใ้ นโอกาสแสดงความขอบคุณทไี่ ดร้ ับ
๓. พระ ใชน้ าหนา้ คาท่เี รียกอวยั วะเคร่ืองใช้ หรือนาหนา้ คา ความช่วยเหลือ
สามญั บางคาทไี่ ม่มีราชาศพั ทใ์ ช้ เช่น พระพกั ตร์, พระเศียร, ๔. “เดชะพระบารมีปกเกลา้ ปกกระหม่อม” หรือ “เดชะพระ
พระบาท, พระเกา้ อ้ี, พระมาลา, พระกระยาหาร บรมเดชานุภาพเป็นลน้ เกลา้ ลน้ กระหม่อม...” ลงทา้ ยว่า “ดว้ ย
เกลา้ ดว้ ยกระหม่อม” ใชใ้ นโอกาสแสดงว่ารอดพน้ อนั ตราย

๙ วธิ ีใช้ราชาศัพท์ ๑๐

๕.“พระราชอาญาไม่พน้ เกลา้ พน้ กระหม่อม...” หรือ “พระราช การใช้คาํ ราชาศัพท์ให้ถูกต้อง
อาญาเป็นลน้ เกลา้ ลน้ กระหม่อม...” ลงทา้ ยว่า “ดว้ ยเกลา้ ดว้ ย ๑.ใช้ เฝ้ าฯ รับเสดจ็ หรือรับเสดจ็ ไม่ใช้ ถวายการตอ้ นรับ ใช้ มี
กระหม่อม” ใชใ้ นโอกาสทาผดิ พลาด
๖. “ไม่ควรจะกราบบงั คมทลู พระกรุณา...” หรือ “ไม่ควรจะ ความจงรักภกั ดี หรือ จงรักภกั ดี ไม่ใช้ ถวายความจงรักภกั ดี
กราบบงั คมทลู ใหท้ รงทราบฝ่าละอองธุลีพระบาท...” ลงทา้ ย
วา่ “ดว้ ยเกลา้ ดว้ ยกระหม่อม” ใชใ้ นโอกาสท่จี ะตอ้ งกล่าวถึง ๒.อาคนั ตุกะ หมายถึง แขกท่ีมาหาน้นั เป็นแขกของ
ของไม่สุภาพ คากราบบงั คมทลู จะตอ้ งใช้ “ฝ่าละอองธุลีพระ ประธานาธิบดี หรือแขกของบุคคลอื่นท่ีไม่ใช่พระมหากษตั ริย์
บาท” ไม่ใช้ “ใตฝ้ ่าละอองธุลีพระบาท” เพราะคาว่า “ใตฝ้ ่า
ละอองธุลีพระบาท” เป็นคาสรรพนามมีความหมายวา่ “ท่าน” ประเทศใดประเทศหน่ึง ราชอาคนั ตุกะ, พระราชอาคนั ตุกะ
เทา่ น้นั
หมายถึง แขกของพระมหากษตั ริยป์ ระเทศใดประเทศหน่ึง
คากราบบงั คมทลู จะตอ้ งใช้ “ฝ่าละอองธุลีพระบาท” ไม่
ใช้ “ใตฝ้ ่าละอองธุลีพระบาท” เพราะคาวา่ “ใตฝ้ ่าละอองธุลี ๓. ขอบใจ ใชส้ าหรับสุภาพคนเสมอกนั ผใู้ หญ่ใชพ้ ดู กบั ผนู้ อ้ ย
พระบาท” เป็นคาสรรพนามมีความหมายวา่ “ท่าน” เทา่ น้นั
พระราชวงศ์ ทรงใชก้ บั คนสามญั และพระราชาทรงใชก้ บั

ประชาชน

๔. ในการถวายของแด่พระบาทสมเดจ็ พระเจา้ อยหู่ วั และสมเดจ็

พระนางเจา้ ฯ พระบรมราชินีนาถ ถา้ เป็นของเลก็ ใชค้ าว่า

ทลู เกลา้ ฯ ถวาย อา่ นวา่ ทลู เกลา้ ทลู กระหม่อมถวาย

ถา้ เป็นของใหญ่ ใชค้ าว่า “นอ้ มเกลา้ ฯ ถวาย อ่านวา่ นอ้ มเกลา้
นอ้ มกระหม่อมถวาย

๑๑ ๑๒

ตวั อย่างคาํ ราชาศัพท์ ตัวอย่างคาํ ราชาศัพท์

๑๓ ๑๔

ตวั อย่างคาํ ราชาศัพท์ ตวั อย่างคาํ ราชาศัพท์

๑๕ ๑๖

ตวั อย่างคาํ ราชาศัพท์ ตวั อย่างคาํ ราชาศัพท์

๑๗ ๑๘

ตวั อย่างคาํ ราชาศัพท์ บรรณานุกรม

https://www.trueplookpanya.com/l
earning/detail/1252

https://sites.google.com/site/sabaip
air44/withi-chi-kha-rachasaphth-thi-
khwr-sangketu
https://sites.google.com/site/akani
mart123/home