รูปเล่มเรือนหม่อมเจ้าประดิษฐา

หม่อมเจ้าประดิษฐา จักรพนั ธุ์ ณ วงั สวนบา้ นแก้ว

งบประมาณสนับสนนุ จากสานกั ศิลปวัฒนธรรมและพัฒนาชมุ ชน มหาวทิ ยาลัยราชภฎั ราไพพรรณี 2564

บรรพบรุ ษุ ขององค์ตน้

พระบรมราชวงศจ์ ักรี

สมเด็จพระบรมมหาชน พระมหาชนน(ี หยก)

พระบาทสมเดจ็ พระพทุ ธยอดฟ้าจุฬาโลก

เจา้ ขรัวเงิน กรมพระศรสี ดุ ารกั ษ์ (แก้ว)

กรมสมเดจ็ พระศรสี ริ เิ ยนทรามาตย์ (บญุ รอด) พระบาทสมเด

พระบาทสมเด็จพระจอมเกลา้ เจ้าอยูห่ วั
สมเด็จพระเจา้ บรมวงศ์เธอ เจ้า

นราชสกุล “จักรพันธุ์”

ราชกิ ลุ บางช้าง

พระชนก(ทอง) พระชนนี(ส้ัน)

(สมเด็จพระรปู ศริ โิ สภาคย์มหานาคนารี)

กรมสมเด็จพระอมรินทรามาตย์

สมเด็จพระราชมาดามไหยกาเธอ พระชนนี

(กรมหมื่นมาตยาพทิ ักษ์)

ด็จพระพทุ ธเลศิ หลา้ นภาลัย

กรมสมเด็จพระเทพศริ ินทรามาตย์

(หม่อมเจ้าราเพย)

าฟ้าจาตรุ นต์รัศมี กรมพระจกั รพรรดิพงศ์

ต้นราชสกุล

พระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยหู่ ัว รชั กาลที่๔

(เจา้ ฟา้ มงกุฎ)

พระบาทสมเดจ็ พระจลุ จอมเกล้าเจา้ อยหู่ ัว สมเด็จเจา้ ฟ้าหญงิ จนั ทรมณฑลโสภณภัควดี

(เจา้ ฟา้ จุลาลงกรณ์) กรมหลวงวสิ ทุ ธกิ ษตั ริย์

หมอ่ มราชวงศ์สวา่ ง หม่อมทบั ทิม หม่อมจีบ หม่อมเอม หม่อมพลดั

(ศิรวิ งศ)์ (ณ มหาชยั )

พระเจ้าวรวงศ์เธอ พระเจ้าวรวงศเ์ ธอ พระวรวงศ์เธอ พระวรวงศ์เธอ พระวรวงศเ์ ธอ

กรมหมน่ื อนพุ งศ์จักรพรรดิ์ พระองเจา้ นพิ ัทธพิศษิ ฐพงศ์ พระองคเ์ จ้าทศศริ ิวงศ์ พระองค์เจ้าดนัยวรนุช พระองคเ์ จ้าหญงิ มาลสิ เสา

ล “จักรพนั ธุ์”

สมเด็จพระเทพศิรินทราบรมราชนนี

(พระองคเ์ จ้าราเพยภมาภิรมย์)

สมเดจ็ เจ้าฟา้ กรมพระจักรพรรดพิ งศ์ สมเดจ็ เจา้ ฟา้ พระยาภานุพันธว์ งศว์ รเดช
(เจ้าฟา้ จาตุรนต์รศั มี) (เจา้ ฟา้ ภานุรังสีสว่างวงศ์)
ตน้ ราชสกลุ จกั รพนั ธุ์
มหาสาขา๑๑

หม่อมหลวงผาด หมอ่ มเลอ่ื ม หมอ่ มเผ่ือน หม่อมราชวงศป์ ยุ้
(ปาลกะวงศ)์ (ไพทูรย์)

พระวรวงศ์เธอ พระวรวงศเ์ ธอ พระวรวงศเ์ ธอ พระวรวงศ์เธอ

าวรส พระองค์เจ้าหญงิ ทศศิริวงค์ พระองคเ์ จ้าหญงิ บรรจงมารยาดร พระองคเ์ จ้าหญงิ บปุ ผชาติ พระองค์เจ้าปิยบตุ ร

สมเด็จพระเจา้ บรมวงศเ์ ธอ เจา้ ฟ้าจาตุรนตร์ ัศมี กรมพระจกั รพรรดิพงษ์

พระเจา้ วรวงศ์เธอ กรมหมน่ื อนพุ งศ์จกั รมหม่นื อนพุ งษ์จกั รพรรดิ (2451)
พ.ศ. 2428 พระวรวงศ์เธอ พระองคเ์ จ้าเสรฐวงศว์ ราวตั ร พ.ศ.

พระเจ้าวรวงศ์เธอ พระองคเ์ จ้าหญิงอรพัทธป์ ระไพ (2443)
พ.ศ. 2436 พระวรวงศเ์ ธอ พระองค์เจา้ หญิงอรพทั ธป์ ระไพ

พระเจา้ วรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าหญงิ สทุ ธวไิ ลยลักษณา (2443)
พ.ศ. 2436 พระวรวงศ์เธอ พระองคเ์ จา้ หญงิ สุทธวิไลยลักษณา

พระเจา้ วรวงศเ์ ธอ กรมหมน่ื อนวุ ัตนจ์ าตรุ นต์ (2463) พ.ศ.
พ.ศ. 2436 พระวรวงศเ์ ธอ พระองค์เจา้ ออศคารน์ ุทิศ

พระเจ้าวรวงศเ์ ธอ พระองค์เจา้ หญิงประภาวสทิ ธ์นิ ฤมล (2443)
พ.ศ. 2436 พระวรวงศเ์ ธอ พระองคเ์ จ้าหญิงประภาวสทิ ธ์นิ ฤมล

หมอ่ มราชวงศห์ ญงิ สวา่ ง จักรพนั ธ์ุ
. 2443 พระเจ้าวรวงศ์เธอ พระองคเ์ จ้าเสรฐวงศ์วราวตั ร

. 2443 พระเจ้าวรวงศเ์ ธอ พระองค์เจา้ ออศคาร์นทุ ศิ

แผนผงั ครอบครวั หม่อมเจ้าป

พระเจา้ วรวงศเ์ ธอ กรมหมื่นอนพุ งศ์จกั รมหม่นื อนพุ งษจ์ กั รพรร

หมอ่ มเจา้ วราทิวตั จกั รพันธ์ุ 10 กรกฎาคม พ.ศ. 2454 - 9 กรกฎา
และเสกสมรสใหม่กบั หมอ่ มนาคพันธ์ุ (สกลุ เดิม : จนั ทปณุ

หม่อมเจา้ หญงิ ไมม่ ีพระนาม

หมอ่ มเจ้าหญิงอภลิ าช จกั รพันธุ์ หมอ่ มเจา้ หญงิ อภลิ าช จักรพนั ธ์ุ (2
วนั ที่ 11 กรกฎาคม พ.ศ. 2487 เพือ่ ทาการสมรสกบั พศก

หม่อมเจา้ การวกิ จกั รพันธุ์ (9 เมษายน พ.ศ. 2460 - 13 พฤษภาคม
ตอ่ มาเสกสมรสใหมก่ ับหมอ่ มหลวงประอร (ราชสกลุ เดมิ :

หม่อมเจา้ ประดิษฐา จักรพนั ธ์ุ เสกสมรสกับหมอ่ มปทั มา (สกุลเดิม

ประดิษฐา จักรพันธ์

รดิ หมอ่ มโป๊ จักรพนั ธุ์ ณ อยุธยา

าคม พ.ศ. 2507) เสกสมรสกับหมอ่ มสุมาลา (สกุลเดมิ : วิชติ นันทน์) ตอ่ มาทรงหยา่
ณณานนท์) มีโอรสและธิดา 6 คน

2 พฤษภาคม พ.ศ. 2458 - พ.ศ. 2541) ลาออกจากฐานันดรศกั ดแ์ิ หง่ ราชวงศเ์ มือ่
นนั ทมานพ ตอ่ มาสมรสใหม่กับนายบญุ ธรรม คงแชม่ ดี มโี อรสและธิดา 7 คน
คม พ.ศ. 2545) เสกสมรสกับหมอ่ มเจ้าหญงิ ผ่องผัสมณี (ราชสกลุ เดมิ : สวสั ดิวตั น)์
มาลากุล) ไมม่ โี อรสและธดิ า
: แก่นมงคล) และหม่อมบญุ เกดิ (สกลุ เดมิ : จยุ้ สาราญ) มโี อรสธดิ า 5 คน

แผนผงั ครอบครวั หมอ่ มเจ้าป

หม่อมเจ้าประดษิ ฐ

หมอ่ มปทั มา แกน่ มงคล

ม.ร.ว.ปณั ฑิตย์ จักรพนั ธุ์ คณุ ชายเลก็

ม.ร.ว.ผากแกว้ บารท์ ล่งิ

ม.ร.ว. ประภาพนั ธุ์ ศกั ดิ์สทุ ธิยาคม คณุ หญิงน

ประดษิ ฐา จักรพันธ์

ฐา จกั รพนั ธ์ุ

หมอ่ มบุญเกดิ จุย้ สาราญ

ม.ร.ว. บญุ ราศรี จกั รพนั ธ์ุ คณุ หญิงเออ๋

ม.ร.ว.เศรษฐวฒั น์ จักรพันธุ์ คณุ หญงิ นอ้ ง





หมอ่ มราชวงศ์สว่าง จกั รพนั ธ์ุ (สกลุ เดมิ ศิรวิ งศ์)

พระเจ้าวรวงศ์เธอ พระองค์เจา้ เสรษฐวงศ์วราวัตร กรมหม่ืนอนพุ งษ์จักรพรรดิมีพระอนุชาและพระ
ขนิษฐารว่ มมารดาเดียวกนั คือ หม่อมราชวงศส์ ว่าง สกลุ เดิม ศริ ิวงศ์ ท้งั หมด ๕ พระองค์

๑.พระเจ้าวรวงศเ์ ธอ พระองคเ์ จ้าเสรษฐวงศว์ ราวัตร
๒.พระองค์เจา้ หญิงอรพทั ธ์ประไพ
๓. พระองค์เจ้าหญิงสุทธวไิ ลยลกั ขณา

๔. พระองคเ์ จา้ ออสคารน์ ทุ ศิ กรมหม่นื อนุวัตรจาตรุ นต์
๕. พระองคเ์ จ้าหญิงประภาวสิทธิ์นฤมล (พระชายาในพระเจา้ บรมวงศเ์ ธอ พระองค์เจ้าบรุ ฉัตรไชยากร
กรมพระกาแพงเพ็ชรอัครโยธนิ ตน้ ราชสกลุ “ฉตั รชยั ”

พระเจา้ วรวงศ์เธอ พระองค์เจา้ เสรษฐวงศ์วราวัตร
กรมหมืน่ อนุพงษจ์ กั รพรรดิ

หมอ่ มเจา้ ประดษิ ฐา จักรพันธุ์

พระประวตั ิ

หมอ่ มเจา้ ประดิษฐา จักรพนั ธ์ุ เปน็ โอรสองคส์ ุดท้ายของพระเจา้ วรวงศเ์ ธอ พระองค์เจ้าเสรษฐวงศ์วรา
วัตร กรมหมื่นอนพุ งษ์จักรพรรดิ (พระโอรสองค์ใหญ่ในสมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้าจาตุรนต์รัศมี กรม
พระจักรพรรดิพงศ์ ต้นราชสกุลจักรพันธุ์ ซ่ึงเป็นพระราชโอรสในพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว

รัชกาลท่ี ๔ และสมเด็จพระเทพศิรินทราบรมราชินีและเป็นพระอนุชาร่วมพระราชมารดาใน
พระบาทสมเดจ็ พระจลุ จอมเกล้าเจา้ อยู่หวั )

หม่อมโป๊ จักรพันธุ์ ณ อยุธยา ประสูติ เม่ือวันที่ ๑๐ กันยายน ๒๔๖๔ และสิ้นชีพิตักษัยเมื่อวันที่ ๓๐
ธันวาคม ๒๕๔๕ มีพระเชษฐา พระเชษฐภคินี พระอนุชาแลพระขนษิ ฐาร่วม พระบิดา รวม ๒๓ องค์ และ
ร่วมพระมารดา รวม ๔ องค์ คอื

๑. หม่อมเจา้ วราธิวตั ร จักรพันธ์ุ
๒. หมอ่ มเจา้ หญิงไมม่ พี ระนาม
๓. หมอ่ มเจา้ อภิลาช จักรพนั ธ์ุ (นนั ทมานพ)
๔. หมอ่ มเจ้า การวิก จกั รพันธ์ุ
๕. หมอ่ มเจ้า ประดิษฐา จกั รพันธ์ุ

แถวบนสดุ จากซา้ ยไปขวา
ม.ร.ว.พงศพรหม ม.จ.เจตนาธร ม.ร.ว.แกว้ มณี ม.ร.ว.พันธปุ รีย์ ม.จ.จกั รพันธ์ุเพ็ญศริ ิ กรมหมืน่ อนวุ ตั ร
จาตรุ นต์ กรมพระกาแพงเพชรอัครโยธิน ม.จ.เสรษฐพนั ธุ์ หม่อมเยาว์ หม่อมเลื่อม หม่อมหวน ม.ร.ว.วรรณแวว
ม.ร.ว.มาลัยพรรณ หม่อมใย ม.จ.ศิริอัจฉรา ม.จ.อรอุษา ม.จ.ลุอิสาน พระองค์เจ้ามาลิศเสาวรส ม.จ.ดวงตา
พระองค์เจ้าหญิงวิมลฉัตร ม.ร.ว.นันทิวัฒนา ม.จ.จิตต์จง พระวรวงศ์เธอพระองค์เจ้าประภาวสิทธนฤมล
ม.จ.สมานมิตร ม.ร.ว.พรี ะเดช ม.จ.ส่งรัศมี

ด้วยพระมหากรุณาธิคุณของพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวโปรดเกล้ าสถาปนาพระราช
นัดดาที่ประสูติแต่หม่อมราชวงศ์สว่าง จักรพันธ์ุสกุลเดิม ศิริวงศ์ ข้ึนเป็นพระเจ้าวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าทุก
พระองคเ์ ปน็ กรณีพเิ ศษ ดงั น้นั โอรสธิดาในช้นั ต่อมาจึงเปน็ “หมอ่ มเจ้า” ทุกองค์และทรงพระกรุณาโปรดเกล้า
ฯพระราชทานท่ีดินระหว่างถนนหลานหลวงกับถนนดารงรักษ์ ช่วงเชิงสะพานผ่านฟ้าลีลาศ หลังกรมโยธาธิ
การ จรดส่ีแยกถนนจกั รพรรดิพงศ์ แก่พระราชนัดดาแห่งราชสกุล “จกั รพนั ธุ์” ทุกพระองคไ์ ดอ้ ยู่รวมกัน

จากบทประทานสัมภาษณ์พระประวัติของหม่อมเจ้าการวิก จักรพันธุ์ท่ีปรากฏในเร่ืองใต้ร่มฉัตร
น้ันกล่าวถึง พระบิดาว่าพระเจ้าวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าเสรษฐวงศ์วราวัตร กรมหม่ืนอนุพงษ์จักรพรรดิ ทรง
ดารงตาแหน่งผูร้ กั ษาพระราชวงั บางปะอิน และประทับอยบู่ ริเวณทางใต้ของเกาะบางปะอินซ่งึ ถูกเรยี กขานว่า
ตาหนกั ทา้ ยเกาะ หรือตาหนักในกรมเปน็ เรือนไทยหลังใหญ่ ๓ หลงั โดยทรงเปน็ นายวงดนตรแี ละองค์อุปถัมภ์
ของเหล่านักดนตรีในย่านนั้น เนื่องจากทรงรับราชการเป็นผู้กากับดูแลความเรียบร้อยในเขตพระราชวังบาง
ปะอินจงึ ต้องประทับทีต่ าหนกั ริมนา้ บางปะอินและไดพ้ บกับหม่อมโปซ๊ ่ึงมพี ้ืนเพเป็นชาวบางปะอิน อยธุ ยาส่วน
หมอ่ มห้ามคนอ่ืนๆและเจา้ พี่เจา้ น้ององค์อนื่ นั้นประทับในวังทกี่ รุงเทพฯ1

1 ใตร้ ่มฉัตร หม่อมเจา้ การวกิ จักรพนั ธ์ุ.กรุงเทพฯ: แพรวสานักพมิ พ์, ๒๕๓๙. น.๒๓ – ๒๖.

หม่อมเจา้ ประดิษฐา จักรพนั ธ์ุ เสกสมรสกบั หมอ่ มปัทมา (สกลุ เดมิ แกน่ มงคล) และหม่อมบุญเกิด
(สกลุ เดิม จุ้ยสาราญ) มีโอรสธิดา ๕ คน ดงั นี้

๑. หมอ่ มราชวงศป์ ัณฑิตย์ จกั รพนั ธ์ุ
๒. หม่อมราชวงศผ์ กาแกว้ นาร์ทล่ิง
๓. หม่อมราชวงศ์ประภาพนั ธ์ุ ศกั ดิ์สุทธิยาคม
๔. หม่อมราชวงศ์บญุ ราศรี จกั รพันธุ์
๕. หมอ่ มราชวงศเ์ ศรษฐวัฒน์ จกั รพันธุ์

สมเดจ็ พระนางเจ้าราไพพรรณี พระบรมราชินีในรชั กาลท่ี ๗ มีรับสงั่ ให้ผมลองหาคนที่มคี วามสามารถ
ทจี่ ะทางานถวายให้ต้ังแต่การบกุ เบิก สร้างอ่างเก็บน้า ถางดนิ ตดั ถนน ติดตั้งเคร่ืองกาเนิดไฟฟ้า ดแู ลรักษา
รถยนต์และเครือ่ งจกั รยนตต์ ่าง ๆ ผมกราบบงั คมทูลว่า มนี ้องชายท่ีทางานเหล่านีถ้ วายได้จงึ โปรดเกลา้ ฯ ท่าน
เปง้ และหมอ่ มปลง่ั ทางานถวายตัง้ แต่เริ่มถากกางท่ดี นิ อยู่บ้านเลก็ ๆ กลางทีเ่ ปลย่ี ว2

สมเด็จพระนางเจ้าราไพพรรณี พระบรมราชินี ในรัชกาลท่ี ๗ โปรดเกล้าฯให้หม่อมเจ้าประดิษฐา
จักรพนั ธุ์ ทรงรบั ผิดชอบการดาเนนิ การในฐานะผู้จัดการกิจการสวนบ้านแกว้ หม่อมเจา้ ประดิษฐา จักรพนั ธ์ุ มี
พระนามซ่ึงเรียกขานกันในหมู่เจ้านายและผู้ใกล้ชิดว่า “ท่านเป้ง” โดยมี ม.ร.ว.ปัณฑิตย์ จักรพันธ์ุ บุตรคนโต
หม่อมเจา้ ประดษิ ฐา จักรพนั ธ์ุและหม่อมปัทมา (ปล่งั ) จักรพนั ธ์ุ โดยท่านเป้งทรงทาหน้าที่เป็นผู้จัดการดูแลวัง
สวนบ้านแกว้ และหม่อมปัทมาทาหน้าทสี่ นองเบอื้ งพระยุคลบาทดูแลห้องเครื่องตน้ ในสวนบ้านแก้ว

รายละเอียดของพระราชกิจจากบทประทานสัมภาษณ์ของหม่อมเจ้าประดิษฐา จักรพันธุ์ท่ีปรากฏใน
หนังสือพระราชประวตั ิของสมเด็จพระนางเจ้าราไพพรรณี พระบรมราชินี ในรัชกาลท่ี ๗ ซึ่งพระบาทสมเด็จ
พระบรมชนกาธิเบศร มหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตร ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯให้พิมพ์
พระราชทานในงานพระบรมศพ สมเด็จพระนางเจ้าราไพพรรณี พระบรมราชินี เมื่อวันที่ ๙ เมษายน ๒๕๒๘
ความว่า ในการดาเนินกิจการ “สวนบา้ นแกว้ ” น้ัน สมเดจ็ พระนางเจา้ ราไพพรรณี พระบรมราชินี โปรดเกล้าฯ
ใหห้ มอ่ มเจ้าประดิษฐา จกั รพนั ธุ์ ทรงรบั ผิดชอบการดาเนินการในฐานะผูจ้ ัดการและพระราชทานพระราชดาริ
ให้ปลูกพืชสวนครัวและผลไม้นานาชนิด ท้ังที่เป็นพืชท่ีทรงนามาจากต่างถ่ินและพืชในท้องถิ่น และเล้ียงสัตว์
พันธุ์ต่างๆ ด้วยต้องพระราชประสงค์ให้สวนบ้านแก้วเป็นไร่ตัวอย่างมากกว่าทาการค้า เพื่อนาความรู้จากการ
ทดลองไปเผยแพร่แก่ราษฎรต่อไป3

2 หนงั สือท่ีระลกึ งานพระราชทานเพลงิ ศพ หม่อมปทั มา (ปลงั่ ) จักรพันธ์ุ ณ อยุธยา. ยอ้ นระลกึ ถงึ หม่อมปทั มา ม.จ.การวิก จักรพนั ธุ์
3 สำนักรำชเลขำธกิ ำร.พระรำชประวตั ิของสมเด็จพระนำงเจำ้ รำไพพรรณี พระบรมรำชนิ ี ในรัชกำลที่ ๗ ทรงพระกรุณำโปรด
เกลำ้ ฯให้พิมพพ์ ระรำชทำนในงำนพระบรมศพ สมเดจ็ พระนำงเจ้ำรำไพพรรณี พระบรมรำชินี เม่อื วันท่ี ๙ เมษำยน ๒๕๒๘.กรุงเทพฯ:
บริษทั อมรินทรพ์ ริน้ ตง้ิ กรพุ๊ จำกัด, ๒๕๓๑. น.๑๓๙ – ๑๔๖.

หมอ่ มเจ้าประดษิ ฐา จักรพันธุ์ ทรงเลา่ วา่

“... สมเด็จฯ เคยทรงขับรถแทรกเตอร์และตัดหญ้าด้วยพระองค์เอง เมื่อมีการปลูกข้าว สมเด็จฯเคย
ทรงเกี่ยวข้าวและสีข้าวเอง นอกจากนี้ยังทรงปลูกถั่วลิสงเอง และทรงเก็บเองด้วย โดยผมและหม่อมราชวงศ์
บรรลือศักดิ์ กฤดากร เตรียมไถปราบดินไว้ให้ ....”



แผนผงั เรือนหมอ่ มเจ้าปร
ไดร้ ับความอนุเคราะหจ์ จากกรมศิลปาก

ระดิษฐา จักรพนั ธุ์
กร สานักศิลปากรท่ี ๕ ปราจนี บรุ ี





















ภาพถา่ ย พรพนิ ถิน่ นคร ภัณฑารักษ์ ถ่ายเมือ่ ๕ สงิ หาคม ๒๕๖๔
อาคารเรอื นไม้ ตดิ ป้ายไม้กรอบทองพรอ้ มขอ้ ความ เรือนหมอ่ มเจา้ ประดิษฐา ปัจจุบนั ทาสีเทา ภายในทาสีครีม
มีการปรบั ปรงุ ซ่อมแซมตลอดจนตอ่ เติมอาคารหลายสว่ น แต่บางส่วนยงั มีเคา้ โครงเดมิ ทางด้านสถาปัตยกรรม

ผลการวเิ คราะห์รูปแบบตวั อาคาร โดย อาจารย์กามนติ ย์ ดเิ รกศลิ ป

เรือนหม่อมเจา้ ประดษิ ฐา จกั รพันธ์ุ ตวั อาคารเปน็ เรอื น ๒ ชนั้ ครึ่ง คร่งึ ตึก-ครงึ่ ไม้ โดยชั้นล่างคาดวา่
รปู แบบเดมิ อาจเป็นใต้ถนุ โลง่ ท้ังน้ีไม่ทราบสดี ง้ั เดิม

ในปจั จบุ นั เรอื นหมอ่ มเจ้าประดษิ ฐา จักรพนั ธุ์น้นั อยภู่ ายใตก้ ารดแู ลของ สานักศิลปวฒั นธรรมและ
พฒั นาชมุ ชน มหาวิทยาลัยราชภฎั ราไพพรรณี จังหวดั จนั ทบรุ ี ซึ่งใชป้ ระกอบกจิ กรรมและดาเนินงานในดา้ น
งานบริการชมุ ชนและศิลปวัฒนธรรม

(ภาพตัวอาคาร เห็นตกึ ไม้ ) ภาพใต้ถนุ

บันไดขน้ึ ชนั้ 2 ดา้ นหน้าอาคาร ลักษณะมีราวบันไดลกู กรงและมหี ลงั คาปกี นกผืนคลุมชานบนั ไดชัน้
บน ลักษณะเปดิ โลง่ ไมม่ ีผนังกั้น

ปจั จบุ นั มีการต่อเตมิ ผนังปดิ กั้นแบบทบึ ดังในภาพดา้ นบน (เหนือป้ายเรือนหมอ่ มเจ้าประดิษฐา จกั ร
พันธ)์ุ

ภาพถา่ ย พรพนิ ถ่ินนคร ภัณฑารกั ษ์ ถ่ายเมอ่ื ๕ สงิ หาคม ๒๕๖๔
- บนั ไดข้นึ ช้นั 2 ภายในอาคารเป็นลกั ษณะไม้เนอ้ื แขง็ พรอ้ มราวและลูกกรง

ภาพถ่าย พรพิน ถิน่ นคร ภณั ฑารกั ษ์ ถา่ ยเมื่อ ๕ สิงหาคม ๒๕๖๔

ในภาพถ่ายบันใดด้านขวามีจดุ สงั เกตลักษณะมีความเป็นไปไดถ้ งึ การใชป้ ระโยชนใ์ นการเปน็ ประตู
ขนาดเลก็ สาหรับก้ันเด็กทารกหรอื สุนขั ขน้ึ อาคาร เนอ่ื งจากในสมยั สมเด็จพระนางเจ้าราไพพรรณี พระบรม
ราชนิ ีในรชั กาลที่ 7 ทรงโปรสุนขั เป็นอยา่ งมาก ทาให้ที่สวนบ้านแกว้ มสี นุ ขั มาก อีกนัยหนึ่งอาจจะเปน็ การก้นั
ขวางสาหรับเด็กทารกในขณะกาลังเดนิ

- หอ้ งนา้ เดิมอยรู่ ะดบั ช้ันชานพกั บ้าน

ภาพถา่ ย พรพนิ ถิ่นนคร ภัณฑารักษ์ ถ่ายเมือ่ ๕ สงิ หาคม ๒๕๖๔
ห้องวาสนาเป็นหอ้ งเดมิ รูปทรงเดิมท่มี กี ารเพิ่มกรอบหนา้ กระจกและประตกู ระจกอลูมิเนียมข้ึนมาใหม่

ภาพถ่าย พรพนิ ถิน่ นคร ภัณฑารกั ษ์ ถ่ายเมอ่ื ๕ สงิ หาคม ๒๕๖๔

ภาพถา่ ย พรพนิ ถนิ่ นคร ภัณฑารักษ์ ถ่ายเมอื่ ๕ สิงหาคม ๒๕๖๔

- ห้องพวงประดษิ ฐส์ นั นิษฐานวา่ เป็นห้องนอนท่มี กี ารต่อเติมออกไปทางทิศตะวนั ตกเฉยี งเหนอื อกี ยาว
1.90 เมตร ความกวา้ งเท่าเดมิ คือ 3.50 เมตร

ภาพถ่าย พรพิน ถน่ิ นคร ภัณฑารักษ์ ถา่ ยเม่อื ๕ สงิ หาคม ๒๕๖๔

ภาพถ่าย พรพนิ ถิ่นนคร ภัณฑารกั ษ์ ถา่ ยเมือ่ ๕ สิงหาคม ๒๕๖๔

- หอ้ งโกสนเป็นห้องเดมิ รูปทรงเดิม สว่ นท่ีเพ่มิ เตมิ คอื ทรงประตแู ละหนา้ ต่างเป็นอลูมเิ นยี มและกระจก
ส่วนตอ่ เติม

-ผนังและฝา้ ชนั้ ล่างเป็นส่วนตอ่ เตมิ ข้ึนใหม่ เพอ่ื ปิดโครงสร้างไม้ คาน พ้ืน

ภาพถา่ ย พรพิน ถนิ่ นคร ภัณฑารักษ์ ถา่ ยเมื่อ ๕ สิงหาคม ๒๕๖๔

- หอ้ งน้าดา่ นล่างเป็นส่วนตอ่ เติมใหม่

ภาพถ่าย พรพิน ถ่นิ นคร ภณั ฑารกั ษ์ ถา่ ยเมอื่ ๕ สงิ หาคม ๒๕๖๔
- ห้องเหลอื งอินเดียดา้ นล่างเป็นห้องต่อเตมิ ใหม่

ภาพถา่ ย พรพิน ถิ่นนคร ภณั ฑารกั ษ์ ถา่ ยเมอ่ื ๕ สงิ หาคม ๒๕๖๔

ภาพถา่ ย พรพิน ถน่ิ นคร ภณั ฑารกั ษ์ ถา่ ยเมื่อ ๕ สงิ หาคม ๒๕๖๔
- บรเิ วณหอ้ งครัวทาเคานเ์ ตอหอ้ งครวั ใหม่

ภาพถ่าย พรพนิ ถ่ินนคร ภณั ฑารักษ์ ถา่ ยเม่ือ ๕ สิงหาคม ๒๕๖๔

- เรอื นหมอ่ มเจ้าประดิษฐา จักพนั ธ์ทุ างทิศใต้ต่อเตมิ หลงั คายืน่ ออกไปใหม่

ภาพถ่าย พรพนิ ถ่นิ นคร ภณั ฑารักษ์ ถา่ ยเม่ือ ๕ สงิ หาคม ๒๕๖๔
- อาคารศนู ยส์ ุขภาพชุมชนทางทิศตะวันออกเฉียงใตข้ องเรอื นหม่อมเจา้ ประดษิ ฐา จกั พันธ์ุ เปน็ อาคาร
สร้างใหม่ตดิ กับเรอื น

ภาพถ่าย พรพิน ถ่นิ นคร ภณั ฑารกั ษ์ ถ่ายเมื่อ ๕ สิงหาคม ๒๕๖๔