ความหมายและความสำคัญของวันฉัตรมงคล

๔ พฤษภาคม

เราจะสบื สาน รกั ษา และต่อยอด
และครองแผน่ ดนิ โดยธรรม

เพือ่ ประโยชนส์ ุขแห่งอาณาราษฎรตลอดไป

หอ้ งสมดุ ประชาชนอาเภอคลองเขื่อน
จงั หวัดฉะเชงิ เทรา

๔ พฤษภาคม

เราจะสบื สาน รักษา และต่อยอด
และครองแผ่นดนิ โดยธรรม

เพื่อประโยชน์สุขแหง่ อาณาราษฎรตลอดไป

ความหมายและความสาคัญของวนั ฉัตรมงคล

ความหมายของวนั ฉัตรมงคล
วันฉตั รมงคล (อ่านวา่ ฉัด-ตระ-มง-คล) มคี วามหมายตามพจนานุกรมว่า พระราช

พธิ ีฉลองพระเศวตฉตั ร ทาในวนั ซึง่ ตรงกบั วนั บรมราชาภิเษก

ความสาคญั ของวนั ฉัตรมงคล
วันฉัตรมงคล เป็นวันท่ีราลึกถึงพระราชพิธีบรมราชาภิเษก เป็นพระมหากษัตริย์

รัชกาลที่ ๑๐ แห่งราชวงศ์จักรี และราชอาณาจักรไทย ของพระบาทสมเด็จพระปรเมนทร
รามาธิบดีศรีสนิ ทรมหาวชิราลงกรณ พระวชิรเกลา้ เจ้าอยู่หัว หลังจากเสด็จขึ้นเถลิงถวัลยราช
สมบัติ ต่อจากพระบาทสมเด็จพระบรมชนกาธิเบศร มหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถ
บพิตร เม่ือวันที่ ๑๓ ตุลาคม พ.ศ. ๒๕๕๙ และดารงพระอิสริยยศเป็น “พระบาทสมเด็จ
พระวชิรเกลา้ เจ้าอยู่หวั ”

ดงั นน้ั รัฐบาลไทยและพสกนกิ รจงึ ได้นอ้ มเกล้าน้อมกระหม่อม จัดงานพระราชพิธี
ฉลองพระเศวตฉตั ร หรือรัฐพิธีฉัตรมงคล หรืออาจเรียกว่าพระราชพิธีฉัตรมงคล ซึ่งกระทา
ในวนั บรมราชาภิเษก ถวายเมื่อวันที่ ๔ พฤษภาคม พ.ศ. ๒๕๖๒ ท้ังน้ี พระบาทสมเด็จพระ-
วชิรเกล้าเจ้าอยู่หัว ได้มีพระปฐมบรมราชโองการในพระราชพิธีบรมราชาภิเษกนั้นว่า “เราจะ
สืบสาน รักษา และต่อยอด และครองแผ่นดินโดยธรรม เพื่อประโยชน์สุขแห่งอาณาราษฎร
ตลอดไป”

ต้ังแต่น้ันเป็นต้นมา พสกนิกรชาวไทยจึงได้ถือเอาวันที่ ๔ พฤษภาคม ของทุกปี
เปน็ วันฉตั รมงคล เพือ่ นอ้ มราลึกถงึ วันสาคญั นี้

หอ้ งสมุดประชาชนอาเภอคลองเขอ่ื น จงั หวดั ฉะเชิงเทรา

๔ พฤษภาคม

เราจะสืบสาน รกั ษา และตอ่ ยอด
และครองแผ่นดนิ โดยธรรม

เพ่ือประโยชน์สขุ แหง่ อาณาราษฎรตลอดไป

ความเป็นมาของพระราชพิธีบรมราชาภเิ ษก

ความเปน็ มาของพระราชพิธีบรมราชาภเิ ษก
การจัดพระราชพิธีบรมราชาภิเษกน้ัน มีหลักฐานปรากฏในหลักศิลาจารึก วัดศรี

ชุมของพญาลิไท ว่า เริม่ ต้นมาตง้ั แต่ครัง้ พ่อขุนผาเมืองได้อภเิ ษกพ่อขุนบางกลางหาว หรือพ่อ
ขนุ บางกลางทา่ ว ให้เปน็ ผ้ปู กครองเมอื งสโุ ขทัย

จากน้ันในสมัยกรุงรัตนโกสินทร์ พระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลก
มหาราช ได้ทรงฟื้นฟูพระราชพิธีบรมราชาภิเษกให้ถูกต้องสมบูรณ์ โดยพระมหากษัตริย์ท่ียัง
มิได้ทรงประกอบพระราชพิธีบรมราชาภิเษก จะไม่ใช้คาว่า “พระบาท” นาหน้า “สมเด็จพระ
เจา้ อยหู่ ัว” และคาส่งั ของพระองค์กไ็ มเ่ รียกว่า “พระบรมราชโองการ” และอีกประการหน่ึงคือ
จะยังไมม่ กี ารใช้ นพปฎลเศวตฉตั ร หรือฉตั ร + ช้ัน

ห้องสมุดประชาชนอาเภอคลองเขอื่ น จงั หวดั ฉะเชิงเทรา

๔ พฤษภาคม

เราจะสบื สาน รักษา และต่อยอด
และครองแผ่นดนิ โดยธรรม

เพอ่ื ประโยชน์สขุ แห่งอาณาราษฎรตลอดไป

ความเป็นมาของพระราชพธิ ีฉตั รมงคล

ก่อนหน้ารัชสมัยของพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว พระราชพิธีฉัตรมงคลถือเป็น
พิธีของเจ้าพนักงานในพระราชฐาน ที่มีหน้าที่รักษาเคร่ืองราชูปโภคและพระทวารประตูวัง ได้
จดั การสมโภชสังเวยเครื่องราชูปโภคที่ตนรักษาทุกปีในเดือนหก และเป็นงานส่วนตัว ไม่ถือเป็นงาน
หลวง

จนกระท่ังสมัยพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวเสด็จขึ้นครองราชย์ ได้ทรง
กระทาพธิ ฉี ตั รมงคลข้นึ เปน็ ครั้งแรก ในวันบรมราชาภเิ ษก เมือ่ วันที่ ๑๕ พฤษภาคม พ.ศ. ๒๓๙๓
โดยมีพระราชดาริว่า วันบรมราชาภิเษกเป็นมหามงคลสมัยที่ควรแก่การเฉลิมฉลองในประเทศท่ีมี
พระเจ้าแผ่นดิน จึงถือให้วันนั้นเป็นวันนักขัตฤกษ์มงคลกาล และควรท่ีจะมีการสมโภชพระมหา
เศวตฉตั รให้เปน็ สวัสดมิ งคลแกร่ าชสมบตั ิ แตเ่ น่ืองจากเปน็ ธรรมเนียมใหม่ ยากต่อการเข้าใจ อีกทั้ง
เผอิญที่วันบรมราชาภิเษกไปตรงกับวันสมโภชเครื่องราชูปโภคท่ีมีแต่เดิม พระบาทสมเด็จพระจอม
เกล้าเจา้ อยูห่ วั จึงทรงอธิบายวา่ วันฉัตรมงคลเปน็ วนั สมโภชเคร่ืองราชูปโภค จึงไมม่ ีใครตดิ ใจสงสัย

ดงั นัน้ จึงไดม้ พี ระราชดาริจัดงานพระราชกุศลพระราชทานช่ือว่า "ฉัตรมงคล" ขึ้น โดย
ได้มีการเฉลิมฉลองด้วยการนิมนต์พระสงฆ์มาสวดเจริญพระพุทธมนต์ ในวันขึ้น ๑๓ ค่า เดือน ๖
รุ่งขึ้นมีการถวายภัตตาหารแด่พระสงฆ์ที่พระที่นั่งดุสิตมหาปราสาทและพระท่ีนั่งไพศาลทักษิณ
ด้วยเหตุนี้จึงถือว่าการเฉลิมฉลองพระราชพิธีฉัตรมงคล เริ่มมีในรัชกาลของพระบาทสมเด็จพระ
จอมเกล้าเจ้าอยู่หัวเป็นครั้งแรก

ต่อมาในสมัยรัชกาลที่ ๕ วันบรมราชาภิเษก ตรงกับเดือน ๑๒ จึงโปรดเกล้าฯ ให้จัด
งานฉัตรมงคลในเดือน ๑๒ แต่ไม่ได้รับการยินยอม พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวจึง
ทรงแก้ไขด้วยการออกพระราชบัญญัติว่าด้วยตราจุลจอมเกล้าสาหรับตระกูลขึ้น ให้มีพระราชทาน
ตรานตี้ รงกับวันคล้ายบรมราชาภิเษก ท่านผู้หลักผู้ใหญ่จึงยินยอมให้เลื่อนงานฉัตรมงคลมาตรงกับ
วันบรมราชาภิเษก แต่ยังให้รักษาประเพณีสมโภชเคร่ืองราชูปโภคอยู่ตามเดิม รูปแบบงานวันฉัตร
มงคลจงึ เปน็ เชน่ นจี้ นถงึ ปัจจบุ นั

หอ้ งสมดุ ประชาชนอาเภอคลองเข่ือน จังหวัดฉะเชงิ เทรา

๔ พฤษภาคม

เราจะสืบสาน รกั ษา และตอ่ ยอด
และครองแผ่นดนิ โดยธรรม

เพื่อประโยชน์สขุ แห่งอาณาราษฎรตลอดไป

พระราชพิธีฉตั รมงคลในรัชกาลปจั จุบนั

ในรัชกาลปจั จบุ นั พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ
ให้จัดงาน ๓ วัน น่ันคอื

วันฉัตรมงคล ตรงกับวันท่ี ๔ พฤษภาคม พระบาทสมเด็จพระ
เจ้าอยู่หัวทรงประกอบพระราชพิธบี รมราชาภเิ ษก ประกอบด้วย สรงพระมุรธา
ภิเษก ณ ชาลาพระท่ีน่ังจักรพรรดิพิมาน ทรงรับน้าอภิเษก ณ พระที่นั่งอัฐ
ทิศอุทุมพรราชอาสน์ ทรงรับเครื่องราชกกุธภัณฑ์ ขัตติยราชวราภรณ์ และ
พระแสง ณ พระท่ีน่ังภัทรบิฐ เล้ียงพระ พระสงฆ์ดับเทียนชัย ณ พระที่นั่ง
อมรนิ ทรวินจิ ฉัย

วันที่ ๕ พฤษภาคม เป็นพระราชพิธีเฉลิมพระปรมาภิไธย พระ
นามาภิไธย สถาปนาพระฐานันดรศักด์ิพระบรมวงศ์ และเสด็จพระราชดาเนิน
เลียบพระนครโดยขบวนพยุหยาตราสถลมารค จากพระท่ีน่ังอาภรณ์ภิโมกข์
ปราสาท วัดบวรนิเวศวิหาร วัดราชบพิธสถิตมหาสีมาราม และวัดพระเชตุพน
วิมลมงั คลาราม

วันที่ ๖ พฤษภาคม พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวเสด็จออก ณ
สีหบัญชร พระท่ีน่ังสุทไธสวรรยปราสาท ให้ประชาชนเฝ้าฯ ถวายพระพรชัย
มงคล เสด็จออกให้ทูตานุทูตและกงสุลต่างประเทศเฝ้าฯ ถวายพระพรชัย
มงคล ณ พระท่ีน่งั จกั รีมหาปราสาท

ห้องสมุดประชาชนอาเภอคลองเขือ่ น จงั หวดั ฉะเชิงเทรา

๔ พฤษภาคม

เราจะสืบสาน รกั ษา และต่อยอด
และครองแผน่ ดนิ โดยธรรม

เพื่อประโยชนส์ ุขแห่งอาณาราษฎรตลอดไป

กิจกรรมทค่ี วรปฏบิ ัติในวันฉตั รมงคล

๑. ประดบั ธงชาติตามอาคารบา้ นเรอื นและสถานทรี่ าชการ

๒. ร่วมทาบุญตักบาตร ประกอบพิธีทางศาสนา เพอ่ื ถวายเป็นพระราชกุศล
๓. น้อมเกล้าน้อมกระหม่อมถวายพระพรชัยโดยพร้อมเพรียงกัน กล่าวคาถวายอาศิร
วาทราชสดุดี ถวายชัยมงคลให้ทรงพระเกษมสาราญ ทรงเจริญพระชนมพรรษายิ่งยืนนาน
เป็นมหามง่ิ ขวญั แกพ่ สกนกิ รชาวไทยไปชัว่ กาลย่ิงยนื นาน

เม่ือวันฉัตรมงคลเวียนมาบรรจบครบรอบอีกหน่ึงครา
ในวันที่ ๔ พฤษภาคม พสกนิกรชาวไทยทั้งหลายจึงควร
ราลึกถึงพระมหากรุณาธิคุณของพระบาทสมเด็จพระวชิร
เกล้าเจ้าอยู่หัว ซ่ึงได้ทรงประกอบพระราชกรณียกิจอันมี
คุณอนันตแ์ กป่ วงชนชาวไทยอยา่ งหาทส่ี ดุ มไิ ด้

ขอขอบคุณแหล่งทีม่ า : kapook.com

ห้องสมดุ ประชาชนอาเภอคลองเข่ือน จงั หวดั ฉะเชงิ เทรา