เทศบาลตำบลเชียงม่วน
เทศบาลตำบลเชียงม่วน
เทศบาลตำบลเชียงม่วน สารบัญ หน้า - สภาพทั่วไปและข้อมูลพื้นฐานของเทศบาลตำบลเชียงม่วน 1 - แนวทางพัฒนาสร้างฝายแกนดินซีเมนต์ในพื้นที่เทศบาลตำบลเชียงม่วน 5 - นวัตกรรมและขั้นตอนสร้างฝายแกนดินซีเมนต์ 10 - แผนงานการดำเนินการก่อสร้างฝายแกนดินซีเมนต์ในพื้นที่เทศบาลตำบลเชียงม่วน 14 - ผลการดำเนินการก่อสร้างฝายแกนดินซีเมนต์ในพื้นที่เทศบาลตำบลเชียงม่วน 18
เทศบาลตำบลเชียงม่วน สภาพทั่วไปและข้อมูลพื้นฐานของเทศบาลตำบลเชียงม่วน ลักษณะทั่วไปพื้นที่ในเขตเทศบาลตำบลเชียงม่วน เทศบาลตำบลเชียงม่วนมีพื้นที่ในเขตความ รับผิดชอบประมาณ 128.04 ตารางกิโลเมตร มีลักษณะ เป็นที่ราบระหว่างหุบเขา มีภูเขาล้อมรอบตลอดแนวทาง ทิศตะวันออกและทิศตะวันตก สูงกว่าระดับน้ำทะเลปาน กลาง 800 เมตร โดยพื้นที่ป่าส่วนใหญ่จะอยู่บริเวณทิศ ตะวันออกส่วนทิศใต้เป็นที่ดอนและที่ราบเชิงเขา พื้นที่ในเขตเทศบาลตำบลเชียงม่วน แบ่งออกเป็น 3 ประเภท ดังนี้ 1. พื้นที่ประมาณร้อยละ70 ของพื้นที่ทั้งหมด เป็น เขตป่าไม้โดยพื้นที่ป่าส่วนใหญ่เป็นป่าเบญจพรรณ ซึ่ง เป็นป่าผลัดใบ โดยช่วงฤดูหนาว - ฤดูร้อนป่าจะมีการ ผลัดใบ มีพันธุ์ไม้ส่วนใหญ่ อาทิเช่น ไม้สัก ไม้ประดู่ ไม้ มะค่า ชิงชัน ไม้เต็ง และไม้รัง เป็นต้น และพื้นที่ป่ายัง เป็นแหล่งอาหารและรายได้จากผลผลิตตามฤดูกาลของ ประชาชน เช่น เห็ด ผักหวาน เป็นต้น โดยอยู่ความ รับผิดชอบของอุทยานแห่งชาติดอยภูนาง อุทยานแห่งชาติ แม่ยม และหน่วยป้องกันและพัฒนาป่าไม้เชียงม่วน 2. พื้นที่ประมาณร้อยละ 20 ของพื้นที่ทั้งหมด เป็นพื้นที่ทำการเกษตร โดยประชาชนส่วนมาก ประกอบอาชีพเกษตรกรรม มีพื้นที่ทางการเกษตร และความเหมาะสมของดินที่เหมาะแก่การเพาะปลูก คือ - ดินที่เหมาะสมกับการปลูกข้าว ร้อยละ 10 พื้นที่ทั้งหมด - ดินที่เหมาะสมกับการปลูกพืชไร่และพืชผัก ร้อยละ 15 ของพื้นที่ทั้งหมด - ดินที่เหมาะสมกับการปลูกไม้ผลไม้และไม้ยืนต้น ร้อยละ 15 ของพื้นที่ทั้งหมด - ดินที่ไม่ค่อยเหมาะสมกับการเพาะปลูก ร้อยละ 60 ของพื้นที่ทั้งหมด 1
เทศบาลตำบลเชียงม่วน 3. พื้นที่ร้อยละ 10 ของพื้นที่ทั้งหมด เป็นที่อยู่อาศัย ประชากรจำนวน 8,622 คน มีจำนวนครัวเรือน 3,880 ครัวเรือน ลักษณะแหล่งน้ำในพื้นที่เทศบาลตำบลเชียงม่วน พื้นที่ในเขตเทศบาลตำบลเชียงม่วนเป็นพื้นที่ป่าต้น แม่น้ำยม มีลำน้ำปี้ซึ่งเป็นลำน้ำสาขาของแม่น้ำยม มีต้นกำเนิด จากอำเภอบ้านหลวง จังหวัดน่าน ไหลผ่านหมู่บ้านในเขต เทศบาลตำบลเชียงม่วน ซึ่งประชาชนได้ใช้น้ำจากลำน้ำปี้ สำหรับอุปโภค - บริโภค และทำการเกษตรเป็นหลัก โดยลำ น้ำปี้มีลำห้วยสาขา ดังนี้ 1. ห้วยยั้วะ 2. ห้วยข้าวหลาม 3. ห้วยจอน 4. ห้วยขาน 5. ห้วยทับปลีก 6. ห้วยเพ็ง 7. ห้วยมะดูก 8. ห้วยเกี๋ยง 9. ห้วยจะฮ้าง 10. ห้วยป่าตึง 11. ห้วยจุมปู 11. ห้วยน้ำงาม 13. ห้วยก้างจิ้น 14. ห้วยหก อ่างเก็บน้ำและแหล่งน้ำที่ใช้กักเก็บน้ำตามลำห้วย จำนวน 16 แห่ง ดังนี้ ลำดับ ชื่ออ่างเก็บน้ำ/แหล่งน้ำ สถานที่ตั้ง ความจุ (ลบ.ม.) 1 อ่างเก็บน้ำห้วยยั้วะ ม.3 ต.เชียงม่วน 1,000,000 2 อ่างเก็บน้ำห้วยข้าวหลาม ม.2 ต.เชียงม่วน 245,200 3 อ่างเก็บน้ำห้วยจอน ม.8 ต.เชียงม่วน 45,000 4 อ่างเก็บน้ำห้วยขาน ม.4 ต.เชียงม่วน 45,000 5 อ่างเก็บน้ำห้วยทับปลีก ม.7 ต.เชียงม่วน 45,000 ข้าว ลำไย ข้าวโพดเลี้ยงสัตว์ 2
เทศบาลตำบลเชียงม่วน 6 อ่างเก็บน้ำห้วยเพ็ง ม.6 ต.เชียงม่วน 45,000 7 สระเก็บน้ำห้วยมะดูก ม.4 ต.เชียงม่วน 37,000 8 สระเก็บน้ำห้วยเกี๋ยง ม.2 ต.เชียงม่วน 36,500 9 สระประมงหมู่บ้านหล่ายทุ่ง ม.6 ต.เชียงม่วน 27,600 10 สระเก็บน้ำห้วยจะฮ้าง ม.2 ต.เชียงม่วน 25,000 11 สระเก็บน้ำฝั่งต้า ม.4 ต.เชียงม่วน 20,000 12 สระเก็บน้ำหมู่บ้านใหม่ ม.8 ต.เชียงม่วน 15,000 13 สระเก็บน้ำห้วยป่าตึง ม.2 ต.เชียงม่วน 7,500 14 สระเก็บน้ำบ้านมาง ม.1 ต.บ้านมาง 6,000 15 สระเก็บน้ำบ้านแพทย์ ม.2 ต.บ้านมาง 6,000 16 สระเก็บน้ำหมู่บ้านหนองกลาง ม.7 ต.บ้านมาง 4,500 จากแผนที่อุทกธรณีวิทยาการใช้น้ำของชั้นบาดาล ใน พื้นที่เทศบาลตำบลเชียงม่วน สรุปได้ว่าโดย ส่วนใหญ่ร้อยละ 65 ของพื้นที่ทั้งหมดมีศักยภาพการให้น้ำบาดาล น้อยกว่า 2 ลูกบาศก์เมตรต่อชั่วโมง รองลงมาที่เหลือคือพื้นที่ที่มีศักยภาพ น้ำบาดาล 2 - 10 ลูกบาศก์เมตรต่อชั่วโมง ตามลำดับ 3
เทศบาลตำบลเชียงม่วน ลักษณะภูมิอากาศ แบ่งออกเป็น 3 ฤดู ได้แก่ 1. ฤดูร้อน อยู่ระหว่างเดือนมีนาคม - พฤษภาคม ของทุกปี โดยมีอากาศร้อนจัดช่วง เดือน เมษายน 2. ฤดูฝน อยู่ระหว่างเดือนพฤษภาคม - ตุลาคม ของทุกปี โดยมีฝนตกชุกในช่วงเดือน พฤษภาคม - สิงหาคม 3. ฤดูหนาวอยู่ระหว่างเดือนพฤศจิกายน - กุมภาพันธ์ของทุกปี โดยมีอากาศหนาวจัดช่วง เดือนมกราคม 4
เทศบาลตำบลเชียงม่วน แนวทางพัฒนาสร้างฝายแกนดินซีเมนต์ในพื้นที่เทศบาลตำบลเชียงม่วน จุดเริ่มต้นในการพัฒนา ในช่วงระยะเวลาที่ผ่าน โดยเฉพาะปี พ.ศ. 2563 - 2564 พื้นที่ของเทศบาลตำบลเชียงม่วนประสบ ปัญหาภัยแล้งและไฟป่า ซึ่งมีแนวโน้มที่ทวีความรุนแรง เพิ่มขึ้นเรื่อยๆ เนื่องจากปริมาณฝนตกในพื้นมีปริมาณ ลดน้อยลง (ตามสถิติของกรมอุตุนิยมวิทยา พ.ศ.2563 ปริมาณน้ำฝนเฉลี่ย 702.8 มิลลิเมตรต่อปี และตก จำนวน 64 วัน) จึงส่งผลให้น้ำบนผิวดินลดน้อยลง ประกอบกับลักษณะดินในพื้นที่ส่วนมากเป็นดินประเภทดินชุดแม่ริม (กลุ่มดินชุดที่ 48ซี) เป็นดินร่วนปนทราย ดินล่างเป็นดินเศษหิน มีความสมบูรณ์ต่ำ ประกอบกับ ลำน้ำปี้ในช่วงฤดูฝน (เดือนพฤษภาคม - ตุลาคม ของ ทุกปี) จะมีปริมาณน้ำเป็นจำนวนมากและก่อให้เกิดปัญหาน้ำท่วมพื้นที่อาศัยและทำการเกษตร ส่วนในในฤดู แล้ง (เดือนมีนาคม - พฤษภาคม ของทุกปี) ปริมาณน้ำใน ลำน้ำแห้งลงไปเป็นจำนวนมาก จึงส่งผลกระทบต่อ ประชาชนส่วนมากที่ใช้น้ำจากลำน้ำปี้ซึ่งเป็นลำน้ำสายหลักในอุปโภค - บริโภคและใช้ในภาคการเกษตร จาก เดิมจะประสบปัญหาภัยแล้งในพื้นที่ระยะเวลาประมาณ 1 เดือน แต่ปัจจุบันพบว่าภัยแล้งได้มีระยะเพิ่มขึ้น ประมาณ 3 - 4 เดือน จากประเด็นปัญหาดังกล่าว เทศบาลตำบลเชียงม่วนจึงเล็งเห็นว่าปัญหาเรื่อง การบริหารจัดการ ทรัพยากรน้ำในชุมชนให้เพียงพอต่อความต้องการ จึงเป็นประเด็นสำคัญที่ชุมชนจะต้องร่วมมือกับเทศบาล ตำบลเชียงม่วนและหน่วยงานต่างๆ ในพื้นที่ในการแก้ไขปัญหา โดยตระหนักถึงผลกระทบต่อ ทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อมให้น้อยที่สุด ตามศักยภาพของเทศบาลตำบลเชียงม่วนและภาคประชาชน ในการดำเนินการแก้ไขปัญหาดังกล่าวร่วมกันอย่างยั่งยืนต่อไป วัตถุประสงค์การดำเนินงาน 1. เพื่อช่วยลดความรุนแรงและอัตราเร่งของกระแสน้ำในลำธาร ทำให้ระยะเวลาการไหลของน้ำ เพิ่มมากขึ้น สามารถบรรเทาความรุนแรงอันเกิดจากการกัดเซาะพังทลายของดิน บริเวณสอง ฝั่งลำธารบนพื้นที่ต้นน้ำ 2. เพื่อช่วยกักเก็บตะกอนที่ไหลลงมากับน้ำในลำธารบนพื้นที่ต้นน้ำ ทำให้ช่วยยืดอายุของแหล่ง น้ำทางตอนล่างให้ตื้นเขินช้าลง และคุณภาพของน้ำดีขึ้น 3. เพื่อช่วยเพิ่มความหลากหลายทางด้านชีวภาพ (Bio – Diversity) ของระบบนิเวศน์ของป่า ให้แก่ พื้นที่ต้นน้ำ ซึ่งเมื่อความชุ่มชื้นเพิ่มมากขึ้นจะทำให้ความหนาแน่นของชนิดพันธุ์พืช ต่างๆ มีมากขึ้นด้วย 4. เพื่อช่วยกักเก็บน้ำไว้ เป็นแหล่งน้ำสำหรับใช้ในการอุปโภคบริโภคของมนุษย์และสัตว์ป่า ตลอดจนการเลี้ยงสัตว์และในการเกษตรกรรม 5
เทศบาลตำบลเชียงม่วน ขั้นตอนในดำเนินการแก้ไขปัญหา 1. สรุปปัญหาและกำหนดแนวทางปัญหาโดยใช้กระบวนการเวทีชุมชน 2. เทศบาลตำบลเชียงม่วน ผู้นำหมู่บ้านและตัวแทนประชาคมร่วมกันศึกษาเรียนรู้วิธีแก้ไขปัญหาและ การบริหารทรัพยากรน้ำ จากบุคลากรของหน่วยงานต่างๆ ที่มีความเชี่ยวชาญ ได้แก่ ผอ.ภัทรพล ณ หนองคาย ผู้อำนวยการโครงการก่อสร้างชลประทานที่ 6, อาจารย์ประดิษฐ์ เพชรแสนอนันต์ เครือข่ายคนรักษ์ ดิน น้ำ ป่า น่าน และอาจารย์สุภัทรดิศ ราชธา ที่ปรึกษาอนุกรรมาธิการฯ รวมทั้งศึกษาดูงานองค์กรที่สามารถบริหาร จัดการทรัพยากรน้ำร่วมกับชุมชนได้อย่างมีประสิทธิภาพ ได้แก่ องค์การบริหารส่วนจังหวัดแพร่ จัดเวทีประชาคมรับรู้ปัญหาและหาแนวทางแก้ไขปัญหาร่วมกันเพื่อสร้างกระบวนการมีส่วนร่วมของชุมชน ศึกษาแนวทางการบริหารจัดการทรัพยากรน้ำในเขตเทศบาลตำบลเชียงม่วน สำรวจพื้นที่ที่จะบริหารจัดการทรัพยากรน้ำในพื้นที่เทศบาลตำบลเชียงม่วนเพื่อการสร้างฝายชะลอน้ำ บริเวณลำห้วยสาขาต่างๆ 6
เทศบาลตำบลเชียงม่วน สำรวจพื้นที่ที่จะบริหารจัดการทรัพยากรน้ำในพื้นที่เทศบาลตำบลเชียงม่วนเพื่อการสร้างฝายชะลอน้ำบริเวณลำน้ำปี้ ศึกษาดูงานการทำฝายแกนดินซีเมนต์ขององค์การบริหารส่วนจังหวัดแพร่ พร้อมศึกษาแนวทางการทำฝาย ร่วมกับผู้นำชุมชนและตัวแทนประชาคม 7
เทศบาลตำบลเชียงม่วน 3. เทศบาลตำบลเชียงม่วน ร่วมกับองค์กรที่มีความเชี่ยวชาญในการทำฝายแกนดินซีเมนต์ดำเนินการ การสร้างฝายแกนดินซีเมนต์ตัวอย่างในชุมชน โดยดำเนินการก่อสร้างตามลำห้วยสาขา จำนวน 2 จุด ได้แก่ ห้วยเพ็ง (จำไฮ) และห้วยจะฮ้าง เพื่อให้ประชาชนในเขตเทศบาลตำบลเชียงม่วนได้ร่วมกันศึกษาเรียนรู้การ บริหารจัดการทรัพยากรน้ำในพื้นที่ ทั้งนี้ได้รับความอนุเคราะห์จากคณะวิทยากรจากคณะกรรมาธิการฯ 4. เทศบาลตำบลเชียงม่วนดำเนินการเวทีประชาคมเพื่อประชาพิจารณ์ เพื่อประกอบการพิจารณาการ ดำเนินโครงการ “โครงการจัดทำฝายชะลอน้ำเพื่อป้องกันและบรรเทาภัยแล้งในเขตเทศบาลตำบลเชียงม่วน” เพื่อสร้างกระบวนการมีส่วนร่วมระหว่างองค์กรกับประชาชนก่อนดำเนินโครงการ เพื่อให้เกิดประโยชน์สูงสุด จากการดำเนินโครงการ ดำเนินการทำฝายแกนดินซีเมนต์ตามลำห้วยสาขาของลำน้ำปี้ในเขตเทศบาลตำบลเชียงม่วน 8
เทศบาลตำบลเชียงม่วน 5. เทศบาลตำบลเชียงม่วนดำเนินการจัดกิจกรรม “ห้องเรียนเยาวชน พิทักษ์ลำน้ำปี้” เพื่อให้เยาวชน ได้รับรู้ความเป็นมาของลำน้ำปี้ รวมถึงแนวทางอนุรักษ์ลำน้ำปี้ของปราชญ์ชาวบ้านในพื้นที่ โดยให้เห็นถึงความ เปลี่ยนแปลงจากอดีตถึงปัจจุบัน และวิถีชีวิตของประชาชนที่อยู่ร่วมกับลำน้ำปี้ที่เปลี่ยนไป โดยเป็นการสร้าง ความรักและความหวงแหนทรัพยากรธรรมชาติ และสร้างความตระหนักในการอนุรักษ์ลำน้ำปี้ ซึ่งถือเป็นแม่น้ำ สายหลักที่หล่อเลี้ยงประชาชนในเขตเทศบาลตำบลเชียงม่วน เทศบาลตำบลเชียงม่วนจะดำเนินกิจกรรมดังกล่าวอย่างต่อเนื่อง โดยมุ่งหมายให้เยาวชนเป็นกำลังหลัก ในการอนุรักษ์ลำน้ำปี้ต่อไป การประชาคมเพื่อประชาพิจารณ์ “โครงการจัดทำฝายชะลอน้ำเพื่อป้องกันและบรรเทาภัยแล้งในเขตเทศบาลตำบลเชียงม่วน” 9
เทศบาลตำบลเชียงม่วน 5.การประชุมตั้งคณะทำงานภาคประชาชน “กลุ่มอนุรักษ์ลำน้ำปี้” เพื่อเผยแพร่ความรู้แนวคิดในการ อนุรักษ์ระบบนิเวศน์ทางธรรมชาติตลอดลำน้ำปี้ร่วมกับหน่วยงานราชการส่งผลถึงการพัฒนาอย่างยั่งยืนควบคู่ กันไป ทั้งนี้มีการจัดตั้งกองทุนอนุรักษ์น้ำปี้ เพื่อส่งเสริมการทำกิจกรรมในครั้งต่อไปอีกด้วย 6. เทศบาลตำบลเชียงม่วนกำหนดแผนการดำเนินการเพื่อดำเนินโครงการ “โครงการจัดทำฝายชะลอ น้ำเพื่อป้องกันและบรรเทาภัยแล้งในเขตเทศบาลตำบลเชียงม่วน” โดยมอบหมายให้ทุกหน่วยงานของเทศบาล ตำบลเชียงม่วนร่วมกับภาคประชาชนทุกกลุ่มดำเนินการในส่วนที่ต้องรับผิดชอบ ตามเป้าหมายที่วางไว้ คือ สร้างฝายแกนดินซีเมนต์ในลำน้ำปี้ จำนวน 6 จุด และตามลำห้วยอีก 154 จุด รวมเป็นจำนวน 160 จุด ในพื้นที่ ของเทศบาลภายในปี 2565 เพื่อเป็นการเฉลิมพระเกียรติในปีมหามงคล ในช่วงเดือนเมษายน - กรกฎาคม 2565 นวัตกรรมและขั้นตอนสร้างฝายแกนดินซีเมนต์ เมื่อเข้าสู่ฤดูแล้ง แหล่งน้ำผิวดิน น้ำในลำห้วย ลำน้ำ ต่างก็ลดระดับไปเรื่อย ๆหลายแห่งถึงกับ น้ำแห้งขอด ทำให้เกิดสถานการณ์การขาดแคลนน้ำส่งผลกระทบต่อประชาชนเป็นอันมาก ซึ่งการบริหารจัดการ น้ำจากพื้นที่ป่าต้นน้ำ ลำห้วย ลำน้ำ และแม่น้ำ โดยเฉพาะน้ำใต้ดินจึงเป็นสิ่งสำคัญในการแก้ไขปัญหาภัยแล้งได้ อย่างยั่งยืน ภายใต้แนวทางน้อมนำศาสตร์พระราชา และส่งเสริมและเผยแพร่ โดย คณะกรรมาธิการการแก้ไข ปัญหาความยากจนและลดปัญหาความเลื่อมล้ำวุฒิสภา ได้นำแนวทางดังกล่าวมาดำเนินการสร้าง “ฝายแกน ดินซีเมนต์” ในพื้นที่ของเทศบาลตำบลเชียงม่วน ซึ่งการสร้างฝายแกนดินซีเมนต์เป็นช่วงๆ ไปตามลำห้วยและ ตามลำน้ำ เพื่อประโยชน์ในการกักเก็บน้ำและสร้างความสมดุลทางธรรมชาติอีกทั้งยังแก้ไขปัญหาภัยแล้งได้ อย่างยั่นยืน โดยส่งผลดีต่อภาคเกษตรที่ต้องอาศัยน้ำเป็นหลักและนำความสุขต่อประชาชนในอนาคต ประโยชน์ที่คาดว่าจะได้รับ 1. เป็นแหล่งน้ำเพื่อใช้ในการอุปโภคบริโภคและภาคการเกษตรในช่วงฤดูแล้ง 2. มีความแข็งแรงใช้ประโยชน์ได้นานหลายปีสามารถสร้าง ซ่อมบำรุงรักษาง่ายและงบประมาณไม่สูง 3. เป็นมิตรต่อระบบนิเวศน์ในธรรมชาติ เพราะใช้วัสดุคือดินเหนียวและซีเมนต์ผสมกัน 4. มีฝายกักเก็บน้ำ และส่งผลให้สามารถบริหารจัดการน้ำในพื้นที่ได้อย่างมีประสิทธิภาพและยั่งยืน 5. สามารถต่อยอดการเพิ่มผลผลิตและทางเลือกในการปลูกพืชเศรษฐกิจในภาคการเกษตรของ ประชาชน เป็นการเพิ่มรายได้ของประชาชนต่อไป กิจกรรม “ห้องเรียนเยาวชน พิทักษ์ลำน้ำปี” 10
เทศบาลตำบลเชียงม่วน วิธีการสร้างฝายแกนดินซีเมนต์ด้วยแรงงานคน 1. การสำรวจพื้นที่จัดสร้างฝาย ต้องคำนึงถึง สภาพพื้นที่กักเก็บน้ำและทิศทางการไหลของน้ำที่เหมาะสม และขนาดความกว้างของลำน้ำไม่เกิน 4 เมตร 2. การขุดร่องแกนฝาย ทำการขุดร่องดินลึกประมาณ 1 เมตร จากระดับท้องน้ำหรือถึงชั้นดินดาดตาม ความเหมาะสมของสภาพพื้นที่ 3. การทำร่องแกนฝาย โดยนำดินที่ได้จาก การขุดร่องแกนมาผสมกับปูนซีเมนต์ ในอัตราส่วน 1 ต่อ 10 หรือตามความเหมาะสม แล้วทำการบดอัดทีละ ชั้นโดยความหนาของแต่ละชั้นประมาณ 3 - 5 เซนติเมตร และบดอัดสันฝายขึ้นมามีความสูงประมาณ ไม่เกิน 1 เมตรจากระดับท้องน้ำ หรือตามความ เหมาะสมตามสภาพพื้นที่ 11
เทศบาลตำบลเชียงม่วน 4. การตกแต่งตัวฝาย ให้เหมาะสมกับสภาพ พื้นที่ โดยส่วนของหน้าฝายจะลาดชันเพื่อกักเก็บน้ำบน ดินไว้และส่วนหลังฝายจะลาดเอียงไม่ชันตามระดับและ ความเหมาะสมกับฝั่งลำน้ำ หมายเหตุ : การสร้างฝาย 1 แห่ง จะใช้ระยะเวลาในการสร้างฝาย 1 วัน ต่อ แรงงานคน 8 คน วิธีการสร้างฝายแกนดินซีเมนต์ด้วยเครื่องจักรกล 1. การสำรวจพื้นที่จัดสร้างฝาย ต้องคำนึงถึง สภาพพื้นที่กักเก็บน้ำและทิศทางการไหลของน้ำที่ เหมาะสม และขนาดความกว้างของลำน้ำตั้งแต่ 4 เมตร ขึ้นไป 2. การขุดร่องแกนฝาย ใช้เครื่องจักรกลทำ การขุดร่องดินลึกประมาณ 3 - 4 เมตร จากระดับท้อง น้ำหรือถึงชั้นดินดาดตามความเหมาะสมของสภาพ พื้นที่ 3. การทำร่องแกนฝาย ใช้เครื่องจักรกลนำดินที่ได้จากการขุดร่องแกนมาผสมกับปูนซีเมนต์ ใน อัตราส่วน 1 ต่อ 10 หรือตามความเหมาะสม แล้วทำการบดอัดที่ละชั้น และบดอัดสันฝายขึ้นมามีความสูง ประมาณไม่เกิน 1 - 2 เมตรจากระดับท้องน้ำ หรือตามความเหมาะสมตามสภาพพื้นที่ 12
เทศบาลตำบลเชียงม่วน 4. การตกแต่งตัวฝายให้เหมาะสมกับสภาพพื้นที่ โดยส่วนของหน้าฝายจะลาดชันเพื่อกักเก็บน้ำบน ดินไว้และส่วนหลังฝายจะลาดเอียงไม่ชันตามระดับและความเหมาะสมกับฝั่งลำน้ำ 13
เทศบาลตำบลเชียงม่วน แผนงานผลการดำเนินการก่อสร้างฝายแกนดินซีเมนต์ในพื้นที่เทศบาลตำบลเชียงม่วน เทศบาลตำบลเชียงม่วน ได้นำเอานวัตกรรมก่อสร้าง ฝายแกนดินซีเมนต์ ซึ่งสนับสนุนโดย คณะกรรมาธิการการแก้ไขปัญหาความยากจนและลดปัญหาความเลื่อมล้ำ วุฒิสภา เสนอต่อประชาชนในชุมชน เพื่อให้เห็นความสำคัญและหาแนวทางในการบริหารทรัพยากรน้ำในชุมชน โดยใช้วิธี “ร่วมคิด ร่วมเรียนรู้ และ ร่วมสร้าง” ดังกล่าวนี้จึงได้กำหนดแผนการก่อสร้างฝายแกนดินซีเมนต์ โดยเน้นพื้นที่นำร่อง คือ พื้นที่ลำน้ำปี้ ลำห้วยเพ็ง และลำห้วยจะฮ้าง ดังรายละเอียดต่อไปนี้ 1. แผนการดำเนินการก่อสร้างฝายแกนดินซีเมนต์ขนาดกลาง ลำน้ำปี้ เทศบาลตำบลเชียงม่วน ได้ดำเนินการสำรวจพื้นที่ลำน้ำปี้เพื่อก่อสร้างฝายแกนดินซีเมนต์ เพื่อกักเก็บ น้ำไว้จุดต่างๆ ของลำน้ำปี้ ซึ่งดำเนินการสำรวจและกำหนดจุกก่อสร้างฝายแกนดินซีเมนต์ ใว้จำนวน 6 จุด ดังนี้ จุด ชื่อจุด/พิกัด ขนาดของฝาย (เมตร) ลักษณะการ ความกว้าง ความยาว ความสูง ก่อสร้าง จุดที่ 1 บ้านปิน หมู่ที่ 3 ตำบลเชียงม่วน พิกัด 47Q 638643 UTM 2089538 4.00 15.00 1.50 เครื่องจักรกล จุดที่ 2 บ้านหลวง หมู่ที่ 1 ตำบลเชียงม่วน พิกัด 47Q 637787 UTM 2089091 2.00 26.00 1.50 เครื่องจักรกล จุดที่ 3 บ้านป่าซางคำ หมู่ที่ 10 ตำบลเชียงม่วน พิกัด 47Q 637315 UTM 2088461 2.00 21.00 1.50 เครื่องจักรกล จุดที่ 4 บ้านท่าม่าน หมู่ที่ 5 ตำบลเชียงม่วน พิกัด 47Q 636860 UTM 2087796 4.00 21.00 1.00 เครื่องจักรกล จุดที่ 5 บ้านแพทย์ หมู่ที่ 2 ตำบลบ้านมาง พิกัด 47Q 634366 UTM 2087508 4.00 21.00 1.80 เครื่องจักรกล จุดที่ 6 บ้านแพทย์ หมู่ที่ 2 ตำบลบ้านมาง (บริเวณสะพานบ้านแพทย์ - บ้านปงสนุก) พิกัด 47Q 635138 UTM 2088107 4.00 40.00 2.00 เครื่องจักรกล 14
เทศบาลตำบลเชียงม่วน 2. แผนการดำเนินการก่อสร้างฝายแกนดินซีเมนต์ขนาดเล็ก ลำห้วยสาขาสำน้ำปี้จำนวน 29 ฝาย เทศบาลตำบลเชียงม่วน ได้ดำเนินการสำรวจพื้นที่ลำห้วยต่างๆ ที่เป็นลำห้วยสาขาของลำน้ำปี้ เพื่อ ก่อสร้างฝายแกนดินซีเมนต์ เพื่อกักเก็บตามไว้จุดต่างๆ ของลำห้วยก่อนที่จะไหลลงสู่ลำน้ำปี้ โดยสำรวจใน ลำห้วยต่างๆ ได้แก่ ลำห้วยเพ็ง ลำห้วยหิน และลำห้วยจะฮ้าง โดยมีทั้งหมด 29 จุด ดังนี้ 2.1 ลำห้วยเพ็ง โซนใต้ จำนวน 11 จุด ดังนี้ จุด ชื่อจุด/พิกัด ขนาดของฝาย (เมตร) ลักษณะการ ความกว้าง ความลึก ก่อสร้าง จุดที่ 1 นายแสง พิกัด 47Q 636726 UTM 2092940 5.00 0.90 เครื่องจักรกล จุดที่ 2 นายทรายแก้ว - นายราชัน พิกัด 47Q 636656 UTM 2092868 2.80 0.70 แรงงานคน จุดที่ 3 พิกัด 47Q 636617 UTM 2092835 3.00 1.10 แรงงานคน จุดที่ 4 นายติง ปิจวงค์ (ลุงศรี จุดที่ 1) พิกัด 47Q 636572 UTM 2092482 2.10 0.80 แรงงานคน จุดที่ 5 นายติง ปิจวงค์ (ลุงศรี จุดที่ 2) พิกัด 47Q 636542 UTM 2092787 2.10 0.80 แรงงานคน จุดที่ 6 นายติง ปิจวงค์ (ลุงศรี จุดที่ 3) พิกัด 47Q 635161 UTM 2092771 3.20 1.00 แรงงานคน จุดที่ 7 นายมนู กล้าหาญ พิกัด 47Q 636806 UTM 2092806 7.00 0.80 เครื่องจักรกล จุดก่อสร้างฝายแกนดินซีเมนต์ทั้ง 6 จุด ตามลำน้ำปี้ 15
เทศบาลตำบลเชียงม่วน จุดที่ 8 พิกัด 47Q 636340 UTM 2092854 3.70 0.90 แรงงานคน จุดที่ 9 พิกัด 47Q 636240 UTM 2091871 4.00 0.80 เครื่องจักรกล จุดที่ 10 นายหวิน พิกัด 47Q 636239 UTM 2092870 3.70 0.80 เครื่องจักรกล จุดที่ 11 นายศรีวรรณ พิกัด 47Q 636120 UTM 2092781 4.00 1.00 เครื่องจักรกล 2. 2 ห้วยเพ็ง โซนเหนือ จำนวน 10 จุด ดังนี้ จุด ชื่อจุด/พิกัด ขนาดของฝาย (เมตร) ลักษณะการ ความกว้าง ความลึก ก่อสร้าง จุดที่ 1 พิกัด 47Q 636959 UTM 209297 3.60 0.60 เครื่องจักรกล จุดที่ 2 พิกัด 47Q 636957 UTM 2092980 3.20 0.90 เครื่องจักรกล จุดที่ 3 นายเล็ก คำลือ (จุดที่ 1) พิกัด 47Q 633036 UTM 2093036 3.60 0.60 เครื่องจักรกล จุดที่ 4 นายเล็ก คำลือ (จุดที่ 2) พิกัด 47Q 637036 UTM 2093106 3.50 0.80 เครื่องจักรกล จุดที่ 5 พิกัด 47Q 637177 UTM 2093066 2.40 0.50 เครื่องจักรกล จุดที่ 6 พิกัด 47Q 637191 UTM 2093096 2.40 0.50 แรงงานคน จุดที่ 7 พิกัด 47Q 637255 UTM 2093065 5.30 0.90 เครื่องจักรกล จุดที่ 8 พิกัด 47Q 634420 UTM 2093028 4.70 1.20 เครื่องจักรกล จุดที่ 9 พิกัด 47Q 637427 UTM 2093034 4.40 1.00 เครื่องจักรกล จุดที่ 10 พิกัด 47Q 637500 UTM 2092980 4.20 0.70 เครื่องจักรกล 16
เทศบาลตำบลเชียงม่วน 2.3 ลำห้วยหิน จำนวน 2 จุด ดังนี้ จุด ชื่อจุด/พิกัด ขนาดของฝาย (เมตร) ลักษณะการ ความกว้าง ความลึก ก่อสร้าง จุดที่ 1 พิกัด 47Q 636527 UTM 2090411 10.40 1.20 เครื่องจักรกล จุดที่ 2 พิกัด 47Q 636543 UTM 2090500 8.30 1.20 เครื่องจักรกล จุดก่อสร้างฝายแกนดินซีเมนต์ลำห้วยเพ็ง ตำบลเชียงม่วน อำเภอเชียงม่วน จังหวัดพะเยา จุดก่อสร้างฝายแกนดินซีเมนต์ลำห้วยหิน ตำบลเชียงม่วน อำเภอเชียงม่วน จังหวัดพะเยา 17
เทศบาลตำบลเชียงม่วน 2.4 ลำห้วยจะฮ้าง (บ้านปงสนุก - บ้านท่าม่าน - บ้านใหม่) จำนวน 6 จุด จุด ชื่อจุด/พิกัด ขนาดของฝาย (เมตร) ลักษณะการ ความกว้าง ความลึก ก่อสร้าง จุดที่ 1 บริเวณหัวสะพาน พิกัด 47Q 635548 UTM 2086438 5.80 1.40 เครื่องจักรกล จุดที่ 2 นายทอง พิกัด 47Q 635136 UTM 2086510 5.20 1.30 เครื่องจักรกล จุดที่ 3 นายคะนอง ดาวดึงส์ พิกัด 47Q 635840 UTM 2086230 6.00 1.00 เครื่องจักรกล จุดที่ 4 นายชะลอ กองแก้ว พิกัด 47Q 636051 UTM 2086108 7.70 1.50 เครื่องจักรกล จุดที่ 5 นายมนตรี ชาวแพร่ พิกัด 47Q 636468 UTM 2086053 7.00 1.40 เครื่องจักรกล จุดที่ 6 บริเวณห้วยจะฮ้างเหนือ บ้านใหม่ พิกัด 47Q 637611 UTM 2084187 7.20 1.50 เครื่องจักรกล ผลการดำเนินการก่อสร้างฝายแกนดินซีเมนต์ในพื้นที่เทศบาลตำบลเชียงม่วน 1. ผลการดำเนินการก่อสร้างฝายแกนดินซีเมนต์ขนาดกลาง ลำน้ำปี้ เทศบาลตำบลเชียงม่วน ดำเนินการก่อสร้างฝายแกนดินซีเมนต์ตามแผนไปแล้ว จำนวน 4 จุด โดยใช้ งบประมาณของเทศบาลตำบลเชียงม่วน เป็นจำนวนเงิน 1,828,300 บาท ลักษณะพื้นที่ดังนี้ 1. จุดบ้านหลวง หมู่ที่ 1 ตำบลเชียงม่วน สามารถชะลอน้ำได้ประมาณ 39,000 ลูกบาศก์เมตร 18
เทศบาลตำบลเชียงม่วน 2. จุดบ้านป่าซางคำหมู่ที่ 10 ตำบลเชียงม่วน สามารถชะลอน้ำได้ประมาณ 31,500 ลูกบาศก์เมตร 3. จุดบ้านท่าม่าน หมู่ที่ 5 ตำบลเชียงม่วน สามารถชะลอน้ำได้ประมาณ 21,000 ลูกบาศก์เมตร 4. จุดบ้านแพทย์หมู่ที่ 2 ตำบลบ้านมางสามารถชะลอน้ำได้ประมาณ 37,800 ลูกบาศก์เมตร 2. ผลการดำเนินการก่อสร้างฝายแกนดินซีเมนต์ขนาดเล็ก เทศบาลตำบลเชียงม่วนมีการดำเนินการก่อสร้างฝายแกนดินซีเมนต์ขนาดเล็กตามแผนใน พื้นที่ลำห้วยจะฮ้าง (บ้านปงสนุก - บ้านท่าม่าน - บ้านใหม่) จำนวน 6 จุด โดยใช้งบประมาณจาก ประชาชนในพื้นที่ เป็นจำนวนเงิน 25,000 บาท และได้รับการสนับสนุนจากบริษัท กัลฟ์ เอ็นเนอร์จี ดี เวลลอปเมนท์ จำกัด (มหาชน) เป็นจำนวนเงิน 150,000 บาท ซึ่งฝายทั้ง 6 จุดสามารถสามารถชะลอ น้ำได้ประมาณ 23,700 ลูกบาศก์เมตร มีรายละเอียด ดังนี้ 19
เทศบาลตำบลเชียงม่วน จุดก่อสร้างฝายแกนดินซีเมนต์ลำห้วยจะฮ้าง ตำบลเชียงม่วน อำเภอเชียงม่วน จังหวัดพะเยา จุดที่ 3 จุดที่ 4 จุดที่ 5 จุดที่ 6 จุดที่ 2 จุดที่ 1 จุดที่ 2 20
เทศบาลตำบลเชียงม่วน ผลที่จะได้รับในการดำเนินการสร้างฝายแกนดินซีเมนต์ การสร้างฝายแกนดินซีเมนต์ในแต่ละพื้นที่ตามแผนดำเนินการที่เทศบาลตำบลเชียงม่วนได้กำหนดไว้ จะทำให้เกิดประโยชน์แก่ประชาชนและเกษตรกรในพื้นที่ที่มีการสร้างฝายแกนดินซีเมนต์ รายละเอียดดังนี้ 1. การดำเนินการก่อสร้างฝายแกนดินซีเมนต์ลำน้ำปี้ ลำน้ำปี้เป็นลำน้ำหลักที่ประชาชนในเขตเทศบาลตำบลเชียงม่วนใช้ในการอุปโภคบริโภคและ ทำการเกษตร ซึ่งมีต้นกำเนิดจากตำบลบ้านพี้ จังหวัดน่าน หากมีการสร้างฝายแกนดินซีเมนต์ 6 จุด ตาม แผนงานในลำน้ำปี้ ฝายดังกล่าวสามารถชะลอน้ำเพิ่มปริมาณน้ำในดินให้แก่ที่ดินข้างลำน้ำซึ่งสามารถกระจาย ได้ไกลจากตัวฝายประมาณ 1 - 1.5 กิโลเมตร และเป็นที่กักเก็บน้ำ โดยเฉพาะฤดูแล้ง (ช่วงเดือนมีนาคม - เมษายน) ย่อมส่งผลประโยชน์แก่ประชาชนที่อาศัยในหมู่บ้านที่ลำน้ำปี้ไหลผ่านหมู่บ้านซึ่งในเขตเทศบาลตำบล เชียงม่วน มีจำนวน 11 หมู่บ้าน คือ บ้านปิน บ้านกลาง บ้านสบทราย บ้านหลวง บ้านป่าซางคำ บ้านไชยสถาน บ้านท่าม่าน บ้านมาง บ้านแพทย์บ้านปงสนุกและบ้านหนองกลาง มีประชาชนได้ประโยชน์ประมาณ 7,800 คน และมีพื้นที่ทางการเกษตรที่ได้ประโยชน์ประมาณไม่น้อยกว่า 12.8 ตารางกิโลเมตร (ร้อยละ 10 ของพื้นที่เทศบาลฯ ทั้งหมด) และในช่วงฤดูฝน (ช่วงเดือนพฤษภาคม - ตุลาคม) ฝายสามารถชะลอการไหลของ มวลน้ำจากน้ำปี้ซึ่งเป็นลำน้ำสาขาที่สำคัญของแม่น้ำยม ลดปัญหาน้ำท่วมในพื้นที่ท้ายน้ำ เช่น จังหวัดแพร่และ จังหวัดสุโขทัย เป็นต้น 2. การดำเนินการก่อสร้างฝายแกนดินซีเมนต์ลำห้วยเพ็ง ลำน้ำห้วยเพ็ง ส่วนมากประชาชนใช้ประโยชน์จากลำห้วยในการเกษตรกรรม เช่น ไร่ข้าวโพด สวนลำไย ยางพารา เป็นต้น หากมีการสร้างฝายแกนดินซีเมนต์ 21 จุด ตามแผนงาน ประชาชนในเขตเทศบาล มีพื้นที่ใช้ประโยชน์ห้วยเพ็ง มีจำนวน 6 หมู่บ้าน คือ บ้านหล่ายทุ่ง บ้านปิน บ้านกลาง บ้านหลวงและบ้าน สบทราย มีประชาชนใช้ประโยชน์ประมาณไม่น้อยกว่า 800 คน และมีพื้นที่ทางการเกษตรที่ได้ประโยชน์ ประมาณไม่น้อยกว่า 3.84 ตารางกิโลเมตร (ร้อยละ 3 ของพื้นที่เทศบาลทั้งหมด) และในช่วงฤดูฝน (ช่วงเดือน พฤษภาคม - ตุลาคม) ฝายดังกล่าวสามารถชะลอการไหลของมวลน้ำจากลำห้วยเพ็ง ลดปัญหาน้ำท่วมในพื้นที่ ท้ายน้ำ เช่น พื้นที่ในเขต อบต.บ้านมาง อำเภอเชียงม่วน จังหวัดพะเยา อีกด้วย 3. การดำเนินการก่อสร้างฝายแกนดินซีเมนต์ลำห้วยหิน ลำน้ำห้วยหิน ส่วนมากประชาชนใช้ประโยชน์จากลำห้วยในการอุปโภคบริโภคเป็นหลัก หาก มีการสร้างฝายแกนดินซีเมนต์ 2 จุด ตามแผนงาน ประชาชนในเขตเทศบาลมีพื้นที่ใช้ประโยชน์ห้วยหิน มี จำนวน 2 หมู่บ้าน คือ บ้านหล่ายทุ่ง บ้านมาง มีประชาชนใช้ประโยชน์ประมาณไม่น้อยกว่า 500 คน และมี พื้นที่ทางการเกษตรที่ได้ประโยชน์ประมาณไม่น้อยกว่า 0.14 ตารางกิโลเมตร (ร้อยละ 0.5 ของพื้นที่เทศบาล 21
เทศบาลตำบลเชียงม่วน ทั้งหมด) และในช่วงฤดูฝน (ช่วงเดือนพฤษภาคม - ตุลาคม) ฝายดังกล่าวสามารถชะลอการไหลของมวลน้ำจาก ลำห้วยหิน ลดปัญหาน้ำท่วมในพื้นที่ท้ายน้ำ เช่น พื้นที่ในเขตบ้านมาง อีกด้วย 4. การดำเนินการก่อสร้างฝายแกนดินซีเมนต์ลำห้วยจะฮ้าง ลำน้ำห้วยจะฮ้าง ส่วนมากประชาชนใช้ประโยชน์จากลำห้วยในการเกษตรกรรม เช่น ไร่ ข้าวโพด สวนลำไย ยางพารา เป็นต้น หากมีการสร้างฝายแกนดินซีเมนต์ 6 จุด ตามแผนงาน ประชาชนในเขต เทศบาลมีพื้นที่ใช้ประโยชน์ห้วยจะฮ้าง มีจำนวน 6 หมู่บ้าน คือ บ้านใหม่ บ้านท่าม่าน บ้านปงสนุก บ้านมาง บ้าน แพทย์และบ้านหนองกลาง มีประชาชนใช้ประโยชน์ประมาณไม่น้อยกว่า 600 คน และมีพื้นที่ทางการเกษตรที่ ได้ประโยชน์ประมาณไม่น้อยกว่า 2.56 ตารางกิโลเมตร (ร้อยละ 2 ของพื้นที่เทศบาลทั้งหมด) 22
เทศบาลตำบลเชียงม่วน