การปลูกสร้างสวนป่าไม้สนจัดตามหนังสือ2540

43

44


์
้
สนโอโอคารปา (Pinus oocarpa Schiede)

NOMENCLATURE


Botanical name: Pinus oocarpa Schiede
Synonyms : Pinus oocarpoides Lindley

Family : Pinaceae

ื
ี
ิ
Common names: ในอเมรกากลางเรยก pino ocote หรอ pino colorado คําว่า ocote หมายถึง
ี
ื
ี
ิ
ุ
็
่
มีเรซนเฉพาะทแกนไม้ ใช้เปนไม้เช อไฟ ไม้ซง เรยกเหมือน Pinus caribaea
Morelet ว่า Caribbean Pitch Pine

ลักษณะตนไม (The tree)
้
้
ขนาดและลักษณะการเจรญเติบโต (Size and growth habit)
ิ
่
็
้
ี
็
่
P. oocarpa จัดเปนสนเขตรอน ทมีใบ (needle) ใบ ตอ fasicle เปนสวนมาก มี
ี
3, และ ใบบ้าง ในสภาพพื นทดมีการเจรญเตบโตทางความสงได้ถึง เมตร และความโตท
ี
ี
ิ
ู
ิ
ระดับอก (DBH) ถึง เมตร ในสภาพธรรมชาตโดยทั วไปแล้วไม้จะมีความสง - เมตร จะ
ิ
ู
็
ึ
ี
ิ
ี
ิ
่
พบสนน ีข นตามธรรมชาตเปนกลุ่มสนชนดเดยวอายุตาง ๆ กัน (อาจมีกลุ่มอายุเดยวกันปะปนอยู่
ื
เปนจด ๆ ไป) และชนดไม้ทข นปะปนอยู่ด้วยคอพวก Quercus spp. สภาพกลุ่มไม้ทข นอยู่โดยทาง
็
ี
ิ
ี
ุ
ึ
ึ
ิ
็
็
นเวศนวิทยาถือว่าเปน fire sub-climax เพราะจะยังคงสภาพอยู่ได้เพราะมีไฟเกดข นเปนคร ังคราว
ึ
ิ
่
็
ชวยให้สามารถแขงขันกับไม้ใบกว้างได้ ต้นไม้บางต้นจะมีก งคอนข้างลู่ลง ลําต้นมักโค้งงอเปน
ิ
่
่
ิ
ิ
ู
ึ
ลักษณะทางกรรมพันธ์ ต้นไม้อายุน้อยสามารถแตกต้นจากตอได้อีกในระดับชดดนหรอสงข นไป
ื
ุ
เมื อถูกรบกวนทําลายโดยไฟหรอสัตว์เล ยง
ี
ื

การออกดอกติดผลและการพัฒนาของเมล็ด (Reproductive biology)
็
ี
P. oocarpa เปนไม้มีดอกเพศผู้และเพศเมียอยู่ในต้นเดยวกัน ปลีดอกตัวผู้ (male
่
็
ื
ิ
่
strobili) มีจํานวนมากบอบบางจะอยู่เปนพวงสั น ๆ คอนข้างไปทางปลายก งสวนตอนล่างของเรอน
ี
ยอด ปลีดอกตัวผู้ทยังไม่เปดจะมีความโต - มิลลิเมตร ยาว - มิลลิเมตร ปลีดอกตัวเมีย
ิ
ี
ิ
ิ
็
ื
อยู่ตอนบนของเรอนยอดจะออกรวมกันตรงปลายก งขณะทยอดกําลังเจรญออก ปกตจะออกเปน
ิ
ชั น ๆ ละ - ปลี

45


ั
ิ
ิ
ื
ิ
ู
ตามธรรมชาตในแถบประเทศฮอนดรส ปลีตัวเมียจะเกดในเดอนสงหาคม -
ตลาคม แล้วจะได้รบการผสมในเดอนพฤศจกายน - มกราคม แตในเม็กซโกจะได้รบการผสม
ิ
ั
ิ
ุ
ั
ื
่
ู
ื
ู
ู
ิ
ื
เดอนมกราคม - กุมภาพันธ์ การออกดอกจะช้าลงเมื ออยู่ระดับสงข ึนหรอละตจดสงข ึน สวน
ื
่
ิ
ปาในบราซลจะผสมเกสรในเดอนมิถุนายน - กรกฎาคม เนองจากฤดกาลกลับกันกับในแถบ ขั ว
ื
ู
ิ
ื
โลกตอนเหนอ ในประเทศไทยจะออกดอกเดอนพฤศจกายน - มกราคม และผสมเกสรเดอน
ื
ื

กุมภาพันธ์ - เมษายน หลังจากผสมเกสรแล้วปลีตัวเมียซงมีขนาดยาว - มิลลิเมตร จะขยาย
ึ
ี
็
ี
็
ึ
ี
ยาวข นเปน - มิลลิเมตรเปลี ยนจากสชมพูเปนเขยวอ่อนถึงนํ าตาล ในขณะเดยวกัน ก้านของ
ึ
ื
โคนเลทจะยาวข น - มิลลิเมตรและโค้งงอลง ขบวนการทั งหมดใช้เวลาประมาณ เดอน
หลังผสมเกสรแล้วตอจากนั นโคนเลทจะไม่เปลี ยนแปลงอีกเลยเปนเวลาประมาณ เดอน จน
ื
่
็
ิ
ิ
ิ
่
ึ
ุ
กระทั งเกดการผสมของไข หลังการผสมโคนเลทจะเจรญข นจนมีขนาดโตสดเมื อแกซงจะกนเวลา
่

ึ
ื
่
ั
ประมาณ เดอน (ประมาณเดอนมีนาคม - พฤษภาคม ในฮอนดรส) การแกของโคนจะใช้เวลาอีก
ู
ื
ี
ประมาณ เดอน หลังจากทขยายตัวโตจนมีขนาดใหญสดแล้ว ในฮอนดรสชวงโคนแกจะอยู่
ุ
ื
ั
่
่
่
ู
ื
็
ื
ื
ู
ระหว่างฤดแล้งคอเดอนกุมภาพันธ์ - พฤษภาคม เปนเวลา - เดอนหลังจากการผสมเกสรแล้ว
ี
ึ
่
ิ
ระยะการพัฒนาทสั นกว่าทกล่าวแล้วมีเกดข นเชนกันคอโคนเลทจะพัฒนาจนถึง
ี
ื
ื
่
ั
่
โคนแกเพียง เดอนเทานั น อาจเพราะสภาพเหมาะสมการฟกตัวของ pollen tube ลดลงใน
ิ
บราซลสวนปา P. oocarpa ให้เมล็ดเกอบตลอดปและโคนทมีการพัฒนาในหลาย ๆ ขั นตอน จะพบ
ี
่
ี
ื
ุ
อยู่บนต้นเดยวกัน แตระยะให้เมล็ดมากสดคอเดอนมิถุนายน - สงหาคม เปนเวลา - เดอน
่
ิ
็
ี
ื
ื
ื
ิ
ื
หลังจากการผสมเกสร ซงจะคล้ายไทยคอใช้เวลาประมาณ - เดอน หลังผสมเกสร โคนเร ม
ื

ึ
แกให้เมล็ดได้ในเดอนมิถุนายน - สงหาคมเชนกัน
่
่
ื
ิ
โคนเลทอาจลีบได้ถึง % เพราะไม่ได้รบการผสมเกสรหรอสาเหตจากการ
ื
ั
ุ
่
ื
ิ
ิ
ิ
แกงแย่งระหว่างโคนเลทและการเจรญเตบโตของต้นไม้หรอการทําอันตรายจากแมลง อาจเกดการ
ึ
ลีบมากข นหลังจากการผสมของไข การผสมเกสรข นกับสภาพอากาศทเหมาะสมในชวงการออก
่
ึ
ี
่
ดอก ซงเปนตัวกําหนดสําคัญในการผลิตเมล็ดนอกถิ นกําเนด

ึ
ิ
็

ลักษณะของโคนและเมล็ด (Cone and seed characteristics)
ู
ื
ี
ู
่
่
โคนทแกแล้วจะมีรปรางและขนาดตาง ๆ กันไป ทพบเปนสวนใหญคอโคนรปไข ่
็
่
่
ี
่
ู
ื
ื
หรอกรวย (ตามชอของ species) กว้าง - มิลลิเมตร ยาว - มิลลิเมตร แตรปรางจะ
่
่
่
ู
่
่
ตาง ๆ กันจากกลมจนถึงรปไขยาว ๆ มีความยาวจาก - มิลลิเมตร ความแตกตางน ีจะมี
่
ี
่
ระหว่างต้นในกลุ่มไม้เดยวกัน ความแตกตางภายในต้นจะมีน้อย ต้นอายุมากคอนข้างจะมีโคนเล็ก

46

















































ี
์
ภาพท การพัฒนาของโคน เมล็ด และการงอกของสนโอโอคารปา
้
ทมา : Robbins (1983)
ี

47


ิ
ี
่
ี
็
ี
โคนจะมีก้านเหนยวตดแนนอยู่บนต้นเปนเวลาหลาย ๆ ป และมีก้านยาวมากเมื อเทยบกับ
P. caribaea
ี
่
่
จํานวนกลีบของโคนจากโคนทแกจะตางกันไปจาก - กลีบ ประมาณ
็
ู
่
ุ
ู่
์
ิ
็
% จะผลิตเมล็ดได้สมบรณ เมล็ดจะเกดเปนคอยู่ตอนในสดของกลีบ cone เมล็ดเปนรปทรงไข
ู
มีความยาวเปน เทาของความกว้างปลายแหลมทั งสองทาง เฉลี ยยาว มิลลิเมตร กว้าง
็
่
มิลลิเมตร มีสเมื อผิวนอกของเปลือกเมล็ดยังตดอยู่ตางกันไปจากดํา เทา นํ าตาล ขบวนการ
่
ิ
ี
็
ทําความสะอาดเมล็ดจะทําให้สเหล่าน ีหลุดลอกออกไปบ้าง เมล็ดทสกัดขณะยังไม่แกจะเหนเปน
ี
ี
่
็
ี
ิ
ื
ี
สอ่อนกว่าปกเมล็ดจะตดอยู่หลวม ๆ กับเมล็ด สัณฐานของเมล็ดคล้ายสนโดยทั วไปคอมี embryo
ื
ั
ฝงอยู่ตามแนวยาวในเน อเยื อ famale gametophyte (endosperm)

การกระจายของเมล็ดและการงอก (Seed dispersal and germination)
เมล็ดหลุดและกระจายออกไปโดยลมจากโคนทเปดอ้า ถ้าลมไม่เพียงพอเมล็ด
ิ
ี
จะยังค้างอยู่กับโคนเปนเวลาหลายอาทตย์กอนหลุดออกไป พบว่าการอ้าออกของกลีบโคน
ิ
่
็
ู
อันเนองจากความแตกตางของอุณหภมิและความช นระหว่างกลางวันและกลางคนจะชวยดดเมล็ด
ี
ื
่
ื
่
ื
ี
ออกจากโคน ในสภาพธรรมชาตพบว่า % ของลูกไม้ทข ึนอยู่จะอยู่ในขอบเขต เมตรจาก
ิ
ี
่
ึ
่
ต้นทให้เมล็ด มีบ้างกระจายหางออกไปถึง เมตร แตลมพายุอาจทําให้มีระยะไกลข น
ิ
ในธรรมชาตเมล็ดจะรวงในชวงฤดแล้งและจะอยู่บนพื นดนระยะหนงจนกว่า
ิ
ู
่

่
ึ
ี
ิ

ึ
่
สภาพจะเหมาะสมในการงอก ซงในชวงน เมล็ดจะถูกทําลายลงไปมาก เวลางอกปลายรากจะเจรญ
โผล่ออกมากอนเพื อเกดรากหลัก ก้านชใบเลี ยง (hypocotyl) จะยืดขยายตัวโค้งงอเหนอผิวดนแล้ว
ิ
ื
่
ู
ิ
ี
ิ
่
ิ
ิ
ุ
สงให้ใบเล ยง (cotyledon) อยู่เหนอดน โดยปกตมีเปลือกเมล็ดห้มอยู่ จะมีใบเลี ยง - ใบ ปกตมี
ื
ึ

ื
- ใบ และจะตามด้วยใบวัยอ่อนและใบเต็มวัยซงจะเกดหลังจากงอกได้ประมาณ เดอน เมื อ
ิ
เทยบกับ P. caribaea var. hondurensis จากฮอนดรส กล้าของ P. oocarpa จะมี hypocotyl สแดง
ั
ี
ี
ู
ี
ี
และสั นกว่าและมีใบเล ยงสั นและเขยวเข็มกว่า

่
ขอบขายการกระจายพันธุ (Geographical range)
์
ู
๐
ประชากรธรรมชาตของ Pinus oocapa กระจายครอบคลุมละตจดมากกว่า
ิ
ิ
ู
๐
ิ
ี
และชวงกระจายทางลองตจดน้อยกว่า เล็กน้อย จดตําสดตอนใต้ของการกระจายพันธ์ของไม้น
่
ุ

ุ
ุ
ื
คอ ท Matagalpa ใน Nicaragua ณ จด 45ข N และ 51 ข W จดสงสดของชวงการกระจาย
่
ุ
ู
ุ
o
o
ี
ุ

48


o
ี
o
ื
ื
ี
คอ Sinaloa ตอนเหนอใน Mexico ท 00 ข N กับ 08 ข W มีทจะกระจัดกระจายออกไป
จากน เปนจด ๆ คอทางตะวันออกเฉยงเหนอของ Sonora ณ จด 21ข N กับ 38 ขW
ี
ื
ื
ี
็
ุ
o
ุ
o
่
่
็
่
่
ิ
ู
ู
่
ุ
ี
การกระจายพันธ์สวนใหญเปนแถบทไม่ตดตอกัน สวนใหญอยู่เฉพาะย่านภเขาสง
ื

ึ
ี
ื
จาก Nicaragua ตะวันตกเฉยงเหนอ ถึง Honduras และ El salvador ตอนเหนอ และครงทาง
่
ี
ื
ตอนใต้ของกัวเตมาลาและตะวันตกเฉยงใต้ของ Mexico มีการกระจายแยกไปอีกแหงคอ Moutain

ู
ี
ึ
ื
Pine Ridge ใน Belize ในนคารากัวเน อท , เฮกแตรจะครอบคลุมไปด้วยไม้สนบนทสงซง
ี
์
ิ
ิ
ุ
ี
% คอปา P. oocarpa บรสทธ ิผืนใหญตดตอกัน ท Sierra de Dipilto ตามชายแดนระหว่าง
่
่
ิ
ื
่
Honduras และ Nicaragua พบว่า มีกลุ่มเล็ก ๆ กระจัดกระจายไปทางใต้เลย Matagalpa การกระจาย
่
่
ู
ทางความสงอยู่ระหว่าง - 2, เมตร แตสวนใหญจะอยู่ระหว่าง - 1, เมตรจากระดับ
่
นํ าทะเลปานกลาง

้
ิ
นิเวศนวิทยาของไมสนโอโอคารปา (Pinus oocarpa) และสนคารเบีย (Pinus caribaea)
์
้
์
้
ใน Honduras มีปาสนโอโอคารปา (P. oocarpa) บรสทธ ิ ถึง , เฮกแตร ์
ิ
ุ
่
ี
่
่
ื
รวมกันอยู่กลางประเทศนอกเหนอจากทขยายกว้างออกไปอีกแตไม่หนาแนน การกระจายตอเนอง
ื
่
่
ไปทางตะวันตกถึงกัวเตมาลา และ Mexico ตอนใต้ซงข นอยู่ทั วไป และพบได้งายในเขตอบอุ่นของ
ึ

ึ
Sub-tropical ถึง Temperate zone ของภาคใต้ โดยทั วไปจะไม่พบตํากว่า เมตร จะพบ P.

oocarpa ทระดับความสงตั งแต - 2,4 เมตร แตการกระจายสวนใหญอยู่ระหว่าง -
่
่
ี
่
่
ู
1, เมตร แตมีข้อยกเว้นอยู่บ้างคอพบทระดับ เมตรใน Guatemala และ เมตรใน
ื
ี
่
ี
ิ
ุ
ุ
Mexico บรเวณใกล้จดสดท้ายของขอบเขตการกระจายท P. oocarpa ข ึนปะปนกับ P. caribaea
ื
ี
คอทระดับความสง - เมตร โดยเฉพาะทมีปรมาณนํ าฝนสงกว่า , มิลลิเมตร ใน
ี
ู
ู
ิ
ิ
ิ
่
ึ

ี
ี
ทซงไม้ทั งสองชนดข ึนปนกันจะพบต้นทมีลักษณะกลาง ๆ ระหว่างไม้ทั งสองชนดน ี แตยังไม่
มีการบงชัดว่าเปนลูกผสมระหว่างไม้สองชนดน ี
็
ิ
่
ู
่
ในบรเวณทสง P. oocarpa จะถูกแทนทโดยปาผสมของไม้ใบกว้างหรอไม้สน
ี
ิ
ี
ื
ี
ู
ู
ี
ในทสง ใน Nicaragua, Houduras และ Guatemala ตอนใต้ ทระดับสงกว่า , เมตร จะ
พบ P. pseudostrobus

ดิน ไฟ และพชพรรณ
ื
พืชชั นล่างภายใต้ P. oocarpa คอพวกหญ้าโดยเฉพาะอย่างยิ งหญ้า Hyparrhenia
ื
Rufa Stapt เปนหญ้ามีต้นสงข ึนหนาแนน เกดจากการนําเข้าไปจากถิ นอื นหญ้าเหล่าน ีจะแห้ง
ิ
ู
็
่

49



















































ุ
์
้
ภาพท การกระจายพันธ์ของไม้สนโอโอคารปา
ี
ทมา : Greaves (1979)
ี

50


ื
้
่
ุ
ิ
็
์
ิ
อย่างรวดเรวและเกดไฟไหม้บอย ๆ คณลักษณะเฉพาะของไม้สนโอโอคารปาคอ การเกดไฟไหม้
ี
ี
พื นดนและความสามารถของไม้สนทจะมีชวิตรอดอยู่ได้ ไม้รนแกจะปลอดภัยจากไฟโดยได้รบ
ั
ิ
ุ่
่
ิ
่
ุ่
ื
ี
อันตรายเพียงเล็กน้อยแม้ว่าใบจะถูกไฟไหม้อย่างรนแรง สวนทอยู่เหนอผิวดนของไม้รนหนมอาจ
ุ่
ุ
จะถูกไฟไหม้ทําให้ตายไปแตมันก็ยังมีชวิตอยู่ได้โดยการแตกต้นใหม่จากตอ ขบวนการถูกเผาและ
ี
่
ิ
ิ
ี
แตกต้นใหม่เชนน อาจเกดซํ าตดตอกันหลายปจนกระทั งเกดการหยุดทําลายโดยไฟทําให้ต้นไม้โต
ิ
่
่
ี
่
ิ
ู
สงพอจะเจรญเตบโตตอไป
ิ
่
ิ
ไฟมีบทบาทสําคัญทางด้านนเวศนวิทยาของปาไม้สน P. oocarpa การงอกของ
ี
่
ี
เมล็ดจะประสบความสําเรจได้เฉพาะทโล่งเตยนและเปนดน mineral soil และกล้าไม้ไม่ทนทานตอ
็
็
ิ
ิ
่
่
ึ
่
ี
รมเงาททบ ไม้ชนดน ีไม่สามารถแขงขันกับพวกไม้ใบกว้างในชวงเวลายาวนานถ้าปราศจากการ
ี
็
ิ
ั
ชวยเหลือของไฟทเกดขึ นเปนคร งคราว
่
ุ
่
ื
นักวิทยาศาสตรหลายคนสรปว่า สังคมปาสนเหล่าน ีคอ fire-induce-dis-climax
์
ส งทสนับสนนทางทฤษฎคอข้อเท็จจรงทว่า P. oocarpa โดยสวนมากจะพบในดนทรายทไม่อุดม
ี
ื
ิ
ี
ิ
่
ิ
ุ
ี
ี
ี
์
สมบรณซงได้จากหนภเขาไฟทมีควอทประกอบสง และเปนดนทไม้ใบกว้างไม่ชอบ พบว่าในท ๆ
ู
ู
ึ
ี
็
ิ
ิ

ู
ี
ิ
่
ึ
ิ
่
็
่
ดนลึกเปนดางและฝนตกชกจะต้องมีไฟเกดข นบอยมากจงจะคงสภาพให้ปาสนอยู่ได้ แตในทดน
ิ
ี
ุ
ึ
่

ิ
เลว สภาพเปนกรด ฝนน้อย อุณหภมิตํา แม้จะเกดไฟน้อยกว่าก็ยังคงสภาพปาสนได้
ู
่
็
ี
ี
ึ
ุ
ิ
่
ในสภาพปาธรรมชาตทั วทกพื นทท P. oocarpa ข นอยู่ได้มีการเข้าไปใช้ประโยชน์
ี
ุ
ื
่
ิ
โดยการทําไม้ และไม่มีการสนใจเรองการสบพันธ์ตามธรรมชาต การกระทําเชนน ประกอบกับการ
ื
ิ
ื
ึ
่
่
ี
ิ
็
่
ี
เกดไฟบอย ๆ (ไหม้บนพื นดน) ทําให้เกดสภาพปาเสอมโทรมข น ทําให้ปาด ๆ กลายเปนพื นททมี
ี
ิ
ต้นไม้ข นหาง ๆ กระจัดกระจายและรปทรงเลว การเสอมโทรมจะถูกเรงให้เกดมากยิ งข นจากการ
ู
่
่
ึ
ิ
ื
ึ
่
ี
ิ
ขยายพื นทในการเลี ยงสัตว์เพราะมีการทําลายแหล่งไม้เดมมากกว่าการรกษาส งปกคลุมผิวปา หญ้า
ิ
ั
ิ
ี
Hyparrhenia rufa ซงเปนหญ้าทใช้เพื อการเลี ยงสัตว์และมีการเจรญงอกงามดได้ถูกนําเข้าไป
็
ึ
ี

ึ
็
่
่
ทดแทนหญ้าพันธ์พื นเมือง และหญ้าน ีแพรไปตามปาตาง ๆ อย่างรวดเรว การข นอย่างหนาแนน
่
่
ุ
ู
ิ
ของหญ้าน ีจะลดการเจรญของกล้าไม้สน การแห้งและเกดไฟในฤดแล้งทําให้ลดการรอดตายและ
ิ
การสบพันธ์ตามธรรมชาต ิ
ุ
ื
ุ
ในตอนกลางของประเทศฮอนดรส การกระจายพันธ์ของไม้สนคอนข้างจะเปน
็
ู
่
ั
ระบบตามระดับความสงคอ Pinus caribaea เกดทตําตามหบเขากับพวก dry deciduous และเมื อ
ิ
ี

ู
ื
ุ
ี
ู
่
่
็
สงข ึนคอย ๆ เปลี ยนเปน Pinus oocarpa ทระดับ - เมตร ตอจาก เมตรจะไม่มี
ี
ี
Pinus caribaea สวน Pinus oocarpa จะข ึนไปจนถึงระดับ ,200 - 1, เมตร ทระดับน จะมี
่
Pinus maximinoi และ Pinus patula ssp. tecunumanii ข ึนปะปนด้วย และ Pinus oocarpa จะลด
ู
ี
ี
ลงจนไม่ปรากฏทระดับความสง , เมตร การเรยงลําดับตามความสงแบบน ีจะเปลี ยนไปบ้าง
ู

51


็
ี
ื
ู
ี
็
ิ
ิ
็
ู
แหล่งทเปนหนปนก็จะเปลี ยนเปนไม้ใบกว้างและทความช นสงดนลึกจะเปลี ยนเปน Lowland rain
ื
ี
ั
ู
ื
ุ
ู
ิ
ู
่
forest ปจจัยหลักทกําหนดชนดปาคอ ความรนแรงของฤดแล้ง อุณหภมิ (นั นคอระดับความสงนั น
ิ

ู
ิ
ี
ิ
ึ
เอง เพราะทระดับสงข นอุณหภมิจะลดตําลง) หนต้นกําเนดดนและการเกิดไฟ
ู

ื
้
์
ระบบการสบพันธุของไมสนเขตรอน
้
ไม้สนเขตรอนจะปรากฏว่ามีระบบการผสมพันธ์คล้าย ๆ ไม้สนเขตหนาวจะตาง
่
้
ุ
กันเล็กน้อย โดยหลักการแล้วเหมือนกันคอจะมีการผสมข้ามต้นของต้นไม้ทมีดอกแยกเพศกัน (แต
ี
่
ื
่
ี
็
ื
มี เพศอยู่ในต้นเดยวกัน) โดยลมเปนสวนใหญ การผสมภายในต้นเดยวกันจะมีน้อยอัน เนอง
ี
่
้
่
ี
ี
่
ิ
มาจากการแกไม่พรอมกันของดอกแตละเพศทอยู่ในต้นเดยวกัน และมีแนวโน้มทจะเกดต้นแยก
ี
็
ึ
ี
ี
เปนเพศเดยวประมาณ % การผสมในต้นเดยวกันจะเพิ มข นเมื อกลุ่มไม้มีจํานวนต้นน้อย

ิ
้
์
้
วิวัฒนาการของไมสนโอโอคารปาและสนคารเบีย
ู
ไม้สนมีต้นกําเนดในเขตภมิอากาศแบบเขตหนาว (Temperate zone) ในแถบตอน
ิ
ุ
เหนอของเส้นศูนย์สตรของโลกอพยพและวิวัฒนาการลงทางใต้ การกระจายพันธ์และวิวัฒนาการ
ู
ื
ี
ู
ู
ถูกกําหนดโดยสภาพภมิประเทศ ภมิอากาศ และการเปลี ยนแปลงของสภาพเหล่าน สนเขตรอนเปน
้
็
ุ

ึ
ี
ื
่
พัฒนาการใหม่สดของการอพยพจากถิ นฐานซงพบในเขตใหญ ๆ ของโลก คอ เอเซยตะวันออก
ิ
ิ
อเมรกากลาง และคารเบยน
ี
่
ุ
สน Pinus oocarpa อาจจะวิวัฒนาการและอพยพแพรพันธ์ลงทางใต้โดยตรงจาก
ศูนย์กลางของ species diversity ใน Mexico
ี
สน Pinus caribaea จะคล้าย Pinus elliotii Engelm ทอยู่ทางตะวันออกเฉยงใต้
ี
ี
ของสหรฐอเมรกา และมีการกระจายอย่างกว้างขวางไปยังทใกล้เคยงคอ Bahamas, Cuba และ
ั
ี
ื
ิ
อเมรกากลาง การกระจายอาจมาจากทั ง Gulf Coast และ Caribbean routs อาจโดยทางนํ า ลม
ิ
และนก หรอทาง land bridge ไม้ทั งสองชนดได้อพยพลงมาทางใต้สดคือท Nicaragua
ื
ุ
ี
ิ
ุ
ู
ิ
ึ
ุ
ในปจจบันการกระจายพันธ์ของทั งสองชนดโดยหลัก ๆ แล้วข นอยู่กับความสง
ั
่
ิ
อุณหภมิ ดน และการเกดไฟ จากการทระดับการกระจายพันธ์ Pinus caribaea อยู่ในชวง - 700
ิ
ุ
ี
ู
่
ี
เมตร ไม้น ีนาจะเข้าไปครอบครองตั งรกรากบรเวณพื นทราบชายฝ งทะเลกอน แล้วแพรกระจาย
ิ
่
ั
่
ขยายไปสแผ่นดนตอนในทางหบเขาของลุ่มแม่นํ าตาง ๆ และสงข นไปจนถึงจดจํากัดทางระดับ
ุ
ู
่
ึ
ุ
ู่
ิ
ู
ิ
่
ความสง สวน Pinus oocarpa จะพบอยู่ระหว่างความสง - 1, เมตร และจํากัดอยู่แตบรเวณ
ู
่
็
ี
ุ
่
ิ
ิ
เทอกเขาภายในเปนสวนมาก โดยทั วไปไม้สนชอบดนกรดดังนั นการกระจายพันธ์ของไม้ ชนดน
ื

52


ึ
ิ
ั
ู
ิ
ิ
ิ
ุ
ี
ิ
จะถูกควบคมโดยชนดดนทเกดข นและเหมาะสมกับการเจรญเตบโต ในฮอนดรสโดยทั วไปจะไม่
พบในดนทมี pH สง ปาของ Pinus oocarpa จะคงอยู่ได้ในฐานะสังคมพืชทคงอยู่ได้ด้วยไฟ
ี
ี
ิ
่
ู
ี
ี
(fire climax communities) เปนไม้ในไม่กชนดทสามารถทนไฟได้เมื ออายุน้อย และต้องการไฟเพื อ
็
ิ
้
ิ
่
ิ
ุ
่
ตัดการแขงขันของไม้ใบกว้าง ไฟอาจเกดโดยธรรมชาต เชน ฟาผ่า หรอโดยมนษย์
ื
ิ
่
การกระจายพันธ์ของไม้สนเหล่าน อาจถูกทําลายลงถ้าหากมีไฟเกดขึ นบอยคร ังเกน
ิ
ุ
ี
ไป ซงทําให้กล้าไม้ไม่มีโอกาสเจรญเตบโตพอทจะทนไฟได้
ี
ิ

ึ
ิ

่
้
ํ
ความสาคัญในดานการปลูกสรางสวนปา
้
ั
ู
้

ึ
ิ
ี
ี
็
ได้มีการพิสจน์แล้วว่า P. oocarpa เปนไม้ทดมากชนดหนงสําหรบการปลูกสราง
สวนปาในระดับความสงปานกลางถึงสง ในเขตรอนความรในทางพันธกรรมทมีมากข ึนและ
ี
ู
ุ
ู
่
ู
้
้
ื
ิ
่
ิ
ี
ปรมาณเมล็ดทหาได้สงเสรมให้มีการปลูกไม้ชนดน ีมากข ึน เน อไม้ P. oocarpa เหมาะในการ
ิ
้
่
ิ
กอสรางทั ว ๆ ไป ใช้ทําเฟอรนเจอรและไม้ตกแตงตาง ๆ ใช้ในอุตสาหกรรมทําเยื อกระดาษ
่
์
์
่
chipboard และไม้อัด
ุ
ี
เรซนทได้จากกะพี มีคณภาพดเพื อผลิต turpentine และผลิตภัณฑ์เกยวเนองอื น ๆ
ี
ื
ี
ิ
ในปาเดมไม้ใช้เพื อเปนเช อเพลิง ไม้ฟนและมีอุตสาหกรรมท้องถิ นทําเสาและด้ามไม้กวาด
็
ื
่
ื
ิ

53


สนเทคูนูมานี (Pinus patula ssp. tecunumanii (Schwerdtfeger) Mittak and Styles)



NOMENCLATURE
Botanical name : Pinus patula ssp. tecunumanii (Schwerdtfeger) Mittak and Styles

Synonyms : Pinus oocarpa var. ochoternai Mart.

Family : Pinaceae


้
้
ลักษณะตนไม (The tree)

ิ
ขนาดและลักษณะการเจรญเติบโต (Size and growth habit)

ู
่
ี
่
ี
สนเทคนมาน (Pinus patula ssp. tecunumanii) เปนไม้ขนาดใหญ เชนเดยวกับ
็
ู
ึ
ไม้สนโอโอคารปา ตามธรรมชาตข นปะปนกับ Pinus oocarpa และ Pinus maximinoi ในระดับสง
์
้
ู
ิ
ึ
ึ
่
ี
จาก , เมตรข นไป ถึง , เมตรจากระดับนํ าทะเลปานกลาง ข นอยู่ในดนคอนข้างลึกและด
ิ
ิ
็
ิ
กว่า Pinus oocarpa แตยังจัดเปนดนชนดเลว ปรมาณนํ าฝนของพื นท ,200 - 1, มิลลิเมตร/ป
ิ
ี
ี
่
่
มีความแห้งแล้งประมาณ - . เดอนตอป (Sub tropical - lower montane)
ี
ื

การกระจายพันธุตามธรรมชาติ
์
ิ
ุ
ิ
มีการกระจายพันธ์ตามธรรมชาตในอเมรกากลางในประเทศ British Honduras,
่
Guatemala, El Salvador, Honduras และ Nicaragua และบางสวนของ Mexico

ความเหมาะสมในการปลูกสรางสวนปา
้
่
ู
ี
ู
สนเทคนมาน (Pinus patula ssp. tecunumanii) ในประเทศ Nicaragua จากแหล่ง
Yucul, Rafael และ Camelias และในประเทศ British Honduras จากแหล่ง Mountain Pine Ridge
เมื อนํามาปลูกในประเทศไทยเจรญเตบโตดมากทั งทระดับสงทจังหวัดเชยงใหม่และระดับตํา

ี
ิ
ิ
ี
ี
ู
ี
ทจังหวัดชมพร
ี
ุ

54























































































ี
ภาพท ไม้สนเขตร้อนที นํามาปลูกในประเทศไทย

55

56

57

58

59

60

61

62

63




























































ี
ี
ภาพท 13 แสดง Gaussen climagram 10 ป (1987 – 1996) ของสถานทดลองปลูกพรรณไม้
ี
ห้วยบง จังหวัดเชยงใหม่
ี

64

65

66

67

68

69

70

71

72

73

74

75

76

77

78

79





















































































ื
ึ
ี
ภาพท 4 ชดเครองมือข นต้นไม้โดยใช้ spur
ุ

80























































































ี
ภาพท 5 การเก็บเมล็ดไม้

81

82









































ี
ภาพท 6 กระบะตากโคนสน












































ภาพท 7 ห้องอบโคนสน
ี

83

84

85

86

87

88

89

90

91

92