ดนตรี ป 5 หน่วย 3 นาฏศิลป์ไทย มรดกไทย

ดนตรี-นาฏศลิ ป์

ช้ันประถมศกึ ษาปที ่ี ๕

กลมุ่ สาระการเรียนรศู้ ลิ ปะ

หน่วยกำรเรยี นรู้ท่ี ๑ หน่วยกำรเรียนรูท้ ่ี ๒ หน่วยกำรเรยี นร้ทู ่ี ๓ หน่วยกำรเรยี นรทู้ ่ี ๔

๑_หลกั สูตรวชิ าดนตรี-นาฏศลิ ป์
๒_แผนการจดั การเรยี นรู้
๓_PowerPoint_ประกอบการสอน
๔_ใบงาน_เฉลย
๕_ข้อสอบประจาหนว่ ย_เฉลย
๖_ข้อสอบ_เฉลย
๗_การวดั และประเมินผล
๘_รูปภาพ
๙_สื่อเสริมการเรยี นรู้

บริษัท อักษรเจรญิ ทัศน์ อจท. จำกดั : 142 ถนนตะนำว เขตพระนคร กรงุ เทพฯ 10200
Aksorn CharoenTat ACT.Co.,Ltd : 142 Tanao Rd. Pranakorn Bangkok 10200 Thailand
โทรศัพท์ : 02 622 2999 โทรสำร : 02 622 1311-8 [email protected] / www.aksorn.com

๓หน่วยการเรียนรู้ท่ี

นาฏศิลปไ์ ทย มรดกไทย

จุดประสงค์การเรยี นรู้
๑. บรรยำยองค์ประกอบนำฏศิลป์ได้
๒. แสดงท่ำทำงประกอบเพลงหรือเร่ืองรำวตำมควำมคิดของตนได้
๓. แสดงท่ำนำฏศลิ ป์ โดยเน้นกำรใชภ้ ำษำทำ่ และนำฏยศัพทใ์ นกำรสื่อควำมหมำยและกำรแสดงออกได้
๔. มีส่วนรว่ มในกลุ่มกบั กำรเขยี นเคำ้ โครงเร่ืองหรอื บทละครสนั้ ๆ ได้
๕. เปรยี บเทียบกำรแสดงนำฏศลิ ป์ชุดตำ่ งๆ ได้
๖. บอกประโยชนท์ ไ่ี ดร้ บั จำกกำรชมกำรแสดงได้

บทท่ี ๑ นาฏศิลปไ์ ทยควรรู้

องค์ประกอบที่สาคญั ของการแสดงนาฏศลิ ปไ์ ทย

๑ องคป์ ระกอบของนาฏศิลปไ์ ทย

• กำรแสดงนำฏศิลป์ไทย มอี งค์ประกอบทีส่ ำคัญ ดงั นี้

ผแู้ สดง • ผู้ที่ได้รับบทบำทในกำรแสดง จะต้องมีบุคลิกลักษณะท่ีดี รูปร่ำงดี เหมำะสมกับ
กำรแสดง และตอ้ งรำไดส้ วย

ลีลาทา่ รา • ลักษณะท่ำทำงกำรรำของผู้แสดง ซึ่งมีผู้ประดิษฐ์ท่ำรำเหล่ำน้ีขึ้น เพ่ือใช้สำหรับ
สื่อควำมหมำยของกำรแสดงทช่ี ดั เจนและสวยงำม

บทร้องและทานอง • บทเพลงท่ีใชใ้ นกำรแสดงนำฏศิลป์ จะตอ้ งมคี วำมสอดคล้องกับบทเพลง และต้อง
เพลง ถำ่ ยทอดอำรมณ์ควำมรสู้ กึ ให้ตรงตำมเน้อื หำของเพลงและเน้ือเรื่อง ให้ผู้ชมเข้ำใจ
และมีอำรมณ์รว่ มไปกับกำรแสดง

จงั หวะ • เป็นสง่ิ สำคัญอยำ่ งหนึง่ ในกำรแสดงนำฏศิลป์ เปน็ พืน้ ฐำนในกำรฝกึ หดั กำรแสดง
นำฏศลิ ป์ไทย ผแู้ สดงตอ้ งรำใหถ้ กู ตอ้ งตรงตำมจังหวะ กำรแสดงจึงจะสวยงำม

การแตง่ กาย • เป็นองค์ประกอบท่ีทำให้ผู้แสดงมีควำมสวยงำมและเป็นส่ิงที่บอกลักษณะของ
และการแต่งหน้า ตัวละคร ซึง่ จะต้องจะต้องสอดคลอ้ งกับตวั ละครที่ผแู้ สดงไดร้ ับบทบำท

เคร่อื งดนตรีที่ใช้บรรเลง • เป็นส่ิงจำเป็นอย่ำงย่ิงในกำรแสดงเพรำะใช้บรรเลงจงั หวะ ทำนอง และยังสำมำรถ
สร้ำงบรรยำกำศของกำรแสดงได้
ประกอบการแสดง

อุปกรณ์การแสดง • กำรแสดงนำฏศิลป์บำงชุดจำเป็นต้องมีอุปกรณ์ประกอบกำรแสดง เช่น ฟ้อนเล็บ
ต้องใส่เลบ็ ฟอ้ นเทียนตอ้ งใชเ้ ทียน ระบำชำวนำต้องใชเ้ คยี วและรวงข้ำว เปน็ ต้น

บทท่ี ๒ นาฏศิลปเ์ บือ้ งต้น

ทกั ษะเบ้อื งต้นของการแสดงนาฏศลิ ปไ์ ทย

๑ ภาษาทา่

• เป็นท่ำทำงธรรมชำติทน่ี ำมำใชใ้ นกำรแสดง โดยอำจจะมกี ำรปรบั ปรงุ ท่ำทำงให้สวยงำม เพื่อใช้ในกำรแสดงละคร
ไทยหรอื นำฏศลิ ป์ไทย ภำษำท่ำทใ่ี ช้ในกำรแสดงละครหรือนำฏศิลป์ไทย มหี ลำยทำ่ ดังภำพตัวอยำ่ ง

ข้าพเจา้ ตวั เรา ทา่ น โกรธ เสียใจ ร้องไห้

เช้อื เชิญ ดใี จ พอใจ รกั ชอบใจ พวกเรา

๒ นาฏยศพั ท์

• เปน็ ศัพทท์ ่ีใช้เรียกท่ำรำและกิริยำอื่นๆ ที่ใช้ในกำรแสดงนำฏศิลป์ไทย ศิลปินไทยในอดีตได้ประดิษฐ์คิดค้นขึ้นมำ
มีเอกลักษณ์แสดงถึงควำมเป็นไทย มีกำรสืบทอดมำจนถึงปัจจุบัน นำฏยศัพท์ที่ใช้ในกำรแสดงนำฏศิลป์ไทย
มหี ลำยท่ำ ดงั ภำพตัวอยำ่ ง

นาฏยศัพท์สว่ นมอื

ต้งั วงบน ต้ังวงกลาง ตงั้ วงลา่ ง

นาฏยศพั ท์ส่วนเทา้

กระดกเท้า กระทุ้งเทา้ จรดเท้า ยกเท้า

ทา่ ประกอบเพลงและเรอ่ื งราว

• กำรแสดงท่ำประกอบเพลงและเร่ืองรำว ควรแสดงให้สอดคล้องกับควำมหมำยของเพลงหรือเรื่องรำวที่ต้องกำร
จะสอ่ื สำรกับผ้ชู ม

๑ การใช้ภาษาท่าประกอบเพลง

• กำรประดษิ ฐท์ ำ่ ประกอบเพลง ควรออกแบบให้สอดคล้องกับควำมหมำยของเพลงและสะดวกต่อกำรเคลื่อนไหว
เขำ้ กับจงั หวะทำนองเพลง ดงั ตัวอย่ำง

เพลงไก่ขัน

เนื้อรอ้ ง ไมท่ รำบนำมผแู้ ต่ง ทานอง ไม่ทรำบนำมผู้แตง่

แสงทองส่องลงมำ เสยี งไก่ขนั จำ้ อยู่ทุกฐำนถน่ิ
เชำ้ ตร่ไู ดเ้ วลำหำกิน ต่ำงก็บินออกไปจำกรัง
คยุ้ ไปเข่ียกันไป มิได้สนใจพะว้ำพะวัง
พลบค่ำได้เวลำถึงรัง แล้วนอนระวงั คอยฟงั ศตั รู

ทา่ ประกอบ เพลงไกข่ นั ๒ ๓

๑

แสงทองสอ่ งลงมา เสียงไกข่ นั จา้ อยทู่ กุ ฐานถน่ิ เช้าตรไู่ ด้เวลาหากนิ

๔๕ ๖

ตา่ งกบ็ นิ ออกไปจากรงั คยุ้ ไปเขย่ี กันไป มไิ ด้สนใจพะวา้ พะวัง

๗๘ ๙

พลบคา่ ได้เวลาถงึ รงั แลว้ นอนระวงั คอยฟงั ศัตรู

๒ การใชภ้ าษาท่าประกอบเร่ืองราว

• กำรใช้ภำษำท่ำประกอบเรื่องรำว จะช่วยให้แสดงได้สมบทบำทและสื่อควำมหมำยให้ผู้ชมเข้ำใจมำกย่ิงข้ึน
ซึ่งอำจเริ่มต้นจำกฝกึ กำรแสดงบทบำทสมมุติเลียนแบบส่งิ ตำ่ งๆ ดงั ภำพตัวอย่ำง

ทา่ กวาง ทา่ มา้ ทา่ กระต่าย ทา่ ลิง

การแสดงนาฏศลิ ปไ์ ทย

• กำรแสดงนำฏศิลป์ไทย เป็นศิลปะกำรแสดงที่งดงำม ประณีต และมีเอกลักษณ์ของควำมเป็นไทย กำรจะชม
นำฏศิลป์ไทยให้ได้รับทั้งควำมรู้และควำมเพลิดเพลินน้ัน นักเรียนควรมีควำมรู้เก่ียวกับนำฏศิลป์ที่ชมน้ันด้วย
เพรำะกำรแสดงนำฏศิลป์ไทยแต่ละชุดมีท่ีมำและวิธีกำรแสดงแตกต่ำงกัน ในระดับช้ันนี้จะกล่ำวถึงกำรแสดง
นำฏศลิ ปไ์ ทย ๓ ชุด

๑ ระบาเชิญพระขวญั

• ระบำเชญิ พระขวัญ เป็นระบำชดุ หนงึ่ ทอ่ี ยู่ในละครเรื่อง น่ำนเจำ้ บทประพันธข์ อง ฯพณฯ ทำ่ นพลตรีหลวงวิจิตร-
วำทกำร

ประวัติความเป็นมา

• หลวงวิจิตรวำทกำรได้ประพันธ์ข้ึน เมื่อปี พ.ศ. ๒๔๘๒ เน้ือร้องมีควำมหมำยเก่ียวกับกำรรับหรือเชิญพระขวัญ
ท่ีอยู่ในตัวมนุษย์ให้กลับคืนสู่กำย ใช้แสดงในงำนมงคล เป็นกำรอวยพรให้มีควำมอยู่เย็นเป็นสุขท้ังร่ำงกำยและ
จติ ใจ อำจแสดงเด่ยี วหรือหมกู่ ไ็ ด้ และใชผ้ ู้แสดงเป็นหญงิ ล้วน

การแต่งกาย

• ผแู้ สดงแต่งกำยตำมแบบไทย และถอื แว่นเทียนเปน็ อปุ กรณ์ประกอบกำรแสดง
ผมเกล้าแบบมวยสงู ประดับ ด้วยดอกไม้ด้านข้าง
หม่ สไบอัดจบี
ถอื แวน่ เทยี น
นงุ่ โจงกระเบนและคาดเข็มขัด

ระบาเชิญพระขวญั เนน้ การแต่งกายแบบไทย และมีสีสนั สวยงาม

เพลงประกอบการแสดง ทานอง ไม่ทรำบนำมผแู้ ตง่

• ใช้เพลงเชญิ พระขวญั แบบมีเน้อื รอ้ งประกอบกำรร่ำยรำ

เพลงเชิญพระขวัญ

เน้อื รอ้ ง หลวงวจิ ิตรวำทกำร

ขวญั เจำ้ เอย ขวัญเอย มำสู่องคเ์ อย (ซำ้ )
ขอเชิญพระขวญั เม่ือวนั คนื เพ็ญ
ให้อยรู่ ม่ เยน็ อย่ำหนไี ปไหน
ขวัญเจ้ำเอย ขวญั เอย ขวัญเจ้ำอยำ่ เลยไปไกล
อยำ่ เที่ยวจนเพลิน อยำ่ ระเหนิ ระหก
อย่ำมัวชมนก อย่ำมวั ชมไม้
ขอเชญิ ขวญั เจ้ำ รบี เข้ำสกู่ ำย
อย่ำลี้หนหี ำย เลยพระขวญั เจำ้ เอย

ท่าประกอบเพลง

• เพลงเชิญพระขวญั ใชท้ ำ่ ประกอบเพลง ดังน้ี

ท่าราออก ๑ ทา่ ราออก ๒

ทา่ ราออก ๓ ทา่ ราออก ๔

๑ ๒๓

ขวัญเจา้ เอย ขวัญเอย มาสอู่ งคเ์ อย
๔ ๕ ๖

ขอเชญิ พระขวัญ เมอ่ื วนั คืนเพ็ญ

๗ ๘๙

ให้อยรู่ ่มเยน็ อย่าหนไี ปไหน ขวญั เจ้าเอย ขวัญเอย ขวญั เจ้า
๑๐ ๑๑ ๑๒

อย่าเลย ไปไกล อยา่ เทยี่ ว

๑๓ ๑๔ ๑๕

จนเพลิน อยา่ ระเหนิ ระหก อยา่ มัวชมนก
๑๖ ๑๗ ๑๘

อย่ามัวชมไม้ ขอเชญิ ขวัญเจา้ รีบเข้าสู่กาย

๑๙ ๒๐

อย่าลห้ี นหี าย เลยพระขวัญเจา้ เอย

๒ ฟ้อนสาวไหม

• เปน็ กำรแสดงท้องถิ่นภำคเหนอื มเี อกลักษณ์ในกำรแสดง เชน่ ท่ำรำ กำรแตง่ กำย เป็นตน้

ประวตั คิ วามเปน็ มา

• เป็นศลิ ปะกำรฟ้อนของทำงภำคเหนือ ผู้ที่ให้กำเนิดฟ้อนสำวไหม คือ พ่อกุย สุภำวสิทธ์ิ โดยได้แนวคิดมำจำกวิธี
ปลูกต้นหม่อน เก็บฝ้ำย สำวไหม และทอผ้ำของชำวบ้ำนในเวลำนั้น ท่ำรำใช้ท่ำฟ้อนดำบและฟ้อนเจิงมำ
ปรับปรงุ และประดษิ ฐท์ ่ำรำขน้ึ ใหม่

• ต่อมำพอ่ กุยได้ทำกำรปรบั ปรุงท่ำรำอกี ครัง้ ใหม้ คี วำมงดงำม อ่อนชอ้ ย และเพื่อให้เหมำะกับสตรีล้ำนนำ จำกน้ัน
ได้ถ่ำยทอดท่ำรำให้แก่นำงบัวเรียว รัตนมณีกรณ์ (สุภำวสิทธ์ิ) ครูฟ้อนประจำวัดศรีทรำยมูล จังหวัดเชียงรำย
กำรแสดงฟอ้ นสำวไหมนยิ มใชผ้ ูห้ ญงิ แสดงลว้ น มกั จะฟอ้ นในงำนปอยหลวง งำนต้อนรับแขกบ้ำนแขกเมือง และ
ขบวนแห่ต่ำงๆ เครื่องดนตรีที่ใช้บรรเลงประกอบกำรฟ้อน ได้แก่ ซึง สะล้อ กลองเต่งท่ิง ฉ่ิง ฉำบเล็ก ป่ีจุ่ม
เป็นต้น เพลงท่ีใช้บรรเลงประกอบกำรฟ้อน ได้แก่ เพลงลำวสมเด็จแปลง เพลงสำวไหม เพลงฤๅษีหลงถ้ำ และ
เพลงซอป่ันฝ้ำย

การแต่งกาย

• ผู้แสดงใส่ชุดพ้ืนเมืองเหนือ คือ นุ่งซิ่นลำยขวำง สวมเส้ือคอกลมหรือคอต้ังผ่ำอกตลอดตัว มีสไบห่มทับเส้ือ
ติดเข็มกลัด เกลำ้ ผมมวย หอ้ ยอุบะ และสวมเครอื่ งประดบั

ผมเกลา้ แบบมวยสงู หอ้ ยอบุ ะปล่อยชายลงขา้ งแก้ม
หม่ สไบเฉยี ง
สวมเสอื้ แขนกระบอก
นุง่ ผา้ ซิ่นทม่ี ีเชิงยาวกรอมเท้า

เครื่องแต่งกายของผู้แสดงฟ้อนสาวไหม มีเอกลักษณโ์ ดดเดน่
ตามแบบชาวเหนอื

ทา่ ประกอบการฟอ้ นสาวไหม ๓

• ท่ำรำสำวไหมของครบู ัวเรียว มี ๒๔ ทำ่ ดังนี้

๑๒

ทา่ ไหว้ บดิ บัวบาน พญาครุฑ
๔ ๕ ๖

สาวไหมชว่ งยาว ม้วนไหมซา้ ย มว้ นไหมขวา

ทา่ ประกอบการฟ้อนสาวไหม (ตอ่ ) ๙

๗๘

ม้วนไหมใต้เขา่ ซา้ ย มว้ นไหมใต้เขา่ ขวา มว้ นไหมใต้ศอกซ้าย
๑๐ ๑๑ ๑๒

ม้วนไหมใต้ศอกขวา พุ่งหลอดไหมซา้ ย พงุ่ หลอดไหมขวา

ทา่ ประกอบการฟอ้ นสาวไหม (ต่อ) ๑๕

๑๓ ๑๔

สาวไหมรอบตัวซา้ ย สาวไหมรอบตวั ขวา (๑) สาวไหมรอบตัวขวา (๒)
๑๖ ๑๗ ๑๘

แยกเส้นไหม คล่ปี มไหมซ้าย คล่ปี มไหมขวา

ท่าประกอบการฟอ้ นสาวไหม (ต่อ) ๒๑

๑๙ ๒๐

ปผู ้า (๑) ปผู ้า (๒) พับผา้ เปน็ ผนื (๑)
๒๒ ๒๓ ๒๔

พบั ผ้าเป็นผนื (๒) สาวไหม (๑) สาวไหม (๒)

๓ ราวงมาตรฐาน (เพลงราซิมารา)

• รำวงมำตรฐำนเป็นกำรแสดงนำฏศิลปไ์ ทยตำมแบบมำตรฐำนของกรมศลิ ปำกร

ประวตั คิ วามเปน็ มา

• รำวงมำตรฐำนเป็นกำรแสดงทีป่ รับปรงุ มำจำกรำโทน ซ่ึงเปน็ กำรละเลน่ ของคนในทอ้ งถ่ินภำคกลำง ต่อมำทำง
กรมศลิ ปำกรไดก้ ำหนดรูปแบบกำรรำใหเ้ ป็นแบบมำตรฐำน โดยกำหนดท่ำรำของแตล่ ะเพลงข้นึ มำ

การแต่งกาย

• ผู้โดยท่ัวไปผู้แสดงรำวงมำตรฐำนมักแต่งกำยได้ ๓ แบบ คือ แบบพ้ืนบ้ำน แบบไทยพระรำชนิยม และแบบ
สำกล

ฝ่ายหญิง ฝ่ายชาย

ประดบั ดอกไมบ้ นศรี ษะ สวมเส้อื คอกลมแขนสนั้ ปลอ่ ยชำย
หม่ สไบอัดจบี คำดเอวด้วยผ้ำแถบ
คำดเข็มขดั นงุ่ โจงกระเบน
นุง่ โจงกระเบน

การแตง่ กายพน้ื บ้านแบบท้องถนิ่ ภาคกลาง ทใี่ ชใ้ นการแสดงราวงมาตรฐาน

เพลงประกอบการแสดง ทานอง มนตรี ตรำโมท

• เพลงรำซมิ ำรำ เปน็ เพลงท่ใี ชใ้ นกำรรำวงมำตรฐำน ซ่ึงมีเนอ้ื รอ้ ง ดังนี้

เพลงราซิมารา

เน้อื รอ้ ง ละเอียด พิบลู สงครำม

รำมำซมิ ำรำ เรงิ ระบำกันให้สนกุ
ยำมงำนเรำทำงำนจรงิ จริง ไม่ละไมท่ งิ้ จะเกดิ เข็ญขุก
ถงึ ยำมวำ่ งเรำจึงรำเลน่ ตำมเชงิ เชน่ เพื่อให้สร่ำงทุกข์
ตำมเยีย่ งอย่ำงตำมยคุ เล่นสนกุ อยำ่ งวัฒนธรรม
เล่นอะไรให้มรี ะเบยี บ ใหง้ ำมใหเ้ รยี บจึงจะคมขำ
มำซิมำเจำ้ เอ๋ยมำฟอ้ นรำ มำเล่นระบำของไทยเรำเอย

ทา่ ประกอบเพลง

• กำรทำท่ำประกอบเพลงรำซมิ ำรำ ผู้แสดงทง้ั ชำยและหญงิ ใช้ทำ่ รำสำ่ ยเหมอื นกนั ซ่ึงมีวิธีกำรรำ ดังน้ี
๑. ยกแขนทั้งสองข้ำง ลำแขนเหยียดตรง มือขวำหกั ข้อมอื ลง แขนซำ้ ยหักข้อมอื ขึ้น ให้อยู่ตำ่ กวำ่ ระดับไหล่
๒. มือซ้ำย ตั้งวงระดับไหล่ แขนเหยียดตึง วำดมือแล้วพลิกข้ึน มือขวำ หงำยมือข้ึน วำดลำแขนลง แล้วพลิก

ขอ้ มอื ข้ึน ต้ังวงแขนตึง
๓. ใหท้ ำแบบขอ้ (๒) สลบั กนั
๔. ใหผ้ ู้แสดงเดนิ เปน็ วงกลมทวนเขม็ นำฬิกำ โดยเดินตะแคงหันหน้ำออกจำกวงและเดนิ ตะแคงหันหน้ำเข้ำในวง

สลับกัน

ผแู้ สดงราวงมาตรฐาน จะต้องแสดงทา่ ราตามเพลงท่ใี ช้แสดง

บทท่ี ๓ การละครนา่ รู้

การละครเบอื้ งต้น

• ละครเป็นกำรแสดงศิลปะอย่ำงหนึ่งที่สะท้อนให้เห็นลักษณะชีวิตควำมเป็นอยู่ ค่ำนิยม ขนบธรรมเนียมประเพณี
และศิลปวัฒนธรรม โดยนำเรื่องรำวจำกประสบกำรณ์และจินตนำกำรมำผูกเป็นเน้ือเรื่องและนำเสนอในรูปแบบ
กำรแสดง ซง่ึ มีนักแสดงเปน็ ผสู้ ือ่ ควำมหมำยตำ่ งๆ และเรอ่ื งรำวใหผ้ ู้ชมเขำ้ ใจ

๑ การใชภ้ าษาท่าประกอบเพลง

• ละครไทยแบง่ ออกเปน็ ๒ ประเภทใหญๆ่ ไดด้ งั น้ี

ละครราทเ่ี ปน็ แบบแผน (๑) โนรำ หรอื มโนรำห์ (๒) ละครชำตรี (๓) ละครนอก (๔) ละครใน

ละครราแบบปรบั ปรงุ ข้นึ (๑) ละครดกึ ดำบรรพ์ ๖) ละครร้อง
(๒) ละครพันทำง • ละครร้องล้วนๆ
(๓) ละครเสภำ
(๔) ละครสังคีต • ละครร้องสลบั พดู
(๕) ละครหลวงวิจิตรวำทกำร
(๗) ละครพดู

• ละครพูดลว้ นๆ
• ละครพดู สลับลำ
• ละครพดู ร้อยกรอง

๒ องคป์ ระกอบของละคร

• ละครทดี่ แี ละมีคุณภำพ ตอ้ งมีองค์ประกอบท่คี รบถว้ นสมบรู ณ์ เพือ่ ทำให้ผู้ชมเกดิ ควำมสนใจและติดตำมชมจนจบ
กำรแสดง รวมทั้งเกดิ ควำมสนุกสนำนเพลดิ เพลิน ละครทัว่ ไป มีองคป์ ระกอบท่สี ำคัญ ดงั นี้

เนือ้ เรื่อง • ผชู้ มจะรับรู้เรอื่ งรำวของละครจำกกำรฟงั บทสนทนำของตวั ละคร ดังน้ัน ผู้แต่งบทละคร
จะตอ้ งสื่อเรอ่ื งรำวให้ผชู้ มเข้ำใจและร้สู กึ คล้อยตำมไปกบั บทละครใหไ้ ด้

ตวั ละคร • ผแู้ สดงจะตอ้ งแสดงให้มีบุคลิกลกั ษณะ กิริยำท่ำทำงต่ำงๆ ให้ตรงกบั ลักษณะของตวั ละคร
เพ่ือควำมสมจรงิ ทำใหผ้ ู้ชมมีอำรมณ์ และควำมรสู้ ึกคล้อยตำม

บรรยากาศ • กำรสร้ำงบรรยำกำศรอบๆ จะต้องกลมกลืนกับกำรแสดง ช่วยให้ผู้ชมรู้สึกคล้อยตำมไป
กบั เรอื่ งได้

บทสรุป • กำรแสดงละครควรมีบทสรปุ วำ่ ตอ้ งกำรใหผ้ ชู้ มไดข้ อ้ คิดหรือได้แนวคิดอะไรจำกกำรชม
ละคร เพอ่ื นำไปประยกุ ตใ์ ชใ้ นชีวิตประจำวนั

๓ การเขยี นเค้าโครงเรอื่ งบทละคร

• กำรเขียนเค้ำโครงเรอ่ื งบทละคร ต้องอำศัยทักษะกำรสังเกต ควำมรอบรู้ในเร่ืองต่ำงๆ ควำมคิดสร้ำงสรรค์ รวมท้ัง
ทักษะกำรใชภ้ ำษำ เพอ่ื ให้บทละครทีเ่ ขียนออกมำสมจรงิ และน่ำสนใจ

• กำรฝึกเขียนเคำ้ โครงเรื่องของบทละคร ควรเริม่ ตน้ ฝกึ เขยี นโดยกำหนดใจควำมสำคญั และเขยี นเปน็ ขั้นตอน ดังน้ี

หลกั การเขยี นเคา้ โครงเรอ่ื งบทละคร

ขั้นที่ ๑ • กำหนดองคป์ ระกอบหลักว่ำ ใคร ทำอะไร กับใคร ทีไ่ หน

ขน้ั ท่ี ๒ • เขยี นโครงเร่ืองโดยนำขอ้ มูลมำวำงเป็นแผนผงั

ขัน้ ท่ี ๓ • เขียนรำยละเอยี ดกำรดำเนนิ เร่อื งรำวทัง้ หมด

ขัน้ ท่ี ๔ • เขยี นบทละคร ตำมรำยละเอยี ดที่ทำไว้ โดยเขียนเปน็ ฉำกๆ

บทที่ ๔ การชมการแสดงที่ดี

การชมการการแสดงนาฏศิลปไ์ ทยและละครไทย

• นำฏศลิ ปไ์ ทยและละครไทย ไดถ้ กู สร้ำงสรรค์มำจำกวิถีชีวิต ประเพณี วัฒนธรรมของคนไทย จึงเป็นสิ่งท่ีมีคุณค่ำ
ควรแกก่ ำรชม สง่ิ ทผ่ี ชู้ มควรเรียนรู้และทำควำมเข้ำใจเกย่ี วกับกำรชมกำรแสดงนำฏศิลป์ไทยและละครไทย มดี งั น้ี

๑ คณุ ค่าของนาฏศิลป์ไทยและการละครไทย

เปน็ มรดกทางวัฒนธรรม • นำฏศิลป์ไทยและละครไทยได้แสดงถึงควำมเป็นไทยและควำมเป็น
ประเทศท่ีมอี ำรยธรรม จงึ มีคณุ ค่ำควรแก่กำรอนรุ ักษ์

เปน็ ท่รี วมของศลิ ปะหลายแขนง • นำฏศลิ ป์ไทยและละครไทยเป็นแหล่งรวมผลงำนศลิ ปะแขนงต่ำงๆ เมอื่ ชม
กำรแสดงนำฏศิลปห์ รอื ละครไทย มกั จะได้ชมผลงำนศลิ ปะเหลำ่ น้ันดว้ ย

เปน็ การปลูกฝงั จริยธรรม • ผู้ท่ีเรียนนำฏศิลป์ไทยและละครไทย ต้องผ่ำนพิธีไหว้ครูและพิธีครอบครู
ถือเปน็ กำรปลกู ฝงั จริยธรรมเรอื่ งควำมกตญั ญูทำงหนึ่ง

๒ ประโยชน์ของการชมการแสดงนาฏศิลป์ไทยและละครไทย

• กำรชมกำรแสดงนำฏศิลปไ์ ทยและละครไทย ใหป้ ระโยชน์ต่อผชู้ ม ดงั น้ี
• ได้รับควำมสนุกสนำนเพลดิ เพลิน
• ได้แงค่ ดิ และคตสิ อนใจในกำรดำเนินชวี ิต
• มองเหน็ แนวทำงแก้ไขปญั หำหรือปรบั ปรงุ สง่ิ ต่ำงๆ ใหด้ ีขนึ้
• เข้ำใจตนเองและผอู้ ่ืนมำกขน้ึ จำกกำรไดช้ มกำรแสดงท่ีสะท้อนถึงปญั หำตำ่ งๆ
• ไดร้ บั ควำมรตู้ ่ำงๆ เพมิ่ มำกข้นึ
• ใชเ้ วลำใหเ้ ปน็ ประโยชน์ และชว่ ยอนุรักษศ์ ิลปวฒั นธรรมไทยใหค้ งอยู่

๓ การถา่ ยทอดอารมณค์ วามรู้สกึ ของการแสดง

• กำรแสดงเปน็ ศิลปะกำรนำเสนอเร่อื งรำวต่ำงๆ อย่ำงหนึ่ง โดยมีผู้แสดงเป็นผู้สื่อสำรกับผู้ชมด้วยกำรใช้คำพูดและ
ท่ำทำงในกำรแสดง เพ่ือถ่ำยทอดควำมคิดอำรมณ์ และควำมรู้สึก กำรแสดงบำงประเภทอำจใช้ท่ำทำงในกำร
สอ่ื สำรหรือกำรถำ่ ยทอดอำรมณ์ควำมรู้สกึ แทนคำพดู เช่น โขน ละครใน เปน็ ตน้

โขนเปน็ การแสดงทเี่ น้นภาษาท่าและนาฏยศัพทท์ สี่ วยงามในการส่อื ความหมายต่างๆ

๔ หลักการชมการแสดงและมารยาทการชมการแสดง มารยาทในการชมการแสดง

หลักการชมการแสดงนาฏศิลปไ์ ทยและละครไทย

• ศึกษำท่ำรำและควำมรพู้ ้นื ฐำนของกำรแสดงทีช่ ม • แตง่ กำยสภุ ำพเรยี บร้อยให้เหมำะสมกับสถำนที่
• ไม่หยอกล้อกนั หรือลกุ เดนิ ไปมำขณะชมกำรแสดง
เพ่อื เข้ำใจทำ่ รำและทีม่ ำของกำรแสดงมำกขนึ้ • ไม่สง่ เสียงดังหรอื โห่รอ้ งเยำะเยย้ ผแู้ สดง
• ศกึ ษำเพลงและดนตรที ่ีใชป้ ระกอบกำรแสดง • ไม่รบั ประทำนอำหำรทีม่ กี ลิน่ แรงขณะชมกำรแสดง
• ตงั้ ใจชมกำรแสดง มีอำรมณ์รว่ มในกำรแสดง
เพอ่ื เขำ้ ใจเร่อื งรำวหรือควำมหมำยทีผ่ ู้แสดง • ปรบมอื ใหเ้ กยี รตผิ ูแ้ สดงก่อนและหลังจบกำรแสดง

ต้องกำรสื่อ
• ศกึ ษำเคร่อื งแตง่ กำยของผแู้ สดง ทำให้รู้จกั ตวั

ละครและลกั ษณะเด่นของตัวละครมำกขนึ้
• ศึกษำตวั ละครแตล่ ะตัววำ่ มีบทบำทฐำนะ

อะไรบ้ำง เพอื่ สำมำรถปะติดปะตอ่ เรอ่ื งรำวได้
• ศกึ ษำสูจบิ ัตร หรอื คอยฟังพธิ กี รบรรยำยเร่อื งรำว

หรอื ท่ีมำของกำรแสดงอยำ่ งตง้ั ใจ เพอ่ื จะได้

เขำ้ ใจทมี่ ำของกำรแสดงมำกข้นึ
• ไปถงึ สถำนท่แี สดงก่อนเวลำ เพ่อื จะไดเ้ ตรียมตวั

ให้พร้อมและได้ชมกำรแสดงตัง้ แตเ่ รม่ิ ต้น