บทที่๔

31

แผนการจัดการเรยี นรมู้ ่งุ เน้นสมรรถนะ หน่วยที่ 4
ชอ่ื หนว่ ย การพนั ขดลวดอารเ์ มเจอร์ สอนครง้ั ที่ 4-5
ชอื่ เร่ือง การพนั ขดลวดอาร์เมเจอร์ ช่ัวโมงรวม 8
จานวน 8 ชม.

1. สาระสาคญั
ในเคร่ืองกาเนิดไฟฟ้ากระแสตรงแบง่ การพนั ขดลวดเป็น 2 แบบ คือ การพนั แบบแลปและ

การพันแบบเวฟซึ่งลักษณะการพันของขดลวดท้ัง 2 แบบ ต่างกันท่ีการนาปลายสายของ
ขดลวดไปต่อเข้ากับซี่คอมมิวเตเตอร์ ซึ่งในการพันขดลวดอาร์เมเจอร์นั้นจะต้องมีการ
ออกแบบการพัน ในการหาระยะต่างๆของขดลวด พร้อมแสดงให้เห็นถึงผังการลงขดลวด
แบบภาพคลี่และผังการลงแบบผังวงกลมของเคร่ืองกาเนิดไฟฟ้ากระแสตรง
2. สมรรถนะประจาหน่วย

2.1 แสดงความร้เู กีย่ วกบั การพันขดลวดอาร์เมเจอร์
2.2
3. จุดประสงค์การเรยี นรู้
3.1 ด้านความร(ู้ ทฤษฎ)ี

3.1.1 อธิบายความหมายของคา่ ต่าง ๆ ในการพันขดลวดอารเ์ มเจอร์ได้ถูกต้อง
3.1.2 คานวณหาค่าต่าง ๆ ของการพนั ขดลวดอาร์เมเจอร์ถูกตอ้ ง
3.1.3 อธบิ ายการพนั ขดลวดอาร์เมเจอร์
3.1.4 อธบิ ายจานวนทางขนานของการพนั ขดลวดอาร์เมเจอร์
3.2 ด้านทักษะ (ปฏบิ ตั ิ)
3.2.1 บอกผลการพิจารณาในการพนั ขดลวดอารเ์ มเจอร์จากแผน่ ภาพของการพนั แบบต่าง
3.2.2 อธบิ ายผลจากการพิจารณาตามหัวขอ้ ต่าง ๆ ของการพนั ขดลวดอารเ์ มเจอร์

แบบต่าง ๆ ได้ถูกตอ้ ง
3.3 คณุ ลกั ษณะอันพึงประสงค์ท่ตี ้องการใหเ้ กิด (ด้านคุณธรรม จรยิ ธรรม และคา่ นิยมหลัก
ของคนไทย 12 ประการ) ด้านคณุ ธรรม

32

กรอบการจดั การเรยี นรแู้ บบบูรณาการเป็นเรือ่ ง/ชิ้นงาน/โครงการ
และบูรณาการหลักปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพยี ง

หลักปรชั ญาของเศรษฐกจิ กิจกรรมนกั เรียน

พอเพียง

ความพอประมาณ 1.นกั เรยี นจดั สรรเวลาในการศกึ ษาค้นคว้า เรียนรแู้ ละฝึกทกั

ทักษะปฏิบตั ิอยา่ งเหมาะสม

2.นักเรียนใช้วัสดุ – อุปกรณ์ เคร่ืองมอื อย่างประหยดั พอดกี บั การ

ปฏิบัตงิ าน

ความมีเหตผุ ล 1.นักเรยี นตระหนกั ถงึ ความสาคญั ของการศึกษาค้นควา้ หาความรู้

2.สง่ งานภายในเวลาทกี่ าหนด

การมีภมู คิ ุ้มกัน 1.มกี ารเตรยี มตวั ให้พรอ้ มเพอ่ื การศกึ ษาหาความรู้และการ

ปฏบิ ตั ิงาน

2.ไม่หนีเรยี น

เง่ือนไขด้านความรู้และทักษะ 1. แสดงความรเู้ กี่ยวกบั ความหมายของค่าตา่ ง ๆ ในการพัน

ขดลวดอาร์เมเจอร์ไดถ้ ูกตอ้ ง

2. คานวณหาคา่ ตา่ ง ๆ ของการพันขดลวดอาร์เมเจอร์ได้ถกู ตอ้ ง

3. อธบิ ายผลจากการพิจารณาตามหวั ข้อต่าง ๆ ของการพนั

ขดลวดอารเ์ มเจอร์แบบต่าง ๆ ได้ถกู ตอ้ ง

เงื่อนไขด้านคุณธรรม 1.ความมีวินยั

2.ความรับผิดชอบ

ผลกระทบเพือ่ ความสมดุล พรอ้ มรบั การเปลี่ยนแปลง

ด้านสงั คม ด้านเศรษฐกิจ ด้านวฒั นธรรม ด้านส่งิ แวดลอ้ ม

ความรู้ การทางานรว่ มกับ รูจ้ กั ใชอ้ ปุ กรณ์ให้ แลกเปลย่ี นความ รูจ้ ักดันแปลงการใช้

ผอู้ ืน่ เกดิ ประโยชนส์ ูงสดุ คิดเห็น งานอปุ กรณ์

ทกั ษะ ใช้งานอปุ กรณไ์ ด้ รจู้ กั ดัดแปลง รู้จักใช้งานอปุ กรณ์ ใชง้ านอุปกรณอ์ ย่าง

ถกู ตอ้ ง อุปกรณ์ รู้คณุ คา่

พฤติกรรม ชว่ ยเหลอื เพอ่ื น นาความรไู้ ปต่อ การแลกเปลี่ยน รู้จักใช้เครอ่ื งมอื
ภายในกล่มุ ยอดในรายวิชาอื่น ความคิดเห็น อุปกรณ์

ร่วมกับผู้อืน่

33

แผนการจัดการเรยี นรู้มงุ่ เน้นสมรรถนะ หน่วยท่ี 4
ชื่อหน่วย การพนั ขดลวดอาร์เมเจอร์ สอนครงั้ ที่ 4-5
ชือ่ เรือ่ ง การพันขดลวดอารเ์ มเจอร์ ช่ัวโมงรวม 8
จานวน 8 ชม.

4. เน้ือหาสาระการเรยี นรู้

การพนั ขดลวดอาเมเจอร์ แบบแลพ (lap winding)
การพันขดลวดอาเมเจอร์แบบน้ี แบง่ ออกได้ 3 แบบ คอื แบบซิมเพลกซ์แลพ(simplex lap winding)
แบบดูเพลกซ์แลพ (duplex lap winding) และแบบทรพิ เพลกซ์แลพ(triplex lap winding)

 ขดลวดอาเมเจอรแ์ บบซิมเพลกซ์แลพ คอื ตน้ สายและปลายสายของขดลวดอาเมเจอร์แต่ละ
ขดต่อกับซ่คี อมมวิ เตเตอรท์ ่ีอย่ปู ระชดิ กันดงั นั้นปลายสายของลวดขดท่ี 1 จึงต่อกับคอมมวิ เตเตอรซ์ ี่
เดยี วกันกับต้นสายของขดลวดขดท่ี 2 ความหนาของแปรงถา่ นจะเท่ากับ 1 ซข่ี องคอมมวิ เตเตอร์

. ขดลวดอาเมเจอรแ์ บบดูเพลกซ์แลพ คอื การพนั ขดลวดอาเมเจอรล์ งใน 1 ร่องแลว้ เวน้ 1 ร่อง
สลบั กัน การตอ่ ปลายสายของขดลวดอาเมเจอรก์ ับซ่คี อมมวิ เตเตอรก์ ็ลงซี่เว้นซีส่ ลบั กันดงั รปู ดงั น้นั รอ่ ง
และซ่ีคอมมิวเตเตอร์ท่ีเหลือ จึงใชพ้ ันขดลวดอาเมเจอรล์ งไปได้อกี หนึ่งชุด ความหนาของแปรงถา่ นจะ
เทา่ กับ 2 ซีค่ อมมิวเตเตอร์

34

แผนการจัดการเรียนรู้มุ่งเน้นสมรรถนะ หนว่ ยที่ 4

ช่ือหนว่ ย การพันขดลวดอาร์เมเจอร์ สอนคร้งั ท่ี 4-5
ช่ัวโมงรวม 8

ชอื่ เรือ่ ง การพนั ขดลวดอารเ์ มเจอร์ จานวน 8 ชม.

ขดลวดอาเมเจอร์แบบทริพเพลกซแ์ ลพ คือ การพันขดลวดอาเมเจอร์ลงใน 1 ร่องแลว้ เวน้ 2
รอ่ งสลับกนั การต่อปลายสายของขดลวดอาเมเจอรก์ บั ซี่คอมมวิ เตเตอร์กล็ งซ่เี ว้น 2 ซีส่ ลับกนั ดังรูปท่ี
ดงั นนั้ รอ่ งและซ่คี อมมิวเตเตอรท์ ี่เหลอื จึงใชพ้ ันขดลวดอาเมเจอรล์ งไปได้อกี 2 ชุด ความหนาของ
แปรงถ่านจะเท่ากับ 3 ซคี่ อมมวิ เตเตอร์

35

แผนการจัดการเรียนรมู้ ุ่งเนน้ สมรรถนะ หนว่ ยท่ี 4
ช่อื หนว่ ย การพนั ขดลวดอารเ์ มเจอร์ สอนคร้ังท่ี 4-5
ชื่อเรื่อง การพันขดลวดอาร์เมเจอร์ ช่ัวโมงรวม 8
จานวน 8 ชม.

5. กจิ กรรมการเรยี นรู้
5.1 ขน้ั นาเข้าสบู่ ทเรียน
นกั เรียนทาแบบทดสอบกอ่ นเรยี นหนว่ ยท่ี 4 ครูให้นกั เรยี นดเู นือ้ หาหน่วยท่ี 4 ครูอธิบายการ

พันขดลวดอาร์เมเจอร์ครูตั้งคาถามให้นักเรียนช่วยกันตอบ แล้วร่วมกันอภิปรายเกี่ยวกับการพัน
ขดลวดอาร์เมเจอร์ครูแจ้งจุดประสงคก์ ารเรียน

5.2 ขน้ั สอน
5.2.1 นักเรียนศึกษาจากเน้อื หาในหนว่ ยท่ี 4 เรอื่ ง การพันขดลวดอารเ์ มเจอร์
5.2.2 ครูนารปู ภาพเก่ยี วกบั การพนั ขดลวดอาร์เมเจอร์แบบต่าง ๆ มาให้นักเรียนพจิ ารณา
แลว้ ใหน้ กั เรียนรว่ มกันอภปิ ราย
5.2.3 ครูอธิบายเรอื่ งการพนั ขดลวดอารเ์ มเจอร์แล้วให้นกั เรียนไดซ้ กั ถาม
5.2.4 แบ่งนักเรยี นกลุ่มละ 5 คน ใหแ้ ต่ละกลุ่มร่วมกนั อภิปราย เรอ่ื การพันขดลวดอาร์
เมเจอร์
5.2.5 ครใู ห้ความรเู้ พิ่มเตมิ และอธบิ ายเก่ยี วกบั การปฏิบัตติ ามใบงานที่ 4
5.2.6 นักเรียนปฏิบัตติ ามใบงานที่ 4 การพนั ขดลวดอารเ์ มเจอร์
5.2.7 ขณะนักเรยี นปฏบิ ตั ิตามใบงานครูจะสังเกตการทางานของนกั เรียน
5.2.8 นกั เรยี นทาแบบฝกึ หัด

5.3 ขนั้ สรุป
ครูและนกั เรยี นรว่ มกนั เฉลยกิจกรรมและรว่ มกนั อภิปรายสรปุ บทเรียน
ให้นักเรยี นทาแบบทดสอบหลงั เรียน

5.4 การวดั ผลและประเมิน
1. แบบประเมนิ ผลการเรียนรู้ หนว่ ยที่ 4 แบบทดสอบกอ่ นเรียน – หลังเรยี น
2. ใบงานท่ี 4 การพนั ขดลวดอาร์เมเจอร์

36

แผนการจดั การเรยี นรูม้ งุ่ เน้นสมรรถนะ หนว่ ยที่ 4

ช่ือหน่วย การพนั ขดลวดอารเ์ มเจอร์ สอนครง้ั ท่ี 4-5
ชวั่ โมงรวม 8

ช่ือเรือ่ ง การพนั ขดลวดอารเ์ มเจอร์ จานวน 8 ชม.

6. สอื่ การเรยี นรู/้ แหล่งการเรียนรู้
6.1 หนงั สือเรยี นวชิ า เครอ่ื งกลไฟฟา้ กระแสตรง รหัสวชิ า 20104-2006

บริษทั ศูนยห์ นังสือเมอื งไทย จากัด
6.2 สอ่ื โสตทัศน์
6.2.1 เครื่องคอมพิวเตอร์
6.2.2 เคร่ืองโปรเจ็คเตอร์
6.3 อ่ืนๆ

7. เอกสารประกอบการจดั การเรยี นรู้ (ใบความรู้ ใบงาน ใบมอบหมายงาน ฯลฯ)
ใบงานท่ี 4 การพันขดลวดอาร์เมเจอร์

8.การบรู ณาการ/ความสมั พันธก์ บั วิชาอ่ืน
นกั เรยี นสามารถนาความรู้ท่ีได้รับ นามาบูรณาการกบั รายวิชาต่างๆ ทม่ี เี นื้อหาเกยี่ วกบั การ

ออกแบบระบบไฟฟา้ ต่างๆ ได้

9. การวดั และประเมินผล
การวัดผลและการประเมนิ ผลแบบประเมนิ พฤตกิ รรม ความมวี ินยั และความรับผิดชอบ ต้องได้

คะแนนไมน่ ้อยกว่ารอ้ ยละ 70 ผ่านเกณฑท์ ดสอบโดยใชแ้ บบทดสอบก่อนเรยี นและหลงั เรยี น
สงั เกตการปฏิบัติตามใบงานโดยใช้แบบประเมนิ ผลการปฏิบัตงิ าน ตรวจแบบฝึกหัด โดยมีแบบทดสอบ

9.1 ก่อนเรยี น ทาแบบทดสอบวดั ความรกู้ ่อนเรยี นบทที่ 4
9.2 ขณะเรยี น ใบงานที่ 4 การพันขดลวดอาร์เมเจอร์
9.3 หลังเรยี น ทาแบบทดสอบวดั ความร้หู ลังเรยี นบทที่ 4
10. เอกสารอา้ งอิง
หนังสือ เครือ่ งกลไฟฟา้ กระแสตรง สธุ น แก่นต้น คอบ. วศิ วกรรมไฟฟา้
หนงั สือ เคร่อื งกลไฟฟ้า ศุลี บรรจงจติ ร

37

แผนการจดั การเรยี นรมู้ ุ่งเน้นสมรรถนะ หนว่ ยท่ี 4
ชือ่ หนว่ ย การพนั ขดลวดอาร์เมเจอร์ สอนครง้ั ที่ 4-5
ชอื่ เร่อื ง การพันขดลวดอารเ์ มเจอร์ ชวั่ โมงรวม 8
จานวน 8 ชม.

11. บันทกึ หลงั สอน
11.1 ผลการใช้แผนการจดั การเรยี นรู้
...........................................................................................................................................................
...........................................................................................................................................................
..........................................................................................................................................................
...........................................................................................................................................................
...........................................................................................................................................................
...........................................................................................................................................................
..........................................................................................................................................................

11.2 ผลลการเรยี นรู้ของนักเรียน นักศึกษา
...........................................................................................................................................................
...........................................................................................................................................................
..........................................................................................................................................................
...........................................................................................................................................................
..........................................................................................................................................................
...........................................................................................................................................................

11.3 แนวทางการพฒั นาคณุ ภาพการเรียนรู้
...........................................................................................................................................................
...........................................................................................................................................................
..........................................................................................................................................................
...........................................................................................................................................................
..........................................................................................................................................................

38

แบบทดสอบ

หน่วยท่ี 4 การพันขดลวดอาร์เมเจอร์

คาชี้แจง 1. จงทาเคร่อื งหมาย  ทบั ก ข ค หรือ ง ลงในกระดาษคาตอบ ท่เี หน็ ว่าถูกท่สี ุด
2. อนุญาตให้ใช้เคร่อื งคานวณได้

1. ขดลวดอาร์เมเจอร์ 1 ขด มจี านวนคอยลไ์ ซดเ์ ท่าไร

ก. 1 คอยล์ไซด์ ข. 2 คอยลไ์ ซด์

ค. 3 คอยล์ไซด์ ง. 4 คอยล์ไซด์

2. ความกวา้ งของข้วั แม่เหลก็ จะมีคา่ เท่าไร

ก. 360 องศาทางไฟฟา้ ข. 270 องศาทางไฟฟ้า

ค. 180 องศาทางไฟฟา้ ง. 90 องศาทางไฟฟ้า
โจทย์สาหรบั คาถามข้อท่ี 3-4

a b
c d

e f
g h

3. ระยะห่างของขดลวดดา้ นหลังคอื ระยะใด

ก. g - h ข. e - f

ค. c - d ง. a - b

4. ระยะหา่ งของขดลวดด้านหลงั คอื ระยะใด

ก. g - h ข. e - f

ค. c - d ง. a - b

โจทยส์ าหรบั คาถามข้อที่ 5-7

แกนอาร์เมเจอร์ 54 ร่อง จานวนขวั้ แมเ่ หลก็ 6 ขว้ั

5. ความกว้างของขัว้ แม่เหล็กมคี ่าเทา่ ไร

ก. 9 ข. 8

ค. 7 ง. 6

6. ความกว้างของขดลวดมีคา่ เทา่ ไร

ก. 9 ข. 8

ค. 7 ง. 6

39

7. ตวั เลขทเ่ี ป็นเศษส่วนซึ่งนามาบวกหรือลบ (K) มคี า่ เท่าไร
ก. 1/4 ข. 1/3
ค. 1/2 ง. 0

โจทย์สาหรบั คาถามจากขอ้ ที่ 8-12

จากแผ่นภาพวงกลมของการลงขดลวดอาร์เมเจอร์ที่กาหนดให้

8. จานวนรอ่ งกับจานวนซ่คี อมมวิ เตเตอร์ มคี ่าเทา่ ไร ข. 42 กบั 21
ก. 42 กับ 42

ค. 21 กับ 21 ง. 21 กบั 42

9. จานวนขดลวดกบั จานวนช้ันของขดลวด มีค่าเท่าไร
ก. 42 กบั 4 ข. 42 กบั 2

ค. 21 กบั 4 ง. 21 กบั 2

10. ความกวา้ งของขดลวด มีคา่ เท่าไร ข. 1 - 6
ก. 1 - 5

ค. 1 - 7 ง. 1 – 8

11. ระยะห่างของขดลวดดา้ นหลงั (YB) กับระยะหา่ งของซคี่ อมมวิ เตเตอร์ (YC) มคี า่ เทา่ ไร

ก. 11 กบั 1 ข. 11 กบั 2

ค. 9 กบั 1 ง. 9 กับ 2

12. การพนั ขดลวดทอี่ ารเ์ มเจอร์ เป็นการพันแบบใด
ก. ดเู พล็กซ์แลป ข. ดูเพลก็ ซ์เวฟ

40

ค. ซมิ เพลก็ ซ์แลป ง. ซมิ เพลก็ ซเ์ วฟ

13. ข้อใดกล่าว ไมถ่ ูกตอ้ ง เก่ยี วกับจานวนทางขนาน

ก. จานวนทางที่กระแสไฟฟา้ ไหลผา่ นของวงจรอาร์เมเจอร์

ข. จานวนทางเดนิ ของกระแสไฟฟา้ ทไ่ี หลไปและกลบั ในวงจรอารเ์ มเจอร์

ค. การพนั ขดลวดอาร์เมเจอร์ท่ีถกู แบ่งออกเปน็ ส่วน ๆ เรยี กวา่ วงจร

ง. ในแต่ละทางขนานจะขึน้ อยกู่ บั การพนั ขดลวด

14. ขดลวดอาร์เมเจอร์พันแบบซิมเพลก็ ซแ์ ลป 8 ขว้ั แมเ่ หล็ก จานวนทางขนานมีคา่ เท่าไร

ก. 2 ข. 4

ค. 6 ง. 8

15. จากข้อ 14 ถ้ามีกระแสไฟฟา้ ไหลผ่านโหลด 80 A กระแสไฟฟา้ ในแต่ละทางขนานมคี า่ เท่าไร

ก. 10 A ข. 13 A

ค. 20 A ง. 40 A