วรรณคดี หนังสือที่ได้รับยกย่องว่าแต่งดี ไม่ว่าจะเป็น บทร้อยแก้วหรือบทร้อยกรอง ซึ่งผู้แต่งมีวิธีเขียนดี มีศิลปะ ทางภาษา ใช้ถ้อยคำอย่างประณีต งดงามก่อให้เกิดความ ประทับใจ สร้างความสนุกสนานเพลิดเพลิน ทำให้ผู้อ่าน เกิดอารมณ์ต่าง ๆ เกิดมโนภาพไปตามเรื่องราวของผู้แต่ง นอกจากนั้น วรรณคดียังแสดงถึงความรู้สึกนึกคิด ความรอบรู้ และสติปัญญาอันลึกซึ้งของผู้แต่ง มีข้อคิดที่แฝงไว้อย่างหลัก แหลม อันเป็นเครื่องประเทืองปัญญาของผู้อ่าน ทำให้เกิด ความรู้ซึ่งนำไปปฏิบัติให้เกิดประโยชน์ในการดำเนินชีวิตได้
คุณค่าทางปัญญา ผู้อ่านวรรณคดีจะได้รับความรู้ความคิดเพิ่มขึ้นเสมอซึ่งมีผลทำให้สติปัญญา แตกฉาน ทั้งด้านวิทยาการ ความรู้รอบตัว ความรู้เท่าทันคนความเห็นอกเห็นใจ ต่อเพื่อนมนุษย์ด้วยกัน เหตุการณ์ที่เกิดขึ้นกับตัวละครในเรื่องจะขยายความรู้ของ ผู้อ่านให้กว้างขวางขึ้น เช่น นิทานทองอิน ตอน นากพระโขนงที่สอง ทำให้รู้ ว่าการมีปฏิภาณไหวพริบ รอบคอบ ช่างสังเกต รู้จักวิเคราะห์เช่นนายทองอินจะ ทำให้รู้เท่าทันคนและเข้าใจเหตุการณ์ต่าง ๆ ได้อย่างชัดเจน นอกจากนั้น การ ที่นายทองอินไม่บอกความจริงแก่พันโชติว่าแท้จริงแล้วชมบุตรชายเป็นผู้แกล้งทำ ผีหลอกเพราะไม่ต้องการให้บิดามีภรรยาใหม่นั้น เป็นการแสดงถึงความเมตตา ความเห็นอกเห็นใจที่นายทองอินมีแก่ชมนั่นเอง
คุณค่าทางคุณธรรม วรรณคดีที่ให้คุณค่าทางคุณธรรมมีจำนวนมาก วรรณคดีมีจุดมุ่งหมายเพื่อ เป็นที่พึ่งทางใจและทางความคิดแก่ผู้อ่าน ผู้แต่งจะสอดแทรกคติคำสอนคุณธรรม ไว้ในเนื้อเรื่อง และการสนทนาของตัวละคร ซึ่งผู้อ่านจะได้รับข้อคิดที่ดีงามนี้ใน ขณะที่อ่านเช่น ในบทละครเรื่อง รามเกียรติ์ ตอน ศึกไมยราพ แทรกข้อคิด เรื่องความกตัญญูรู้คุณว่าเป็นสิ่งสำคัญยิ่ง ดังที่มัจฉานุแม้นจะเคารพรักเทิดทูนหนุ มานผู้เป็นบิด แต่ก็ไม่ยอมบอกหนทางไปสู่เมืองบาดาลให้แก่หนุมาน เพราะจะ เป็นการทรยศต่อไมยราพผู้มีพระคุณที่เลี้ยงดูตนมา นอกจากนั้น ยังแสดงให้ เห็นถึงความจงรักภักดีของหนุมานที่มีต่อพระราม และความรักอันยิ่งใหญ่ของนาง พิรากวนมารดาที่ยอมทำทุกวิถีทางเพื่อช่วยไวยวิกผู้เป็นบุตรให้พ้นจากความตาย
คุณค่าทางอารมณ์ วรรณคดีเป็นสิ่งสะเทือนอารมณ์ การร้องไห้กับตัว เอกของเรื่อง หรือหัวเราะกับคำพูดในหนังสือ ล้วนเป็น วิธีการที่ผู้แต่งสร้างภาพให้เกิดขึ้นในใจผู้อ่านด้วยถ้อยคำ ที่เลือกสรมาเพื่อแทนความคิด อารมณ์ ความรู้สึก และ ประสบการณ์ อารมณ์ที่ผู้อ่านจะเกิดขึ้นมากที่สุดจากการ อ่านวรรณคดี คือ ความสุข ความบันเทิงใจ เช่น เสภาเรื่อง ขุนช้าง-ขนแผน ตอน กำเนิดพลายงาม
คุณค่าทางอารมณ์ นอกจากความสนุกสนานของเนื้อเรื่องที่ชวน ติดตามแล้ว ยังเปี่ยมไปด้วยอารมณ์หลากหลาย ไม่ว่า จะเป็นอารมณ์เศร้าสะเทือนใจที่เกิดจากการพรรณนา ให้เห็นถึงความรักความผูกพันระหว่างนางวันทองกับ พลายงามผู้เป็นลูก หรือความสะเทือนใจที่เกิดจาก ความโหดร้ายของขุนช้างซึ่งกระทำต่อพลายงามผู้เป็น ลูกเลี้ยง ล้วนเป็นคุณค่าทางอารมณ์ที่ผู้อ่านได้รับจาก วรรณคดีทั้งสิ้น
คุณค่าทางวรรณศิลป์ คุณค่าทางศิลปะการประพันธ์ของวรรณคดี ซึ่งผู้แต่งจะมีความพิถีพิถัน ในการเลือกสรรคำมาใช้อย่างประณีตก่อให้เกิดความงามความไพเราะในการ ใช้ภาษา จรรโลงใจผู้อ่านให้เกิดความอิ่มใจ อิ่มอารมณ์ รับรสอันไพเราะของ ถ้อยคำ ซาบซึ้งในความหมาย สามารถจดจำข้อความที่ไพเราะกินใจรู้จักใช้ ปัญญา ความคิด เข้าใจความเป็นมนุษย์ สัมผัสอารมณ์และความรู้สึกนึกคิด ต่าง ๆ ที่ผู้แต่งถ่ายทอดออกมาเป็นคำประพันธ์ได้ คุณค่าทางวรรณศิลป์ของวรรณคดีแต่ละเรื่องย่อมแตกต่างกันตามลักษณะ คำประพันธ์และเนื้อเรื่อง เช่น เสภาเรื่อง ขนช้าง-ขุนแผน ตอน กำเนิด พลายงาม แสดงให้เห็นถึงคุณค่าทางวรรณศิลป์ ดังนี้
การใช้คำ การใช้คำที่ทำให้เกิดเสียงไพเราะ ผู้อ่านเกิดจินตภาพชัดเจน ยิ่งเย็นย ่าค ่าคลุ้มชอุ่มมัว ยิ่งเริ่มรัวเรียกร ่าระกำใจ เสียงซ้อแซ้แกกาผวาว่อน จิ้งจอกหอนโหยหาที่อาศัย จักจั่นเจื้อยร้องริมลองไน เสียงเรไรหริ่งหริ่งที่กิ่งรัง ทั้งเป็ดผีปีแก้วแว่วแว่วหวีด เสียงจังหรีดกรีดแช่ดังแตรสังข์ ตัวอย่าง เสภาเรื่อง ขุนช้าง-ขุนแผน ตอน กำเนิดพลายงาม ของสุนทรภู่
คำประพันธ์ข้างต้นใช้คำที่ทำให้เกิด จินตภาพได้อย่างยอดเยี่ยมทั้งภาพที่เกิดจากการเห็น และสัมผัสถึงบรรยากาศที่มืดสลัวลงยามพลบค ่า การได้ยินสรรพเสียงของสัตว์ต ่าง ๆ กลางป ่า ท ่ามกลางความมืด ทำให้ผู้อ ่านสามารถเข้าถึง อารมณ์ความวิตกกังวลถึงลูกและความหวาดกลัวของ นางวันทองในยามนั้นได้อย่างแจ่มชัด ถอดคำประพันธ์
เสภาเรื่อง ขุนช้าง-ขุนแผน ตอน กำเนิดพลายงาม ของสุนทรภู่ การเล่นเสียง คือ การเล่นเสียงสัมผัสสระ และสัมผัสพยัญชนะ เพื่อให้ เกิดความไพเราะ ดูเหว่าร้องมองเมียงว่าเสียงแม่ ยืนชะแง้แลดูเงี่ยหูตรับ อยู่นี่แน่แม่จำจงมารับ วิ่งกระสับกระสนวนเวียนไป ตัวอย่าง
คำประพันธ์บทนี้ไพเราะไปด้วยสัมผัสใน คือ สัมผัสสระ สัมผัสพยัญชนะ วรรคที่ ๑ วรรคที่ ๑ วรรคที่ ๑ วรรคที่ ๑ ร้อง-มอง เมียง-เลียง ชะแง้-แล ดู-หู แน่-แม่ จ๋า-มา กระสน-วน มอง-เมียง-แม่ ชะแง้-เงี่ย นี่-แน่ แม่-มา จ๋า-จง วิ่ง-วนเวียน กระสับ-กระส่าย
การพรรณนาให้เกิดความสะเทือนอารมณ์ ลูกก็แลดูแม่ดูลูก ต่างพันผูกเพียงว่าเลือดตาไหล สะอื้นร ่าอำลาด้วยอาลัย แล้วแข็งใจจากนางตามทางมา เหลียวหลังยังเห็นแม่แลเขม้น แม่ก็เห็นลูกน้อยละห้อยหา แต่เหลียวเหลียวเลี้ยวลับวับวิญญาณณ์ โอ้เปล่าตาต่างสะอื้นยืนตะลึง ตัวอย่าง เสภาเรื่อง ขุนช้าง-ขุนแผน ตอน กำเนิดพลายงาม ของสุนทรภู่ ความรัก ความห่วงหา อาลัยระหว่าง นางวันทองกับ พลายงาม
การพรรณนาให้เกิดความสะเทือนอารมณ์ เห็นลับลี้ที่สงัดขัดเขมร สะบัดเบนเบือนเหวี่ยงลงเสียงผลุง ปะเตะซ ้าต ้าผางเข้ากลางพุง ถีบกระทุ้งถองทุบเสียงอุบโอย พลายงามร้องสองมือมันอุดปาก ดิ้นกระดากถลากไถลร้องไห้โหย พอหลุดมือรื้อร้องวันทองโวย หม่อมพ่อโบยตีฉันแทบบรรลัย ตัวอย่าง เสภาเรื่อง ขุนช้าง-ขุนแผน ตอน กำเนิดพลายงาม ของสุนทรภู่ ความโหดร้าย ของขุนช้างที่มี ต่อพลายงาม
การพรรณนาให้เกิดความสะเทือนอารมณ์ เห็นคุ่มคุ่มพุ่มไม้ใจจะขาด พ่อพลายงามทรามสวาทของแม่เอ๋ย เจ้าไปไหนไม่มาหาแม่เลย ที่โคกเคยวิ่งเล่นไม่เห็นตัว ฤๅล้มตายควายขวิดงูพิษขบ ไฉนศพสาบสูญพ่อทูนหัว ยิ่งเย็นย ่าค ่าคลุ้มชอุ่มมัว ยิ่งเริ่มรัวเรียกร ่าระกำใจ ตัวอย่าง เสภาเรื่อง ขุนช้าง-ขุนแผน ตอน กำเนิดพลายงาม ของสุนทรภู่ ความวิตกกังวล ห่วงใยของนาง วันทองที่มีต่อ พลายงาม
คุณค่าทางวัฒนธรรม วรรณคดีทำหน้าที่สืบต่อวัฒนธรรมของชาติจากคนรุ่นหนึ่งไปสู่คนอีก รุ่นหนึ่ง ผู้แต่งมักสอดแทรกความรู้ข้อคิดเห็นในด้านวัฒนธรรม ประเพณี ค่านิยม คติชีวิต คำสั่งสอน คุณธรรม จริยธรรม การใช้ภาษา วิถีชีวิต สภาพความเป็นอยู ่ของผู้คนในยุคนั้น ๆ สภาพสังคม ประวัติศาสตร์ การเมือง แม้กระทั่งการแต่งกาย อาหาร ผสมผสานไปกับการดำเนินเรื่อง ทำให้คนรุ่นหลังมีความรู้เกี่ยวกับคนรุ่นก่อน ๆ เข้าใจเหตุผลว่าทำไมคน ในสมัยนั้น จึงมีค่านิยม ความคิดหรือการกระทำเช่นนั้น ซึ่งก่อให้เกิด ความรักความภาคภูมิใจในความเจริญของวัฒนธรรมไทย มีใจรักที่จะ อนุรักษ์และสืบทอดวัฒนธรรมไว้มิให้สูญหาย
คุณค่าทางวัฒนธรรม ตัวอย่างวรรณคดีที่แสดงถึงคุณค่าวัฒนธรรม อย่างเด่นชัด คือ สุภาษิตสอนหญิง คำสอนต่าง ๆ ในสุภาษิตสอนหญิงมีสาระเตือนสติหญิงทั้งทาง กาย วาจา และใจ การประพฤติตนให้เหมาะสม ตามค่านิยมของวัฒนธรรมไทย ซึ่งไม่เคยล้าสมัย หากนำมาเป็นแนวทางปฏิบัติตนก็จะพบแต่สิ่ง ที่ดีงาม มีความสุขในการดำเนินชีวิตอย่างสมศักดิ์ ศรีสกุลตรีไทย
สอนเรื่องการพูด เป็นมนุษย์สุดนิยมเพียงลมปาก จะได้ยากโหยหิวเพราะชิวหา แม้นพูดดีมีคนเขาเมตตา จะพูดจาจงพิเคราะห์ให้เหมาะความ สอนเรื่องการรู้จักเก็บออม มีสลึงพึงประจบให้ครบบาท อย่าให้ขาดสิ่งของต้องประสงค์ จงมักน้อยกินน้อยค่อยบรรจง อย่าจ่ายลงให้มากจะยากนาน ตัวอย่าง สุภาษิตสอนหญิง ของสุนทรภู่ สุภาษิตสอนหญิง ของสุนทรภู่
สอนเรื่องคุณค่าของผู้หญิง อย่าจ่ายลงให้มากจะยากนาน ก็หมายมาดเหมือนมณีอันมีค่า แม้นแตกร้าวรายร่อยถอยราคา จะพลอยพาหอมหายจากกายนาง เมื่อพ่อแม่แก่เฒ่าชรากาล จงเลี้ยงท่านอย่าให้อดระทดใจ ด้วยชนกชนนีนั้นมีคุณ ได้การุญเลี้ยงรักษามาจนใหญ่ อุ้มอุทรป้อนข้าวเป็นเท่าไร หมายจะได้พึ่งพาธิดาดวง ตัวอย่าง สุภาษิตสอนหญิง ของสุนทรภู่ สุภาษิตสอนหญิง ของสุนทรภู่ สอนเรื่องความกตัญญูรู้คุณบิดามารดา
คุณค่าทางการพัฒนากระบวนการคิด การศึกษาวรรณคดีเสริมสร้างผู้เรียนให้มีความสามารถและอิสระในการ คิดสร้างสรรค์โดยใช้วรรณคดีเป็นต้นแบบได้เห็นการเรียบเรียงความคิดอย่าง เป็นระบบ ส่งเสริมการคิดวิเคราะห์ การใช้วิจารณญาณ การคิดไตร่ตรอง อย่างรอบคอบ เช่น การฝึกวิเคราะห์ตัวละครอย่างละเอียดจากคำพูด ความคิด การกระทำ ทำให้เข้าใจลักษณะนิสัยตัวตนของตัวละครและตัดสินได้ว่าเหตุ ผลต่าง ๆ ที่ผู้เขียนนำเสนอนั้น มีความสมเหตุสมผลน่าเชื่อถือได้หรือไม่ เพียงใด สิ่งใดเป็นประโยชน์ สิ่งใดเป็นโทษ ซึ่งทักษะการคิดอย ่างมี หลักการและเหตุผลนี้ หากได้รับการฝึกฝนอยู ่เสมอก็จะกลายเป็นนิสัย นำไปใช้เป็นประโยชน์ในสถานการณ์จริงของชีวิตที่ต้องตัดสินใจได้ดียิ่งขึ้น
คุณค่าทางทักษะเชิงวิจารณ์ การอ่านมากเป็นการเพิ่มพูนความรู้ ความคิดและประสบการณ์ให้แก่ ชีวิต วรรณคดีเป็นสิ่งกระตุ้นให้ผู้อ่านได้ใช้ความคิดรู้จักวิเคราะห์วิจารณ์เรื่อง ต่าง ๆ หลากหลายแง่มุม ตั้งแต่การจำแนกรูปแบบว่าเป็นวรรณคดีร้อยแก้ว หรือร้อยกรอง ประเภท ยุคสมัย วัตถุประสงค์ เนื้อหาสาระสำคัญ ข้อคิดที่ สามารถนำมาใช้ให้เกิดประโยชน์ ตลอดจนคุณค่าของวรรณคดีด้านต่าง ๆ ทั้งหมดนี้ล้วนเป็นการฝึกฝนทักษะการใช้ความคิดวิจารณญาณ ซึ่งเป็น สิ่งจำเป็นมากสำหรับการดำเนินชีวิตในโลกปัจจุบัน เช่น พิจารณาว่าการที่ นางวันทองตัดสินใจส่งพลายงามไปอยู่กับย่าที่เมืองกาญจนบุรี เป็นสิ่งที่ สมควรหรือไม่และหากพลายงามไม่พบย่า พลายงามจะทำอย่างไร
คุณค่าทางทักษะเชิงวิจารณ์ หรือคำสอนในสุภาษิตสอนหญิงเรื่องใดที่ยังเหมาะสมและเป็นประโยชน์ใน การดำเนินชีวิต เรื่องใดบ้างที่ล้าสมัยและไม ่สอดคล้องกับสภาพสังคมใน ปัจจุบัน ด้วยเหตุนี้ วรรณคดีจึงมีความสำคัญ เป็นวัฒนธรรมทางภาษาที่แสดงให้ เห็นถึงความเจริญรุ่งเรืองในอดีต เป็นมรดกอันล ้าค่าซึ่งบรรพบุรุษได้สร้างสรรค์ สะสมไว้สำหรับชนรุ่นหลัง การอ่านวรรณคดีด้วยการพินิจพิเคราะห์จะทำให้ ประจักษ์ในคุณค่า ประเทืองปัญญา ได้รับประโยชน์มากมาย รวมทั้งความ สนุกสนานเพลิดเพลินจากการอ่านนั้น และที่สำคัญ คือ เป็นการอนุรักษ์ วรรณคดีซึ่งเป็นมรดกทางวัฒนธรรมของชาติไทยไว้ให้คงอยู่ตลอดไป
ข อ บ คุณค่ะ