บอระเพ็ด

Presented by Pornpasert Wongtrus 6081118014

บอระเพด็ (Heart leaved moonseed)

เป็นไมเ้ ถาใหร้ สขมจดั ท่ีนิยมใชเ้ ป็นส่วนผสมของตารับยารักษาโรคท้งั ในคน และสตั ว์ อาทิ ยารักษา
โรคเบาหวาน แกอ้ าการอกั เสบ และลดไข้ เป็นตน้

อนุกรมวิธาน

• อนั ดบั : Ranunculales

• วงศ์ : Menispermaceae

• สกุล : Tinospora

• ถิ่นกาเนิด : เอเชียตะวนั ออกเฉียงใต้

• ช่ือวิทยาศาสตร์ : Tinospora crispa Miers ex Hook.f.et Thoms.

• ช่ือสามญั : Heart leaved moonseed

การแพร่กระจาย

บอระเพด็ เป็นพืชเถาที่ไดใ้ นทุกภาค โดยจะพบมากในป่ าดงดิบ และป่ าเบญจพรรณท่ีคอ่ นขา้ งช้ืน
บริเวณพุ่มใหห้ รือตน้ ไมใ้ หญท่ ี่มกั พบเป็นเถาสีเขียวเขม้ พาดเล้ือยตามตน้ ไมอ้ ื่น

ลาตน้

ขนาดเถา 1-1.5 เซนติเมตร และยาวได้
มากกวา่ 10 เมตร เถามีผิวตะป่ ุมตะป่ าเป็นต่มุ นูนทว่ั
เถา และมีรากอากาศคลา้ ยเส้นเชือดขนาดเลก็ และยาว
แทงออก โดยเฉพาะบริเวณโคนเถา เถามีเปลือกสี
เขียวเขม้ เปลือกท่ีมีอายมุ ากจะลอกออกเป็นเยอื่ บางๆ
สีเหลือง เม่ือกรีดเถา จะมีน้ายางสีเหลืองไหลออกมา
เน้ือดา้ นในหรือแก่น มีสีเหลือง มีรสขมจดั

ใบ

ใบบอระเพด็ เป็นพืชใบเล้ียงคู่ แตกออกเป็นใบเดย่ี ว
เรียงสลบั กนั บนลาตน้ หรือเถา ใบมีรูปไข่ มีฐานใบเป็นรูป
หวั ใจท่เี วา้ ตรงกลาง คลา้ ยใบพลู แผน่ และขอบใบเรียบ แผน่
ใบบาง และออ่ นนุ่ม ฉีกขาดไดง้ ่าย ปลายใบมีหยกั แผน่ ใบมี
เสน้ ใบสีเหลืองลากผา่ นจากโคนใบไปขอบใบ 5-7 เส้น ใบ
อ่อนมีสีเขียวอ่อน เมื่อใบมีอายมุ ากจะมีสีเขียวเขม้ และมีขน
ปกคลมุ ห่างๆ ส่วนทอ้ งใบจะมีสีเขยี วนวล

ดอก

ดอกบอระเพด็ แทงออกเป็นช่อ ตามซอกใบ ชอ่ ยาว 5-20
เซนติเมตร ดอกเป็นดอกแยกเพศ แต่อยใู่ นกา้ นชอ่ ดอกเดียวกนั ดอกมี
ขนาดเลก็ ประกอบดว้ ยกลีบรองดอก 6 กลีบ และกลบี ดอกสีเหลือง
ออ่ น 6 กลีบ ส่วนตรงกลางเป็นเกสรตวั เมียสีขาว และเกสรตวั ผู้ 6 อนั

ผล และเมลด็

ผลบอระเพด็ มีลกั ษณะกลมรี มีเปลือกบางๆหุม้ ผล ผลออ่ นมีสี
เขียว และเม่ือสุกจะเปล่ียนเป็นสีเหลอื ง

ประโยชน์บอระเพด็
1. ทกุ ส่วนของบอระเพด็ ใชเ้ ป็นส่วนผสมของตารับยารักษาโรค
2. น้าสกดั หรือน้าตม้ จากบอระเพด็ ใชฉ้ ีดพน่ กาจดั และป้องกนั หนอนแมลงศตั รูพืช อาทิ หนอนใย
ผกั และเพล้ียต่างๆ เป็นตน้
3. ลาตน้ และใบใชผ้ สมในอาหารสตั วห์ รือให้สตั วก์ ินโยตรง เพ่ือใหส้ ตั วม์ ีร่างกายแขง็ แรง และ
รักษาโรคในสตั ว์ ท้งั โค กระบือ สุกร ไก่ และอื่น ซ่ึงชาวบา้ นนิยมใหไ้ ก่ชนกินในระยะก่อนออกชน
4. ลาตนั และใบนามาบด และใชพ้ อกศรีษะหรือสระผม สาหรับกาจดั เหา

สาระสาคญั ทพ่ี บ
– Picroretin เป็นสารท่ีใหร้ สขมหลกั
– Phytosterol
– Tinosporan
– Columbin
– Tinoluberide
– Borapetoside A และ B
– Borapetol A
– Tinocrisposide
– N-formylannonaine
– N-acetylnornuciferine
-galactans
-pentosans
-methylpentosan

สรรพคุณบอระเพด็
ทุกส่วนของบอระเพด็ จะใหร้ สขม แตจ่ ะขมมากในเถา รองลงมาเป็นใบ ดอก และราก ซ่ึงมี
สรรพคุณหลายดา้ น อาทิ

การรับประทานหรือตม้ ด่ืม
– ชว่ ยลดไข้ บรรเทาอาการปวดหวั ตวั ร้อน

– ลดอาการไอ และขบั เสมหะ
– รักษาไขจ้ บั สนั่
– ลดอาการคนั คอ แกล้ าคออกั เสบ
– แกก้ ระหายน้า
– ชว่ ยเพิ่มความดนั เลือด
– รักษาโรคติดเช้ือในทางเดินหายใจ
– แกโ้ รคฟันผุ แกอ้ าการปวดฟัน

– ใชร้ ักษาโรคติดเช้ือในกระแสเลือด
– รักษาโรคปากเทา้ เป่ื อย
– ลดอาการกลา้ มเน้ือเกร็ง กลา้ มเน้ือกระตุก
– บารุงร่างกาย ชว่ ยเจริญอาหาร
– แกอ้ าการร้อนใน
– รักษาอาการช้าใน
– ช่วยลดไขมนั ในเส้นเลือด
– ลดระดบั น้าตาลในเลือด
– ป้องกนั โรคหวั ใจ
– ป้องกนั โรคอมั พฤกษ์ อมั พาต
– บรรเทาอาการโรคเบาหวาน
– กระตนุ้ การหลงั่ อินซูลิน
– ป้องกนั โรคเบาหวาน
– ชว่ ยขบั เหง่ือ
– แกอ้ าการทอ้ งอืด
– แกโ้ รคทอ้ งเสีย
– รักษาอาการอุจจาระเป็นเลือด

– รักษาฝีภายใน ฝีมดลูก
– รักษาโรคหนองใน
– ช่วยขบั พยาธิ

การใชภ้ ายนอก
– ทุกส่วนนามาบดสาหรับฟอกรักษาฝี
– ใชป้ ระคบแผลเพ่ือหา้ มเลือด
– ใชป้ ระคบรักษาแผล ลดน้าหนอง ลดอาการปวดบวม
– นามาตม้ น้าอาบสาหรับรักษาโรคผวิ หนงั
– รักษาแผลในปาก ปากเปื่ อย ปากเป็นแผล
– ใชป้ ระคบแผลไฟไหมห้ รือน้าร้อนลวก ชว่ ยลดอาการแสบร้อน
– ใชป้ ระคบแผลถูกกดั จากแมลงมีพิษ สาหรับลดพิษ ลดอาการบวมปวด

ฤทธ์ิสาคญั ทางยาที่พบ
– กระตุน้ ภูมิคมุ้ กนั
– ตา้ นการอกั เสบ
– ตา้ นเช้ือจุลินทรีย์
– ตา้ นอนุมูลอิสระ
– ฤทธ์ิป้องกนั มะเร็งตบั
– ลดไขมนั ในเส้นเลือด
– กระตนุ้ กลา้ มเน้ือเรียบ
– กระตนุ้ การเตน้ ของหวั ใจ

ความเป็ นพษิ
การศึกษาใชส้ ารสกดั จากบอระเพด็ ให้แก่หนูขาว ขนาดเขม้ ขน้ 1.28 กรัม/น้าหนกั ตวั 1 กิโลกรัม
หรือประมาณ 9.26 กรัม ของผงบอระเพด็ แหง้ เป็นเวลานาน 6 เดือน พบวา่ ค่าทางโลหิตวิทยาของ
หนูขาวไม่มีการเปล่ียนแปลง แต่ท้งั น้ี พบรายงานหลายฉบบั ท่ีรายงานว่า การรับประทานบอระเพด็

ปริมาณมากหรือติดต่อกนั นาน อาจจะทาใหเ้ กิดสภาพความเป็นพิษต่อไต และตบั ได้ อาจเนื่องจาก
อวยั วะเหล่าน้ีจะตอ้ งขบั และกาจดั สารหรือเกิดการสะสมของสารตา่ งๆไวม้ าก

ตารับยาบอระเพด็ สาหรับสัตว์
สูตร1
• ส่วนผสม : บอระเพด็ เกลือ และน้าซาวขา้ ว
• วิธีปรุงยา : ใชเ้ ถาบอระเพด็ ยาว 1 เมตร ประมาณ 2 เครือ นามาตดั เป็นชิ้นเลก็ ๆประมาณ 1 นิ้ว
ก่อนจะทบุ ให้แตก หลงั จากน้นั นามาผสมกบั น้าซาวขา้ ว และเกลอื พร้อมหมกั ในถงั ท้ิงไว้ 7 วนั
• การใช้ : นาน้าหมกั มากรอกให้สตั วก์ ินหรือใส่รวมกบั น้าดื่มของสตั ว์ ช่วยใหส้ ตั วก์ ินอาหารไดด้ ี
ข้ึน ชว่ ยให้ขนเป็นมนั วาว และร่างกายแขง็ แรง รวมถึงช่วยในการถ่ายพยาธิ

สูตร2
• ส่วนผสม : บอระเพด็ ผลมะเกลอื และน้าซาวขา้ ว
• วิธีปรุงยา : ใชเ้ ถาบอระเพด็ ตามสูตรท่ี1 ตดั เป็นชิ้น และทุบใหแ้ ตก ร่วมกบั ผลมะเกลอื 10 ผล
พร้อมทุบใหแ้ ตก ก่อนผสมรวมกบั น้าซาวขา้ ว 10 ลิตร และหมกั ในถงั ทิ้งไวน้ าน 7 วนั
• การใช้ : กรองแยกน้าหมกั และนามากรอกใหส้ ตั วก์ ินหรือเทราดผสมในอาหารสตั ว์ สาหรับ
กระตนุ้ การกินอาหาร และช่วยขบั พยาธิ

สูตร3
ส่วนผสม : บอระเพด็ หญา้ แหว้ หมู และรากหญา้ คา
วิธีปรุงยา : ใชบ้ อระเพด็ ยาว 1 เมตร ประมาณ 10 อนั พร้อมตดั และทบุ ใหล้ ะเอียด ก่อนผสมรวมกบั
หญา้ แห้วหมู และรากหญา้ คา 2 กามือ ที่ตาบดละเอียด และนามาหมกั กบั ยเู รีย 1 หยบิ มือ โดยเติมน้า
ประมาณ 20 ลิตร แลว้ หมกั ทิ้งไวน้ าน 10 วนั
การใช้ : กรองแยกน้า แลว้ นามากรอกให้สตั ว์ หรือ เทใส่รางน้า จะชว่ ยแกท้ อ้ งอืด ช่วยให้สตั วก์ ิน
อาหารไดด้ ี โดยเฉพาะสตั วป์ ระเภทกินหญา้ รวมถึงช่วยในการถ่ายพยาธิไดด้ ว้ ย

สูตร4
• ส่วนผสม : บอระเพด็ กากน้าตาล และหวั เช้ือ EM
• วิธีปรุงยา : ใชเ้ ถาบอระเพ็ด ยาว 1 เมตร ประมาณ 10 เครือ นามาตดั เป็นช้ิน และทุบใหแ้ ตก พร้อม
ใชผ้ สมกบั กากน้าตาลคร่ึงลิตร และหวั เช้ือ EM 1 ซอง พร้อมเติมน้า 5-20 ลิตร หมกั ในถงั นาน 20-30
วนั
• การใช้ : กรองแยกน้าหมกั และนาน้าหมกั มาผสมน้าประมาณ 20 ลิตร ก่อนนาไปใชร้ าดอาบตวั
สตั ว์ ชว่ ยให้ร่างกายสตั วส์ ะอาด รักษาโรคผวิ หนงั ป้องกนั เหลือบยงุ กดั รักษาแผลตามร่างกาย ลด
กล่ินสาบตามลาตวั รวมถึงขนเป็นมนั วาว

การปลูกบอระเพด็
การปลูกบอระเพด็ สามารถปลกู ได้ 2 วิธี คือ การเพาะเมลด็ และการปักชากิ่ง

การเพาะเมลด็ น้นั จะตอ้ งใชเ้ มลด็ จากผลท่ีสุกจดั ผลมีสีเหลืองเขม้ ยิ่งเป็นผลท่ีร่วงแลว้ ยิ่งดี จากน้นั
นาผลมาตากแดดใหแ้ หง้ นาน 15-20 วนั และเก็บไวใ้ นร่มก่อนจนถึงตน้ ฤดฝู นจึงนาออกมาเพาะใน
ถงุ เพาะชาหรือใชห้ ยอดปลกู ตามจุดท่ีตอ้ งการ การปลูกดว้ ยเมลด็ น้ี จะไดเ้ ครือบอระเพด็ ที่ใหญ่ยาว
มากกว่าการปักชา

การปักชาเถา เป็นวิธีหน่ึงท่ีสะดวกรวดเร็ว ดว้ ยการตดั เถาบอระเพด็ ท่ีแก่จดั เถามีอายตุ ้งั แต่ 1 ปี ข้ึน
ไป ตดั เถายาว 20-30 เซนติเมตร หลงั จากน้นั คอ่ ยนาลงปักชาในถงุ หรือกระถาง วิธีน้ี จะไดต้ น้ ที่
งอกใหมภ่ ายใน 15-30 วนั แตล่ าตน้ มกั มีเครือไมย่ าวเหมือนการเพาะเมลด็ แต่ไมแ่ ตกต่างกนั มากนกั

อ้างองิ

1.กมั ปนาท ร่ืนรมย,์ 2556. ประสิทธิภาพและการออกฤทธ์ิของสารสกดั จากบอระเพด็ ในการเป็น
สารจากดั แมลงตอ่ หนอนใยผกั (Plutella xylostella L.)

2.บญุ ส่ง คาคงทิพย์ และสมนึก วงศท์ อง, 2538. การแยกสารออกฤทธ์ฆา่ หนอนเจาะสมอฝ้ายจากตน้
บอระเพด็ และการศึกษาความสมั พนั ธ์ระหวา่ งโครงสร้างของสารกบั การออกฤทธ์ิ

3.หน่ึงนุช สายป่ิ น, ผลของการเสริมบอระเพด็ (Tinospora crispa) ต่ออตั ราการเจริญเติบโตในลกู
แพะพนั ธุ์ชาเนน

4.ธีระ จนั ทร์แกว้ , 2553. ผลของการเสริมกะเพราร่วมกบั บอระเพด็ ต่อประสิทธิภาพการผลิตและ
ตน้ ทนุ คา่ อาหารของการเล้ียงไก่เน้ือสายพนั ธท์ างการคา้