นาฎยศัพท์เบื้องต้น นางอันทิรา ธรรมชูโต

ก

คำนำ

เอกสารประกอบการเรียน ชุดนาฏศิลป์สร้างสรรค์ กลมุ่ สาระการเรียนรู้ศิลปะ สาระนาฏศิลป์
ชน้ั ประถมศึกษาปที ่ี ๕ โรงเรียนบ้านคูหา สำนักงานเขตพนื้ ท่ีการศึกษาประถมศกึ ษาสงขลา เขต 3 ได้
จัดทำขึ้นเพื่อพัฒนาผลสัมฤทธิ์ทางการเรียนทำให้การจัดการเรียนรู้ของนักเรียนเกิดประสิทธิ ภาพ
นักเรียนสามารถศึกษาได้ด้วยตนเอง ซึ่งผู้เรียนมีส่วนร่วมในการคิด การทำ และแก้ปัญหาร่วมกัน
ผู้สอนจึงจำเป็นต้องจดั เตรียมเอกสารตำราข้อมูลใหแ้ ก่นักเรียนไว้อย่างเพียงพอ เอกสารประกอบการ
เรียนชุดนี้ มีการใช้ภาษาทง่ี ่าย ภาพประกอบสวยงาม ชัดเจน เหมาะสมกับวยั ของนักเรียน สามารถใช้
ควบคู่ประกอบกิจกรรมการเรียนการสอนได้ ในขณะเดียวกันช่วยให้นักเรียนศึกษาด้วยตนเอง ทำให้
เกิดความรู้ ความเข้าใจได้อย่างรวดเร็ว ผู้จัดทำได้รวบรวม และสรุปเนื้อหาสาระจากแหล่งข้อมูล
ตา่ งๆ มาจัดทำเปน็ รูปเล่มท่ีสมบูรณ์ ซ่งึ นกั เรียนสามารถนำไปศกึ ษาท้งั ในหอ้ งเรียน และนอกหอ้ งเรียน
ได้ เอกสารประกอบการเรยี น ชุดนาฏศิลปส์ ร้างสรรค์ ประกอบด้วยเน้อื หา จำนวน 4 เล่ม ดังนคี้ ือ

เลม่ ท่ี 1 เร่ือง นาฏยศพั ท์เบ้ืองตน้
เล่มท่ี 2 เรื่อง ภาษาท่าทางนาฏศลิ ป์
เลม่ ที่ 3 เร่อื ง รำวงมาตรฐาน เพลงดอกไม้ของชาติ
เล่มท่ี 4 เร่ือง ระบำกลองพรก

เอกสารประกอบการเรียน ชุดนาฏศิลป์สร้างสรรค์ เล่มนี้เป็นเล่มที่ 1 เรื่อง นาฏยศัพท์
เบื้องต้น มีรายละเอียดครบถ้วนประกอบไปด้วย แบบทดสอบก่อนเรียน – หลังเรียน ใบความรู้ ใบ
กิจกรรม นักเรียนสามารถนำไปใช้ในการพัฒนากิจกรรมการเรียนรู้ได้เป็นอย่างดี ขอขอบคุณ
ผู้เชี่ยวชาญ ผทู้ รงคณุ วฒุ ิ ที่ได้ชว่ ยเหลอื อำนวยความสะดวก แนะนำและตรวจสอบเครื่องมือในการหา
ประสิทธิภาพของนวัตกรรม ดังรายนามต่อไปนี้

1. นายประทีป เนาวรัตน์ ผู้อำนวยการโรงเรียนบ้านคูหา อำเภอสะบ้าย้อย สำนักงานเขต
พนื้ ท่กี ารศึกษาประถมศึกษาสงขลา เขต 3

2. ดร.พรเทพ บุญจันทร์เพ็ชร์ ครูวิทยฐานะ ชำนาญการพิเศษ วิทยาลัยนาฏศิลป์พัทลุง
สถาบันบัณฑิตพฒั นศิลป์ ผเู้ ชยี วชาญด้านนาฏศลิ ป์ไทย

3. นางรสจิราพร สิงหนราพัฒน์ ครูวิทยฐานะ ชำนาญการพเิ ศษ โรงเรียนสะบ้าย้อย อำเภอ
สะบา้ ย้อย สำนักงานเขตพืน้ ท่ีการศึกษาประถมศกึ ษาสงขลา เขต 3 ผเู้ ชยี วชาญด้านนาฏศลิ ป์ไทย

4. นางสาววัศราภรณ์ ผอมแกว้ ครวู ิทยฐานะ ชำนาญการพิเศษ โรงเรยี นบ้านนา อำเภอจะนะ
สำนักงานเขตพ้นื ทกี่ ารศกึ ษาประถมศกึ ษาสงขลา เขต 3 ผู้เชียวชาญด้านนาฏศลิ ป์ไทย

อนั ทิรา ธรรมชโู ต
ผูจ้ ัดทำ

สารบญั ข

เร่อื ง หน้า

คำนำ ก
สารบญั ข
คำแนะนำการใช้เอกสารประกอบการเรยี น (สำหรบั คร)ู ง
คำแนะนำการใช้เอกสารประกอบการเรยี น (สำหรบั นักเรียน) จ
มาตรฐานการเรียนรู้/ตวั ช้ีวัด 1
จุดประสงคก์ ารเรียนรู้ 1
สาระการเรยี นรู้ 1
ผังความคดิ 2
แบบทดสอบก่อนเรียน 3
กระดาษคำตอบแบบทดสอบกอ่ นเรยี น 6
นาฏยศพั ท์ 7
ความหมายของนาฏยศพั ท์ 7
ประเภทนาฏยศพั ท์ 8
นาฏยศพั ทเ์ บอื้ งตน้ 9
สรุปความรู้เรื่องนาฏยศพั ท์ 27
กจิ กรรมท่ี 1 29
กจิ กรรมที่ 2 30
กจิ กรรมท่ี 3 31
แบบทดสอบหลังเรยี น 32
กระดาษคำตอบแบบทดสอบหลงั เรยี น 35
บรรณานุกรม 36

สารบญั (ต่อ) ค

เร่อื ง หน้า

ภาคผนวก 37
แนวเฉลยกจิ กรรมท่ี 1 38
แนวเฉลยกิจกรรมท่ี 2 39
แนวเฉลยกจิ กรรมท่ี 3 40
เฉลยแบบทดสอบก่อนเรยี น 41
เฉลยแบบทดสอบหลงั เรียน 42
แบบบนั ทกึ คะแนนกอ่ นเรยี น-หลงั เรียน 43
แบบสรุปคะแนนการวัดและประเมินผลกจิ กรรม 45
ประวตั ผิ ู้จัดทำ 47

ง

คำแนะนำการใชเ้ อกสารประกอบการเรยี น

สำหรับครู

เพื่อให้การศึกษาเอกสารประกอบการเรียน ชุดนาฏศิลป์สร้างสรรค์ กลุ่ม
สาระการเรียนรู้ศิลปะสาระนาฏศิลป์ ชั้นประถมศึกษาปีที่ ๕ เล่มท่ี 1 เรื่อง
นาฏยศัพท์เบื้องต้น บรรลุตามจุดประสงค์การเรียนรู้ ครูผู้สอนชี้แจงนักเรียน
ในการปฏบิ ัติกจิ กรรมแต่ละข้ันตอนตามลำดับ ดังน้ี

1.อธบิ ายเอกสารประกอบการเรียนใหน้ ักเรียนเข้าใจ
2. แจ้งสาระการเรียนรู้ จุดประสงค์การเรียนรู้และวิธีดำเนินการในการใช้

เอกสารประกอบการเรียน ชุดนาฏศิลป์สร้างสรรค์ กลุ่มสาระการเรียนรู้
ศิลปะ สาระนาฏศิลป์ ชั้นประถมศึกษาปีที่ ๕ เล่มที่ 1 เรื่อง นาฏยศัพท์
เบอื้ งตน้ ให้นกั เรียนทราบและเข้าใจก่อนทำกิจกรรม
3. ให้นักเรียนทำแบบทดสอบก่อนเรียน ตรวจแบบทดสอบก่อนเรียนแล้ว
บันทึกคะแนน
4. ให้นักเรียนศึกษาเอกสารประกอบการเรียน ชุดนาฏศิลป์สร้างสรรค์ กลุ่ม
สาระ การเรียนรู้ศิลปะ สาระนาฏศิลป์ ชั้นประถมศึกษาปีที่ ๕ เล่มที่ 1
เรื่อง นาฏยศัพท์เบื้องต้น ครูทำหน้าที่เป็นที่ปรึกษาให้คำแนะนำ
ช่วยเหลอื นกั เรยี นเมอ่ื เกดิ ปญั หา
5. ให้นักเรียนทำแบบทดสอบหลังเรียน ตรวจแบบทดสอบหลังเรียนแล้ว
บนั ทึกคะแนน
6. ครูควรเน้นให้นักเรียนมีคุณธรรม ความซื่อสัตย์กับตนเอง ไม่ควรดูแบบ
เฉลยกอ่ นตอบคำถาม

จ

คำแนะนำการใชเ้ อกสารประกอบการเรียน

สำหรบั นักเรียน

เพื่อให้การศึกษาเอกสารประกอบการเรียน ชุดนาฏศิลป์สร้างสรรค์ กลุ่ม
สาระการเรียนรู้ศิลปะสาระนาฏศิลป์ ชั้นประถมศึกษาปีที่ ๕ เล่มท่ี 1 เรื่อง
นาฏยศัพท์เบื้องต้น บรรลุตามจุดประสงค์การเรียนรู้ นักเรียนสามารถศึกษาได้
ด้วยตนเอง ให้นักเรียนอ่านคำแนะนำ และปฏิบัติกิจกรรมแต่ละขั้นตอน
ตามลำดบั นักเรียนควรปฏิบัติดังนี้

๑. ศกึ ษาจดุ ประสงคก์ ารเรียนรู้ เพอื่ ทราบวา่ เมื่อปฏบิ ัติทุกข้ันตอนแล้ว นักเรียน
สามารถรู้อะไรบ้าง

๒. ทำแบบทดสอบก่อนเรียนแล้วตรวจคำตอบที่เฉลยไว้ เพื่อทราบว่านักเรียนมี
ความรู้พ้นื ฐานในเรือ่ งท่ีกำลงั ศึกษาอยมู่ ากน้อยเพียงใด

๓. ศึกษาเนื้อหา และทำแบบฝึกกิจกรรมตามที่กำหนดไว้ เพื่อเป็นการทบทวน
ความรู้ ความเขา้ ใจ การคดิ วเิ คราะห์ และสงั เคราะห์เนอื้ หามากย่ิงข้นึ

๔. ทำแบบทดสอบหลังเรียนเพื่อวัดความรู้ ความเข้าใจ การคิดวิเคราะห์ และ
สงั เคราะหเ์ น้ือหาอีกคร้งั หน่งึ

๕. นกั เรยี นตอ้ งไม่ดูเฉลยกอ่ น เน้นคุณธรรม ความซื่อสตั ย์ของนกั เรยี น

1

มาตรฐานการเรยี นรู้/ตัวช้ีวดั

มาตรฐานการเรยี นรู้
ศ ๓.๑ เขา้ ใจ และแสดงออกทางนาฏศลิ ป์อยา่ งสรา้ งสรรค์ วิเคราะห์ วพิ ากษ์

วจิ ารณค์ ุณค่านาฏศิลป์ ถ่ายทอดความรสู้ ึก ความคิดอย่างอสิ ระ ชื่นชม และประยุกตใ์ ช้ใน
ชีวติ ประจำวัน
ตวั ช้ีวดั

ศ ๓.๑ ป.๕/๓ แสดงท่านาฏศลิ ป์ โดยเน้นการใช้ภาษาทา่ และนาฏยศัพทใ์ นการสื่อ
ความหมาย และการแสดงออก

จดุ ประสงคก์ ารเรยี นรู้

1. บอกความหมายของนาฏยศพั ท์เบ้อื งตน้ ได้
2. บอกประเภท และบอกชือ่ เรียกท่านาฏยศพั ทต์ ามลักษณะการปฏบิ ตั ิได้
3. ปฏบิ ัตทิ า่ นาฏยศพั ทไ์ ดถ้ กู ต้อง สวยงาม
4. ชน่ื ชม เหน็ คุณคา่ และบอกประโยชน์ของการเรยี นนาฏยศพั ท์

สาระการเรยี นรู้

๑. ความหมายของนาฏยศัพท์
๒. ประเภทของนาฏยศพั ท์
๓. การปฏิบัตินาฏยศพั ท์ จีบหงาย จบี คว่ำ จีบหลงั จีบปรกข้าง จบี ปรกหน้า

จบี ลอ่ แก้ว ต้งั วงบน วงกลาง วงล่าง วงบวั บาน ก้าวหนา้ ก้าวข้าง ประเท้า ยกเทา้
จรดเท้า กระท้งุ เทา้ กระดกหลัง กระดกเส้ียว

2

ผังความคิด
นาฏยศัพทเ์ บื้องต้น

ความหมาย
ของนาฏยศพั ท์

ประเภทของ
นาฏยศัพท์

การปฏิบัตินาฏยศัพท์ จีบหงาย จีบคว่ำ จบี หลัง
จีบปรกข้าง จีบปรกหน้า จีบล่อแกว้ ตั้งวงบน วงกลาง
วงล่าง วงบัวบาน ก้าวหน้า กา้ วขา้ ง ประเท้า ยกเท้า
จรดเท้า กระทงุ้ เท้า กระดกหลัง กระดกเส้ยี ว

3

แบบทดสอบก่อนเรยี น

เร่ือง นาฏยศัพทเ์ บื้องตน้
กลมุ่ สาระการเรยี นรู้ศลิ ปะ สาระนาฏศลิ ป์ ชนั้ ประถมศึกษาปที ่ี ๕
โรงเรียนบา้ นคหู า สำนกั งานเขตพ้ืนทีก่ ารศึกษาประถมศึกษาสงขลา เขต ๓

คำชแ้ี จง ใหน้ กั เรยี นกาเครื่องหมาย × ทับตัวอกั ษรข้อทถี่ ูกทีส่ ดุ (10 คะแนน)

๑. การฝึกปฏบิ ตั ินาฏยศพั ท์เปน็ ประจำทำให้เกดิ ประโยชนอ์ ยา่ งไร
ก. เป็นท่ีรักใครโ่ ปรดปรานของคณุ ครู
ข. ได้เปน็ ตัวเอกของการเล่นละคร
ค. ทำให้แสดงท่ารำไดส้ วยงามถกู ตอ้ งตามแบบแผน
ง. ไดค้ ะแนนเตม็ ในวิชานาฏศลิ ป์

๒. ศัพท์เฉพาะทใ่ี ชส้ ำหรับนาฏศลิ ป์และเรยี กช่อื ท่ารำมชี ่ือเรยี กว่าอะไร
ก. นาฏยศาสตร์
ข. นาฏยศัพท์
ค. นาฏกรรม
ง. นาฏยลลี า

๓. จากรปู ภาพคือ นาฏยศพั ท์ ข้อใด

ก. ตัง้ วงลา่ ง
ข. ตั้งวงบน
ค. จบี หงาย
ง. จีบปรกขา้ ง

4

๔. นาฏยศัพท์ขอ้ ใดปฏิบตั ิตอ่ เนอื่ งกันจึงจะถกู ต้อง
ก. ยกเท้า ตามด้วย ประเทา้
ข. ประเท้า ตามดว้ ย กระท้งุ เทา้
ค. กระทุง้ เทา้ ตามดว้ ย กระดกเท้า
ง. กระดกเท้า ตามด้วย จรดเท้า

๕. ขอ้ ใดสัมพันธ์กนั
ก. ต้ังวง : เท้า
ข. ลอ่ แกว้ : เทา้
ค. ก้าวขา้ ง : มือ
ง. จีบควำ่ : มือ

๖. การตัง้ วงของตวั พระและตัวนาง ต่างกันทจ่ี ดุ ใด
ก. ตำแหน่งของฝ่ามอื
ข. ตำแหน่งของขอ้ ศอก
ค. ตำแหนง่ ของลำแขน
ง. ตำแหน่งของปลายมอื

๗. ข้อใดคอื นาฏยศพั ทท์ งั้ หมด
ก. จบี รัก
ข. กา้ วเทา้ จีบ
ค. เทา้ ฉาก องอาจ
ง. สูญสนิ้ ก้าวหนา้

๘. จากภาพประกอบดว้ ยท่านาฏยศพั ทใ์ ดบา้ ง

ก. จบี ตง้ั วง กระดกเท้า
ข. จบี ต้ังวง ก้าวเทา้
ค. จบี ต้งั วง ยกเทา้
ง. จีบ ยกเทา้ ประเท้า

5

๙. วธิ ปี ฏิบตั ิการก้าวขา้ งของตวั พระ นำ้ หนักตวั ต้องตกลงท่ใี ด
ก. อยูท่ ่ขี าทกี่ ้าว
ข. อยทู่ ขี่ าขวาถ้าก้าวขาซา้ ย
ค. อยทู่ ีข่ าซา้ ยถ้าก้าวขาขวา
ง. อยู่ตรงกลางระหว่างขาทั้ง ๒ ข้าง

๑๐. จากภาพเป็นลักษณะการต้งั วงในระดบั ใด

ก. ตงั้ วงกลาง
ข. ตงั้ วงบน
ค. ต้งั วงล่าง
ง. ต้ังวงหนา้

6

กระดาษคำตอบ
แบบทดสอบกอ่ นเรียน

ชื่อ_________________สกุล______________ชั้น____เลขท่ี_____

ขอ้ ก ข ค ง
๑.
๒.
๓.
๔.
๕.
๖.
๗.
๘.
๙.
๑๐.

7

เรอ่ื ง นาฏยศัพท์

ศิลปะการแสดงระบำ รำ ฟ้อน โขน ละคร พื้นฐานที่สำคัญของการแสดงอยู่ที่การ
เรียนรู้ลีลาท่ารำ ตามแบบในวงการนาฏศลิ ป์ไทย เรียกว่า “นาฏยศพั ท”์ ทต่ี ้องเรียนรู้การ
ฝึกหัดเคลื่อนไหวส่วนต่าง ๆ ของร่างกาย ซึ่งเป็นท่าทางสง่างาม แสดงออกอย่างมี
ความหมายเฉพาะ และในการแสดงท่าทาง การรำนาฏศิลป์ไทยนั้นจะมีพ้ืนฐานมาจากทา่
คน ท่าธรรมชาติ และนำมาดดั แปลง ปรบั ปรงุ ให้ประณีต งดงามอ่อนชอ้ ยเรียกว่า “ภาษา
ท่ารำทางนาฏศิลป์” ฉะนั้นสิ่งที่เข้ามามีส่วนประกอบเป็นท่ารำ และการแสดงนาฏศิลป์
ไทยที่สำคัญก็คือ เร่อื งของนาฏยศัพท์และภาษาท่ารำทางนาฏศิลป์ เพือ่ ทำใหผ้ ู้แสดงและผู้
ทช่ี มการแสดงเข้าใจในเร่ืองของการแสดงนาฏศิลป์ไทยมากยง่ิ ข้ึน

ความหมายของนาฏยศพั ท์

นาฏยศัพท์ อา่ นวา่ นาด - ตะ - ยะ - สับ
นาฏยศพั ท์ หมายถงึ ศัพทท์ ีใ่ ชใ้ นการแสดงทา่ ทางทางนาฏศิลป์ไทย ศัพท์เฉพาะ
ทางนาฏศลิ ป์ เป็นช่ือของลักษณะทา่ รำของไทย มผี ใู้ ห้ความหมายต่าง ๆ กนั ดงั นี้
รานี ชัยสงคราม (๒๕๔๔: ๖๙) กล่าวว่า นาฏยศพั ท์ หมายถึง ศัพท์ทีบ่ ัญญัติขึ้นไว้ใน
การฟอ้ นรำ แสดงลักษณะและการเคลอื่ นไหวของรา่ งกายที่สมั พนั ธก์ ันอยา่ งตอ่ เนือ่ ง
เรณู โกศนิ านนท์ (๒๕๔๖: ๑) กลา่ วา่ “นาฏยศัพท”์ หมายถึง ศัพท์เฉพาะในทาง
นาฏศลิ ป์เป็นช่อื ลักษณะทา่ รำของไทย
อมรา กล่ำเจริญ (๒๕๓๕: ๑๐๗ ) กล่าวว่า นาฏยศัพท์ หมายถึง ศัพท์เฉพาะในทาง
นาฏศลิ ป์เป็นศพั ทท์ ี่ใชใ้ นการแสดงท่าท่างและเป็นชือ่ ของลกั ษณะท่ารำของไทย นาฏยศัพท์ที่
ใช้เกี่ยวกับท่ารำไทยนั้นมีมาก ถ้าแยกตามลักษณะของการใช้จะแบ่งออกเป็น ๓ หมวด คือ
นามศพั ท์ กริ ยิ าศพั ทแ์ ละนาฏยศัพทเ์ บ็ดเตลด็

8

ประเภทของนาฏยศพั ท์

๑. นามศพั ท์ หมายถงึ ศัพทท์ ใ่ี ช้เรยี กชื่อทา่ รำ หรือชือ่ ท่าท่บี อกกิรยิ าการกระทำ
ของผ้นู น้ั เช่น วง จีบ สลดั มอื มว้ นมอื คลายมอื กรายมอื กระทบ กระดก ยกเท้า
กา้ วเทา้ กระทงุ้ จรดเท้า ซอยเท้า สะดดุ เทา้ โย้ตวั ยักตัว

๒. กิริยาศัพท์ หมายถงึ ศพั ทท์ ี่ใช้เรียกในการปฏบิ ัตบิ อกอาการกิริยา เปน็ การ
เรยี กท่ารำ ทจี่ ะทำใหร้ ำไดง้ ดงาม เชน่ ทรงตัว ลดวง ส่งมอื กดไหล่ กดคาง เปดิ
ส้น หักขอ้ เป็นตน้

๓. นาฏยศัพท์เบด็ เตลด็ หมายถงึ ศัพทต์ ่าง ๆ ที่ใช้เรยี กในภาษานาฏศลิ ป์
นอกเหนือไปจากนามศพั ทแ์ ละกิริยาศพั ท์ เชน่ จีบยาว จีบสั้น ลกั คอ เดินมือ เป็นต้น

9

นาฏยศัพท์เบือ้ งตน้

การฝึกปฏบิ ัตินาฏยศพั ทจ์ ะแบ่งผู้เรยี นเปน็ ๒ กล่มุ คือ ตวั พระ และ ตวั นาง
๑. จีบ คอื การใช้น้วิ หวั แม่มือจรดขอ้ สดุ ทา้ ยของปลายนวิ้ ช้ี ส่วนน้วิ กลาง
น้ิวนาง นว้ิ ก้อย เหยียดตึง หักขอ้ มอื เขา้ หาลำแขน จีบมีหลายลกั ษณะ ดงั นี้

ตวั นาง ตัวพระ

ภาพท่ี 1 จีบหงาย

ทา่ ที่ 1 จีบหงาย จบี ทีเ่ ปน็ ลกั ษณะของการหงายขอ้ มือขึน้ หกั ขอ้ มือ
เขา้ หาลำแขนให้ปลายน้วิ ชข้ี นึ้ ด้านบน

# ตัวนาง 10
ตวั พระ

ภาพที่ ๒ จบี ควำ่

ทา่ ที่ 2 จบี ควำ่ คอื จีบทเ่ี ป็นลักษณะของการควำ่ มอื ลง หกั ขอ้ มอื ลง
ปลายนิว้ ชี้ลงลา่ ง

11
ตวั นาง ตวั พระ

ภาพที่ 3 จีบหลัง

ท่าที่ 3 จีบหลัง คอื ลักษณะของการสง่ ลำแขนเหยยี ดตึงไปดา้ นหลงั
ใหม้ อื หา่ งจากลำตวั พอสมควร หงายฝา่ มอื ขึ้นหกั ข้อมือเข้าหาทอ่ นแขน
ดา้ นใน

12
ตวั พระ ตัวพระ

ภาพที่ 4 จบี ปรกหนา้

ท่าที่ 4 การจบี ปรกหน้า คือ การจบี หงาย แลว้ งอแขนขนึ้ เกือบ
ตัง้ ฉากหนั จบี เข้าหาหน้าผากหรือยกมอื จบี ข้นึ สงู ระดับใบหน้า

13
ตัวนาง ตวั พระ

ภาพที่ 5 จบี ปรกข้าง

ทา่ ที่ 5 จบี ปรกขา้ ง คอื การจีบคลา้ ยจบี ปรกหน้า แตล่ ำแขนจะอย่ดู า้ นข้าง
ยกมือจบี ข้ึนสูงระดบั ศีรษะ

14

ตวั นาง ตัวพระ

ภาพที่ 6 จีบล่อแกว้

ทา่ ที่ 6 จีบลอ่ แก้ว คือ การแบมือเหยียดนว้ิ ให้ตึงทงั้ ๔ นวิ้ แลว้ งอน้วิ กลาง
เขา้ มา ใชน้ ้วิ หวั แมม่ ือทับลงไปบนนวิ้ กลางตรงเลบ็ พอดี แล้วกรดี น้วิ ทเี่ หลือคอื
นิ้วช้ี นว้ิ นาง และนวิ้ ก้อย ให้ตงึ สว่ นนว้ิ กลางกับนว้ิ หัวแมม่ อื นน้ั ตอ้ งมีลกั ษณะ
เปน็ วงกลมแล้วหักข้อมอื

15

๒. ต้งั วง คอื ลักษณะของการเหยียดแขนออกไปในลักษณะโค้งเลก็ นอ้ ย หักขอ้ มอื
เข้าหาลำแขน น้วิ ทง้ั สเี่ รียงชิดติดกนั นว้ิ หวั แมม่ อื หักเข้าฝา่ มอื เล็กนอ้ ย การต้งั วงมหี ลาย
ลกั ษณะ ดงั น้ี

ตวั นาง ตวั พระ

ภาพท่ี 7 วงบน

ท่าท่ี 7 วงบน คอื การยกลำแขนใหส้ งู ทอดลำแขนที่ตง้ั ให้ได้ส่วนโคง้ ทพ่ี อ
งามต้งั ไว้ขา้ งๆ ลำตวั ใหป้ ลายนิ้วมอื สงู เสมอ แงศ่ ีรษะ (พระ) หรอื หางคว้ิ (นาง)

16
ตัวนาง ตัวพระ

ภาพที่ 8 วงกลาง

ทา่ ที่ 8 วงกลาง คอื การยกลำแขนและ ทอดลำแขนท่ตี ง้ั ให้ได้สว่ นโคง้
ท่พี องามต้งั ไวข้ า้ งๆ ลำตัว ปลายนิว้ มอื อยรู่ ะดบั ไหลร่ ะหวา่ งวงบนและวงล่าง

17
ตัวนาง ตวั พระ

ภาพที่ 9 วงลา่ ง

ท่าท่ี 9 วงล่าง คลา้ ยกบั การตง้ั วงบน เอามือท้ังสองขา้ งท่ตี ้งั วงไวม้ าต้งั วงไว้
ข้างล่างระดับ ชายพกหรือหนา้ ทอ้ ง หกั ขอ้ มือและพยายามใหแ้ ขนโคง้ พองาม
อยา่ กางขอ้ ศอกมาก

18

ตัวนาง ตวั พระ

ภาพที่ 10 วงบวั บาน,ทา่ พรมส่หี น้า

ทา่ ที่ 10 วงบวั บาน หรอื ทา่ พรมสหี่ นา้ คอื การต้ังวงโดยการยกลำแขนหัก
ขอ้ ศอกข้นึ ด้านบนเฉยี งค่อนมาข้างหน้าเลก็ น้อย มือแบหงายให้ปลายนิ้วออก
มาด้านขา้ งระดบั ศรี ษะ แลว้ หักขอ้ มอื ลง

19

๓. ก้าวเทา้ คอื การก้าวเทา้ ขา้ งใดข้างหน่งึ ไปข้างหน้า เปดิ สน้ เทา้ หลัง ทิ้งนำ้ หนกั
ตวั ไปด้านหน้า ยอ่ เขา่ เลก็ น้อย การก้าวเท้า มหี ลายลักษณะ ดังนี้

ตวั นาง ตัวพระ

ภาพที่ 11 ทา่ ก้าวหนา้

ทา่ ท่ี 11 ก้าวหนา้ คือ การยกเทา้ ขา้ งหน่งึ วางไปข้างหน้าใหน้ ้ำหนกั ของลำตวั
อย่ทู เ่ี ท้าหนา้ เปิดสน้ เทา้ หลงั

ตวั นาง ยอ่ ตวั เข่าชิดกนั
ตวั พระ ย่อตัว กนั เขา่

20

ตัวนาง ตวั พระ

ภาพที่ 12 ท่าก้าวข้าง

ท่าที่ 12 ก้าวข้าง คือ ถ้าจะก้าวเท้าไปข้างๆ ด้วยเท้าขวา ต้องยกเท้าขวาขึ้น และ
กา้ วเท้าขวาไปข้างๆ ตัว โดยการใช้สน้ เท้าจรดลงไปก่อน แลว้ จึงเหยียบลงไปให้เตม็ เท้า และ
ให้ปลายเท้าชี้เฉียงไปด้านหน้า ส่วนฝ่าเท้านั้นให้วางเป็นเส้นตรงกับหัวแม่เท้าข้างซ้าย
ระยะห่างระหวา่ งส้นเท้าขวากับหัวแม่เท้าซ้ายประมาณ ๑ ฟุต นำ้ หนกั ไปรวมกันอยู่ท่ีปลาย
เข่าขวา เปิดปลายเขา่ และส้นเทา้ ซ้ายเล็กนอ้ ย ตัวนางให้หลบเข่าหลังตามเทา้ ที่กา้ วและไม่
ต้องเปดิ ปลายเข่า ถา้ จะกา้ วขา้ งด้วยเท้าซ้ายใหป้ ฏิบตั ิ เหมือนกับ เทา้ ขวาทกุ ประการ การ
ก้าวเท้าที่ถูกวิธี เวลาย่อลงจะมองเห็นเหลี่ยมได้ทันที ถ้าจะก้าวเท้าไปข้างขวา ต้องยกเท้า
ขวาขึ้น และเวลาที่ก้าวเท้าลงไปนั้นต้อง ใช้ส้นเท้าจรดลงไปก่อน แล้วจึงเหยียบลงไปให้เต็ม
เทา้ แตต่ ้องเบนปลายเท้าน้นั ให้เฉยี งไปทางขวามอื พอสมควร สังเกตดวู า่ ส้นเท้าขวาทกี่ ้าวไป
ข้างหน้านั้น ต้องให้ตรงกับหัวแม่เท้าข้างซ้ายที่อยู่ข้างหลังและให้ห่างประมาณ ๑ ฟุต
นำ้ หนักคงไปรวมกันอยู่ท่ีปลายเขา่ ขวา
ตัวนาง ก้าวเท้าไปด้านข้างให้ส้นเท้าที่ก้าวอยู่เหนือเท้าข้างที่ยืนเล็กน้อยเปิดส้นเท้าและ
หลบเข่า
ตวั พระ กา้ วเท้าไปดา้ นข้างย่อเข่าและกันเข่าออก

21

๔. ประเทา้ คือ การวางเทา้ เหลื่อมกัน เทา้ ใดเทา้ หน่ึงอยู่ขา้ งหนา้
เชิดจมกู เท้าข้ึน ย่อเขา่ พร้อมแตะจมกู เทา้ ลงกบั พนื้

ตวั นาง ตวั พระ

ภาพท่ี 13 ทา่ ประเทา้

ทา่ ท่ี 13 ประเทา้ คอื การยอ่ ตวั ลง แลว้ ถ่ายนำ้ หนักให้มาอยขู่ าขวา
(ประเทา้ ซ้าย) ยอ่ เขา่ ยดื – ยุบ พอยบุ ลงแลว้ กด็ ึงปลายน้ิวเทา้ ทั้ง ๕ นว้ิ ขน้ึ มา
ใหม้ ากที่สุด แลว้ กระดกปลายเทา้ ข้นึ (เชดิ จมกู เทา้ ) โดยการใช้ส้นเทา้ ยนั พืน้ ไว้
แล้วจึงตบเท้าซ้ายลงทพี่ ้ืนเบาๆ และยกขึน้ เวลาตบเท้าลงไปจะตอ้ งใช้จมกู เทา้
อยา่ ใช้ปลายนว้ิ เทา้ การจะยกเทา้ ขึน้ มาน้ัน ต้องยกขึน้ มาในลักษณะกระชากเขา่
ข้ึนมาเล็กนอ้ ย การประเทา้ ขวา กป็ ฏบิ ตั เิ ช่นเดียวกบั เท้าซ้าย การประเท้าน้มี ีความ
สัมพนั ธอ์ ยทู่ ยี่ ดื -ยุบ-ประ-ยก ตอ้ งเป็นจังหวะทต่ี ิดต่อจงึ จะใชไ้ ด้

ตัวนาง หัวเขา่ ชิดกัน ปลายเทา้ ช้ไี ปด้านหนา้
ตัวพระ หัวเข่าแยกออกจากกัน ปลายเทา้ ที่ประเฉยี งออกไปดา้ นข้าง

22

๕. ยกเทา้ คือ ลกั ษณะของการยกเทา้ ขึ้นมาเหนือพนื้ ฝ่าเทา้ ขนานกบั พ้ืน
เชิดปลายเท้าขึ้น ย่อเข่าเลก็ น้อย (ส่วนใหญจ่ ะทำท่านต้ี ่อเนอ่ื งจากการประเทา้ )

ตัวนาง ตวั พระ

ภาพที่ 14 ทา่ ยกเท้า

ท่าที่ 14 ยกเท้า คือ การยกเท้าข้ึนมาเหนือพืน้ ฝ่าเทา้ ขนานกับพนื้
เชดิ ปลายเทา้ ขึ้น ย่อเขา่ เลก็ นอ้ ย

ตวั พระ เริม่ ตน้ โดยวางเทา้ ท้งั สองใหเ้ สมอกนั ถา้ จะยกเทา้ ซ้ายให้ถ่าย
น้ำหนกั ตวั มารวมอยทู่ ข่ี าขวา เบนปลายเท้าซา้ ยไปทางซ้ายมอื ประมาณ ๑
คืบ เมือ่ ย่อลงแล้วยกเทา้ ซ้ายข้ึนไวข้ ้างหน้า พยายามหนบี น่องเข้ามาแล้วแบะ
ปลายเข่าออก ปลายเทา้ ให้ชี้ไปทางซ้ายมอื ตอ้ งใหเ้ หน็ ชอ่ งในระหว่างขาทั้งสอง
ข้าง

ตวั นาง ต้องให้มีชอ่ งนอ้ ยทส่ี ุด แลว้ หกั ขอ้ เทา้ ขึ้นมา การยกเทา้ นจ้ี ะตอ้ ง
อยู่ในลกั ษณะยอ่ จึงจะยนื อยู่

23

๖. จรดเทา้ คอื การแตะพ้นื ด้วยจมกู เทา้ ขา้ งใดข้างหนึ่ง ยกสน้ เท้าขึ้นสว่ นเท้าท่ี
ไม่ไดจ้ รดวางเตม็ เทา้ ยอ่ เข่าท้งั สองข้าง

ตวั นาง ตวั พระ

ภาพที่ 15 ทา่ จรดเทา้

ทา่ ท่ี 15 จรดเทา้ คือ ถา้ จะจรดเท้าดว้ ยเท้าซา้ ย ก้าวเทา้ ขวาลงไป
พรอ้ มกนั นัน้ ต้องยกเทา้ ซ้ายใหส้ ูงขึ้น จากพ้นื ดนิ นิดหน่อย แลว้ ใชจ้ มูกเทา้
วางลงบนพื้น แตส่ ้นเท้าต้องสงู จากพนื้ พอประมาณ การจรด เทา้ น้นี ้ำหนกั
จะต้องไปอยู่ทีข่ าตรงกนั ขา้ ม เชน่ จรดดว้ ยเทา้ ซ้าย น้ำหนกั จะต้องไปอยทู่ ี่
ขาขวา เปน็ ตน้

24

๗. กระทงุ้ เทา้ คอื ลักษณะของการยกเทา้ ทอี่ ยูด่ ้านหลงั แลว้ กระแทกจมกู เทา้ ลง
บนพ้ืนดา้ นหลงั

ตวั นาง ตัวพระ

ภาพที่ 16 ท่ากระทุ้งเท้า

ทา่ ท่ี 16 กระทงุ้ เทา้ คอื ลักษณะของการยกเท้าที่อยู่ด้านหลังแลว้ กระแทก
จมกู เท้าลงบนพ้นื ดา้ นหลัง

ตวั นาง วางเท้าห่างกนั เล็กนอ้ ยยอ่ เขา่ ท้ังสอง
ตัวพระ วางเท้าหา่ งกนั กันเขา่ ออก ยอ่ เขา่ ท้ังสอง

25

๘. กระดกเท้า คอื ลักษณะของการยกเท้าข้นึ ทางด้านหลงั เปน็ การกระทำ
ต่อเนอ่ื งจากการกระทงุ้ เทา้ แลว้ ยกข้ึน โดยสง่ เขา่ ไปด้านหลงั ใหม้ ากทีส่ ดุ ปลายเทา้ ชลี้ ง
การกระดกเท้ามีหลายลกั ษณะ ดงั นี้

๘.๑ กระดกหลงั

ตวั นาง ตัวพระ

ภาพท่ี 17 ทา่ กระดกหลัง

ท่าท่ี 17 กระดกหลัง คือ การยกเทา้ ขน้ึ ทางดา้ นหลงั พยายามให้สน้ เทา้ ติดกบั
ก้นหรือเกอื บติดก้นโดยการสง่ เข่าไปด้านหลังมาก ๆ

พระ กันเข่าออกไปใหก้ วา้ ง
นาง ปฏบิ ตั ิเช่นเดียวกบั ตวั พระแต่หนีบนอ่ งพยายามสง่ ไปขา้ งหลงั

26

๘.๒ กระดกเส้ยี ว
กระดกเส้ยี ว คอื การยกเทา้ คล้ายกระดกหลัง แตย่ กเท้าทีก่ ระดกให้เฉยี งไป

ดา้ นขา้ งลำตัว ซง่ึ ถ้ามองทางดา้ นหน้าจะสามารถเหน็ เทา้ ที่กระดกไดช้ ดั เจน กระดกเส้ยี ว
ทำไดท้ งั้ ยืนกระดกเสย้ี วและนงั่ กระดกเสี้ยว

ตัวนาง ตัวพระ

ตัวนาง ภาพที่ 18 ทา่ ยืนกระดกเส้ียว

ตวั พระ

ภาพที่ 19 ทา่ น่ังกระดกเสี้ยว

27

สรปุ ความรเู้ รือ่ งนาฏยศพั ท์

นาฏยศัพท์ หมายถึง ศัพท์ที่ใช้ในการแสดงท่าทางทางนาฏศิลป์ไทย
ศัพท์เฉพาะทาง นาฏศิลป์ เป็นชื่อของลักษณะท่ารำของไทย ซึ่งเป็นสิ่งจำเป็น
สำหรบั ผฝู้ กึ หดั นาฏศิลปไ์ ทย

นาฏศิลป์ไทยเป็นการแสดงทีไ่ ด้รับการยอมรับวา่ มคี วามออ่ นชอ้ ย สวยงาม
โดยผ่านการฝึกฝนจนเกิดความชำนาญ การเรียนรู้นาฏยศัพท์จึงมีความสำคัญ
และจำเป็นเพราะเป็นพื้นฐานของนาฏศิลป์ไทยที่ต้องอาศัยการฝึกฝนจึงสามารถ

ร่ายรำไดส้ วยงาม

28

นาฏยศัพท์

ความหมาย นาฏยศัพท์ หมายถึง ประเภทของนาฏยศพั ท์
คำทใี่ ชใ้ นการฟ้อนรำ

นา-ฏย หมายถึง ศพั ท์ นามศัพท์ หมายถึง กริ ยิ าศัพท์ หมายถงึ นาฏยศัพท์เบ็ดเตล็ด
การฟอ้ นรำ หมายถึง คำ คำท่เี รยี กชือ่ ทา่ รำ คำท่ีบอกกิรยิ าอาการ หมายถึง คำอ่ืน ๆ
นอกเหนือทก่ี ลา่ ว

นามศพั ทท์ ใี่ ชก้ ับศรี ษะ เชน่ ปฏิบัติไม่ถกู ต้อง
เอียงศีรษะ ลกั คอ
ศัพท์เสรมิ ใชเ้ รยี กเพอ่ื ปรับปรงุ ทา่ รำให้
นามศพั ท์ทใี่ ชก้ บั แขนและมอื ถูกต้องสวยงาม
เช่น จบี วง

นามศัพทท์ ใ่ี ช้กบั ขาและเท้า เชน่ ยกเท้า ศัพท์เสือ่ มใชเ้ รยี กชอ่ื ท่ารำ
กระดกเท้า กา้ วเท้า จรด กระท้งุ ท่ีปฏิบตั ไิ ม่ถกู ตอ้ ง

29

กจิ กรรมท่ี ๑
เร่อื ง นาฏยศัพท์เบ้ืองตน้

คำชีแ้ จง : ใหน้ กั เรยี นแบง่ กลมุ่ แลว้ ตอบคำถามลงในชอ่ งว่างใหส้ มบูรณ์ ถูกตอ้ ง
( ๑๐ คะแนน)

1. ให้นักเรียนอธิบายความหมายของคำว่านาฏยศพั ท์
…………………………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………………………

2. นาฏยศพั ทม์ ีกีป่ ระเภท ใหอ้ ธิบายความแตกตา่ งแต่ละประเภท
…………………………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………………………

3. การฝกึ นาฏยศพั ท์จะตอ้ งแบง่ ผ้รู ำออกเป็นกี่กลุ่ม
…………………………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………………………

4. ให้นกั เรียนอธิบายวิธกี ารจบี แบบนาฏศิลป์ไทยมา ๑ แบบ
…………………………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………………………

5. ใหน้ กั เรยี นบอกความแตกต่างของ นาฏยศัพท์ ศพั ท์เสรมิ และศัพท์เสอ่ื ม วา่ มีลักษณะ
แตกต่างกนั อย่างไร
…………………………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………………………

ช่ือ_________________สกุล______________ชั้น____เลขท่ี_____

30

กิจกรรมท่ี ๒
เร่ือง นาฏยศพั ท์เบ้ืองตน้

คำชแี้ จง : ใหน้ ักเรยี นนำช่อื นาฏยศพั ทเ์ บื้องตน้ ต่อไปน้ี ใส่ใน ให้ตรงกับภาพท่ี
กำหนดให้ ( ๑๐ คะแนน ) จบี ล่อแกว้

วงล่าง วงบน จบี ควำ่ จีบปรกขา้ ง

๑.

๒.

๓.

๔.

๕.

ชอื่ _________________สกุล______________ชัน้ ____เลขที่_____

31

กจิ กรรมที่ ๓
เร่ือง นาฏยศัพทเ์ บ้ืองต้น

คำชแ้ี จง : ใหน้ ักเรียนจับคู่ภาพด้านซ้ายมือและข้อความทางดา้ นขวามอื ทส่ี มั พนั ธ์กัน
ให้ถูกต้อง ( ๑๐ คะแนน )

1.

ประเท้า

2.

กระดกหลงั

3.

ก้าวหน้า

4.

ยกเท้า

5. ก้าวข้าง

ชอื่ _________________สกุล______________ชนั้ ____เลขท่ี_____

32

แบบทดสอบหลังเรยี น

เรอ่ื ง นาฏยศัพท์เบือ้ งตน้
กลุม่ สาระการเรียนรศู้ ิลปะ สาระนาฏศลิ ป์ ชน้ั ประถมศึกษาปที ี่ ๕
โรงเรียนบา้ นคหู า สำนกั งานเขตพืน้ ทกี่ ารศกึ ษาประถมศกึ ษาสงขลา เขต ๓

คำชแี้ จง ให้นักเรยี นกาเครือ่ งหมาย × ทับตวั อกั ษรขอ้ ที่ถูกทีส่ ุด (10 คะแนน)

๑. ข้อใดสัมพันธ์กนั
ก. ต้งั วง : เท้า
ข. ลอ่ แก้ว : เท้า
ค. ก้าวขา้ ง : มือ
ง. จีบควำ่ : มือ

๒. ขอ้ ใดคือนาฏยศพั ท์ท้ังหมด
ก. จบี รกั
ข. ก้าวเทา้ จบี
ค. เท้าฉาก องอาจ
ง. สูญสิน้ ก้าวหน้า

๓. จากภาพประกอบดว้ ยท่านาฏยศพั ท์ใดบา้ ง

ก. จีบ ต้ังวง กระดกเท้า
ข. จบี ต้งั วง ก้าวเทา้
ค. จีบ ตงั้ วง ยกเทา้
ง. จบี ยกเท้า ประเทา้

33

๔. การฝกึ ปฏบิ ตั ินาฏยศพั ท์เปน็ ประจำทำใหเ้ กดิ ประโยชนอ์ ยา่ งไร
ก. เปน็ ที่รักใครโ่ ปรดปรานของคณุ ครู
ข. ไดเ้ ปน็ ตัวเอกของการเล่นละคร
ค. ทำให้แสดงท่ารำได้สวยงามถกู ต้องตามแบบแผน
ง. ไดค้ ะแนนเตม็ ในวิชานาฏศิลป์

๕. การฝึกปฏิบัตินาฏยศพั ทเ์ ป็นประจำทำให้เกดิ ประโยชนอ์ ย่างไร
ก. เปน็ ท่รี กั ใครโ่ ปรดปรานของคณุ ครู
ข. ได้เปน็ ตวั เอกของการเล่นละคร
ค. ทำใหแ้ สดงท่ารำได้สวยงามถกู ต้องตามแบบแผน
ง. ได้คะแนนเต็มในวิชานาฏศลิ ป์

๖. การตง้ั วงของตัวพระและตัวนาง ต่างกันทจี่ ุดใด
ก. ตำแหน่งของฝา่ มือ
ข. ตำแหน่งของข้อศอก
ค. ตำแหน่งของลำแขน
ง. ตำแหนง่ ของปลายมอื

๗. วิธปี ฏิบตั กิ ารก้าวข้างของตัวพระ นำ้ หนักตวั ตอ้ งตกลงทใ่ี ด
ก. อยูท่ ีข่ าท่ีก้าว
ข. อย่ทู ีข่ าขวาถา้ ก้าวขาซ้าย
ค. อยู่ทีข่ าซ้ายถ้าก้าวขาขวา
ง. อย่ตู รงกลางระหว่างขาทั้ง ๒ ขา้ ง

๘. จากรปู ภาพคือ นาฏยศพั ท์ ข้อใด

ก. ตั้งวงล่าง
ข. ตั้งวงบน
ค. จบี หงาย
ง. จีบปรกข้าง

34

๙. ศัพทเ์ ฉพาะท่ีใช้สำหรับนาฏศลิ ปแ์ ละเรียกชื่อทา่ รำมชี ่อื เรยี กวา่ อะไร
ก. นาฏยศาสตร์
ข. นาฏยศัพท์
ค. นาฏกรรม
ง. นาฏยลลี า

๑๐. จากภาพเปน็ ลักษณะการตัง้ วงในระดับใด

ก. ตง้ั วงกลาง
ข. ตง้ั วงบน
ค. ตั้งวงล่าง
ง. ตั้งวงหนา้

35

กระดาษคำตอบ
แบบทดสอบหลงั เรยี น

ช่อื _________________สกลุ ______________ชั้น____เลขที่_____

ขอ้ ก ข ค ง
๑.
๒.
๓.
๔.
๕.
๖.
๗.
๘.
๙.
๑๐.

36

บรรณานุกรม

กระทรวงศึกษาธิการ. (2542). คมู่ อื การพฒั นาหลักสตู รตามความต้องการของท้องถิน่ .
กรุงเทพฯ : โรงพมิ พค์ ุรุสภาลาดพรา้ ว.

_______. (2544). แนวทางการวัดผลและประเมินผลในชนั้ เรียนกล่มุ สาระการเรยี นรู้ศิลปะ.
กรุงเทพฯ : โรงพมิ พ์ครุ ุสภา ลาดพร้าว.

_______. (2545). ผังมโนทัศน์และสาระการเรียนรแู้ กนกลางกลมุ่ สาระการเรยี นรู้ศลิ ปะ.
กรุงเทพฯ : โรงพมิ พ์คุรุสภาลาดพร้าว,

_______. (2551). ตัวช้ีวัดและสาระการเรียนรู้แกนกลาง กลมุ่ สาระการเรียนรู้ ศิลปะ.

ตามหลักสตู รแกนกลางการศกึ ษาขน้ั พน้ื ฐาน พทุ ธศกั ราช 2551. กรุงเทพ ฯ : โรงพมิ พ์
ชมุ นมุ การเกษตรแหง่ ประเทศไทย จำกัด.

_______. (2552). หลกั สตู รแกนกลางการศึกษาขน้ั พื้นฐาน พุทธศักราช 2551. กรุงเทพฯ :
โรงพมิ พ์ชมุ นมุ การเกษตรแหง่ ประเทศไทย จำกดั .

_______. (2544). เทคโนโลยที างการศกึ ษา : สือ่ การเรียนการสอน. กรงุ เทพมหานคร :

โรงพมิ พ์คุรสุ ภาลาดพร้าว.

_______. (2546). ค่มู ือ การจดั การเรียนรู้กลมุ่ สาระการเรยี นรศู้ ิลปะ. กรุงเทพฯ : โรงพมิ พ์
องค์การรับสง่ สนิ ค้าและพสั ดภุ ัณฑ์.

ราณี ชยั สงคราม. นาฏศิลปเ์ บ้ืองต้น. กรงุ เทพฯ : องค์การค้าของครุ ุสภา ; ๒๕๔๔.

เรณู โกศนิ านนท์. นาฏยศพั ทภ์ าษาทา่ นาฏศิลป์ไทย. กรงุ เทพฯ : วฒั นาพานิช, 2546

อมรา กล่ำเจริญ. (2531). สนุ ทรียนาฏศิลป์ไทย. พิมพค์ รั้งท่ี 2. กรงุ เทพฯ :โอ เอล พร้ินติง้ เฮา้ ส์.

_______. (2535). วิธีสอนนาฏศลิ ป์. กรงุ เทพฯ : สำนักพมิ พโ์ อเดยี นสโตร์.

37

ภาคผนวก

38

เฉลยกิจกรรมท่ี ๑
เร่อื ง นาฏยศพั ท์เบื้องตน้

คำชแี้ จง : ใหน้ ักเรยี นแบ่งกล่มุ แลว้ ตอบคำถามลงในช่องว่างใหส้ มบรู ณ์ ถูกต้อง
(๑๐ คะแนน)

๑. ให้นกั เรียนอธบิ ายความหมายของคำว่านาฏยศัพท์
ตอบ นาฏยศพั ท์ หมายถึง ศพั ท์ท่ีใช้ในการแสดงท่าทางทางนาฏศลิ ปไ์ ทย ศัพทเ์ ฉพาะ
ทางนาฏศลิ ป์ เป็นช่ือของลักษณะท่ารำของไทย ซึง่ เปน็ ส่ิงจำเปน็ สำหรบั ผู้ฝึกหัดนาฏศลิ ปไ์ ทย

๒. นาฏยศัพท์มีกป่ี ระเภท ให้อธบิ ายความแตกตา่ งแตล่ ะประเภท
ตอบ ๓ ประเภท
2.1 นามศัพท์ หมายถงึ ศพั ท์ทใี่ ช้เรยี กช่ือท่ารำ หรือช่อื ท่าทบ่ี อกกิรยิ าการกระทำของผ้นู ้นั
2.2 กริ ิยาศัพท์ หมายถงึ ศพั ท์ที่ใช้เรยี กในการปฏบิ ัติบอกอาการกิรยิ า เปน็ การเรยี กท่ารำ
ท่จี ะทำให้รำได้งดงาม
2.3 นาฏยศัพทเ์ บ็ดเตลด็ หมายถึง ศัพทต์ ่าง ๆ ทใี่ ชเ้ รียกในภาษานาฏศิลปน์ อกเหนือ
ไปจากนามศัพท์และกริ ยิ าศพั ท์

๓. การฝึกนาฏยศพั ทจ์ ะต้องแบง่ ผ้รู ำออกเป็นกก่ี ลุ่ม
ตอบ ๒ กลมุ่ คอื พระ นาง

๔. ใหน้ กั เรยี นอธิบายวิธีการจีบแบบนาฏศลิ ป์ไทยมา ๑ ประเภท
ตอบ จบี หงาย คอื การใชน้ ้วิ หวั แมม่ อื จรดขอ้ สดุ ทา้ ยของปลายนิ้วชี้ ส่วนน้วิ กลาง
นิว้ นาง นิว้ ก้อย เหยยี ดตึง หกั ขอ้ มือเข้าหาลำแขน การหงายขอ้ มอื ข้ึน หักข้อมอื เขา้ หาลำ
แขน ใหป้ ลายน้วิ ชี้ข้นึ ด้านบน

๕. ให้นักเรยี นบอกความแตกต่างของ นาฏยศัพท์ ศพั ท์เสรมิ และศพั ท์เสื่อม วา่ มีลักษณะแตกตา่ ง
กันอยา่ งไร
ตอบ ศัพท์เสริม ใชเ้ รียกเพอ่ื ปรับปรงุ ทา่ รำให้ถกู ตอ้ งสวยงามม ศพั ท์เส่ือมใชเ้ รยี กช่ือท่ารำ
ท่ปี ฏบิ ัติไม่ถกู ตอ้ ง

39

เฉลยกจิ กรรมที่ ๒
เรอ่ื ง นาฏยศพั ท์เบ้ืองต้น

คำช้ีแจง : ใหน้ กั เรียนนำชอ่ื นาฏยศพั ท์เบอ้ื งตน้ ตอ่ ไปน้ี ใส่ใน ให้ตรงกับภาพท่ี
กำหนดให้ ( ๑๐ คะแนน ) จีบล่อแก้ว

วงลา่ ง วงบน จบี ควำ่ จบี ปรกขา้ ง

๑.
จีบปรกข้าง

๒. วงบน

๓. วงล่าง

๔. จบี คว่ำ
๕. จบี ลอ่ แก้ว

40

กจิ กรรมท่ี ๓
เรือ่ ง นาฏยศพั ท์เบ้ืองต้น

คำช้แี จง : ให้นักเรยี นจบั คภู่ าพด้านซ้ายมือและขอ้ ความทางดา้ นขวามือทีส่ ัมพันธก์ นั
ใหถ้ กู ตอ้ ง ( ๑๐ คะแนน )

1.

ท่าประเท้า

2.

ท่ากระดกหลงั

3.

ท่าก้าวหน้า

4.

ท่ายกเท้า

5. ท่าก้าวข้าง

41

เฉลยแบบทดสอบก่อนเรียน

ข้อ คำตอบท่ีถูกต้อง
๑. ค.
๒. ข.
๓. ง.
๔. ค.
๕. ง.
๖. ง.
๗. ข.
๘. ข.
๙. ก.
๑๐. ก.

42

เฉลยแบบทดสอบหลังเรยี น

ข้อ คำตอบที่ถกู ต้อง
๑. ค.
๒. ข.
๓. ง.
๔. ค.
๕. ง.
๖. ง.
๗. ข.
๘. ค.
๙. ก.
๑๐. ก.

43

แบบบนั ทกึ คะแนนแบบทดสอบก่อน - หลงั เรยี น
เอกสารประกอบการเรยี น ชุดนาฏศลิ ป์สรา้ งสรรค์
กลุ่มสาระการเรียนรู้ศิลปะ สาระนาฏศิลป์ ชั้นประถมศกึ ษาปที ่ี ๕

เรอ่ื ง นาฏยศพั ท์เบื้องต้น

ที่ ช่อื – สกุล คะแนน คะแนน ระดบั
ก่อนเรยี น หลงั เรียน ความก้าวหน้า
1
2 (๑๐) (๑๐)
3
4
5
6
7
8
9
10
11
12
13
14
15
16
17
18
19
20
21
22
23
24
25

44

แบบบันทึกคะแนนแบบทดสอบกอ่ น - หลงั เรียน(ตอ่ )
เอกสารประกอบการเรยี น ชุดนาฏศลิ ปส์ ร้างสรรค์
กลมุ่ สาระการเรียนรู้ศิลปะ สาระนาฏศลิ ป์ ช้ันประถมศึกษาปที ี่ ๕

เร่ือง นาฏยศัพท์เบอื้ งต้น

คะแนน คะแนน
ท่ี ช่อื – สกุล ก่อนเรียน หลังเรยี น ความก้าวหน้า ระดบั

(๑๐) (๑๐)

26

27

28

29

30
31

32

33

34

35

36
37

38

39

40
รวม

ตารางแสดงใหเ้ หน็ ว่าเรยี น จำนวน...............คน คดิ เปน็ รอ้ ยละ...................
คะแนนหลงั เรยี นเพิม่ ขน้ึ จำนวน...............คน คดิ เปน็ รอ้ ยละ...................
คะแนนหลังเรียนลดลง จำนวน...............คน

*หมายเหตุ ผ่านเกณฑก์ ารประเมินร้อยละ 80 (ต้องไดค้ ะแนน 8 คะแนนขึ้นไป)

ลงช่อื ……………………………………………ผู้ประเมิน
(นางอันทิรา ธรรมชูโต)

ตำแหน่ง ครู วิทยฐานะ ชำนาญการ