วิเคราะห์วรรณคดี เรื่อง อิศรญาณภาษิต (ขม.)

วิเคราะห์วรรณคดี เรื่อง อิศรญาณภาษิต บทที่ 1 บทนำ 1.1 ความเป็นมา และความสำคัญของปัญหา วรรณคดีเรื่องอิศรญาณภาษิต หรือที่เรียกกันว่าเพลงยาวเจ้าอิศรญาณ หรือภาษิตอิศรญาณก็มี ผู้ทรง นิพนธ์คือหม่อมเจ้าอิศรญาณ กวีในสำคัญในรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว หม่อมเจ้าอิศร ญาณเป็นพระโอรสพระเจ้าวรวงศ์เธอ กรมหลวงมหิศวรินทรามเรศ มีพระนามเดิมไม่ปรากฏแต่มีสมนฉายา ผนวชที่ที่วัดบวรนิเวศวิหาร ว่า อิสสรญาโน มีเรื่องเล่ากันว่า ครั้งหนึ่ง ทรงทำอะไรแปลกไป จนมีผู้ตำหนิให้รู้สึก น้อยพระทัย วรรณคดี เรื่อง อิศรญาณภาษิต ซึ้งทรงพระนิพนธ์ขึ้นในเวลาต่อมาจึงแฝงด้วยน้ำเสียงประชด ประชัน แต่ก็มีจุดมุ่งหมายเพื่อสั่งสอนเตือนใจให้ฉุกคิดก่อนที่จะทำสิ่งใด และสอนเกี่ยวกับการปฏิบัติตนต่อ ผู้อื่นในสังคมเพื่อให้อยู่ร่วมกันอย่างมีความสุข คำประพันธ์ในอิศรญาณภาษิตบทหนึ่ง ๆ อาจมีคำสอนหลายเรื่องอยู่ด้วยกันไม่ว่าจะเป็นคำสอนที่ เกี่ยวกับการประพฤติปฏิบัติตามแนวทางที่ผู้ใหญ่ทำมาก่อนแล้ว การอยู่ร่วมกันในสังคมเดียวกันที่ต้องพึ่งพา อาศัยกัน และกัน สอนให้เห็นความสำคัญของปัญญาแต่อย่าอวดรู้ สอนให้รู้จักคิดใคร่ครวญ ไตร่ตรองก่อนจะ พูด หรือทำสิ่งใด ให้รู้จักอดทนลำบาก หมั่นขวนขวายหาความรู้ พิจารณาข้อบกพร่องของตนเองเพื่อจะได้ ปรับปรุงแก้ไข หมั่นพิจารณาใจของตน รู้จักพิจารณาการกระทำของผู้อื่น มีใจหนักแน่นไม่หลงเชื่อคำพูดยุยง โดยง่าย สอนให้ระมัดระวังคำพูด เคารพ และให้ความสำคัญแก่ผู้อาวุโส ทำความดี คำสอนส่วนใหญ่ในอิศร ญาณภาษิตมีเนื้อหาที่ใช้ได้ทุกยุคทุกสมัย แม้สังคมปัจจุบันจะเปลี่ยนไปจากสังคมแต่ก่อนมาก แต่คำสอนเหล่านี้ ก็ยังคงใช้ได้ดีอยู่ นอกจากนั้นคำสอนดังกล่าวยังสะท้อนให้เห็นแนวคิดในสังคมไทยซึ่งถือว่าผู้ใหญ่เป็น “ผู้ที่อาบน้ำร้อน มาก่อน”ย่อมมีประสบการณ์ชีวิตมากกว่าจึงมีหน้าที่สั่งสอนเยาวชนเพื่อให้ดำรงตนเป็นคนดี อยู่ในสังคมได้ อย่างมีความสุข ไม่เบียดเบียนผู้อื่น ไม่ทำตนให้เป็นปัญหาแก่ผู้อื่น และเป็นคนทีมีความนอบน้อมถ้อมตน ไม่โอ้ อวด ตลอดจนเป็นคนที่มีจิตใจหนักแน่น ไม่หลงเชื่อคนง่าย แนวคิดดั่งกล่าวสืบทอดมาช้านานจนนับได้ว่าเป็น ส่วนหนึ่งของวิถีชีวิตไทยที่มีคุณค่าควรแก่การธำรงรักษาไว้ ในอิศรญาณภาษิตยังมีโวหารเปรียบเทียบ เช่น เมื่อจะสอนให้รู้จักประมาณตนมิให้ทำอะไรเกินฐานะ ของตน กวีกล่าวเปรียบว่าจะสร้างสิ่งใดให้สูงก็อย่าสูงเกินกว่าฐานจะรับน้ำหนักไว้ได้ เพราะจำทำให้ล้ม และ เมื่อมีความรู้สูงก็มิให้อวดกล้าสามารถ แต่ให้เป็นคน “คมในฝัก” ต่อเมื่อถึงคราวต้องแสดงภูมิรู้ให้ปรากฏจึงนำ ความรู้นั้นออกมาใช้ เป็นคำสอนที่กล่าวเปรียบเทียบปัญญาเปรียบเหมือนอาวุธที่มีความคมแต่ซ่อนเก็บไว้ในฝัก เมื่อจะนำออกมาให้เห็นความคมนั้น ดังที่กล่าวว่า “สูงอย่าให้สูงกว่าฐานนานไปล้ม จะเรียนคมเรียนเถิดอย่า

เปิดฝัก” เมื่อจะเตือนให้ประเมินกำลังของศัตรูโดยเฉพาะผู้ที่มีอำนาจกว่าก่อนที่เราจะคิดต่อสู้ด้วย กวี เปรียบเทียบกับการล้อเล่นกับงูเห่าซึ่งเป็นสัตว์ที่ดุร้าย และอันตรายมาก ผู้ที่คิดจะล้อเล่นต้องเป็นคนที่ใจกล้า มี ความปราดเปรียวว่องไว ตัดสินใจอย่างเด็ดขาดทันที ต้องควบคุมสถานการณ์ได้ ไม่ให้เพลี่ยงพล้ำ นับได้ว่าอิศร ญาณภาษิตเป็นวรรณคดีที่ทรงคุณค่า สมควรจะศึกษาเพื่อให้เข้าใจวิธีคิด ความเชื่อ และวิถีชีวิตของคนไทย สมัยก่อน 1.2 วัตถุประสงค์ของการวิจัย 1. เพื่อศึกษาเกี่ยวกับบทนำ เรื่อง อิศรญาณภาษิต 2. เพื่อศึกษาคุณค่าด้านเนื้อหา เรื่อง อิศรญาณภาษิต 3. เพื่อศึกษาคุณค่าด้านวรรณศิลป์ เรื่อง อิศรญาณภาษิต 4. เพื่อศึกษาความรู้ที่ได้จากวรรณคดี เรื่อง อิศรญาณภาษิต 5. เพื่อศึกษาข้อคิดนำชีวิตจาก เรื่อง อิศรญาณภาษิต 1.3 ขอบเขตของการวิจัย ศึกษาวรรณคดี เรื่อง อิศรญาณภาษิต จากหนังสือเรียน รายวิชาพื้นฐาน ภาษาไทยวรรณคดีวิจักษ์ ชั้น มัธยมศึกษาปีที่ 3 กลุ่มสาระการเรียนรู้ภาษาไทย ตามหลักสูตรแกนกลางการศึกษาขึ้นพื้นฐาน พุทธศักราช 2551 1.4 กรอบแนวคิดในการวิจัย ศึกษาวรรณคดีไทย เรื่อง อิศรญาณภาษิต ตัวแปรต้น วรรณคดี เรื่อง อิศรญาณภาษิต ตัวแปรตาม บทนำเรื่อง คุณค่าด้านเนื้อหา คุณค่าด้านวรรณศิลป์ ความรู้จากวรรณคดี ข้อคิดนำชีวิต 1.5 วิธีดำเนินการวิจัย 1. ศึกษาวรรณคดี เรื่อง อิศรญาณภาษิต พระนิพนธ์ของหม่อมเจ้าอิศรญาณ 2. ศึกษาบทนำเรื่อง เนื้อหา คุณค่าด้านเนื้อหา คุณค่าด้านวรรณศิลป์ ความรู้จากวรรณคดี ข้อคิดนำ ชีวิต 3. นำเสนอผลการวิจัย สรุป และอภิปรายผลการวิจัย

1.6 ประโยชน์ที่คาดว่าจะได้รับ 1. ได้ความรู้เกี่ยวกับวรรณคดี เรื่อง อิศรญาณภาษิต 2. ได้ความรู้เกี่ยวกับคุณค่าของวรรณคดี 3. ได้ความรู้ และข้อคิดจากการอ่านเพื่อนำไปประยุกต์ใช้ในชีวิตประจำวัน 1.7 นิยามศัพท์เฉพาะ วรรณคดีเป็นคำยืมจากคำบาลีสันสฤต ประกอบขึ้นจากคำว่า “วรรณ” แปลว่า “หนังสือ” และคำว่า “คดี” แปลว่า “เรื่อง” ตามรูปศัพท์ วรรณคดี จึงแปลว่า “เรื่องที่แต่งเป็นหนังสือ” อย่างไรก็ดี ตามที่เข้าใจกัน ทั่วไป คำว่า วรรณคดี มักมีความหมายกว้างออกไป มีความหมายว่า “หนังสือที่แต่งดี” พจนานุกรม ราชบัณฑิตยสถาน ฉบับ ปี 2554 ให้ความหมายไว้ว่า “วรรณกรรมที่ได้รับยกย่องว่าแต่งดี มีคุณค่าเชิง วรรณศิลป์ถึงขนาด” โดยในพจนานุกรมได้ยกตัวอย่างหนังสือที่จัดว่าเป็นวรรณคดีไว้ด้วย เช่น พระราชพิธีสิบ สองเดือน มัทนะพาธา สามก๊ก เสภาเรื่องขุนช้างขุนแผน เสถียรโกเศศ (2518, หน้า 8) ให้ความหมาย ไว้ว่า “วรรณคดี คือความรู้สึกนึกซึ่งถอดออกมาจาก จิตใจให้ปรากฎเป็นรูปหนังสือ มีถ้อยคำเหมาะเจาะเพราะพริ้ง เร้าใจให้ผู้อ่านหรือผู้ฟังเกิดความรู้สึก” วิทย์ ศิวะศริยานนท์ (2514, หน้า 7) ให้ความหมายไว้ว่า “บทประพันธ์ที่เป็นวรรณคดีคือบทประพันธ์ ที่มุ่งให้ความเพลิดเพลินให้เกิดความรู้สึกนึกคิด และอารมณ์ต่าง ๆ ตามผู้เขียนนอกจากนี้ บทประพันธ์ที่เป็น วรรณคดี จะต้องมีรูปศิลปะ (Form) ” ภาษิต หมายถึง ถ้อยคำ หรือข้อความที่กล่าวสืบต่อกันมาช้านานแล้ว มีความหมายเป็นคติ เช่น อิศร ญาณภาษิต มีข้อความว่า “จงฟังหูไว้หูคอยดูไป เชื่อน้ำใจดีกว่าอย่าเชื่อยุ” หมายความว่า อย่าเชื่อคนง่ายเชื่อ น้ำใจคน ดีกว่าเชื่อคำพูดของคน 1.8 เอกสาร และงานวิจัยที่เกี่ยวข้อง หนังสือเรียน รายวิชาพื้นฐาน ภาษาไทย วรรณคดีวิจักษ์ ชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 3 กลุ่มสาระการเรียนรู้ ภาษาไทย ตามหลักสูตรแกนกลางการศึกษาขึ้นพื้นฐาน พุทธศักราช 2551 เรื่อง อิศรญาณภาษิต ในพระนิพนธ์ หม่อมเจ้าอิศรญาณ