46
บทที่ 2 เพลงโคราช
จานวน 40 ชั่วโมง
สาระสาคญั
1. ความหมายของเพลงโคราช หมายถึง เป็นเพลงพ้ืนบา้ นโคราชมีลกั ษณะที่ร้องเป็ นเพลงกอ้ ม
2. หมอเพลงโคราช หมายถึง เป็นบุคคลที่มีความชาํ นาญ ปฎิภาณไหวพริบ ในการ้องเพลง
โตต้ อบ
3. ประวตั ิความเป็นมาของเพลงโคราช ผรู้ ู้และหมอเพลงเล่าใหฟ้ ังวา่ มีนายพรานคนหน่ึงช่ือ
เพชรนอ้ ย ออกไปล่าสัตวใ์ นเขตหนองบุนนาก บา้ หนองบุนนาก อาํ เภอโชคชยั จงั หวดั นครราชสีมา คืนหน่ึงแก
ไปพบลูกสาวพญานาค ข้ึนมาจากหนองน้าํ มานง่ั ร้องเพลงคนเดียว พรานเพชรนอ้ ยไดย้ นิ เสียงจึงแอบเขา้ ไปฟัง
ใกล้ ๆ แกป้ ระทบั ใจในความไพเราะ และเน้ือหาของเพลง จึงจาํ เน้ือและทาํ นองมาร้องใหค้ นอื่นฟังลกั ษณะเพลงที่
ร้องเป็นเพลงกอ้ ม หรือเพลงคูส่ อง
อีกตาํ นานหน่ึงเล่าวา่ ชาวโคราชไดเ้ พลงโคราชมาจากอินเดียโดยพระยาเขม็ เพชรเป็ นผนู้ าํ มาพร้อมๆ กบั
ลิเก และลาํ ตดั โดยใหล้ ิเกอยูก่ รุงเทพฯ ลาํ ตดั อยภู่ าคกลางและเพลงโคราชอยทู่ ี่นครราชสีมา เพลงโคราชระยะแรก
ๆ เป็นแบบเพลงกอ้ ม คนที่เรียนเพลงโคราช จากพระยาเขม็ เพชร ชื่อตาจนั บา้ นสก อยู่ ซุมบา้ นสก ติดกบั สถานี
รถไฟ ชุมทางจิระ
4. เพลงโคราชมีความสาํ คญั ในดา้ นวฒั นธรรมและวถิ ีชีวติ คือ เป็นการบง่ บอกเอกลกั ษณ์ ความ
เช่ือถือความเป็นอยแู่ ละสภาพสงั คมของคนโคราช
5. แหล่งเรียนรู้เพลงโคราช มีอยทู่ ุกหมู่บา้ นของจงั หวดั นครราชสีมา ไดแ้ ก่ ชุมชนวดั หวั สะพาน
ตาํ บลในเมือง อาํ เภอเมือง จงั หวดั นครราชสีมา และ ชุมชนวดั ศาลาลอย ตาํ บลในเมือง อาํ เภอเมือง จงั หวดั
นครราชสีมา
6. ความเป็นไปไดใ้ นการเขา้ สู่อาชีพเพลงโคราช ในเร่ืองการลงทุน อยทู่ ่ีใจชอบไมก่ ารลงทุนนอ้ ย
กวา่ อาชีพอื่น การตลาด มีการนาํ เทปออกจาํ หน่ายตามแผง และการจาํ หน่ายเทปทวั่ ไป
แสดงไดท้ ้งั งานพิธีกรรม เช่น แสดงแกบ้ น งานพธิ ีการ เช่น แสดงตามงานบวช งานบุญ แสดงไดท้ ุกจงั หวดั แต่
นิยมมากคือ จงั หวดั นครราชสีมา จงั หวดั นครสวรรค์ และลพบุรี
7. การตดั สินใจเลือกประกอบอาชีพเพลงโคราช ในเร่ือง ศกั ยภาพของทรัพยากรธรรมชาติใน
พ้ืนท่ี ไดแ้ ก่ การวา่ จา้ งเป็นเงินตามราคาที่กาํ หนด เพลงประเภทน้ีจะเล่นในงานฉลองหรือสมโภชตา่ ง ๆ เช่น งาน
ศพ งานบวชนาค ทอดกฐินงานประจาํ ปี หรือเล่นแกบ้ น ศกั ยภาพของพ้นื ที่ตามลกั ษณะภูมิอากาศ ไดแ้ ก่การ
แสดงจะข้ึนกบั ฤดูกาล เช่น ในการวา่ จา้ งฤดูฝนจะรับงานการแสดงนอ้ ย ศกั ยภาพภูมิประเทศและทาํ เลท่ีต้งั
ไดแ้ ก่ เพลงโคราชที่เล่นเป็ นอาชีพ จะมีการวา่ จา้ งเล่นในงานฉลองหรือสมโภชตา่ ง ๆ เช่น งานศพ งานบวชนาค
ทอดกฐินงานประจาํ ปี หรือเล่นแกบ้ น ที่ไม่ตรงกบั เทศกาลเขา้ พรรษา หรือฤดูฝนท่ีมีการทาํ นา ศกั ยภาพของ
ศิลปะ วฒั นธรรมและวถิ ีชีวติ ไดแ้ ก่ วดั หลายแห่งในชนบทของนครราชสีมา เช่นท่ีอาํ เภอพิมาย และอาํ เภอจกั
ราช เวลาเทศนม์ หาชาติ จะมีการแหล่ประกอบ เพลงแหล่เหล่าน้นั จะตอ้ งมีเพลงโคราชควบอยเู่ สมอ และ เป็น
เพลงของชาวบา้ นท่ีร้องเล่นกนั ในยามวา่ งงานเพื่อความสนุกสนาน เช่น ในงานลงแขก ไถนา หรือเก่ียวขา้ ว หรือ
47
พบปะพดู คุยกนั ในวงสุราชาวบา้ นที่วา่ เพลงได้ จะวา่ เพลงโตต้ อบกนั เพ่อื ความสนุกสนาน ไมม่ ีพิธีรีตรอง ไม่ตอ้ ง
สร้างเวทีหรือ " โรงเพลง " และไม่มีการแต่งกายแบบหมอเพลงอาชีพ และ ศกั ยภาพของทรัพยากรมนุษย์ ไดแ้ ก่
มีใจรัก ตอ้ งการสืบสานการร้องเพลงโคราชไวใ้ หล้ ูกหลาน และเป็นอาชีพสุตจริต รายไดส้ ูงพอเล้ียงตวั และ
ครอบครัวได้
ผลการเรียนรู้ทค่ี าดหวงั
1. บอกความหมายของเพลงโคราชไดแ้ ละหมอเพลงโคราชได้
2. บอกประวตั ิความเป็นมาของเพลงโคราชได้
3. อธิบายและตระหนกั เห็นคุณค่าความสาํ คญั ของเพลงโคราช
4. ระบุแหล่งเรียนรู้ภูมิปัญญาทอ้ งถ่ินและเพลงโคราชได้
5. วเิ คราะห์ความเป็นไปไดใ้ นการเขา้ สู่อาชีพเพลงโคราชได้
6. สามารถตดั สินใจประกอบอาชีพเพลงโคราชได้
48
เพลงโคราช
1. ความหมายของเพลงโคราชและหมอเพลงโคราช
1.1 จากการศึกษาเอกสารท่ีเกี่ยวขอ้ ง
ชื่อผแู้ ต่ง ฯพณฯ สุวจั น์ ลิปตพลั ลภ (2542 : 140) ไดใ้ หค้ วามหมายของเพลงโคราช
ไวว้ า่ ตาํ นานของเพลงโคราชน้นั ผรู้ ู้และหมอเพลงเล่าใหฟ้ ังวา่ มีนายพรานคนหน่ึง ช่ือ เพชรนอ้ ย ออกไปล่า
สตั วใ์ นป่ า เขตหนองบุญนาก อาํ เภอโชคชยั จงั หวดั นครราชสีมา คืนหน่ึงแกไปพบลูกสาวพญานาคข้ึนมาจาก
หนองน้าํ มานงั่ ร้องเพลงคนเดียว พรานเพชรนอ้ ย ไดย้ นิ เสียงจึงแอบเขา้ ไปฟังใกล้ ๆ แกประทบั ใจในความ
ไพเราะและเน้ือหาของเพลง จึงจาํ เน้ือและทาํ นองมาร้องใหค้ นอื่นฟัง ลกั ษณะเพลงที่ร้องเป็นเพลงกอ้ ม หรือ
เพลงคู่สอง
อีกตาํ นานหน่ึงเล่าวา่ ชาวโคราชไดเ้ พลงโคราชมาจากอินเดีย โดยพระยาเขม็ เพชรเป็นผนู้ าํ มา
พร้อม ๆ กบั ลิเก และลาํ ตดั โดยใหล้ ิเกอยกู่ รุงเทพฯ ลาํ ตดั อยภู่ าคกลาง และเพลงโคราชอยทู่ ่ีนครราชสีมา เพลง
โคราชระยะแรก ๆ เป็นแบบเพลงกอ้ ม คนท่ีเรียนรู้เพลงโคราช จากพระยาเขม็ เพชร ช่ือตาจนั บา้ นสก อยู่ "ซุม
บา้ นสก" ติดกบั สถานีรถไฟชุมทางถนนจิระ ตาํ นานท้งั สองถึงแมจ้ ะต่างกนั ในดา้ นกาํ เนิดแต่ตรงกนั อยา่ งหน่ึงที่
กล่าววา่ เพลงโคราชระยะแรกเล่นแบบเพลงกอ้ ม
ก้อม เป็นภาษาโคราชและภาษาอีสาน แปลวา่ ส้ัน เพลงกอ้ มหมายถึง เพลงส้นั ๆ วา่ โตต้ อบกล่าว
ลอย ๆ ท้งั ท่ีมีความหมายลึกซ้ึง หรือไม่มีความหมายเลยก็ไดว้ ฒั นธรรมไทยในปัจจุบนั ถูกแทนท่ีดว้ ยเพลง
สมยั ใหม่ เดก็ และเยาวชนหนั ไปสนใจเพลงสากลมากข้ึนทาํ ใหศ้ ิลปะของไทยอนั งดงามเริ่มจางหายไป แต่หาก
ท่านใดที่มีโอกาสไดม้ ายงั เมืองนครราชสีมาหรือเรียกกนั ติดปากวา่ เมืองโคราช ทา่ นคงจะประจกั ษต์ อ่ สายตาแลว้
วา่ ความคิดท่ีกล่าวในเบ้ืองตน้ ไม่ถูกตอ้ งเสมอไป
การร่ายร่าํ ของชาวชายหญิงเหล่าน้ีนอกจากจะไดย้ นิ เสียงหวั เราะและความเพลิดเพลินของผคู้ นที่
สัญจรผา่ นไปมาจะสามารถสัมผสั ไดแ้ ลว้ เน้ือเพลงยงั แฝงไปดว้ ยคติธรรมในการดาํ เนินชีวติ ท่ีดีงามแมว้ า่ เน้ือ เพลง
บางวรรค บางตอน จะขดั หูเพราะมีคาํ หยาบรวนไปบา้ ง แตน่ ้นั กเ็ ป็ นการบอกถึงการแสดงน้ี น้นั กค็ ือเพลงโคราช
เดก็ และเยาวชนในปัจจุบนั ไดห้ นั ไปสนใจกบั สิ่งท่ีเป็นสากลมากข้ึนจนลืมไปวา่ ไปวา่ ศิลปะและ
วฒั นธรรมในทอ้ งถิ่นตนเองทรงคุณคา่ และงดงามเพียงใด
ชื่อผแู้ ต่ง มนตรี ตราโมท (2497 : 45) ไดใ้ หค้ วามหมายของเพลงโคราช
ไวว้ า่ มีลกั ษณะเช่นเดียวกบั เพลงพ้นื เมืองของทอ้ งถ่ินอ่ืน ๆ คือประกอบดว้ ยลาํ นาํ อนั หมายถึงความส้นั ยาวของ
เสียง ทาํ นองหมายถึงเสียงสูง ๆ ต่าํ ๆ สลบั กนั ไป และจงั หวะคือส่วนแบ่งยอ่ ยท่ีเป็นระยะสม่าํ เสมอ ซ่ึงไดแ้ ก่
มาตรา ซ่ึงส่วนประกอบท้งั สามน้ีเป็นส่วนประกอบสาํ คญั ของเพลงพ้ืนเมืองถา้ ขาดสวนใดส่วนหน่ึงไปจะเรียกวา่
เพลงไม่ได้
ชื่อผแู้ ตง่ วเิ ชียร โตรําพมิ าย (2521 : 140) ไดใ้ หค้ วามหมายของเพลงโคราช
ไวว้ า่ รูปแบบของเพลงโคราชน้นั มีลกั ษณะแปลกไหจากเพลงพ้นื เมืองประเภทอื่น ๆ ตรงที่บงั คบั ท้งั สัมผสั อกั ษร
และสัมผสั สระ คณะของเพลงโคราชไมจ่ าํ กดั แน่นอน แตม่ ีการยดื หยนุ่ ไดต้ ามความเหมาะสมเพลงรุ่นเก่า
49
ชื่อผแู้ ต่ง พระครูโสภิตธรรมประยตุ ( อุดม อุตฺตมปํฺโญ / สงสุระ) ไดใ้ หค้ วามหมายของเพลง
โคราช ไวว้ า่ เพลงโคราช (Phleng Korat or Korat Folksongs) หมายถึง เพลงโคราชท่ีขบั เป็นทาํ นองทอ้ งถิ่น
เฉพาะท่ีเป็นบทเพลง กลอน ซ่ึงประกอบดว้ ยเพลงกอ้ ม เพลงคู่ 2 เพลงคู่ 4 เพลงคู่ 6 เพลงคู่ 8 และเพลงคู่ 12 ท้งั
เพลงรุ่นเก่าและเพลงสมยั ใหม่
.(2555).ความหมายเพลงโคราช//www.koratinfo.com/samapi/koratsong/index.htm ไดใ้ ห้
ความหมายของเพลงโคราช ไวว้ า่ เพลงพ้ืนบา้ นของชาวนครราชสีมามีหลายอยา่ ง เช่น เพลงกล่อมลูกเพลงกลอง
ยาว(เถิดเทิง) เพลงเซิ้งบ้งั ไฟเพลงแห่นางแมว เพลงปี่ แกว้ เพลงหม่งเหมง่ เพลงลากไม้ เพลงเชิด เพลงชา้ เจา้ หงส์
ดงลาํ ไย แตเ่ พลงท่ีเล่นกนั แพร่หลาย และมีอายยุ นื ยาวมาจนถึงปัจจุบนั น้ี คือ เพลงโคราช
จะเห็นไดว้ า่ จากขอ้ มูลความหมายเพลงโคราชของเอกสารที่เก่ียวขอ้ งท้งั 5 เล่ม ดงั กล่าว ที่
กล่าวไว้ สามารถสรุปไดว้ า่ เพลงโคราช เป็นการร้องระหวา่ งชายหญิง คลา้ ยกนั ตรึม และหมอลาํ แต่ไมม่ ี
ดนตรีประกอบ ใชว้ าทศิลป์ เพยี งอยา่ งเดียว และปรบมือเพ่ือกาํ กบั จงั หวะ
1.1.2 จากการสมั ภาษณ์ภูมิปัญญา จาํ นวน 5 คน ไดใ้ หข้ อ้ มูลความหมายของเพลงโคราชไวด้ งั น้ี
กาํ ปั่น บา้ นแท่น (2555) ไดใ้ หข้ อ้ มูลความหมายของเพลงโคราชไวข้ ณะท่ีสมั ภาษณ์ภูมิปัญญา
เรื่อง ความหมายของเพลงโคราช ในวนั ที่ 27 เดือน สิงหาคม พ.ศ. 2555 ณ บา้ นเลขท่ี 334 ถนนจิระ ตาํ บล
ในเมือง อาํ เภอเมืองนครราชสีมา จงั หวดั นครราชสีมา เวลา 13.00 น. ไวว้ า่ “เพลงพ้นื บา้ นโคราชมีลกั ษณะ
เพลงท่ีร้องเป็ นเพลงกอ้ มหรือเพลงคูส่ อง ของชาวนครราชสีมา มีหลายอยา่ ง เช่นเพลงกล่อมลูก เพลงกลองยาว
(เถิดเทิง) เพลงเซิ้งบ้งั ไฟ และเพลงแห่นางแมว ”
กาเหวา่ โชคชยั (2555) ไดใ้ หข้ อ้ มูลความหมายของเพลงโคราชไวข้ ณะท่ีสัมภาษณ์ภูมิ
ปัญญาเรื่อง ความหมายของเพลงโคราช ในวนั ท่ี 27 เดือน สิงหาคม พ.ศ. 2555 ณ บา้ นเลขท่ี 334 ถนนจิระ
ตาํ บลในเมือง อาํ เภอเมืองนครราชสีมา จงั หวดั นครราชสีมา เวลา 13.00 น. ไวว้ า่ “ เป็นเพลงของชาวบา้ นที่
ร้องเล่นกนั ในยามวา่ งงานเพ่ือความสนุกสนาน เช่นในงานลงแขกเก่ียวขา้ ว หรือพบปะพดู คุยกนั ในวงสุรา
ชาวบา้ นที่วา่ เพลงไดจ้ ะวา่ เพลงเพือ่ ความสนุกสนานไมม่ ีพิธีรีตรอง ”
เลาะ บา้ นแท่น (2555) ไดใ้ หข้ อ้ มูลความหมายของเพลงโคราชไวข้ ณะท่ีสัมภาษณ์ภูมิปัญญาเร่ือง
ความหมายของเพลงโคราช ในวนั ท่ี 27 เดือน สิงหาคม พ.ศ. 2555 ณ ลานอนุสาวรียท์ า้ วสุรนารี ถนนราช
ดาํ เนิน ตาํ บลในเมือง อาํ เภอเมืองนครราชสีมา จงั หวดั นครราชสีมา เวลา 16.00น. ไวว้ า่ “เป็นเพลงของ
ชาวบา้ นท่ีร้องเล่นกนั ในยามวา่ งงานเพ่ือความสนุกสนาน เช่นในงานลงแขกเกี่ยวขา้ ว หรือพบปะพดู คุยกนั ในวง
สุรา ชาวบา้ นท่ีวา่ เพลงไดจ้ ะวา่ เพลงเพ่ือความสนุกสนานไม่มีพิธีรีตรอง”
ลาํ ไย หนองมว่ ง (2555) ไดใ้ หข้ อ้ มูลความหมายของเพลงโคราชไวข้ ณะที่สมั ภาษณ์ภูมิปัญญา
เร่ือง ความหมายของเพลงโคราช ในวนั ที่ 27 เดือน สิงหาคม พ.ศ. 2555 ณ ลานอนุสาวรียท์ า้ วสุรนารี ถนน
ราชดาํ เนิน ตาํ บลในเมือง อาํ เภอเมืองนครราชสีมา จงั หวดั นครราชสีมา เวลา 16.00 น.ไวว้ า่ “เป็นเพลงพ้นื บา้ น
เพลงกอ้ มหรือเพลงคู่สอง ของชาวโคราช นิยมเล่นกนั แพร่หลายและมีอายยุ นื ยาวมาจนถึงปัจจุบนั ”
สวา่ ง บา้ นดอนผวา (2555) ไดใ้ หข้ อ้ มูลความหมายของเพลงโคราชไวข้ ณะท่ีสัมภาษณ์ภูมิ
ปัญญาเรื่อง ความหมายของเพลงโคราช ในวนั ที่ 27 เดือน สิงหาคม พ.ศ. 2555 ณ ลานอนุสาวรียท์ า้ วสุรนารี
50
ถนนราชดาํ เนิน ตาํ บลในเมือง อาํ เภอเมืองนครราชสีมา จงั หวดั นครราชสีมา เวลา 16.00 น.ไว้ “เป็นเพลงกอ้ ม
มีหลากหลายรส ท้งั คาํ ส่ังสอน คาํ ด่า กระทบกระเทียบเปรียบเปรย และกล่าวเป็นนยั ถึงเรื่องเพศ บางคนฟังไม่ได้
เพราะเห็นวา่ หยาบโลนเกินไป”
จะเห็นไดว้ า่ จากขอ้ มูลความหมายเพลงโคราชของภูมิปัญญาท้งั 5 คน ดงั กล่าว ท่ีกล่าวไว้ สามารถ
สรุปไดว้ า่
เพลงโคราช หมายถึงเพลงร้องโตต้ อบชายหญิง เป็นเพลงพ้นื บา้ นชนิดหน่ึงชองชาวไทยโคราช
มีรูปแบบเน้ือหา และการเล่นเพลงเป็นเอกลกั ษณ์ อนั สะทอ้ นใหเ้ ห็นโลกทศั น์ คา่ นิยม และวฒั นธรรมบางประการ
ของชาวไทยโคราช
1.2. ความหมายของ หมอเพลงโคราช
1.2.1 จากการศึกษาเอกสารท่ีเกี่ยวขอ้ ง
ช่ือผแู้ ตง่ พระครูโสภิตธรรมประยตุ ( อุดม อุตฺตมปํฺโญ / สงสุระ) ไดใ้ หค้ วามหมายขอ
หมอเพลงโคราชไวว้ า่ หมอเพลงโคราช (The Singers) หมายถึง ผรู้ ้องเพลงโคราช ซ่ึงประกอบดว้ ยฝ่ ายชายและ
ฝ่ ายหญิง เพ่ือขบั ร้องเพลงโคราช และ บทกลอน อนั เกี่ยวกบั เพลงโคราช
ชื่อผแู้ ตง่ ถาวร สุบงกช ไดใ้ หค้ วามหมายของหมอเพลง ไวว้ า่ หมอเพลง หมายถึง ผทู้ ี่มี
ลกั ษณะรูปร่างสง่างาม มีสติปัญญา และเป็ นผทู้ ่ีร่าเริง ชงั พดู กลา้ แสดงออก มีความสามารถเฉพาะตวั ในดา้ นการ
จดั เพลง
.(2555).ความหมายหมอเพลงโคราช www.stjohn.ac.th/Department/internet_rally/rally5_47/IT_cul/
.. ไดใ้ หค้ วามหมายของหมอเพลงโคราชวา่ ชายหญิง ปะทะคารมกนั ในดา้ นสาํ นวนโวหาร สิ่งสาํ คญั ของการร้อง
คือ การดน้ กลอนสด ร้องแกก้ นั ดว้ ยปฏิภาณไหวพริบ ทาํ ใหเ้ กิดความสนุกสนานท้งั สองฝ่ า เป็นเน้ือความของ
เพลงพ้นื เมืองที่นิยมร้องกนั
.(2555).ความหมายหมอเพลงโคราช .www.koratinfo.com/samapi/koratsong/koratsng1.htm
ไดใ้ หค้ วามหมายของหมอเพลงโคราชวา่ ผปู้ ระกอบอาชีพเพลงโคราชที่เล่นเป็นอาชีพ ไดร้ ับการวา่ จา้ งเป็นเงิน
ตามราคาที่กาํ หนดเพลงจะเล่นในงานฉลองหรือสมโภชต่าง ๆ เช่น งานศพ งานบวชนาค ทอดกฐินงานประจาํ ปี
หรือเล่นแกบ้ น
.(2555).ความหมายหมอเพลงโคราช.www.koratinfo.com/samapi/koratsong/index.htm ไดใ้ ห้
ความหมายของหมอเพลงโคราชวา่ เพลงโคราชที่เล่นเป็ นอาชีพ มีการวา่ จา้ งเป็นเงินตามราคาที่กาํ หนด เพลง
ประเภทน้ีจะเล่นในงานฉลองหรือสมโภชตา่ ง ๆ เช่น งานศพ งานบวชนาค ทอดกฐินงานประจาํ ปี หรือเล่นแก้
บน ผปู้ ระกอบอาชีพเพลงโคราชน้ีเรียกวา่ " หมอเพลง" การเล่นจะเล่นเป็นพิธีการ มีเวที การแตง่ กายตามแบบ
ของหมอเพลงและมีการยกครู
จะเห็นไดว้ า่ จากขอ้ มูลความหมายหมอเพลงโคราชของเอกสารที่เก่ียวขอ้ งท้งั 5 เล่ม ดงั กล่าว ที่
กล่าวไว้ สามารถสรุปไดว้ า่ หมอเพลง หมายถึงนกั ร้องเพลงโคราช ในอดีตหมอเพลงรุ่นใหญ่หรือหมอเพลง
อาวโุ ส คือ หมอเพลงอายุ 50 ปี ข้ึนไปจะตอ้ งเป็นผรู้ ู้และมีความสามารถในการเล่นเพลงอยา่ งมาก แตป่ ัจจุบนั
51
นิยมใชเ้ รียกผทู้ ่ีประกอบอาชีพหมอเพลงรุ่นเลก็ คือหมอเพลงท่ีอายุ 50 ปี ลงมาเป็นนกั ร้องเพลงโคราชซ่ึงแบง่ ตาม
อายแุ ละประสบการณ์
1.3. ความหมายของหมอเพลงโคราช จากการสมั ภาษณ์
กาํ ปั่น บา้ นแทน่ (2555) ไดใ้ หข้ อ้ มูลความหมายของหมอเพลงโคราชไวข้ ณะท่ีสัมภาษณ์ภูมิปัญญาเรื่อง
ความหมายของหมอเพลงโคราช ในวนั ที่ 27 เดือน สิงหาคม พ.ศ. 2555 ณ บา้ นเลขที่ 334 ถนน จิระ ตาํ บล
ในเมือง อาํ เภอเมืองนครราชสีมา จงั หวดั นครราชสีมา เวลา 13.00 น. ไวว้ า่ “ผชู้ ายหรือผหู้ ญิงที่มีการฝึกฝนหดั
ร้องกลอน เพลงด่น มีปฏิภาณไหวพริบในการต่อกลอนได้ และสามารถแต่งสดๆตอ่ เหตุการณ์ที่เกิดข้ึน”
กาเหวา่ โชคชยั (2555) ไดใ้ หข้ อ้ มูลความหมายของเพลงโคราชไวข้ ณะที่สมั ภาษณ์ภูมิ
ปัญญาเรื่อง ความหมายของหมอเพลงโคราช ในวนั ที่ 27 เดือน สิงหาคม พ.ศ. 2555 ณ บา้ นเลขท่ี 334 ถนน
จิระ ตาํ บลในเมือง อาํ เภอเมืองนครราชสีมา จงั หวดั นครราชสีมา เวลา 13.00 น. ไวว้ า่ “ เป็นผทู้ ่ีมีใจรัก มี
ความอดทน ขยนั ในการฝึกร้อง และสามารถโตต้ อบกบั คู่ในการร้องเพลงโคราช”
เลาะ บา้ นแท่น (2555) ไดใ้ หข้ อ้ มูลความหมายของหมอเพลงโคราชไวข้ ณะที่สัมภาษณ์ภูมิ
ปัญญาเร่ือง ความหมายของหมอเพลงโคราช ในวนั ที่ 27 เดือน สิงหาคม พ.ศ. 2555 ณ ลานอนุสาวรียท์ า้ วสุร
นารี ถนนราชดาํ เนิน ตาํ บลในเมือง อาํ เภอเมืองนครราชสีมา จงั หวดั นครราชสีมา เวลา 16.00น. ไวว้ า่ “เป็น
ชาวบา้ นท่ีมีใจรักที่ร้องเล่นกนั ในยามวา่ งงานเพื่อความสนุกสนาน เช่นในงานลงแขกเก่ียวขา้ ว หรือพบปะพูดคุย
กนั ในวงสุรา ชาวบา้ นท่ีวา่ เพลงไดจ้ ะวา่ เพลงเพือ่ ความสนุกสนานไมม่ ีพธิ ีรีตรอง ”
ลาํ ไย หนองม่วง (2555) ไดใ้ หข้ อ้ มูลความหมายของหมอเพลงโคราชไวข้ ณะที่สัมภาษณ์ภูมิ
ปัญญาเรื่อง ความหมายของหมอเพลงโคราช ในวนั ท่ี 27 เดือน สิงหาคม พ.ศ. 2555 ณ ลานอนุสาวรียท์ า้ วสุร
นารี ถนนราชดาํ เนิน ตาํ บลในเมือง อาํ เภอเมืองนครราชสีมา จงั หวดั นครราชสีมา เวลา 16.00 น.ไวว้ า่ “ ผทู้ ่ีรัก
ในการร้องเพลงโคราช ร้องกลอน โตต้ อบได้ อดทน ขยนั ร้องกลอน ”
สวา่ ง บา้ นดอนผวา (2555) ไดใ้ หข้ อ้ มูลความหมายของหมอเพลงโคราชไวข้ ณะที่สมั ภาษณ์ภูมิ
ปัญญาเรื่อง ความหมายของหมอเพลงโคราช ในวนั ที่ 27 เดือน สิงหาคม พ.ศ. 2555 ณ ลานอนุสาวรียท์ า้ วสุร
นารี ถนนราชดาํ เนิน ตาํ บลในเมือง อาํ เภอเมืองนครราชสีมา จงั หวดั นครราชสีมา เวลา 16.00 น.ไว้ หมอเพลง
โคราช หมายถึง ผรู้ ้องเพลงโคราช ซ่ึงประกอบดว้ ยฝ่ ายชายและฝ่ ายหญิง เพ่อื ขบั ร้องเพลงโคราช และ บทกลอน
อนั เก่ียวกบั เพลงโคราช
จะเห็นไดว้ า่ จากขอ้ มูลความหมายหมอเพลงโคราชของภูมิปัญญาท้งั 5 คน ดงั กล่าว ท่ีกล่าวไว้
สามารถสรุปไดว้ า่ คนท่ีรู้เพลงโคราช ผทู้ ่ีมีความรู้เรื่องเพลงโคราชหากใครไดม้ าศึกษาเพลงโคราช จะรักอยา่ งจบั
จิตจบั ใจผมู้ ีความรู้ เช่น หมอมวย หมอผี คนไหนอยากรู้เรื่องเพลงโคราช ตอ้ งไปช่วยครูเล้ียงหมู ช่วยทาํ นา 2-3
ปี
1.2 ประวตั ิความเป็นมาของเพลงโคราช
1.2.1 จากการศึกษาเอกสารท่ีเกี่ยวขอ้ ง
ตาํ นานของเพลงโคราชน้นั ผรู้ ู้และหมอเพลงเล่าใหฟ้ ังวา่ มีนายพรานคนหน่ึงชื่อ
52
เพชรนอ้ ย ออกไปล่าสัตวใ์ นป่ า เขตหนองบุญนาก อาํ เภอโชคชยั จงั หวดั นครราชสีมา คืนหน่ึงแกไปพบลูกสาว
พญานาคข้ึนมาจากหนองน้าํ มานง่ั ร้องเพลงคนเดียว พรานเพชรนอ้ ย ไดย้ นิ เสียงจึงแอบเขา้ ไปฟังใกล้ ๆ แก
ประทบั ใจในความไพเราะและเน้ือหาของเพลง จึงจาํ เน้ือและทาํ นองมาร้องให้คนอื่นฟัง ลกั ษณะเพลงท่ีร้องเป็น
เพลงกอ้ ม หรือเพลงคู่สอง (สุวจั น์ ลิปตพลั ลภ. 2542 : 140)
อีกตาํ นานหน่ึงเล่าวา่ ชาวโคราชไดเ้ พลงโคราชมาจากอินเดีย โดยพระยาเขม็ เพชรเป็ นผู้
นาํ มา พร้อม ๆ กบั ลิเก และลาํ ตดั โดยใหล้ ิเกอยกู่ รุงเทพฯ ลาํ ตดั อยภู่ าคกลาง และเพลงโคราชอยทู่ ่ีนครราชสีมา
เพลงโคราชระยะแรก ๆ เป็ นแบบเพลงกอ้ ม คนท่ีเรียนรู้เพลงโคราช จากพระยาเขม็ เพชร ชื่อตาจนั บา้ นสก อยู่
"ซุมบา้ นสก" ติดกบั สถานีรถไฟชุมทางถนนจิระ ตาํ นานท้งั สองถึงแมจ้ ะตา่ งกนั ในดา้ นกาํ เนิดแตต่ รงกนั อยา่ ง
หน่ึงที่กล่าววา่ เพลงโคราชระยะแรกเล่นแบบเพลงกอ้ ม (สุวจั น์ ลิปตพลั ลภ. 2542 : 140)
.(2555).ความหมายประวตั ิเพลงโคราช http://www.geocities.com/koracha130/pako.htm
ไดใ้ หค้ วามหมายของประวตั ิเพลงโคราชวา่ ประวตั ิของเพลงโคราชน้นั มีการเล่าขานกนั มาวา่ มีนายพรานคนหน่ึง
ชื่อ เพชรนอ้ ย ออกไปล่าสตั ว์ ในเขตหนองบุนนาก บา้ นหนองบุนนาก อาํ เภอโชคชยั จงั หวดั นครราชสีมา คืนหน่ึง
แกไปพบลูกสาวพญานาค ข้ึนมาจากหนองน้าํ มานงั่ ร้องเพลงคนเดียว พรานเพชรนอ้ ยไดย้ นิ เสียง จึงแอบเขา้ ไป
ฟังใกล้ ๆ แกประทบั ใจ ในความไพเราะ และเน้ือหาของเพลง จึงจาํ เน้ือและทาํ นองมาร้องใหค้ นอ่ืนฟัง ลกั ษณะ
เพลงท่ีร้องเป็ นเพลงกอ้ ม หรือเพลงคู่สอง
อีก ตาํ นานหน่ึงเล่าวา่ ชาวโคราชไดเ้ พลงโคราชมาจากอินเดีย โดยพระยาเขม็ เพชรเป็ นผนู้ าํ มาพร้อมๆ กบั
ลิเก และลาํ ตดั โดยใหล้ ิเกอยกู่ รุงเทพฯ ลาํ ตดั อยภู่ าคกลาง และเพลงโคราชอยทู่ ี่นครราชสีมา เพลงโคราช
ระยะแรกๆ เป็นแบบเพลงกอ้ ม คนที่เรียนรู้เพลงโคราช จากพระยาเขม็ เพชร ช่ือตาจนั บา้ นสก อยู่ "ซุมบา้ นสก"
ติดกบั สถานีรถไฟชุมทางถนนจิระ
ตาํ นานท้งั สองถึงแมจ้ ะตา่ งกนั ในดา้ นกาํ เนิดแต่ตรงกนั อยา่ งหน่ึงท่ีกล่าววา่ เพลงโคราชระยะแรกเล่นแบบ
เพลงกอ้ ม
กอ้ ม เป็นภาษาโคราชและภาษาอีสาน แปลวา่ ส้ัน เพลงกอ้ มหมายถึง เพลงส้ัน ๆ วา่ โตต้ อบกล่าวลอย ๆ
ท้งั ท่ีมีความหมายลึกซ้ึง หรือไมม่ ีความหมายเลยก็ได้
เพลงโคราชจะเริ่มเล่นต้งั แตเ่ มื่อใด ไมป่ รากฏหลกั ฐานที่แน่ชดั หลกั ฐานจากคาํ บอกเล่าต่อ ๆ กนั มา มี
เพยี งวา่ สมยั ทา้ วสุรนารี ( คุณยา่ โม ) ยงั มีชีวติ อยู่ ( พ.ศ. 2313 ถึง 2395 ) ทา่ นชอบเพลงโคราชมาก เร่ืองราวของ
เพลงโคราชไดป้ รากฏหลดั ฐานชดั เจน คือในปี พ.ศ. 2456 ที่สมเดจ็ พระศรีพชั รินทราบรมราชินีนาถ พระราชชนนี
พนั ปี หลวง เสดจ็ มานครราชสีมาทรงเปิ ดถนนจอมสุรางคย์ าตร์ และเสดจ็ ไปพิมาย ในโอกาสรับเสดจ็ คร้ังน้นั หมอ
เพลงชายรุ่นเก่าชื่อเสียงโด่งดงั มากช่ือนายหรี่ บา้ นสวนขา่ ไดม้ ีโอกาสเล่นเพลงโคราชถวาย เพลงท่ีเล่นใชเ้ พลง
หลกั เช่น กลอนเพลงที่วา่ " ขา้ พเจา้ นายหรี่อยบู่ ุรีโคราชเป็นนกั เลงเพลงหดั บา่ วพระยากาํ แหง ฯ เจา้ คุณเทศา
ท่านต้งั ใหเ้ ป็ นขนุ นาง .....ตาํ แหน่ง "
ความอีกตอนเอย่ ถึงการรับเสด็จวา่
53
" ไดส้ ดบั วา่ จะรับเสด็จเพ่ือเฉลิมพระเดชพระจอมแผน่ ดิน โห่สามลา ฮาสามหลน่ั เสียงสนน่ั ....ธานินทร์ "
( สมเดจ็ พระพนั ปี หลวง ทรงเป็นผบู้ งั คบั การพิเศษประจาํ กรมทหารมา้ นครราชสีมา จนถึง พ.ศ. 2462 เม่ือเสด็จ
นครราชสีมา นายหร่ี สวนขา่ กม็ ีโอกาสเล่นเพลงถวาย ) เพลงโคราชมีโอกาสเล่นถวายหนา้ พระที่นง่ั ในงาน
ชุมนุมลูกเสือคร้ังที่ 1 ในนามการแสดงมหรสพของมณฑลนครราชสีมา เกี่ยวกบั กาํ เนิดของเพลงโคราช มีท้งั ท่ี
เป็นคาํ เล่าและตาํ นานหลกั ฐานจากคาํ บอกเล่าของหมอเพลงอีกจาํ นวนหน่ึงเล่าต่อ ๆ กนั มาวา่ ในสมยั
รัตนโกสินทร์มีสงครามระหวา่ งไทยกบั เขมร เม่ือไทยชนะสงครามเขมรคร้ังไร ชาวบา้ นจะมีการเฉลิมฉลองชยั
ชนะ ดว้ ยการขบั ร้องและร่ายราํ กนั ในหมูส่ กที่เขาเรียกวา่ " ซุมบา้ นสก " ใกล้ ๆ กบั ชุมทางรถไฟ ถนนจิระและเริ่ม
เล่นเพลงโคราชกนั ที่หมูบ่ า้ นน้ี ทา่ ทางการราํ รุกรําถอย และการป้องหู มีผสู้ นั นิษฐานวา่ ประยกุ ตม์ าจากการเล่น
เจรียง ท่ีเป็นเพลงพ้ืนบา้ นของชาวสุรินทร์ผสมผสาน กบั เพลงทรงเคร่ืองของภาคกลาง
ช่ือผแู้ ต่ง ถาวร สุบงกช ไดใ้ หค้ วามหมายของประวตั ิเพลงโคราชไวว้ า่ ประวตั ิของเพลงโคราชน้นั มีการ
เล่าขานกนั มาวา่ มีนายพรานคนหน่ึงชื่อ เพชรนอ้ ย ออกไปล่าสตั ว์ ในเขตหนองบุนนาก บา้ นหนองบุนนาก
อาํ เภอโชคชยั จงั หวดั นครราชสีมา คืนหน่ึงแกไปพบลูกสาวพญานาค ข้ึนมาจากหนองน้าํ มานงั่ ร้องเพลงคนเดียว
พรานเพชรนอ้ ยไดย้ นิ เสียง จึงแอบเขา้ ไปฟังใกล้ ๆ แกประทบั ใจ ในความไพเราะ และเน้ือหาของเพลง จึงจาํ เน้ือ
และทาํ นองมาร้องใหค้ นอื่นฟัง ลกั ษณะเพลงที่ร้องเป็นเพลงกอ้ ม หรือเพลงคู่สอง
อีกตาํ นานหน่ึงเล่าวา่ ชาวโคราชไดเ้ พลงโคราชมาจากอินเดีย โดยพระยาเขม็ เพชรเป็นผูน้ าํ มาพร้อมๆ กบั
ลิเก และลาํ ตดั โดยใหล้ ิเกอยกู่ รุงเทพฯ ลาํ ตดั อยภู่ าคกลาง และเพลงโคราชอยทู่ ี่นครราชสีมา เพลงโคราช
ระยะแรกๆ เป็นแบบเพลงกอ้ ม คนท่ีเรียนรู้เพลงโคราช จากพระยาเขม็ เพชร ช่ือตาจนั บา้ นสก อยู่ "ซุมบา้ นสก"
ติดกบั สถานีรถไฟชุมทางถนนจิระ
ตาํ นานท้งั สองถึงเมจ้ ะต่างกนั ในดา้ นกาํ เนิดแต่ตรงกนั อยา่ งหน่ึงที่กล่าววา่ เพลงโคราชระยะแรกเล่นแบบเพลงกอ้ ม
กอ้ ม เป็นภาษาโคราชและภาษาอีสาน แปลวา่ ส้ัน เพลงกอ้ มหมายถึง เพลงส้นั ๆ วา่ โตต้ อบกล่าวลอย ๆ
ท้งั ที่มีความหมายลึกซ้ึง หรือไมม่ ีความหมายเลยกไ็ ด้ เพลงโคราชจะเริ่มเล่นต้งั แตเ่ ม่ือใด ไมป่ รากฏหลกั ฐานท่ีแน่
ชดั หลกั ฐานจากคาํ บอกเล่าต่อ ๆ กนั มา มีเพียงวา่ สมยั ทา้ วสุรนารี ( คุณยา่ โม ) ยงั มีชีวติ อยู่ ( พ.ศ. 2313 ถึง 2395 )
ทา่ นชอบเพลงโคราชมาก เร่ืองราวของเพลงโคราชไดป้ รากฏหลดั ฐานชดั เจน คือในปี พ.ศ. 2456 ที่สมเด็จพระศรี
พชั รินทราบรมราชินีนาถ พระราชชนนีพนั ปี หลวง เสดจ็ มานครราชสีมาทรงเปิ ดถนนจอมสุรางคย์ าตร์ และเสด็จ
ไปพมิ าย ในโอกาสรับเสด็จคร้ังน้นั หมอเพลงชายรุ่นเก่าช่ือเสียงโด่งดงั มากช่ือนายหรี่ บา้ นสวนข่า ไดม้ ีโอกาส
เล่นเพลงโคราชถวาย เพลงท่ีเล่นใชเ้ พลงหลกั เช่น กลอนเพลงที่วา่
" ขา้ พเจา้ นายหรี่อยบู่ ุรีโคราชเป็นนกั เลงเพลงหดั บา่ วพระยากาํ แหง ฯ เจา้ คุณเทศา ทา่ นต้งั ใหเ้ ป็นขุนนาง .....
ตาํ แหน่ง " ความอีกตอนเอ่ยถึงการรับเสดจ็ วา่ " ไดส้ ดบั วา่ จะรับเสดจ็ เพอ่ื เฉลิมพระเดชพระจอมแผน่ ดิน โห่สาม
ลา ฮาสามหลน่ั เสียงสนน่ั ....ธานินทร์ " ( สมเดจ็ พระพนั ปี หลวง ทรงเป็นผบู้ งั คบั การพเิ ศษประจาํ กรมทหารมา้
นครราชสีมา จนถึง พ.ศ. 2462 เมื่อเสด็จนครราชสีมา นายหร่ี สวนข่า กม็ ีโอกาสเล่นเพลง ถวาย ) เพลงโคราชมี
54
โอกาสเล่นถวายหนา้ พระที่นงั่ ในงานชุมนุมลูกเสือคร้ังท่ี 1 ในนามการแสดงมหรสพของมณฑลนครราชสีมา
เกี่ยวกบั กาํ เนิดของเพลงโคราช มีท้งั ที่เป็นคาํ เล่าและตาํ นานหลกั ฐานจากคาํ บอกเล่าของหมอเพลงอีกจาํ นวนหน่ึง
เล่าต่อ ๆ กนั มาวา่ ในสมยั รัตนโกสินทร์มีสงครามระหวา่ งไทยกบั เขมร เม่ือไทยชนะสงครามเขมรคร้ังไร ชาวบา้ น
จะมีการเฉลิมฉลองชยั ชนะ ดว้ ยการขบั ร้องและร่ายราํ กนั ในหมูส่ กท่ีเขาเรียกวา่ " ซุมบา้ นสก " ใกล้ ๆ กบั ชุมทาง
รถไฟ ถนนจิระและเร่ิมเล่นเพลงโคราชกนั ท่ีหมู่บา้ นน้ี ทา่ ทางการรํารุกรําถอย และการป้องหู มีผสู้ นั นิษฐานวา่
ประยกุ ตม์ าจากการเล่นเจรียง ท่ีเป็นเพลงพ้ืนบา้ นของชาวสุรินทร์ผสมผสาน กบั เพลงทรงเคร่ืองของภาคกลาง
ช่ือผแู้ ต่ง พระครูโสภิตธรรมประยตุ ( อุดม อุตฺตมปํฺโญ / สงสุระ) ไดใ้ หค้ วามหมายของประวตั ิเพลง
โคราชไวว้ า่ ตาํ นานเพลงโคราชสมยั ก่อนน้นั เพลงโคราชเป็นท่ีนิยมมาก เพราะการแสดงมหรสพ ท่ีเป็นหวั ใจ
ของงานฉลองสมโภชใด ๆ ก็ตาม จะมีเพลงโคราชเพยี งอยา่ งเดียว คนฟังเพลงกม็ ีเวลามาก ฟังกนั ต้งั แต่หวั ค่าํ จนรุ่ง
เชา้ เมื่อหมอเพลงเล่นเพลงลา คือ ลาผฟู้ ังลาเจา้ ภาพ และเพ่ือนหมอเพลงดว้ ยกนั จะมีปี่ พาทย์ ฆอ้ ง กลอง บรรเลง
รับ หมอเพลงจะรําตามกนั ไปยงั บา้ นเจา้ ภาพ เจา้ ภาพกน็ าํ เงินคา่ หมอเพลงมาให้ พร้อมท้งั เล้ียงขา้ วปลา อาหาร
และห่อขา้ ว ของกินตา่ ง ๆ ใหเ้ ป็นเสบียง ในการเดินทางกลบั คนฟังจะอยูร่ ่วมฟังงาน จนเสร็จสิ้นกระบวนการ จึง
ทยอยกลบั เช่นกนั เพลงโคราชสมยั ก่อน ไดไ้ ปเล่นหลายจงั หวดั เช่น บุรีรัมย์ เพชรบูรณ์ พิษณุโลกสุรินทร์ ตลอด
จนถึงประเทศกมั พชู า สาํ หรับจงั หวดั ต่าง ๆ ในภาคกลาง กไ็ ปเล่นเป็นคร้ังคราวปัจจุบนั ค่านิยมของผฟู้ ัง
เปลี่ยนแปลงไปมาก แมแ้ ตผ่ ฟู้ ัง ในจงั หวดั นครราชสีมาเอง ก็เส่ือมความนิยมลงมาก บา้ งกเ็ ห็นวา่ เพลงโคราช
เป็นเพลงหยาบคาย และไมน่ ่าสนใจ แมท้ างราชการส่งเสริม ใหน้ าํ ออกแสดง ทางวทิ ยกุ ระจายเสียงแห่งประเทศ
ไทย จงั หวดั นครราชสีมากต็ อ้ งผา่ นการตรวจ อยา่ งรัดกมุ จะใชภ้ าษาตรง ๆ เหมือนสมยั ก่อนไมไ่ ดถ้ ือวา่ ไม่
เหมาะสมในการจดั งานฉลองสมโภชใดๆ มกั จะมีมหรสพอ่ืนๆ เป็นคู่แขง่ มากมาย เช่นภาพยนตร์ มวย เพลงลูกทุง่
ลิเก และราํ วง เพลงโคราชจึง เป็นที่สนใจ สาํ หรับผฟู้ ังรุ่นเก่าท่ีมีอายคุ อ่ นขา้ งสูงแทบท้งั น้นั หมอเพลงโคราช
ไดร้ วมตวั กนั เป็นคณะเพลงโคราช หลายคณะ และเขา้ มาต้งั สาํ นกั งานคณะ อยใู่ นอาํ เภอเมืองเป็นส่วนใหญ่ เพ่อื
ความสะดวก สาํ หรับมาติดต่อ หาเพลงไปเล่น หมอเพลงโคราช ตอ้ งเล่นเพลงประยกุ ต์ ตามใจผฟู้ ัง เช่น เล่นเพลง
หมอลาํ เล่น เพลงลาํ ตดั และเพลงลูกทุ่ง พดู ถึงท่าราํ แตกต่างกนั ไป มีเพลงโคราชของคณะทองสุขกาํ ปัง ท่ี
ประยกุ ต์ เล่นแบบลาํ เพลิน คือนาํ เอาดนตรีสากล เขา้ มาประกอบ แตย่ งั ไม่เป็นที่แพร่หลายนกั การรวมตวั กนั เป็ น
คณะเพลงโคราชปัจจุบนั น้นั นางสองเมือง อินทรกาํ แหง เป็นผรู้ ิเริ่มต้งั ข้ึนเป็ นคนแรก เม่ือปี พ.ศ. ๒๔๙๙ ต้งั อยทู่ ่ี
ถนนสุรนารายณ์และตอ่ มาก็มีคณะต่าง ๆต้งั ข้ึนอีกหลายคณะ ขอ้ ดีคือ ทาํ ใหส้ ะดวก ในการติดต่อจา้ งไปเล่น ขอ้
ไม่ดีคือ เม่ือหมอเพลงอยคู่ ณะเดียวกนั ก็รู้ช้นั เชิงและฝีปากกนั ทาํ ใหฟ้ ัง ไมส่ นุกสนาน มีผพู้ ยายามจะรวมคณะ
เพลงโคราชตา่ งๆ ก่อต้งั เป็นสมาคมเพลงโคราช แต่ยงั ไมไ่ ดร้ ับความร่วมมือจากหมอเพลงเท่าที่ควรจากความเชื่อ
ท่ีวา่ ท่านทา้ วสุรนารี ( คุณหญิงโม หรือ ยา่ โมท่ีชาวบา้ นเรียกท่าน ) ชอบเพลงโคราช ในสมยั ที่ท่านมีชีวติ อยู่ จึงมี
ผหู้ าเพลงโคราชไปเล่นใหท้ า่ นฟัง เป็นการแกบ้ น ณ บริเวณใกล้ ๆ กบั อนุสาวรีย์ ในตอนกลางคืนเป็นประจาํ อาจ
เป็นปัจจยั หน่ึง ท่ีทาํ ใหค้ นรุ่นใหม่ ไดร้ ู้จกั เพลงโคราช และหมอเพลงมีรายไดป้ ระจาํ แต่ก็มีผสู้ นใจไปฟังไม่มาก
นกั พดู ถึงการดาํ เนินชีวติ ของหมอเพลงรุ่นปัจจุบนั ส่วนใหญ่อาชีพทาํ นา และเล่นเพลงเป็นอาชีพรองแต่หมอ
เพลง ที่มีช่ือเสียงเช่น ลอยชาย แพรกระโทก, ลาํ ดวน จกั ราช, ทองสุข กาํ ปัง, นกนอ้ ย วงั ม่วง, รําไพ หวั รถไฟ ตา่ ง
55
กล่าวเป็นเสียงเดียวกนั วา่ การประกอบอาชีพ ของหมอเพลงโคราชยงั ทาํ รายไดด้ ี ยงั เป็นอาชีพที่มน่ั คงอยู่ หมอ
เพลงดงั กล่าวน้ี แมจ้ ะประกอบอาชีพอ่ืนเช่น ทาํ นา ทาํ ไร่ เป็นนกั ธุรกิจ แตอ่ าชีพหลกั คือ เล่นเพลงโคราช๒
ช่ือผแู้ ต่ง วกิ ิพเี ดีย สารานุกรมเสรี ไดใ้ หค้ วามหมายของประวตั ิเพลงโคราชไวว้ า่ เพลงโคราชจะเร่ิมเล่น
ต้งั แต่เม่ือใด ไม่ปรากฏหลกั ฐานที่แน่ชดั หลกั ฐานจากคาํ บอกเล่าตอ่ ๆ กนั มา มีเพียงวา่ สมยั ทา้ ว สุรนารี ( คุณยา่
โม ) ยงั มีชีวติ อยู่ ( พ.ศ. 2313 ถึง 2395 ) ท่านชอบเพลงโคราชมาก เรื่องราวของเพลงโคราชไดป้ รากฏหลดั ฐาน
ชดั เจน คือในปี พ.ศ. 2456 ท่ีสมเดจ็ พระศรีพชั รินทราบรมราชินีนาถ พระราชชนนีพนั ปี หลวง เสดจ็ มา
นครราชสีมาทรงเปิ ดถนนจอมสุรางคย์ าตร์ และเสด็จไปพมิ าย ในโอกาสรับเสด็จคร้ังน้นั หมอเพลงชายรุ่นเก่า
ชื่อเสียงโด่งดงั มากชื่อนายหร่ี บา้ นสวนขา่ ไดม้ ีโอกาสเล่นเพลงโคราชถวาย เพลงท่ีเล่นใชเ้ พลงหลกั เช่น กลอน
เพลงที่วา่ " ขา้ พเจา้ นายหร่ีอยูบ่ ุรีโคราชเป็ นนกั เลงเพลงหดั บา่ วพระยากาํ แหง ฯ เจา้ คุณเทศา ทา่ นต้งั ใหเ้ ป็ นขนุ
นาง .....ตาํ แหน่ง " ความอีกตอนเอย่ ถึงการรับเสดจ็ วา่ " ไดส้ ดบั วา่ จะรับเสด็จเพอื่ เฉลิมพระเดชพระจอมแผน่ ดิน
โห่สามลา ฮาสามหลน่ั เสียงสนน่ั ....ธานินทร์ " ( สมเด็จพระพนั ปี หลวง ทรงเป้นผบู้ งั คบั การพิเศษประจาํ กรม
ทหารมา้ นครราชสีมา จนถึง พ.ศ. 2462 เม่ือเสด็จนครราชสีมา นายหรี่ สวนข่า ก็มีโอกาสเล่นเพลงถวาย ) เพลง
โคราชมีโอกาสเล่นถวายหนา้ พระท่ีนง่ั ในงานชุมนุมลูกเสือคร้ังท่ี 1 ในนามการแสดงมหรสพของมณฑล
นครราชสีมา เกี่ยวกบั กาํ เนิดของเพลงโคราช มีท้งั ท่ีเป็นคาํ เล่าและตาํ นานหลกั ฐานจากคาํ บอกเล่าของหมอเพลง
อีกจาํ นวนหน่ึง เล่าต่อ ๆ กนั มาวา่ ในสมยั รัตนโกสินทร์มีสงครามระหวา่ งไทยกบั เขมร เมื่อไทยชนะสงครามเขมร
คร้ังไร ชาวบา้ นจะมีการเฉลิมฉลองชยั ชนะ ดว้ ยการขบั ร้องและร่ายรํากนั ในหมูส่ กที่เขาเรียกวา่ " ซุมบา้ นสก "
ใกล้ ๆ กบั ชุมทางรถไฟ ถนนจิระและเร่ิมเล่นเพลงโคราชกนั ท่ีหมู่บา้ นน้ี ท่าทางการราํ รุกราํ ถอย และการป้องหู มี
ผสู้ นั นิษฐานวา่ ประยกุ ตม์ าจากการเล่นเจรียง ที่เป็นเพลงพ้ืนบา้ นของชาวสุรินทร์ผสมผสาน กบั เพลงทรงเคร่ือง
ของภาคกลาง
จะเห็นไดว้ า่ จากขอ้ มูลประวตั ิเพลงโคราชของเอกสารที่เกี่ยวขอ้ งท้งั 5 เล่ม ดงั กล่าว ที่กล่าวไว้
สามารถสรุปไดว้ า่ จากตาํ นานของผรู้ ู้และหมอเพลงเล่าวา่ มีนายพรานคนหน่ึงช่ือเพชรนอ้ ย ออกไปล่าสัตวใ์ น
เขตหนองบุนนาก บา้ นหนองบุนนาก อาํ เภอโชคชยั จงั หวดั นครราชสีมา คืนหน่ึงแกไปพบลูกสาวพญานาค
ข้ึนมาจากหนองน้าํ มานงั่ ร้องเพลงคนเดียว พรานเพชรนอ้ ยไดย้ นิ เสียง จึงแอบเขา้ ไปฟังใกลๆ้ แกประทบั ใจ ใน
ความไพเราะและเน้ือหาของเพลง จึงจาํ เน้ือและทาํ นองมาร้องใหค้ นอื่นฟังลกั ษณะเพลงที่ร้องเป็นเพลงกอ้ ม หรือ
เพลงคู่สอง อีกตาํ นานหน่ึงเล่าวา่ ชาวโคราชไดเ้ พลงโคราชมาจากอินเดียโดยพระยาเข็มเพชรเป็ นผนู้ าํ มาพร้อมๆ
กบั ลิเล และลาํ ตดั โดยใหล้ ิเลอยกู่ รุงเทพฯลาํ ตดั อยภู่ าคกลาง และเพลงโคราชอยทู่ ี่นครราชสีมา เพลงโคราช
ระยะแรกๆเป็นแบบเพลงกอ้ ม คนที่เรียนรู้เพลงโคราช จากพระยาเขม็ เพชรชื่อ ตาจนั บา้ นสก อยซู่ ุมบา้ นสก ติด
กบั สถานีรถไฟ ชุมทางถนนจิระ
1.2.2 จากการสมั ภาษณ์ ภูมิปัญญาหมอเพลงโคราช
กาํ ป่ัน บา้ นแทน่ (2555) ไดใ้ หข้ อ้ มูลความหมายของประวตั ิเพลงโคราชไวข้ ณะที่สัมภาษณ์ ภูมิปัญญา
เร่ือง ความหมายของประวตั ิเพลงโคราช ในวนั ท่ี 27 เดือน สิงหาคม พ.ศ. 2555 ณ บา้ นเลขท่ี 336 ถนนจิระ
56
ตาํ บลในเมือง เวลา 13.00 น. ไวว้ า่ “เกิดข้ึนในสมยั สมเด็จพระนารายณ์มหาราชช่วงปลายกรุงศรีอยธุ ยาน้นั ไม่มี
ศึกสงครามประเทศใดเมืองใดไม่มีศึกสงคามศิลปวฒั นธรรมพุง่ ข้ึน สมยั พระนารายณ์จะไดเ้ ห็นนกั กวศี รีปราชญ์
เป็นเจา้ บทเจา้ กลอน สมเดจ็ พระนารายณ์มหารทรงรับสั่งใหพ้ ระยายมราชมาสร้างเมืองโคราช คนโคราชกเ็ ลย
ตอ้ งเป็ นเจา้ บทเจา้ กลอน เหมือนสมยั กรุงศรีอยธุ ยา ของสมเด็จพระนารายณ์มหาราช สมเด็จพระยมราชทรงสัง่
ใหม้ าสร้างเมืองในการน้นั มา ทาํ ไมถึงเกิดเพลงโคราชข้ึน ตามการอา้ งอิงเอาไวใ้ นสมยั พ.ศ.2456 สมเดจ็ พนั ตรี
หลวงในสมยั รัชกาลท่ี 5 พระองคเ์ สด็จมาทรงเปิ ดถนนจอมสุรางคย์ าตร์แลว้ กเ็ สดจ็ ไปเมืองพมิ ายทรงรับสั่งถาม
เจา้ เมืองสมยั น้นั วา่ คนโคราชเวลาเสร็จสิ้นภาระกิจการทาํ ไร,ทาํ นา ยามวา่ งงานมีการละเล่นบนั เทิงใจผอ่ นคลาย
ยามวา่ ง เจา้ เมืองพิมายตรัสทูลวา่ มีเพลงโคราชกอ้ มพะยะ่ คะ่ เพลงโคราชกอ้ มนี่มนั กอ้ มมอยา่ งไร (ทรงตรัสถาม
เจา้ เมือง) ทรงสั่งใหห้ าหมอเพลงโคราชกอ้ มมาแสดงตอ่ หนา้ พระท่ีนงั่ ผทู้ ่ีไดร้ ับเกรียติสูงสุดในชีวติ ช่ือนายหรี่
บา้ นสวนข่า ไดถ้ ูกแตง่ ต้งั จากเจา้ คุณเทสา (เท่ากบั เป็นนายกเทศมนตรีสมยั น้ี)ให้เป็นขุนนางตาํ แหน่งไพรี ท่ีนาย
หร่ีร้องไปน้นั เป็นการร้องแนะนาํ ตนเองต่อหนา้ พระที่นง่ั นายหรี่ไดถ้ ูกบนั ทึกใหเ้ ป็ นหมอเพลงโคราชในพ.ศ.
2456(ในสมยั รัชกาลท่ี5) แต่ผมเช่ือวา่ เพลงโคราชเกิดข้ึนในสมยั สมเด็จพระนารายม์ หาราชเพราะมีนกั กวศี รี
ปราชญเ์ กิดข้ึนมากมายในสมยั น้นั และสมยั มกั จะใชภ้ าษาภาที เป็นกลอนถามไถ่กนั เวลาที่เจอกนั หรือทกั กนั
ถามสารทุกขส์ ุขดิษกนั เช่น แหวนน้ีทา่ นไดแ้ ตใ่ ดไรมา ที่น้ีคนโคราชก็เป็ นเจา้ บทเจา้ กลอนคือกนั ยงั เช่นยายคน
หน่ึงมีหลานถามยาย(ยายคนน้ีชื่อยายยมคนอายมุ ากสมยั ก่อนมกั ไม่ใส่เส้ือ)หลานร้องเป็นเพลงภาษาโคราชวา่ ยาย
ยมนมยา่ นกลา้ ไดห้ วา่ นหรือยงั แลว้ ยายยมก็แกห้ ลานสาววา่ ยายหวา่ นไวข้ า้ งบ่อกาํ ลงั รัดหน่อเท่าหน่ออีนาง สมยั
ตอ่ มาก็มีการละเล่นกนั ในบา้ นต่างๆ ในยามเทศกาลเขา้ พรรษา-ออกพรรษาหลงั จากถวายพระตาหารพระสงฆ์ ก็มี
การโตว้ าทีกนั ในเร่ืองเพลงโคราชจากบา้ นนึงที่มีสติปัญญาในเรื่องเพลงโคราชใหม้ าโชวก์ นั และโตว้ าทีกนั ของแต่
ละบา้ นโคราชมกั จะพดู เป็ นคาํ คูด่ งั เช่น กรุงทง-กรุงเทพ ,ไปนงไปนา-กิ๋นขง่ กินเขา่ ,อยบู่ ่งอยบู่ า้ น,ไดผ้ งไดผ้ วั
,ไดม้ ง-ไดเ้ มีย คาํ เหล่าน้นั แหละเคา้ เอามาประดิษฐเ์ ป็นเพลงโคราชซ้ึงสกั ษณะการสัมผสั มนั แยบยลลึกซ้ึงกวา่ ลาํ
ตดั เพลงอีแซวลาํ ตดั มนั แคเ่ ป็ นการละเล่น และมีหลกั ฐานอา้ งอิงไวแ้ ต่ก็มีคนโบราณเล่าวา่ เพลงโคราชเกิดข้ึนใน
สมยั นึงมีพรานคนนึงช่ือพญาเพชรนอ้ ย ไดเ้ ขา้ ป่ าล่าสัตว์ หลงทางไปถึงแม่น้าํ แห่งหนี่ง ไปเจอลูกสาวพญานาค
กาํ ลงั นงั่ ร้องเพลงกล่อมลูกท่ีชายฝ่ัง(หนอง)พรานพญาเพชรนอ้ ยนน่ั สาํ หรีดแอบฟังเพลงของหญิงสาวน้นั มีคาํ พร่ํา
พรรณาตอ่ วา่ สามีซ่ึงไดเ้ สียกนั จนมีลูกคนหน่ึงก็หนีหายไป บา้ งกลอนก็พรรณนาถึงความหวานชื่น บา้ งกลอนก็
พรรณนาถึงการพลดั พรากจากกนั บางกลอนกส็ าปแช่งหกั กระดูกกนั พรานพญาเพชรนอ้ ยก็พยายามจาํ ไวท้ ุกบท
กลอน แลว้ ก็กลบั มาเมืองโคราชและเล่าใหช้ าวเมืองโคราชฟัง และร้องใหช้ าวโคราชฟัง ก็เลยไดใ้ ชแ้ สดงเพลง
โคราชต้งั แต่น้นั เป็นตน้ มา หนองใหญ่ที่พรานพญาเพชรนอ้ ยไปพบมาน้นั (เป็ นอาํ เภอหนองบุญมากในปัจจุบนั )
อีกตาํ นานหน่ึงพระพญาเขม็ เพชรเป็นคนนาํ ศิลปะเหล่าน้ีมาจากประเทศอินเดียท่ีเผยแพร่จากรังกาทวปี แลว้ นาํ
ศิลปะสาํ เนียงจากรังกาทวปี มาเผยแพร่ในประเทศไทย เช่น ลิเก เอาไวภ้ าคกลาง น้นั และจึงเป็นที่มาของการออก
57
แขกทุกคร้ังที่มีการเล่นลิเก เพลงลาํ ตดั เพลงอีแซว กเ็ อาไปจากเพลงโคราช เพราะเพลงโคราชเป็นแม่แบบแต่การ
สัมผสั ของเพลงอีแซว,ลาํ ตดั ไดล้ ึกซ่ึงเทา่ เพลงโคราชเพราะเป็นการสัมผสั ที่ง่ายเกินไป(แลว้ กาํ ปั่นกร็ ้องเพลง
โคราชใหฟ้ ัง กาํ ปั่นเล่าวา่ “เพลงโคราชสมยั น้ีเกือบจะสูญสิ้นไปเมื่อปี พ.ศ.2539แลว้ ผมจึงลุกข้ึนไปตอ่ ตา้ นอีก
คร้ัง เพราะคนรุ่นใหม่ส่วนมากจะหนั ไปฟังเพลงสตริง-ลูกทุ่งผมเลยเกิดความคิดโดยการใหม้ ีจงั หวะใหม้ นั สนุก
ข้ึนโดยการมีอีเลคโทน มีอยวู่ นั หน่ึงผมนอนไม่หลบั ก็เลยแต่งเพลงคนโคราชตกกระท่อม เพลงโคราชจึงเป็นท่ี
รู้จกั คนทว่ั ไปอีกคร้ังหน่ึง ส่วนลูกศิษยล์ ูกหาของผมกม็ ีสุนารี,ต้กั แตน,คาํ มอสก็นาํ ไปประยกุ ตใ์ ชก้ นั ลูกศิษยม์ ี
หลายประเภทบางคนกน็ าํ ไปใชเ้ ป็นเพลงลูกทุ่ง ลูกศิษยเ์ พลงโคราชก็แยกไปต้งั คณะเอง ผมเองเกือบลม้ เพราะ
เพลงโคราชเริ่มเส่ือมคนรุ่นใหมม่ กั ไม่ชอบฟัง ต้งั แตน่ ้นั มาเพลงโคราชกก็ ลายเป็นเชิงธุรกิจไปโดยปริยาย”
กาเหวา่ โชคชยั (2555) ไดใ้ หข้ อ้ มูลความหมายของประวตั ิเพลงโคราชไวข้ ณะท่ี
สมั ภาษณ์ ภูมิปัญญาเรื่อง ประวตั ิของเพลงโคราช ในวนั ท่ี 27 เดือนสิงหาคม พ.ศ.2555 ณ บา้ นเลขท่ี 336
ถนนจิระ ตาํ บลในเมือง เวลา 13.00 น. ไวว้ า่ ”เกิดข้ึนในสมยั สมเดจ็ พระนารายณ์มหาราชช่วงปลายกรุงศรี
อยธุ ยาน้นั ไมม่ ีศึกสงครามประเทศใดเมืองใดไม่มีศึกสงคามศิลปวฒั นธรรมพงุ่ ข้ึน สมยั พระนารายณ์จะไดเ้ ห็นนกั
กวศี รีปราชญเ์ ป็ นเจา้ บทเจา้ กลอน สมเดจ็ พระนารายณ์มหารทรงรับสั่งใหพ้ ระยายมราชมาสร้างเมืองโคราช คน
โคราชกเ็ ลยตอ้ งเป็ นเจา้ บทเจา้ กลอน เหมือนสมยั กรุงศรีอยธุ ยา ของสมเดจ็ พระนารายณ์มหาราช สมเด็จพระยม
ราชทรงส่งั ใหม้ าสร้างเมืองในการน้นั มา ทาํ ไมถึงเกิดเพลงโคราชข้ึน ตามการอา้ งอิงเอาไวใ้ นสมยั พ.ศ.2456
สมเด็จพนั ตรีหลวงในสมยั รัชกาลท่ี 5 พระองคเ์ สด็จมาทรงเปิ ดถนนจอมสุรางคย์ าตร์ แลว้ กเ็ สดจ็ ไปเมืองพิมาย
ทรงรับส่ังถามเจา้ เมืองสมยั น้นั วา่ คนโคราชเวลาเสร็จสิ้นภาระกิจการทาํ ไร,ทาํ นา ยามวา่ งงานมีการละเล่นบนั เทิง
ใจผอ่ นคลายยามวา่ ง เจา้ เมืองพมิ ายตรัสทูลวา่ มีเพลงโคราชกอ้ มพะยะ่ ค่ะ เพลงโคราชกอ้ มน่ีมนั กอ้ มมอยา่ งไร
(ทรงตรัสถามเจา้ เมือง) ทรงส่ังใหห้ าหมอเพลงโคราชกอ้ มมาแสดงตอ่ หนา้ พระท่ีนง่ั ผทู้ ่ีไดร้ ับเกรียติสูงสุดในชีวติ
ชื่อนายหรี่ บา้ นสวนข่าไดถ้ ูกแตง่ ต้งั จากเจา้ คุณเทสา(เท่ากบั เป็นนายกเทศมนตรีสมยั น้ี)ใหเ้ ป็นขนุ นางตาํ แหน่ง
ไพรี ที่นายหรี่ร้องไปน้นั เป็ นการร้องแนะนาํ ตนเองต่อหนา้ พระที่นงั่ นายหร่ีไดถ้ ูกบนั ทึกใหเ้ ป็นหมอเพลงโคราช
ในพ.ศ.2456(ในสมยั รัชกาลที่5) แตผ่ มเชื่อวา่ เพลงโคราชเกิดข้ึนในสมยั สมเด็จพระนารายม์ หาราชเพราะมีนกั กวี
ศรีปราชญเ์ กิดข้ึนมากมายในสมยั น้นั และสมยั มกั จะใชภ้ าษาภาที เป็นกลอนถามไถ่กนั เวลาที่เจอกนั หรือทกั กนั
ถามสารทุกขส์ ุขดิบกนั เช่น แหวนน้ีทา่ นไดแ้ ตใ่ ดไรมา ที่น้ีคนโคราชก็เป็ นเจา้ บทเจา้ กลอนคือกนั ยงั เช่นยายคน
หน่ึงมีหลานถามยาย(ยายคนน้ีชื่อยายยมคนอายมุ ากสมยั ก่อนมกั ไมใ่ ส่เส้ือ)หลานร้องเป็นเพลงภาษาโคราชวา่ ยาย
ยมนมยา่ นกลา้ ไดห้ วา่ นหรือยงั แลว้ ยายยมกแ็ กห้ ลานสาววา่ ยายหวา่ นไวข้ า้ งบอ่ กาํ ลงั รัดหน่อเทา่ หน่ออีนาง สมยั
ตอ่ มากม็ ีการละเล่นกนั ในบา้ นต่างๆ ในยามเทศกาลเขา้ พรรษา-ออกพรรษาหลงั จากถวายพระตาหารพระสงฆ์ ก็มี
การโตว้ าทีกนั ในเรื่องเพลงโคราช จากหมูบ่ า้ นท่ีมีสติปัญญาในเร่ืองเพลงโคราชใหม้ าโชวก์ นั และโตว้ าทีกนั ของ
แต่ละบา้ น”
58
เลาะ บา้ นแทน่ (2555) ไดใ้ หข้ อ้ มูลความหมายของประวตั ิเพลงโคราชไวข้ ณะท่ีสัมภาษณ์ภูมิ
ปัญญาเร่ือง ประวตั ิเพลงโคราช ในวนั ท่ี 27 เดือน สิงหาคม พ.ศ. 2555 ณ ลานอนุสาวรียท์ า้ วสุรนารี ถนน
ราชดาํ เนิน ตาํ บลในเมือง อาํ เภอเมืองนครราชสีมา จงั หวดั นครราชสีมา เวลา 16.00น. ไวว้ า่ ”เพลงโคราช
สมยั ก่อนเป็นกลอนถามไถ่กนั เวลาท่ีเจอกนั หรือทกั กนั ถามสารทุกขส์ ุขดิบกนั เช่น แหวนน้ีทา่ นไดแ้ ตใ่ ดไรมา
ที่น้ีคนโคราชกเ็ ป็ นเจา้ บทเจา้ กลอนคือกนั ยงั เช่นยายคนหน่ึงมีหลานถามยาย(ยายคนน้ีช่ือยายยมคนอายมุ าก
สมยั ก่อนมกั ไม่ใส่เส้ือ)หลานร้องเป็นเพลงภาษาโคราชวา่ ยายยมนมยา่ นกลา้ ไดห้ วา่ นหรือยงั แลว้ ยายยมกแ็ ก้
หลานสาววา่ ยายหวา่ นไวข้ า้ งบ่อกาํ ลงั รัดหน่อเท่าหน่ออีนาง สมยั ตอ่ มากม็ ีการละเล่นกนั ในบา้ นต่างๆ ในยาม
เทศกาลเขา้ พรรษา-ออกพรรษาหลงั จากถวายพระตาหารพระสงฆ์ กม็ ีการโตว้ าทีกนั ในเรื่องเพลงโคราช จาก
หมูบ่ า้ นท่ีมีสติปัญญาในเร่ืองเพลงโคราชใหม้ าโชวก์ นั และโตว้ าทีกนั ของแตล่ ะบา้ น”
ลาํ ไย หนองมว่ ง (2555) ไดใ้ หข้ อ้ มูลความหมายของประวตั ิเพลงโคราชไวข้ ณะท่ีสมั ภาษณ์ภูมิ
ปัญญาเรื่อง ความหมายของประวตั ิเพลงโคราช ในวนั ที่ 27 เดือน สิงหาคม พ.ศ. 2555 ณ ลานอนุสาวรีย์
ทา้ วสุรนารี ถนนราชดาํ เนิน ตาํ บลในเมือง อาํ เภอเมืองนครราชสีมา จงั หวดั นครราชสีมา เวลา 16.00 น.ไวว้ า่
“หลงั จากเสร็จสิ้นสงคราม จะใชเ้ วลาวา่ งมาฝึกเพลงโคราชเน้ือกลอนที่ร้องจะดูจากธรรมชาติของสตั ยเ์ ช่นปลา
ไหนที่เขาหามากจ็ ะนาํ ปลาไหลที่ไดม้ าร้อยเป็ นพวง ปลาไหลกจ็ ะพนั กนั ไปมาตรงน้ีจะเรียกกลอนเพลงโคราชวา่
ปลาไหลพนั พวง เกิดจากการถามไถ่ทุกขส์ ุขกนั มกั จะเป็นกลอนเพราะคนไหนจะเป็นคนเจา้ บทเจา้ กลอน เช่นการ
ถามข่าว การทาํ นา จะร้องวา่ ยายยม นมยาน หวา่ นเข่าหรือยงั เกิดจากการโตว้ าที่กนั ของเพลงโคราชในแต่ละ
หมูบ่ า้ นจะโตก้ นั คาํ ที่โตน้ ้นั มกั จะเป็นคาํ คูเ่ ช่นไดผ้ งไดผ้ วั ไดม้ งไดเ้ มีย มีหลกั ฐานทางประวตั ิศาสตร์อา้ งอิงไดม้ า
จกอินเดีย พระพุทธศาสนาจากรังกาทวปี ลิเก- ภาคกลางออกแขกสาํ เนียงอินเดียเพลงโคราชเป็นแม่แบบสมั ผสั
คาํ เช่น กลอนลงรี ตอ้ งหาคาํ ที่มีสระอีไว้ เพลงโดราชลึงซ้ึงเป็นแม่แบบ มีสัมผสั บงั คบั เกาะกนั เป็นลูกโซ่ เช่น
มณฑา มณฑล มลทิน พอ่ แมพ่ ี่เป็นเพลงโคราชฟังทุกวนั ก็ซึมซบั ตอ้ งมีใจรักใจชอบผทู้ ่ีรักในการร้องเพลงโคราช
ร้องกลอน โตต้ อบได้ อดทน ขยนั ร้องกลอน ”
สวา่ ง บา้ นดอนผวา (2555) ไดใ้ หข้ อ้ มูลความหมายประวตั ิเพลงโคราชไวข้ ณะท่ีสมั ภาษณ์ภูมิ
ปัญญาเร่ือง ความหมายประวตั ิเพลงโคราช ในวนั ที่ 27 เดือน สิงหาคม พ.ศ. 2555 ณ ลานอนุสาวรียท์ า้ วสุร
นารี ถนนราชดาํ เนิน ตาํ บลในเมือง อาํ เภอเมืองนครราชสีมา จงั หวดั นครราชสีมา เวลา 16.00 น.ไว้ “ปี พ.ศ.
2456 ที่สมเดจ็ พระศรีพชั รินทราบรมราชินีนาถ พระราชชนนีพนั ปี หลวง เสด็จมานครราชสีมาทรงเปิ ดถนน
จอมสุรางคย์ าตร์ และเสดจ็ ไปพมิ าย ในโอกาสรับเสด็จคร้ังน้นั หมอเพลงชายรุ่นเก่าชื่อเสียงโด่งดงั มากช่ือนายหรี่
บา้ นสวนข่า ไดม้ ีโอกาสเล่นเพลงโคราชถวาย เพลงท่ีเล่นใชเ้ พลงหลกั สมเดจ็ พระพนั ปี หลวง ทรงเป้นผบู้ งั คบั
การพิเศษประจาํ กรมทหารมา้ นครราชสีมา จนถึง พ.ศ. 2462 เมื่อเสด็จนครราชสีมา นายหร่ี สวนข่า กม็ ีโอกาสเล่น
เพลงถวาย เพลงโคราชมีโอกาสเล่นถวายหนา้ พระที่นง่ั ในงาน”
59
จะเห็นไดว้ า่ จากขอ้ มูลความหมายหมอเพลงโคราชของภูมิปัญญาท้งั 5 คน ดงั กล่าว ที่กล่าวไว้
สามารถสรุปไดว้ า่ ประวตั ิของเพลงโคราชน้นั มีการเล่าขานกนั มาวา่ มีนายพรานคนหน่ึงช่ือ เพชรนอ้ ย ออกไป
ล่าสตั ว์ ในเขตหนองบุนนาก บา้ นหนองบุนนาก อาํ เภอโชคชยั จงั หวดั นครราชสีมา คืนหน่ึงแกไปพบลูกสาว
พญานาค ข้ึนมาจากหนองน้าํ มานงั่ ร้องเพลงคนเดียว พรานเพชรนอ้ ยไดย้ นิ เสียง จึงแอบเขา้ ไปฟังใกล้ ๆ แก
ประทบั ใจ ในความไพเราะ และเน้ือหาของเพลง จึงจาํ เน้ือและทาํ นองมาร้องใหค้ นอ่ืนฟัง ลกั ษณะเพลงท่ีร้องเป็น
เพลงกอ้ ม หรือเพลงคู่สอง อีกตาํ นานหน่ึงเล่าวา่ ชาวโคราชไดเ้ พลงโคราชมาจากอินเดีย โดยพระยาเขม็ เพชรเป็ น
ผนู้ าํ มาพร้อมๆ กบั ลิเก และลาํ ตดั โดยใหล้ ิเกอยกู่ รุงเทพฯ ลาํ ตดั อยภู่ าคกลาง และเพลงโคราชอยทู่ ่ีนครราชสีมา
เพลงโคราชระยะแรกๆ เป็นแบบเพลงกอ้ ม คนท่ีเรียนรู้เพลงโคราช จากพระยาเขม็ เพชร ช่ือตาจนั บา้ นสก อยู่ "ซุม
บา้ นสก" ติดกบั สถานีรถไฟชุมทางถนนจิระ
เพลงโคราชจะเร่ิมเล่นต้งั แต่เม่ือใด ไมป่ รากฏหลกั ฐานที่แน่ชดั หลกั ฐานจากคาํ บอกเล่าตอ่ ๆ กนั มา มี
เพยี งวา่ สมยั ทา้ วสุรนารี ( คุณยา่ โม ) ยงั มีชีวติ อยู่ ( พ.ศ. 2313 ถึง 2395 ) ทา่ นชอบเพลงโคราชมาก เรื่องราวของ
เพลงโคราชไดป้ รากฏหลดั ฐานชดั เจน คือในปี พ.ศ. 2456 ท่ีสมเดจ็ พระศรีพชั รินทราบรมราชินีนาถ พระราชชนนี
พนั ปี หลวง เสดจ็ มานครราชสีมาทรงเปิ ดถนนจอมสุรางคย์ าตร์ และเสด็จไปพมิ าย ในโอกาสรับเสด็จคร้ังน้นั หมอ
เพลงชายรุ่นเก่าชื่อเสียงโด่งดงั มากช่ือนายหรี่ บา้ นสวนข่า ไดม้ ีโอกาสเล่นเพลงโคราชถวาย เพลงที่เล่นใชเ้ พลง
หลกั เช่น กลอนเพลงที่วา่ " ขา้ พเจา้ นายหร่ีอยบู่ ุรีโคราชเป็นนกั เลงเพลงหดั บา่ วพระยากาํ แหง ฯ เจา้ คุณเทศา ทา่ น
ต้งั ใหเ้ ป็นขุนนาง .....ตาํ แหน่ง " ความอีกตอนเอย่ ถึงการรับเสด็จวา่
" ไดส้ ดบั วา่ จะรับเสด็จเพ่ือเฉลิมพระเดชพระจอมแผน่ ดิน โห่สามลา ฮาสามหลน่ั เสียงสนน่ั ....ธานินทร์ "
( สมเด็จพระพนั ปี หลวง ทรงเป็นผบู้ งั คบั การพิเศษประจาํ กรมทหารมา้ นครราชสีมา จนถึง พ.ศ. 2462 เมื่อเสด็จ
นครราชสีมา นายหร่ี สวนขา่ ก็มีโอกาสเล่นเพลงถวาย ) เพลงโคราชมีโอกาสเล่นถวายหนา้ พระท่ีนง่ั ในงาน
ชุมนุมลูกเสือคร้ังท่ี 1 ในนามการแสดงมหรสพของมณฑลนครราชสีมา เกี่ยวกบั กาํ เนิดของเพลงโคราช มีท้งั ที่
เป็นคาํ เล่าและตาํ นานหลกั ฐานจากคาํ บอกเล่าของหมอเพลงอีกจาํ นวนหน่ึงเล่าต่อ ๆ กนั มาวา่ ในสมยั
รัตนโกสินทร์มีสงครามระหวา่ งไทยกบั เขมร เม่ือไทยชนะสงครามเขมรคร้ังไร ชาวบา้ นจะมีการเฉลิมฉลองชยั
ชนะ ดว้ ยการขบั ร้องและร่ายราํ กนั ในหมู่สกท่ีเขาเรียกวา่ " ซุมบา้ นสก " ใกล้ ๆ กบั ชุมทางรถไฟ ถนนจิระและเร่ิม
เล่นเพลงโคราชกนั ที่หมู่บา้ นน้ี ท่าทางการราํ รุกรําถอย และการป้องหู มีผสู้ ันนิษฐานวา่ ประยกุ ตม์ าจากการเล่น
เจรียง ท่ีเป็นเพลงพ้นื บา้ นของชาวสุรินทร์ผสมผสาน กบั เพลงทรงเคร่ืองของภาคกลาง
1.3 ความสาํ คญั ของเพลงโคราช
1.3.1 จากการศึกษาเอกสารท่ีเกี่ยวขอ้ ง
.(2555).ความหมายความสาํ คญั ของเพลงโคราชwww.koratinfo.com/samapi/koratsong/koratsng1.htm
ไดใ้ หค้ วามหมายของความสําคญั เพลงโคราชวา่ สมยั ก่อนน้นั เพลงโคราชเป็ นท่ีนิยมมาก เพราะการแสดง
มหรสพ ที่เป็นหวั ใจของงานฉลองสมโภชใด ๆ ก็ตาม มีเพลงโคราชเพียงอยา่ งเดียว คนฟังเพลงก็มีเวลามาก ฟัง
60
กนั ต้งั แต่หวั ค่าํ จนรุ่งเชา้ เมื่อหมอเพลงเล่นเพลงลา คือลาผฟู้ ังลาเจา้ ภาพ และเพอ่ื นหมอเพลงดว้ ยกนั จะมีป่ี พาทย์
ฆอ้ ง กลอง บรรเลงรับ หมอเพลงจะราํ ตามกนั ไปยงั บา้ นเจา้ ภาพ เจา้ ภาพก็นาํ เงินค่าหมอเพลงมาให้ พร้อมท้งั เล้ียง
ขา้ วปลา อาหาร และห่อขา้ ว ของกินตา่ ง ๆ ใหเ้ ป็ นเสบียง ในการเดินทางกลบั คนฟังจะอยรู่ ่วมฟังงาน จนเสร็จสิ้น
กระบวนการ จึงทยอยกลบั เช่นกนั เพลงโคราชสมยั ก่อน ไดไ้ ปเล่นหลายจงั หวดั เช่น บุรีรัมย์ เพชรบูรณ์ พิษณุโลก
สุรินทร์ ตลอดจนถึงประเทศกมั พูชา สาํ หรับจงั หวดั ตา่ ง ๆ ในภาคกลาง กไ็ ปเล่นเป็นคร้ังคราว ปัจจุบนั ค่านิยม
ของผฟู้ ัง เปล่ียนแปลงไปมาก แมแ้ ตผ่ ฟู้ ัง ในจงั หวดั นครราชสีมาเอง ก็เสื่อมความนิยมลงมาก บา้ งก็เห็นวา่ เพลง
โคราช เป็นเพลงหยาบคาย และไม่น่าสนใจ แมท้ างราชการส่งเสริม ใหน้ าํ ออกแสดง ทางวทิ ยกุ ระจายเสียงแห่ง
ประเทศไทย จงั หวดั นครราชสีมา กต็ อ้ งผา่ นการตรวจ อยา่ งรัดกมุ จะใชภ้ าษาตรง ๆ เหมือนสมยั ก่อนไมไ่ ดถ้ ือวา่
ไมเ่ หมาะสม ในการจดั งานฉลองสมโภชใดๆ มกั จะมีมหรสพอื่นๆ เป็ นคูแ่ ขง่ มากมาย เช่น ภาพยนตร์ มวย เพลง
ลูกทุ่ง ลิเก และราํ วง เพลงโคราชจึงเป็ นท่ีสนใจ สาํ หรับผฟู้ ังรุ่นเก่าท่ีมีอายคุ อ่ นขา้ งสูงแทบท้งั น้นั หมอเพลง
โคราช ไดร้ วมตวั กนั เป็ นคณะเพลงโคราช หลายคณะ และเขา้ มาต้งั สาํ นกั งานคณะ อยใู่ นอาํ เภอเมืองเป็นส่วน
ใหญ่ เพื่อความสะดวก สาํ หรับมาติดต่อ หาเพลงไปเล่น หมอเพลงโคราช ตอ้ งเล่นเพลงประยกุ ต์ ตามใจผฟู้ ัง เช่น
เล่นเพลงหมอลาํ เล่นเพลงลาํ ตดั และเพลงลูกทุ่ง พูดถึงท่ารําแตกตา่ งกนั ไป มีเพลงโคราชของคณะทองสุข กาํ ปัง
ท่ีประยกุ ต์ เล่นแบบลาํ เพลิน คือนาํ เอาดนตรีสากล เขา้ มาประกอบ แตย่ งั ไม่เป็ นท่ีแพร่หลายนกั การรวมตวั กนั เป็น
คณะเพลงโคราชปัจจุบนั น้นั นางสองเมือง อินทรกาํ แหง เป็นผรู้ ิเร่ิมต้งั ข้ึนเป็ นคนแรก เมื่อปี พ.ศ. 2499 ต้งั อยทู่ ี่
ถนน สุรนารายณ์และตอ่ มาก็มีคณะต่าง ๆ ต้งั ข้ึนอีกหลายคณะ ขอ้ ดีคือ ทาํ ใหส้ ะดวก ในการติดตอ่ จา้ งไปเล่น
ขอ้ ไมด่ ีคือ เม่ือหมอเพลงอยคู่ ณะเดียวกนั ก็รู้ช้นั เชิงและฝีปากกนั ทาํ ใหฟ้ ัง ไม่สนุกสนาน มีผพู้ ยายามจะรวมคณะ
เพลงโคราชตา่ ง ๆ ก่อต้งั เป็นสมาคมเพลงโคราช แตย่ งั ไมไ่ ดร้ ับความร่วมมือ จากหมอเพลงเทา่ ท่ีควร
จากความเชื่อท่ีวา่ ท่านทา้ วสุรนารี ( คุณหญิงโม หรือ ยา่ โมท่ีชาวบา้ นเรียกท่าน ) ชอบเพลงโคราช ในสมยั ท่ีท่าน
มีชีวติ อยู่ จึงมีผหู้ าเพลงโคราชไปเล่นใหท้ ่านฟัง เป็นการแกบ้ น ณ บริเวณใกล้ ๆ กบั อนุสาวรีย์ ในตอนกลางคืน
เป็นประจาํ อาจเป็นปัจจยั หน่ึง ท่ีทาํ ใหค้ นรุ่นใหม่ ไดร้ ู้จกั เพลงโคราช และหมอเพลงมีรายไดป้ ระจาํ แตก่ ม็ ีผสู้ นใจ
ไปฟังไม่มากนกั การประกอบอาชีพ ของหมอเพลงโคราชยงั ทาํ รายไดด้ ี ยงั เป็นอาชีพท่ีมน่ั คงอยู่ หมอเพลง
ดงั กล่าวน้ี แมจ้ ะประกอบอาชีพอ่ืน เช่น ทาํ นา ทาํ ไร่ เป็นนกั ธุรกิจ แตอ่ าชีพหลกั คือเล่นเพลงโคราชส่วนใหญ่หมอ
เพลงจะมีความเช่ือในเรื่องโชคลางพอสมควร เช่นในการกา้ วข้ึนโรงเพลง จะมีการดูทิศ ตามฤกษร์ ับ กา้ วแรกที่
ข้ึน จะตอ้ งเลือกดูตามทิศทาง โดยการหายใจ ถา้ ขา้ งซา้ ยคล่อง กก็ า้ วขาซา้ ยข้ึน ทาํ นองเดียวกนั ถา้ ขา้ งขวาหายใจ
สะดวก ก็กา้ วขา้ งขวาข้ึน เป็ นตน้ เม่ือข้ึนเวทีไปแลว้ กม็ ีการเป่ าคาถามหา นิยม เพื่อให้ผฟู้ ังช่ืนชอบตนกม็ ี หมอ
เพลงบางคนเช่ือวา่ หลงั คาโรงเพลงน้นั ถา้ หากมีการมดั ดว้ ยตอก หรือส่ิง อื่นใดจะทาํ ให้คาถาอาคม สติปัญญาใน
การวา่ เพลงเส่ือมลงไปดว้ ย ก็ขอร้องใหแ้ กม้ ดั ตอกออกก็มี
.(2555).ความหมายความสาํ คญั เพลงโคราช.www.koratinfo.com/samapi/koratsong/index.htm ไดใ้ ห้
ความหมายของความสาํ คญั เพลงโคราชวา่ ความสาํ คญั เพลงโคราชน้นั ส่วนใหญ่ผูม้ ีใจรักในการท่ีจะเป็นหมอ
เพลงแลว้ มกั ไปฝากตวั เป็นศิษย์ กบั ครูเพลงโดยตรง มีบางรายที่บิดามารดาหรือผปู้ กครอง ตอ้ งการใหล้ ูกเป็ น
หมอเพลงก็นาํ ไปฝากกบั ครูเพลง และบางรายท่ีครูเพลง เห็นวา่ มีแววจะเป็นหมอเพลงที่ดี กม็ กั จะขอตวั ไปอยดู่ ว้ ย
61
ครูจะดูหน่วยกา้ นของผทู้ ี่จะเป็นศิษย์ ดูกิริยาทา่ ทาง เสียงและปฏิภาณ การทดสอบเพอ่ื รับเป็นลูกศิษย์ อาจทาํ ได้
โดย ใหร้ ้องวา่ เพลงกอ้ มใหฟ้ ัง ถา้ เห็นวา่ มีแวว พอจะเป็ นหมอเพลงได้ กร็ ับไว้ ก่อนจะหดั ตอ้ งมีการยกครูก่อน
.(2555).ความหมายความสาํ คญั เพลงโคราช.http://kanchanapisek.or.th/oncc-cgi/text.cgi?no=2543 ได้
ใหค้ วามหมายของความสาํ คญั เพลงโคราชวา่ ดา้ นคุณคา่
๑. เน้ือหาของเพลงจะแสดงวถิ ีชีวติ ของบุคคลในสงั คมในแง่มุมตา่ ง ๆ รวมท้งั แทรกความ
สนุกสนานในรูปความบนั เทิงอยา่ งดียงิ่ หมอเพลงโคราชในอดีตไดท้ าํ หนา้ ท่ีเป็นผูแ้ พร่ข่าวสารจากท่ีหน่ึงไปยงั อีก
ที่ หน่ึง เป็นผมู้ ีประสบการณ์กวา้ งไกล เพราะพบเห็นเหตุการณ์และผคู้ นหลากหลาย หมอเพลงโคราชและคนฟัง
เพลงโคราชในอดีตจึงมีความเป็นอนั หน่ึงอนั เดียวกนั เพราะเป็นคนในสังคมเดียวกนั จึงเขา้ ใจปัญหาของกนั และ
กนั ตา่ งก็เป็นปราชญท์ างภาษาเช่นเดียวกนั จึงสื่อความคิดผา่ นเพลงโคราชออกมาสู่กนั ได้
๒. เพลงพ้ืนบา้ นเป็นคติชนวทิ ยา ซ่ึงเป็นที่รวมความรู้เก่ียวกบั ชาติพนั ธุ์โคราช ท้งั ภาษา ความรู้
ความคิด วฒั นธรรม ประเพณี ตลอดจนปรัชญาของชีวติ
.(2555).ความหมายความสาํ คญั เพลงโคราช.www.baanmaha.com/community/thread24103.html ไดใ้ ห้
ความหมายของความสาํ คญั เพลงโคราชวา่ เพลงโคราช เป็นศิลปะ วฒั นธรรมพ้นื บา้ นของจงั หวดั นครราชสีมา
หรือโคราช ซ่ึงไดส้ ืบทอดกนั มาเป็นเวลายาวนาน โดยเพลงโคราชน้นั มีเอกลกั ษณ์การร้องราํ เป็นภาษาโคราช ซ่ึงมี
ความไพเราะ ทาํ ใหเ้ กิดความเพลิดเพลินและสนุกสนาน แต่ปัจจุบนั เพลงโคราชค่อยๆ ไดร้ ับความนิยมและความ
สนใจนอ้ ยลง พวกเราจึงควรท่ีจะช่วยกนั อนุรักษ์ และสืบสานศิลปะวฒั นธรรมอนั ดีงามน้ีไว้ เพอ่ื ใหล้ ูกหลานของ
เราไดส้ ัมผสั ไดร้ ับชมและรับความสนุกสนานเพลิดเพลินดีกวา่ การเล่าขานเป็นตาํ นาน
จากการสมั ภาษณ์ ภูมิปัญญาหมอเพลงโคราช ไดใ้ หข้ อ้ มูลความสาํ คญั ของเพลงโคราช ดา้ นเศรษฐกิจ
และดา้ นวฒั นธรรมและวถิ ีชีวติ
กาํ ป่ัน บา้ นแท่น (2555) ไดใ้ หข้ อ้ มูลความสาํ คญั ของเพลงโคราช ดา้ นเศรษฐกิจ และดา้ นวฒั นธรรม
และวถิ ีชีวติ ไวข้ ณะสัมภาษณ์ภูมิปัญญา เรื่อง เพลงโคราช ในวนั ท่ี 17 เดือนสิงหาคม พ.ศ. 2555 ณ
บา้ นเลขท่ี 336 ถนนจิระ ตาํ บลในเมือง เวลา 13.00 น. ไวว้ า่ “ดา้ นเศรษฐกิจ แลว้ แต่ผวู้ า่ จา้ ง” และ “ดา้ น
วฒั นธรรมและวถิ ีชีวติ ชุมชน คนโคราชมีความเช่ือ และศรัทธายา่ โม เวลาไปขอพรหรือแกบ้ นมกั จะใชเ้ พลง
โคราชในการขอยา่ โม”
กาเหวา่ บา้ นแท่น (2555) ไดใ้ หข้ อ้ มูลความสาํ คญั ของเพลงโคราช ดา้ นเศรษฐกิจและดา้ น
วฒั นธรรมและวถิ ีชีวติ ไวข้ ณะสมั ภาษณ์ภูมิปัญญา เร่ือง เพลงโคราช ในวนั ท่ี 17 เดือนสิงหาคม พ.ศ.
2555 ณ บา้ นเลขที่ 336 ถนนจิระ ตาํ บลในเมือง เวลา 14.00 น. ไวว้ า่ “ดา้ นเศรษฐกิจ แลว้ แต่ผวู้ า่ จา้ ง” และ
“ดา้ นวฒั นธรรมและวถิ ีชีวติ ชุมชน ส่วนใหญ่เป็นเร่ืองแกบ้ น และ เวลาไปขอพรยา่ โมใหไ้ ดต้ ้งั สมปรารถนา
มกั จะใชเ้ พลงโคราชใหย้ า่ โมฟัง ซ่ึงเกิดจากความเช่ือและศรัทธา”
บุญสม สงขส์ ุข (2555) ไดใ้ หข้ อ้ มูลความสาํ คญั ของเพลงโคราช ดา้ นเศรษฐกิจและดา้ นวฒั นธรรม
และวถิ ีชีวติ ไวข้ ณะสัมภาษณ์ภูมิปัญญา เร่ือง เพลงโคราช ในวนั ที่ 24 เดือนสิงหาคม พ.ศ.2555 ณ สมาคมเพลง
โคราช เวลา 14.00 น. ไวว้ า่ “ดา้ นเศรษฐกิจและดา้ นวฒั นธรรมและวถิ ีชีวติ ชุมชน ส่วนใหญเ่ ป็ นเร่ืองแกบ้ น
62
และ เวลาไปขอพรยา่ โมใหไ้ ดต้ ้งั สมปรารถนา มกั จะใชเ้ พลงโคราชใหย้ า่ โมฟัง ซ่ึงเกิดจากความเช่ือและศรัทธารัก
คุณยา่ โม ซ่ึงเป็นเรื่องของจิตใจ ความภาคภูมิใจต่อวรี กรรมของยา่ โม ”
จากการสมั ภาษณ์ ภูมิปัญญาหมอเพลงโคราช ไดใ้ หข้ อ้ มูลความสาํ คญั ของเพลงโคราช ดา้ นเศรษฐกิจ
และดา้ นวฒั นธรรมและวถิ ีชีวติ เพลงโคราช เป็ นการร้องเพลงโตต้ อบท่ีพฒั นาไป เป็ นการแสดงพ้นื บา้ นของชาว
จงั หวดั นครราชสีมาหรือ โคราช ซ่ึงไดส้ ืบทอดกนั มาเป็นเวลายาวนาน มีเอกลกั ษณ์ อยูท่ ี่การร้องรําเป็นภาษา
โคราช ปรากฏหลกั ฐานชดั เจน ในปี พ.ศ. ๒๔๕๖ เมื่อสมเดจ็ พระศรีพชั รินทราบรมราชินีนาถ พระราชชนนีพนั ปี
หลวง เสดจ็ พระราชดาํ เนินไปจงั หวดั นครราชสีมาเพ่ือทรงเปิ ดถนนจอมสุรางคย์ าตร์ และเสดจ็ ฯ พมิ าย ในโอกาส
รับเสด็จคร้ังน้นั หมอเพลงชายรุ่นเก่า ช่ือเสียงโด่งดงั มากชื่อ นายหร่ี บา้ นสวนข่า ไดม้ ีโอกาส เล่นเพลงโคราช
ถวาย
ในสมยั ก่อนเพลงโคราชเป็นที่นิยมมาก เพราะการ แสดงมหรสพตา่ งๆ มีเพลงโคราชเพียงอยา่ งเดียว คน
ฟัง เพลงกม็ ีเวลามาก ฟังกนั ต้งั แตห่ วั ค่าํ จนรุ่งเชา้ เม่ือหมอเพลง เล่นเพลงลา คือ ลาผฟู้ ัง ลาเจา้ ภาพ และเพ่ือนหมอ
เพลง ดว้ ยกนั จะมีปี่ พาทย์ ฆอ้ ง กลอง บรรเลงรับ หมอเพลง จะราํ ตามกนั ไปยงั บา้ นเจา้ ภาพ เจา้ ภาพกจ็ ะนาํ เงินค่า
หมอเพลงมาให้ พร้อมท้งั เล้ียงขา้ วปลา อาหาร และห่อขา้ ว ของกินต่างๆ ใหเ้ ป็ นเสบียงในการเดินทางกลบั คนฟัง
จะอยู่ ร่วมฟังงานจนเสร็จสิ้นกระบวนการจึงทยอยกลบั
ปัจจุบนั ค่านิยมของผฟู้ ังเพลงโคราชเปล่ียนแปลง ไปมากท้งั ดา้ นเน้ือหา รูปแบบการแสดง และความนิยม
ของ คนโคราชเอง
เน้ือหาของเพลงโคราชข้ึนอยกู่ บั โอกาสท่ีจะเล่น หมอเพลงโคราชรุ่นเก่าเนน้ การใชป้ ฏิภาณไหวพริบเล่า
เร่ือง นิทานชาดก และเคร่งครัดมากในเร่ืองสอนศีลธรรม หมอเพลงโคราชในอดีตทาํ หนา้ ท่ีเป็นผแู้ พร่ขา่ วสาร
เพราะ เป็นผมู้ ีประสบการณ์กวา้ งไกล พบเห็นเหตุการณ์และผคู้ นหลากหลาย หมอเพลงโคราชและคนฟังเพลง
โคราชในอดีต จึงมีความเป็นอนั หน่ึงอนั เดียวกนั เพราะเป็ นคนในสงั คม เดียวกนั จึงเขา้ ใจปัญหาของกนั และกนั
แตห่ มอเพลงโคราช รุ่นใหม่ มกั เล่นตามคาํ เรียกร้องของผูฟ้ ังเพ่ือความเพลิดเพลิน และสนุกสนาน
ดว้ ยเหตุน้ี เพลงโคราชจึงค่อยๆ เสื่อมความนิยมลง แตเ่ นื่องจากในยคุ ปัจจุบนั มีความเช่ือวา่ ทา้ วสุรนารีใน
สมยั ท่ียงั มีชีวติ อยู่ (พ.ศ. ๒๓๑๓-๒๓๙๕) ท่านชอบเพลง โคราชมาก จึงมีผหู้ าเพลงโคราชไปเล่นแกบ้ น ณ
บริเวณ ใกลๆ้ กบั อนุสาวรียท์ า้ วสุรนารีในตอนกลางคืนเป็ นประจาํ จึงเป็นปัจจยั หน่ึงที่ทาํ ใหห้ มอเพลงโคราช ซ่ึง
ส่วนใหญ่อยทู่ ี่ อาํ เภอเมือง จงั หวดั นครราชสีมา ยงั คงสามารถประกอบอาชีพ อยไู่ ด้ ตวั อยา่ งคณะเพลงโคราชท่ี
โดดเด่นอยทู่ ี่อาํ เภอเมือง จงั หวดั นครราชสีมา
4. แหล่งเรียนรู้ในชุมชน
แหล่งเรียนรู้เพลงโคราช อยใู่ นตาํ บลในเมือง อาํ เภอเมือง จงั หวดั นครราชสีมา ประกอบดว้ ย
5 ชุมชน ตามลาํ ดบั ดงั น้ี
4.1 นายบุญสม สังขส์ ุข นายกสมาคมหมอเพลงโคราช 386/145 ม. 6 ต.บา้ นเกาะ อ. เมือง
จ. นครราชสีมา 30000 มือถือ 089 5792686 โทรสาร 044 276794 ดงั ภาพประกอบ
63
ภาพประกอบ 1
4.2 เพลงโคราชกาํ ปั่น บา้ นแทน่ 344 จิระ ตาํ บลในเมือง อาํ เภอเมือง จงั หวดั นครราชสีมา
ดงั ภาพประกอบ
ภาพประกอบ 2
4.3 ชุมชนวดั ทุ่งสวา่ ง-ศาลาลอย บา้ นเลขท่ี 1235 ตาํ บล ในเมือง อาํ เภอ เมือง จงั หวดั
นครราชสีมา โทร 081 – 5473 – 409 ดงั ภาพประกอบ
ภาพประกอบ 3
4.4 ชุมชนหนา้ ยา่ โม บา้ นเลขที่ 1234 ตาํ บล ในเมือง อาํ เภอ เมือง จงั หวดั นครราชสีมา โทร 081
– 5473 – 409 ดงั ภาพประกอบ
ภาพประกอบ 4
64
4.5 หมอเพลงโคราช นายดิ้น โคพนั ดุง อายุ 66 ปี บา้ นเลขที่ 7/1 หมู่ที่ 3 บา้ นคลองแคใต้
ตาํ บลโนนเมืองพฒั นา อาํ เภอด่านขนุ ทด จงั หวดั นครราชสีมา ดงั ภาพประกอบ
ภาพประกอบ 5
5. ความเป็นไปไดใ้ นการเขา้ สู่อาชีพเพลงโคราช
5.1 จากการศึกษาจากเอกสารท่ีเก่ียวขอ้ ง
จากการศึกษารูปแบบการแสดงเพลงโคราชจากอดีตจนถึงปัจจุบนั แบ่งไดด้ งั น้ี เพลงโคราชแบบ
ด้งั เดิม เพลงโคราชแกบ้ น และเพลงโคราชประยกุ ตห์ รือเพลงโคราชซิ่ง
1). เพลงโคราชแบบด้งั เดิม เป็นเพลงท่ีสืบทอดกนั มาต้งั แต่คร้ังเป็นเพลงโตต้ อบ ลกั ษณะเป็นการ
แสดงแบบพ้นื บา้ นด้งั เดิมท้งั รูปแบบ เน้ือหาและวธิ ีการเล่น ผชู้ มส่วนใหญ่มกั เป็นผสู้ ูงอายเุ พราะมีเน้ือหาค่อนขา้ ง
ฟังยาก ตอ้ งตีความโดยมีเน้ือหาจะแสดงถึงวถิ ีชีวติ ของคนในสังคมแง่มุมต่างๆ หลกั ธรรมคาํ สอนทางศาสนา มี
การเล่นเป็ นเร่ืองราวและเป็นข้นั ตอน รวมท้งั แทรกความสนุกสนานไวใ้ นรูปความบนั เทิงข้ึนอยปู่ ฏิภาณไหวพริบ
ของหมอเพลง
2). เพลงโคราชแกบ้ น เร่ิมเป็ นที่นิยมภายหลงั การสร้างอนุสาวรียท์ า้ วสุรนารี เม่ือปี พ.ศ.2477 จากความ
เช่ือท่ีวา่ ทา้ วสุรนารีชอบฟังเพลงโคราช และถา้ บนทา่ นดว้ ยเพลงโคราชก็จะไดร้ ับความส าเร็จตามท่ีบนไว้
รูปแบบการแสดงเพลงโคราชแกบ้ นเหมือนเพลงโคราชแบบด้งั เดิม แต่มีขอ้ จ ากดั คือ เวลาท่ีใชใ้ นการแสดงมี
จาํ กดั เช่น คร่ึงชวั่ โมงถึงหน่ึงชวั่ โมง
3). โคราชประยกุ ตห์ รือเพลงโคราชซ่ิง มีรูปแบบการแสดงคลา้ ยกบั การแสดงของวงดนตรีเพลง
ลูกทุ่ง หมอลาํ แตเ่ ป็นการผสมผสานการเล่นเพลงโคราชแบบด้งั เดิมเขา้ ดว้ ย ลกั ษณะคือจดั เวทีคลา้ ยเวทีแสดง
คณะเพลงลูกทุ่งมีการจดั และตกแตง่ เวทีใหส้ วยงาม มีการจดั ระบบแสง สี เสียง ใหเ้ ป็นที่สนใจของชม (ขนาดของ
เวทีและอุปกรณ์ประกอบอ่ืนๆ ข้ึนอยกู่ บั ขอ้ ตกลงกบั ผวู้ า่ จา้ ง) ใชเ้ ครื่องดนตรีสากลมาประกอบการแสดง จดั ใหม้ ี
หางเคร่ืองหรือนกั เตน้ ประกอบการแสดงดา้ นหนา้ เวที มีการน าเพลงลูกทุง่ หรือกลอนหมอลาํ มาใชใ้ นการแสดง
หรือประยกุ ตใ์ ชภ้ าษาโคราชในการร้อง
65
สภาพการเปล่ียนแปลงรูปแบบการแสดงเพลงโคราชจากอดีตจนถึงปัจจุบนั
สภาพการเปล่ียนแปลงรูปแบบการแสดงเพลงโคราชน้นั ในที่น้ีผศู้ ึกษาแบ่งออกเป็น 2 ช่วง
กล่าวคือ ช่วงท่ี 1หมายถึง ช่วงปี พ.ศ.2456-พ.ศ.2520 และช่วงท่ี2 หมายถึง ช่วงต้งั แตป่ ี พ.ศ.2521
จนถึงปัจจุบนั ตลอดระยะเวลาของการดาํ รงอยขู่ องเพลงโคราช นบั ต้งั แต่สมยั ทา้ วสุรนารีจวบจนถึงปัจจุบนั เพลง
โคราชผา่ นการทา้ ทายจากบริบททางสังคมมาอยา่ งตอ่ เนื่อง จากปัจจยั ต่างๆ ทาํ ใหเ้ พลงโคราชมีพลวตั รท้งั ส่วนที่
สูญหายไป ส่วนท่ียงั ดาํ รงอยแู่ ละส่วนท่ีมีความเปล่ียนแปลงไป (หน่ึงฤทยั ขอผลกลาง, 2554)
6. การตดั สินใจเลือกประกอบอาชีพเพลงโคราช
6.1 ศกั ยภาพของทรัพยากรธรรมชาติ
การสร้างอนุสาวรียท์ า้ วสุรนารีเมื่อปี พ.ศ.2477 ถือเป็นจุดเปล่ียนสาํ คญั ท่ีทาํ ใหเ้ พลงโคราชไดร้ ับความ
นิยมและพฒั นาสู่การเป็นธุรกิจบนั เทิงและสร้างศิลปิ นเพลงโคราชมาจนกระทง่ั ปัจจุบนั กล่าวคือ เพลงโคราชแก้
บนเริ่มเป็นท่ี นิยมภายหลงั การสร้างอนุสาวรียท์ า้ วสุรนารี เมื่อปี พ.ศ.2477 จากความเช่ือท่ีวา่ ทา้ วสุรนารีชอบฟัง
เพลงโคราช และถา้ บนทา่ นดว้ ยเพลงโคราชก็จะไดร้ ับความสาํ เร็จตามที่บนไว้ รูปแบบการแสดงเพลงโคราชแก้
บนเหมือนเพลงโคราชแบบด้งั เดิมแตม่ ีขอ้ จาํ กดั คือ เวลาท่ีใชใ้ นการแสดงมีจาํ กดั เช่น คร่ึงชวั่ โมงถึงหน่ึงชว่ั โมง
การรวมตวั กนั โดยการจดั ต้งั เป็นคณะเพลงโคราช เพลงโคราชไดเ้ ขา้ สู่กระบวนการทางธุรกิจเพ่ือสร้าง
ความเขม้ แขง็ และพลงั ต่อรอง มีสาํ นกั งานสาํ หรับรับงานแสดงในสมโภชหรืองาน แกบ้ น มีหวั หนา้ คณะซ่ึงมกั
เป็นหมอเพลงที่มีชื่อเสียง มีบทบาทในการประสานหมอเพลงโคราชและ ผมู้ าติดต่อวา่ จา้ ง โดยการรวมตวั เป็น
คณะเพลงโคราชน้ีนางสองเมือง อินทรกาํ แหง เป็นผูร้ ิเริ่มต้งั ข้ึนเป็นคนแรก เม่ือปี พ.ศ. 2499 ต้งั อยทู่ ่ีถนนสุร
นารายณ์และต่อมากม็ ีคณะตา่ งๆ ต้งั ข้ึนอีกหลายคณะ ขอ้ ดีคือ ทาํ ใหส้ ะดวกในการติดต่อจา้ งไปเล่น ขอ้ ไม่ดีคือเมื่อ
หมอเพลงอยคู่ ณะเดียวกนั ก็รู้ช้นั เชิงและฝีปากกนั ทาํ ใหฟ้ ังไม่สนุกสนาน
6.2 ศกั ยภาพของพ้ืนท่ีตามสภาพภูมิอากาศ การเปลี่ยนแปลงรูปแบบการแสดงเป็นเพลงโคราช
ประยกุ ตห์ รือเพลงโคราชซ่ิง มีรูปแบบการแสดงคลา้ ยกบั การแสดงของวงดนตรีเพลงลูกทุ่ง หมอลาํ แต่เป็ นการ
ผสมผสานการเล่นเพลงโคราชแบบด้งั เดิมเขา้ ดว้ ย ลกั ษณะคือจดั เวทีคลา้ ยเวทีแสดงคณะเพลงลูกทุง่ มีการจดั และ
ตกแตง่ เวทีใหส้ วยงาม มีการจดั ระบบแสง สี เสียง ใหเ้ ป็นท่ีสนใจของชม (ขนาดของเวทีและอุปกรณ์ประกอบ
อ่ืนๆ ข้ึนอยกู่ บั ขอ้ ตกลงกบั ผวู้ า่ จา้ ง) ใชเ้ คร่ืองดนตรีสากลมาประกอบการแสดง จดั ให้มีหางเครื่องหรือนกั เตน้
ประกอบการแสดงดา้ นหนา้ เวที มีการน าเพลงลูกทุ่งหรือกลอนหมอล ามาใชใ้ นการ
แสดง หรือประยกุ ตใ์ ชภ้ าษาโคราชในการร้องอยา่ งไรก็ตามปัจจุบนั เพลงโคราชแบบด้งั เดิมไดร้ ับความสนใจ
โดยเฉพาะเพลงโคราชแกบ้ นทา้ วสุรนารีอนั เป็นความเชื่อท่ีถือปฏิบตั ิสืบตอ่ กนั มา การแสดงในงานต่างๆ ผวู้ า่ จา้ ง
ส่วนใหญส่ นใจจา้ งคณะเพลงโคราชซิ่ง และมีบางงานให้แสดงเพลงโคราชแบบด้งั เดิมก่อนการแสดงเพลงโคราช
ซ่ิงในเวทีเดียวกนั
ปัจจยั สาํ คญั ท่ีส่งผลทาํ ใหเ้ กิดการเปล่ียนแปลงของเพลงโคราช คือ สภาพเศรษฐกิจและอิทธิพลของสื่อ
ตา่ งๆ ท่ีส่งผลตอ่ รสนิยมของกลุ่มผฟู้ ังรุ่นใหม่ ประกอบกบั กระแสการเปล่ียนแปลงตามยคุ สมยั โลกาภิวตั น์
ปัจจุบนั เพลงโคราชยงั ไดร้ ับความนิยมจากผฟู้ ังท่ีสูงอายอุ ยมู่ ากโดยเฉพาะในชนบท หมอเพลงโคราชยงั คงมี
66
รายไดจ้ ากการไปเล่นเพลงในงานกฐิน ผา้ ป่ า บวชนาค และงานอ่ืนๆ อยเู่ สมอๆ และมีหมอเพลงบางส่วนมีรายได้
จากการเล่นเพลงแกบ้ นที่อนุสาวรียท์ า้ วสุรนารีและที่วดั ศาลาลอย
6.3 ศกั ยภาพของภูมิประเทศและทาํ เลที่ต้งั การรวมตวั กนั ก่อต้งั เป็ นสมาคมเพลงโคราช เพ่ืออนุรักษ์
และสืบสานศิลปะการแสดงเพลงโคราช โดยเฉพาะการถ่ายทอดใหก้ บั คนรุ่นหลงั ไดแ้ ก่การสอนเพลงโคราชใน
สถานศึกษาต่างๆ ตามหลกั สูตรทอ้ งถิ่น มีการปลูกจิตสาํ นึกลูกหลานชาวโคราชใหห้ นั มาภาคภูมิใจในวฒั นธรรม
แขนงน้ีมากข้ึน และในปัจจุบนั เทศบาลนครนครราชสีมาไดใ้ หก้ ารสนบั สนุน เช่น ไดจ้ ดั สถานที่สาํ หรับเล่นเพลง
โคราชไวบ้ ริเวณอนุสาวรียท์ า้ วสุรนารีซ่ึงในสมยั ก่อนเพลงโคราชจดั แสดงบริเวณลานโล่งดา้ นในศาลเจา้ ตรงขา้ ม
อนุสาวรียท์ า้ วสุรนารีซ่ึงมีพ้ืนท่ีค่อนขา้ งจาํ กดั และชาวโคราชจาํ นวนไมน่ อ้ ยเห็นวา่ สถานท่ีไม่เหมาะสมตอ่ การ
จดั แสดงเพลงท่ีเป็ นท่ีโปรดปรานของทา้ วสุรนารีแต่เม่ือมีการบูรณะพ้ืนที่บริเวณสานอนุสาวรียแ์ ลว้ หมอเพลง
โคราชจึงไดอ้ อกมาแสดงบริเวณเวทีดา้ นขา้ งอนุสาวรียท์ า้ วสุรนารีใหด้ ูสมเกียรติแก่การแสดงเพื่อแกบ้ น
ทา้ วสุรนารี
6.4 ศกั ยภาพของศิลปะ วฒั นธรรมประเพณีและวถิ ีชีวติ เผยแพร่เพลงโคราชใหด้ งั ไปไกลให้
มากท่ีสุดเท่าที่จะเป็นไปได้ เพลงชาวบา้ น สาํ หรับเล่นในยามวา่ งงานหรือเพื่อความสนุกสนานเช่นการลงแขกใน
การทาํ นา ลกั ษณะคือไมต่ อ้ งมีพิธี ไมต่ อ้ งสร้างเวที หรือ “โรงเพลง” และไมม่ ีการแต่งกายแบบหมอเพลงอาชีพ
และเพลงอาชีพ เป็นการแสดงในงานฉลองหรือสมโภชต่างๆ เช่น งานบวชนาคทอดกฐิน งานประจาํ ปี หรือเล่นแก้
บนโดยผปู้ ระกอบอาชีพเพลงโคราชน้ีเรียกวา่ “หมอเพลง” ซ่ึงการแสดงจะเป็นแบบพธิ ีการ มีเวทีการแต่งกายตาม
แบบของหมอเพลงและมีการไหวค้ รูเป็ นตน้ รูปแบบในลกั ษณะน้ีหมอเพลงจะไดร้ ับคา่ ตอบแทนและมีการวา่ จา้ ง
ใหแ้ สดง
6.5 ศกั ยภาพของทรัพยากรมนุษย์ ถ่ายทอดใหค้ นรุ่นใหม่ เพ่ือใหเ้ ขาไดเ้ ป็ นศิลปิ นเพลงโคราชใหม้ าก
ท่ีสุด แสวงหาและปลูกฝังใหค้ นหนั กลบั มาชอบเพลงโคราชใหม้ ากที่สุด การดาํ รงอยขู่ องเพลงโคราช ตลอด
ระยะเวลาที่ผา่ นมานบั ต้งั แต่สมยั ทา้ วสุรนารีจวบจนถึงปัจจุบนั เพลงโคราชผา่ นการทา้ ทายจากบริบททางสังคมมา
อยา่ งต่อเนื่อง จากปัจจยั ตา่ งๆ ทาํ ใหเ้ พลงโคราชมีการเปล่ียนแปลง โดยมีท้งั ส่วนท่ีสูญหายไป ส่วนท่ียงั ดาํ รงอยู่
และส่วนที่มีการเปลี่ยนแปลงไป ซ่ึงสอดคลอ้ งกบั การศึกษาของ หน่ึงฤทยั ขอผลกลาง (2554) ที่ศึกษาวถิ ีเพลง
โคราช : มิติและพลวตั รของความเปลี่ยนแปลง พบวา่ มิติท่ียงั ดาํ รงอยอู่ ยา่ งต่อเน่ือง มิติที่เกิดความเปล่ียนแปลงคือ
ขนบของการแสดง ภาษาที่ใชร้ วมท้งั สถานภาพของหมอเพลงโคราช มิติท่ียงั ดาํ รงอยคู่ ือ สุนทรียะของบทเพลง
การไหวค้ รูและการแตง่ กาย ขนบของการแสดงไมม่ ีมิติใดที่สูญหายไป เพียงแต่มีการปรับเปลี่ยนรูปแบบไปบา้ ง
เพอ่ื ความอยรู่ อดของเพลงโคราช สะทอ้ นใหเ้ ห็นความสามารถในการปรับตวั ของเพลงโคราชเพ่ือใหเ้ ขา้ กบั
สถานการณ์ทางสังคมที่เปลี่ยนไป เพ่อื การดาํ รงอยู่ และการสืบทอดของศิลปวฒั นธรรมเก่าแก่ของจงั หวดั
นครราชสีมา หรือ เมืองโคราชสืบไป
67
การจดั ประสบการณ์การเรียนรู้
1. บรรยาย
2. ศึกษาคน้ ควา้ ดว้ ยตนเองจากเอกสาร อินเทอร์เน็ต และแหล่งเรียนรู้ในชุมชน
3. สมั ภาษณ์ภูมิปัญญา
4. พบกลุ่ม อภิปรายแลกเปล่ียนเรียนรู้
5. สื่อ คอมพวิ เตอร์ช่วยสอน CAI
ส่ือและแหล่งเรียนรู้
1. สื่อเอกสาร
1.1 หนงั สือ โคราชของเรา ผแู้ ต่ง ฯพณฯ สุวจั น์ ลิปตพลั ลภ ปี ที่พมิ พ์ 2542 โรงพมิ พ์ บริษทั
มงั กรการพิมพ์ (1994) จาํ กดั
1.2 หนงั สือเพลงโคราช เล่ม ๑ – ๒ มหาวทิ ยาลยั ราชภฎั นครราชสีมา ปี ท่ีพมิ พ์ ๒๕๕๕ จาํ นวน
๑,๐๐๐ เล่ม เพื่อเฉลิมพระเกียรติพระบาทสมเด็จพระเจา้ อยหู่ วั เนื่อในวโรกาสทรงเจริย
พระชนมายุ ๗ รอบ ๕ ธนั วาคม ๒๕๕๔
2. สื่ออิเลก็ ทรอนิกส์
2.1 CD เรื่อง เพลงโคราช
2.2 เรื่อง ประวตั ิความเป็ นมาของเพลงโคราช
3. ส่ือภูมิปัญญา
3.1 นายกาํ ปั่น บา้ นแทน่ บา้ นเลขที่ 334 จิระ ตาํ บล ในเมือง อาํ เภอ เมือง จงั หวดั นครราชสีมา
โทร 044- 264467
3.2 นางกาเหวา่ บา้ นแท่น บา้ นเลขที่ 334 จิระ ตาํ บล ในเมือง อาํ เภอ เมือง จงั หวดั นครราชสีมา
โทร 044- 264467
3.3 นายใหญ่ วิเศษพลกรัง บา้ นเลขที่ 1235 ชุมชนวดั ทุง่ สวา่ ง-ศาลาลอย ตาํ บล ในเมือง อาํ เภอ
เมือง จงั หวดั นครราชสีมา โทร 081 – 5473 – 409
3.4 นางเล็ก หวงั ตรงกลาง บา้ นเลขที่ 1234 ชุมชนหนา้ ยา่ โม ตาํ บล ในเมือง อาํ เภอ เมือง จงั หวดั
นครราชสีมา โทร 081 – 5473 – 409
3.5 นายบุญสม สงั ขส์ ุข เป็นผใู้ หส้ มั ภาษณ์ คณะครู กศน.ตาํ บล เป็ นผสู้ มั ภาษณ์
นายกสมาคมหมอเพลงโคราช 386/145 ม. 6 ต.บา้ นเกาะ อ. เมือง จ. นครราชสีมา 30000 มือถือ 089 5792686
โทรสาร 044 276794
4. สื่อแหล่งเรียนรู้ในชุมชน
4.1 ชุมชนวดั หวั สะพาน ตาํ บลในเมือง อาํ เภอเมือง จงั หวดั นครราชสีมา
4.2 ลานอนุสาวรียค์ ุณยา่ โม ตาํ บลในเมือง อาํ เภอเมือง จงั หวดั นครราชสีมา
4.3 ชุมชนวดั ศาลาลอย ตาํ บลในเมือง อาํ เภอเมือง จงั หวดั นครราชสีมา
68
4.4 สมาคมหมอเพลงโคราช 386/145 ม. 6 ต.บา้ นเกาะ อ. เมือง จ. นครราชสีมา 30000 มือถือ 089
5792686 โทรสาร 044 276794
การวดั ผลประเมนิ ผล
1. การประเมินความกา้ วหนา้
1.1 ซกั ถาม
1.2 สังเกต
2. การประเมินผลรวม
2.1 ตอบแบบสอบถาม
2.2 สะทอ้ นผล
........................................................................
69
กจิ กรรมที่ 4
ใหผ้ เู้ รียนศึกษาเน้ือหา แลว้ สรุป ดงั น้ี
1. บอกความหมายของเพลงโคราชไดแ้ ละหมอเพลงโคราช
................................................................................................................................................................................
................................................................................................................................................................................
................................................................................................................................................................................
...............................................................................................................................................................................
2. บอกประวตั ิความเป็นมาของเพลงโคราช
................................................................................................................................................................................
................................................................................................................................................................................
................................................................................................................................................................................
...............................................................................................................................................................................
3. นกั ศึกษาอธิบายและตระหนกั เห็นคุณค่าความสาํ คญั ของเพลงโคราช
................................................................................................................................................................................
................................................................................................................................................................................
................................................................................................................................................................................
...............................................................................................................................................................................
4. ระบุแหล่งเรียนรู้ภูมิปัญญาทอ้ งถิ่นและเพลงโคราช
................................................................................................................................................................................
................................................................................................................................................................................
................................................................................................................................................................................
...............................................................................................................................................................................
5. ถา้ นกั ศึกษาจะเลือกประกอบอาชีพหมอเพลงโคราชจะมีอยา่ งไร
................................................................................................................................................................................
................................................................................................................................................................................
................................................................................................................................................................................
...............................................................................................................................................................................
70
6. นกั ศึกษามีวธิ ีการตดั สินใจประกอบอาชีพเพลงโคราชอยา่ งไร
................................................................................................................................................................................
................................................................................................................................................................................
................................................................................................................................................................................
...............................................................................................................................................................................
................................................................................................................................................................................
...............................................................................................................................................................................
71
บทท่ี 3 ทกั ษะการร้องเพลงโคราช
จานวน 80 ช่ัวโมง
สาระสาคญั
1. ความรู้พ้ืนฐานในการร้องเพลงโคราช
1.1 การยกครู หมายถึง การไหวค้ รูบาอาจารยก์ ่อนข้ึนทาํ การแสดงทุกคร้ัง
1.2 การไหวค้ รูหมายถึง เป็นพิธีกรรมที่จดั ข้ึนเพื่อราํ ลึกถึงครูบาอาจารยจ์ ดั ทาํ ข้ึนปี ละ 1 คร้ัง
1.3 อุปกรณ์ประกอบการร้องเพลงหมายถึง ใชเ้ พียงการปรบมือเป็นการใหจ้ งั หวะในระหวา่ งการ
ร้องเพลง
1.4 เวทีเพลงโคราชหมายถึงเวทีการแสดง
1.5 ท่าราํ หมายถึงเป็นท่าราํ ที่ประกอบการแสดงตามบทกลอนที่ร้องน้นั ๆ
1.6 ภาษาโคราชหมายถึงภาษาถ่ินท่ีเป็นเอกลกั ษณ์ของวถิ ีชีวิตคนโคราช
2. การฝึกร้องเพลงโคราช
2.1 การฝึกการยกครูและการไหวค้ รูเป็นการไหวค้ รูบาอาจารยท์ ี่ประสิทธ์ิประศาสตร์วชิ าการร้อง
เพลง การต่อกลอนเพลงโคราช
2.2 การฝึกเขียนกลอนโคราชน้นั จะเป็นการฝึกตอ่ กลอนโดยผเู้ รียนจะตอ้ งฝึกท่องคาํ กลอนท่ีครู
เพลงแตง่ ไว้
2.3 การฝึกร้องเพลงโคราชเป็นการฝึกร้องคาํ กลอนใหส้ อดคลอ้ งทาํ นองขอเพลงโคราช
2.4 การฝึกท่าราํ เพลงโคราชเพ่ือใหก้ ารร้องเพลงโคราชดูสนุกสนานน่าสนใจมากข้ึนจึงไดใ้ ชท้ ่ารํา
ประกอบการร้องตามคาํ กลอน
2.5 ข้นั ตอนการร้องเพลงโคราชผเู้ รียนตอ้ งหดั ร้องคาํ เอ้ือนเพลงตอนตน้ ก่อน
3. ข้นั การอนุรักษเ์ พลงโคราช
3.1 ระดบั บุคคล
3.2 ระดบั คอบครัว
3.3 ระดบั ชุมชน
ผลการเรียนรู้ทค่ี าดหวงั
1. อธิบายการยกครู การไหวค้ รู การแตง่ กาย อุปกรณ์ประกอบการร้องเพลง เวทีร้องเพลงโคราช ท่าราํ
และภาษาโคราชได้
2. สามารถฝึกการยกครู การไหวค้ รู การฝึกเขียนกลอนเพลงโคราช การฝึกร้องเพลงโคราช การฝึกท่า
รําเพลงโคราช และปฏิบตั ิข้นั ตอนการร้องเพลงโคราชได้
3. สามารถอนุรักษร์ ้องเพลงโคราชได้
72
ทกั ษะการร้องเพลงโคราช
1.ความรู้พืน้ ฐานในการร้องเพลงโคราช
1.1 การยกครูและการไหวค้ รู
ผมู้ ีใจรักในการท่ีจะเป็นหมอเพลงแลว้ มกั ไปฝากตวั เป็ น
ศิษย์ กบั ครูเพลงโดยตรง มีบางรายที่บิดามารดาหรือผปู้ กครอง
ตอ้ งการใหล้ ูกเป็ นหมอเพลงก็นาํ ไปฝากกบั ครูเพลง และบางรายท่ีครู
เพลง เห็นวา่ มีแววจะเป็ นหมอเพลงที่ดี กม็ กั จะขอตวั ไปอยดู่ ว้ ย ครูจะ
ดูหน่วยกา้ นของผทู้ ี่จะเป็ นศิษย์ ดูกิริยาทา่ ทาง เสียงและปฏิภาณ การ
ทดสอบเพ่ือรับเป็ นลูกศิษย์ อาจทาํ ไดโ้ ดย ใหร้ ้องวา่ เพลงกอ้ มใหฟ้ ัง
ถา้ เห็นวา่ มีแวว พอจะเป็ นหมอเพลงได้ ก็รับไว้ ก่อนจะหดั ตอ้ งมีการ
ยกครูก่อน
อุปกรณ์ที่จะใชค้ ือ
1. กรวย 6 กรวย ( ลกั ษณะเป็นกรวยกน้ แหลม )
2. ดอกไมข้ าว 6 คู่
3. เทียน 6 เล่ม
4. ธูป 6 ดอก
5. ผา้ ขาว 1 ผนื ยาวประมาณ 4 ศอก
6. เงิน 6 บาท บางครูก็ 12 บาท
เมื่อรับไวเ้ ป็นศิษยแ์ ลว้ ผทู้ ี่จะหดั เพลง ก็จะพกั อยทู่ ี่บา้ นครู ช่วยครูทาํ งานในตอนกลางวนั ตอน
กลางคืนจะตอ่ เพลงกบั ครู ซ่ึงเป็นการตอ่ เพลงแบบปากต่อปาก ไม่มีการเขียนหรือจดไว้ เพราะคนในสมยั ก่อน มี
ผรู้ ู้หนงั สือนอ้ ย หมอเพลงที่มีช่ือเสียงมากในยคุ ก่อน บางคนไมร่ ู้หนงั สือ การต่อกลอนในลกั ษณะน้ีจะตอ่ กนั คืน
ละ 1 กลอนเทา่ น้นั ศิษยจ์ ะตอ้ งท่องจนข้ึนใจ และตอ้ งวา่ ใหค้ รูฟังในตอนเชา้ ก่อนที่จะออกไปทาํ งานใหค้ รู ถา้ จาํ
ไมไ่ ดก้ ็จะตอ้ งต่อกนั ใหม่ในคืนต่อไป จนกวา่ จะจาํ ได้ นอกจากจะตอ่ กลอนแลว้ ครูยงั ใหฝ้ ึกการเอ้ือนทาํ นอง และ
ออกเสียงตวั กล้าํ "ร ล" อีกดว้ ย
ศิษยค์ นใดมีความจาํ ดี มีปฏิภาณ ก็อาจจะใชเ้ วลาเรียนไม่นาน 1 - 2 ปี กอ็ อกเล่นได้ แต่บางคนเรียน
ชา้ อาจใชเ้ วลาถึง 10 ปี เน้ือหาท่ีเรียนน้นั ถา้ เป็นผหู้ ญิง จะเรียนเฉพาะกลอนเพลง ถา้ ผชู้ ายจะเรียนคาถาอาคมดว้ ย
ในสมยั ก่อนพวกผชู้ าย ก่อนท่ีจะออกแสดง จะตอ้ งทาํ พิธีเขา้ กรรมในโบสถ์ เป็นเวลา 7 วนั กินขา้ ววนั ละ 7 ป้ัน วนั
แรกตอ้ งทาํ น้าํ มนตไ์ วด้ ื่ม และตอ้ งกินพริกไทพนั เมด็ เพราะเชื่อวา่ จะทาํ ใหป้ ัญญาดีวา่ เพลงออก ในระหวา่ งท่ีเขา้
กรรม 7 วนั น้ีหา้ มวา่ เพลง เพราะทาํ ใหก้ รรมแตก เรียกวา่ ถา้ ใครกรรมแตก มกั จะมีอนั เป็ นไป ผเู้ ขา้ กรรม แตล่ ะคน
จะมีไก่สีขาว เรียกวา่ ไก่ชี ไวเ้ สี่ยงทาย ในระหวา่ งท่ีเขา้ กรรมไก่ของใครคึก เจา้ ของไก่ มกั จะเป็นหมอเพลงท่ีมีชื่อ
ตอ่ ไป ถา้ ไก่ของใครหงอย เจา้ ของมกั จะไม่ประสบความสาํ เร็จในอาชีพหมอเพลง
73
1.2 การแตง่ กาย
ผหู้ ญิง นุ่งผา้ โจงกระเบน เป็ นผา้ พ้ืนทอมือสีเขม้ เช่น สีดาํ สี
น้าํ ตาล สีกรมท่า คาดเขม็ ขดั เงิน เขม็ ขดั ทอง หรือเขม็ ขดั นาก ไมน่ ิยมนุ่ง
ซ่ิน สวมเส้ือตดั เยบ็ จากผา้ ฝ้ายทอมือ เส้ือที่นิยมใช้ เรียกวา่ เส้ือ "คอ
กระโจม" และเส้ือ "อีแปะ" หญิงชาวไทยเบิง้ จะใชเ้ ส้ือประเภทน้ีไปวดั
แต่งงานใชส้ ไบเฉียงห่มทบั เส้ือ หรือ สวมเส้ือแขน กระบอกห่มสไบทบั
เส้ือ ถา้ อยบู่ า้ นมกั ใชผ้ า้ คาดอกแทนการสวมเส้ือ ตดั ผมทรงดอกกระทุ่ม
ไมน่ ิยมดดั ผม และแต่งหนา้ เพียงใชแ้ ป้งเมด็ บรรจุกระป๋ องทาหนา้ กิน
หมากทาํ ใหป้ ากแดง ใชส้ ีผ้งึ ทาปากเพอื่ ไม่ใหป้ ากแหง้ การบาํ รุงผิวใชข้ มิ้น
ผสมกบั ดินสอพอง ทาตวั และทาหนา้ สาํ หรับเคร่ืองประดบั นิยมใชท้ อง
มากกวา่ เพชรพลอย และนิยมใชต้ ุม้ หูมากกวา่ สร้อยและแหวน สะพายยา่ ม
แทนกระเป๋ า ของที่ใส่ในยา่ มไดแ้ ก่ เครื่องใชส้ ่วนตวั เคร่ืองมือในการ
ประกอบอาชีพ ขา้ วห่อและอ่ืน ๆ ผชู้ าย ในอดีต ชายนุ่งโจงกระเบน สวม
เส้ือคอกลมไมผ่ า่ อก นุ่งกางเกงขาก๊วย กางเกงขาส้ัน กาง เกงขายาว หากอยู่
บา้ นนุ่งผา้ ถุงและไม่สวมเส้ือ เมื่อออกนอกบา้ นสวมเส้ือคอกลม ปกฮาวาย หรือปกเชิ้ต มีผา้ ขาวมา้ พาดบ่า เหมือน
สไบ ตดั ผมทรงดอกกระทุ่ม สะพายยา่ มไมส่ วมรองเทา้
ผชู้ าย ส่วนใหญจ่ ะนุ่งผา้ โจงกระเบน ผา้ ท่ีจะนาํ มานุ่งส่วนใหญ่ จะเป็นผา้ ไหมหางกระรอก ซ่ึงเป็น
ผลิตผลของชาวโคราชผลิตกนั ข้ึนมาเอง หรือบางทีกใ็ ชผ้ า้ ม่วงแทนก็มี เส้ือที่ใชน้ ้นั เป็ นเส้ือคอกลม แขนส้ัน สีไม่
จาํ กดั มีผา้ ขาวมา้ คาดเอว ภาษาโคราชวา่ ใชผ้ า้ ขาวมา้ "เคียนพงุ " เคร่ืองประดบั อื่น ๆ นอกจากน้ีแลว้ ส่วนใหญไ่ ม่มี
หมอเพลงบางคนกแ็ ขวนพระเคร่ืองบา้ ง
ผหู้ ญิง นุ่งผา้ โจงกระเบน เหมือนหมอเพลงผชู้ าย ผา้ ที่ใชน้ ุ่งก็เป็นผา้ ไหมหางกระรอกหรือผา้ ม่วง เส้ือ
นิยมสวมเส้ือรัดรูป ไม่มีปก แขนส้ัน ในสมยั ก่อนน้นั ผหู้ ญิงไมส่ วมเส้ือ มีแตผ่ า้ รัดอก และใชผ้ า้ สะไบเฉียง พาด
ไหล่ นอกจากน้ีบางคนนิยมใชพ้ ลูจีบทดั หู ท้งั น้ีเพราะผหู้ ญิงไมร่ ู้จกั ชายหูชายตา ครูเพลงเลยสอน ใหห้ ดั
ชาํ เลืองดูพลูจีบที่ทดั หู
1.3 อุปกรณ์ประกอบการร้องเพลง
ในสมยั ก่อนน้นั การเล่นเพลงโคราชไมจ่ าํ กดั สถานท่ี อาจเล่นบนบา้ นหรือลานบา้ นก็ได้ เพยี งแตน่ าํ ครก
ตาํ ขา้ ว (ครกซอ้ มมือ) มาวางคว่าํ ลง แลว้ หาถงั ตกั น้าํ วางไวบ้ นครกน้นั เพ่ือใหห้ มอเพลงไดด้ ื่มแกค้ อแหง้ ในยคุ ที่
ยงั ไมม่ ีไฟฟ้าแสงสวา่ ง ชาวบา้ นมกั จะทาํ ไตช้ า้ ง หรือไตร้ ุ่งใหแ้ สงสวา่ งแทน ลกั ษณะของไตช้ า้ งหรือไตร้ ุ่ง ทาํ ดว้ ย
ไมไ้ ผย่ าวประมาณ 5 ศอก ปลายขา้ งหน่ึงจกั ดว้ ยมีด แผอ่ อกสานดว้ ยไมไ้ ผเ่ ป็นรูปกระทะใส่ดินกรุ ใส่ชนั ผสมไมผ้ ุ
ๆ หรือแกลบ จุดใหแ้ สงสวา่ ง ปลายอีกขา้ งหน่ึงฝังดินใกล้ ๆ กบั ครก ตอ่ มาใชต้ ะเกียงเจา้ พายุ หรือตะเกียงลาน จุด
แทนไตร้ ุ่ง เวที ก็เปลี่ยนมาเป็ นลาํ ดบั คือ มีเสา 4 เสา ยกพ้นื ปูกระดาน สูงจากพ้ืนดินประมาณ 1 เมตร หลงั คามุง
ดว้ ยกา้ นมะพร้าว ท่ีกลางพ้นื เวทีก็ยงั มีถงั ใส่น้าํ ต้งั อยเู่ ช่นเดิม เม่ือก่อน ท่ียงั ไม่มีเครื่องขยายเสียงน้นั หมอเพลงตอ้ ง
74
เสียงดงั พอที่จะฟังไดย้ นิ แต่ปัจจุบนั ส่ิงที่ช่วยใหแ้ สงสวา่ ง ในการเล่นเพลงโคราชคือ ไฟฟ้าและมีเครื่อขยายเสียง
ที่ดงั กวา่ เสียงหมอเพลงในคร้ังก่อน ๆ เป็นประโยชน์ท้งั ผูฟ้ ังและหมอเพลง
พิธีไหวค้ รู
ก่อนข้ึนเวที หมอเพลงจะไหวค้ รูก่อน เคร่ืองไหวค้ รู ซ่ึงเจา้ ภาพเป็นผหู้ ามาใหป้ ระกอบดว้ ย ผา้ ขาว 1 ผนื
กรวยพระ 6 กรวย ดอกไม้ ธูป เทียน และเงินคา่ ยกครู 6 บาท สาํ หรับงานธรรมดา ส่วนงานศพ 12 บาท ผา้ ขาวน้นั
จะไดค้ ืนจากหมอเพลง เมื่อเสร็จงานแลว้ หมอเพลงจะไหวค้ รูทุกวนั โดยหวั หนา้ ที่ไป จะเป็นผนู้ าํ ไหว้ หลงั จาก
แตง่ ตวั เสร็จก่อนข้ึนเวที การไหวค้ รู หมอเพลงจะไหวบ้ ุพการี และบางคนกไ็ หวพ้ ญามารดว้ ย คือขอใหพ้ ญามาร
ทาํ ลายฝ่ ายตรงขา้ มใหย้ อ่ ยยบั จาํ กลอนไมไ่ ด้ ในบทไหวค้ รูก็ดูไมจ่ ริงจงั และแทรกอารมณ์ขนั ไวม้ าก
1.4 เวทีเพลงโคราช
ลกั ษณะเวทีเพลงโคราช
ในสมยั ก่อนน้นั การเล่นเพลงโคราชไมจ่ าํ กดั สถานที่ อาจเล่นบนบา้ นหรือลานบา้ นก็ได้ เพียงแตน่ าํ ครกตาํ
ขา้ ว (ครกซอ้ มมือ) มาวางคว่าํ ลง แลว้ หาถงั ตกั น้าํ วางไวบ้ นครกน้นั เพือ่ ให้หมอเพลงไดด้ ่ืมแกค้ อแหง้ ในยคุ ที่ยงั
ไม่มีไฟฟ้าแสงสวา่ ง ชาวบา้ นมกั จะทาํ ไตช้ า้ ง หรือไตร้ ุ่งให้แสงสวา่ งแทน ลกั ษณะของไตช้ า้ งหรือไตร้ ุ่ง ทาํ ดว้ ยไม้
ไผย่ าวประมาณ 5 ศอก ปลายขา้ งหน่ึงจกั ดว้ ยมีด แผอ่ อกสานดว้ ยไมไ้ ผเ่ ป็นรูปกระทะใส่ดินกรุ ใส่ชนั ผสมไมผ้ ุ ๆ
หรือแกลบ จุดใหแ้ สงสวา่ ง ปลายอีกขา้ งหน่ึงฝังดินใกล้ ๆ กบั ครก ต่อมาใชต้ ะเกียงเจา้ พายุ หรือตะเกียงลาน จุด
แทนไตร้ ุ่ง เวที กเ็ ปล่ียนมาเป็ นลาํ ดบั คือ มีเสา 4 เสา ยกพ้นื ปูกระดาน สูงจากพ้ืนดินประมาณ 1 เมตร หลงั คามุง
ดว้ ยกา้ นมะพร้าว ท่ีกลางพ้ืนเวทีกย็ งั มีถงั ใส่น้าํ ต้งั อยเู่ ช่นเดิม เม่ือก่อน ท่ียงั ไม่มีเคร่ืองขยายเสียงน้นั หมอเพลงตอ้ ง
เสียงดงั พอที่จะฟังไดย้ นิ แต่ปัจจุบนั ส่ิงที่ช่วยใหแ้ สงสวา่ ง ในการเล่นเพลงโคราชคือ ไฟฟ้าและมีเครื่องขยายเสียง
ที่ดงั กวา่ เสียงหมอเพลงในคร้ังก่อน ๆ เป็นประโยชน์ท้งั ผฟู้ ังและหมอเพลง
1.5 ท่ารํา
ทา่ รํา
ทา่ รําพอจะจาํ แนกออกเป็ น 2 ลกั ษณะ คือ
1.5.1 ทา่ ราํ ชา้ ลกั ษณะการราํ ผชู้ าย จะกางแขนท้งั สองขา้ งออกพองาม มือแบออกรําข้ึนลงขา้ งตน้ ส่วน
ขา ยา่ งตามจงั หวะ ของกลอนเพลง สมยั ก่อนผชู้ ายจะวาดวงแขนกวา้ ง ผหู้ ญิงรําเหมือนฝ่ ายชาย ตา่ งกนั ที่จีบมือ
และวงแขนแคบ
1.5.2. ท่าราํ เร็ว ฝ่ ายชายจะรําเหมือนท่ารําชา้ แต่เร่งจงั หวะการรําใหเ้ ร็วข้ึนตามกลอนเพลง อีกท้งั ตอ้ งรํา
รุดหนา้ เขา้ หาฝ่ ายหญิง ทาํ นองวา่ จะเขา้ ไปถูกเน้ือตอ้ งตวั ทา่ ราํ เหมือนทา่ รําชา้ เมื่อฝ่ ายชายรุกมา หญิงกจ็ ะราํ ถอย
หนี มือท้งั สอง ตอ้ งคอยรําปัดป้อง มิใหฝ้ ่ ายชายถูกเน้ือตอ้ งตวั ได้ แตอ่ ยา่ งไรก็ตามมีขอ้ หา้ มสาํ หรับหมอเพลง ฝ่ าย
ชาย จะถูกเน้ือตอ้ งตวั ฝ่ ายหญิงไม่ไดป้ รัชญาเบ้ืองหลงั ทา่ รํา มีวา่ การที่ผชู้ ายวาดวงแขนกวา้ ง เป็นการแสดงการ
ปกป้อง คุม้ ครองฝ่ ายหญิง ผหู้ ญิงวาดวงแขนแคบ แสดงการฉอเลาะ ตอนแรกชายจะรุกหญิงถอย และตอนหลงั
หญิงจะรุก ชายถอย แสดงวา่ หญิงจะชนะทุกคร้ัง ในเรื่องเพศ
75
ลาํ ดบั ข้นั ของการเล่นเพลงโคราช
การเล่นเพลงโคราชซ่ึงกลอนเพลงมีชื่อเรียกตามเน้ือหาต่างๆ แตพ่ อจะสรุปการเล่นเป็ นข้นั ๆ ไดด้ งั น้ี
1. เพลงเกร่ิน ฝ่ ายชายจะข้ึนเวทีก่อน บอกเกร่ินให้รู้ถึงเหตุที่จดั ใหม้ ีการเล่นเพลงข้ึนเพ่ืออะไร งาน
อะไร ใครเป็นเจา้ ภาพ มีจุดประสงคอ์ ยา่ งไร ใหผ้ ทู้ ี่มาฟังไดท้ ราบ และอาจมีการขออภยั ผชู้ มก่อน ถา้ สุ้มเสียง หรือ
การแสดง บกพร่อง
2. เพลงเชิญ ฝ่ ายชายจะตอ้ งร้องเชิญใหฝ้ ่ ายหญิงลงจากเรือนมาเพือ่ วา่ เพลงกบั ตน เพลงตดั เชิญ
ฝ่ ายหญิงจะร้องแกว้ า่ การท่ีลงมาชา้ เพราะเป็นผูห้ ญิงก็ตอ้ งแต่งกายใหส้ วยงาม อาจล่าชา้ ไปบา้ งตอ้ งขออภยั
3. เพลงถามขา่ ว ฝ่ ายชายจะถามผหู้ ญิงวา่ ชื่ออะไร บา้ นอยทู่ ี่ไหน มีอาชีพอะไร
4. เพลงเปรียบ เป็นเพลงท่ีท้งั สองฝ่ ายกระทบกระเทียบเสียดสีซ่ึงกนั และกนั
5. เพลงไหวค้ รู ร้องเพอื่ ระลึกถึงครู อาจารยซ์ ่ึงนาํ ความรู้สัง่ สอนมา ไหวท้ ้งั คุณพระรัตนตรัย และพญา
มาร
6. เพลงปรึกษา หลงั จากไหวค้ รูแลว้ ก็จะปรึกษากนั วา่ จะเริ่มเล่นเรื่องอะไรก่อนดี
7. เพลงเก้ียว เพลงเก้ียวน้ีมีหลายอยา่ ง ท้งั เก้ียวธรรมดาและเก้ียวหลอก ๆ
8. เพลงชวน เก้ียวแลว้ เมื่อชอบพอกนั ก็ชวนกนั หนีหรือชวนไปชมนก ชมไม้
9. เพลงชมธรรมชาติ พรรณนาความงามของธรรมชาติ
10. เพลงเรื่อง เป็นเพลงที่เล่าเร่ืองใดเร่ืองหน่ึงโดยเฉพาะ เช่น เร่ืองเวสสนั ดร สุภมิต เกสินี เป็นตน้
11. เพลงลองปัญญา เป็นการซกั ถามประวตั ิของบางส่ิงบางอยา่ ง เพื่อทดสอบปัญญา
12. เพลงเก้ียวแกมจาก ฝ่ ายหญิงและชายสงั่ ลากนั อวยชยั ใหพ้ รฝ่ ายตรงกนั ขา้ ม บางทีกช็ วนไปอยู่
ดว้ ยกนั
13. เพลงปลอบ เป็นเพลงที่บอกอยา่ ใหเ้ สียอกเสียใจเมื่อลา
14. เพลงจาก เป็นเพลงที่บอกถึงความจาํ เป็นตอ้ งจากลา
15. เพลงคร่าํ ครวญ แสดงถึงความรันทดในการพลดั พรากจากกนั
16. เพลงใหพ้ ร เป็นการใหพ้ รเจา้ ภาพ ผูด้ ู รวมถึงหมอเพลงดว้ ยกนั
17. เพลงลา กล่าวลาเจา้ ภาพ ผดู้ ู และหมอเพลงท่ีร่วมเล่นดว้ ยกนั
เพลงโคราชสมยั ปัจจุบนั อาจจะมีการแสดงอื่น ๆ เขา้ แทรกเพ่ือเปล่ียนบรรยากาศใหผ้ ฟู้ ังคลายความลา้ จาก
การฟัง หรืออาจเป็นการแทรกเพ่อื ทาํ ตามคาํ ขอผชู้ มกไ็ ด้ เช่นแทรกลาํ ตดั เพลงฉ่อย หมอลาํ เพลงลูกทุง่ แหล่ ฯลฯ
ในยคุ ก่อนน้นั จะมีการแทรกเพยี งแหล่โคราชเท่าน้นั แต่ต่อมา อาจจะเป็นเพราะอิทธิพลของการแสดงอ่ืน ๆ เขา้
มามีบทบาทข้ึน จึงทาํ ใหม้ ีการผสมผสานทางดา้ นการแสดงกนั มากข้ึน
ความเชื่อในการเล่นเพลงโคราช
ส่วนใหญห่ มอเพลงจะมีความเชื่อในเร่ืองโชคลางพอสมควร เช่นในการกา้ วข้ึนโรงเพลง จะมีการดูทิศ ตาม
ฤกษร์ ับ กา้ วแรกที่ข้ึน จะตอ้ งเลือกดูตามทิศทาง โดยการหายใจ ถา้ ขา้ งซา้ ยคล่อง กก็ า้ วขาซา้ ยข้ึน ทาํ นองเดียวกนั
ถา้ ขา้ งขวาหายใจสะดวก ก็กา้ วขา้ งขวาข้ึน เป็ นตน้ เมื่อข้ึนเวทีไปแลว้ ก็มีการเป่ าคาถามหานิยม เพือ่ ใหผ้ ฟู้ ังช่ืน
76
ชอบตนกม็ ี หมอเพลงบางคนเช่ือวา่ หลงั คาโรงเพลงน้นั ถา้ หากมีการมดั ดว้ ยตอก หรือส่ิงอื่นใดจะทาํ ให้
คาถาอาคม สติปัญญาในการวา่ เพลงเส่ือมลงไปดว้ ย ก็ขอร้องใหแ้ กม้ ดั ตอกออกกม็ ี
2. การฝึ กและข้ันตอนการร้องเพลงโคราช
เพลงโคราช ต้งั แต่ยคุ แรกมาจนถึงยคุ ปัจจุบนั เริ่มต้งั แต่เพลงส้ัน ๆ มาจนถึงเพลงยาว ๆ ที่ใชเ้ ล่น
กนั ในปัจจุบนั น้ีแบ่งได้ 5 ประเภท คือ
1.1 เพลงขดั อนั เป็นเพลงส้ัน ๆ มีสมั ผสั อยแู่ ห่งเดียว คือ ระหวา่ งวรรคที่ 1 กบั วรรคที่ 2
เทา่ น้นั ส่วนวรรคท่ี 3 และ 4 ไม่มีสัมผสั ( สมั ผสั ที่ใชเ้ ป็นสัมผสั สระ ) เช่น
2.1.1 เออ้ เออ่ ....สะรุสะระ อีแม่กะทะขวั่ ถวั่ เมิ้ดบุญผวั แลว้ เหมือนไข่ไก่ร่างรัง
2.1.2 เออ้ เออ่ ....สะรุสะระ อีแม่กระทะขวั่ หม่ี รู้วา่ กินไมเ่ มิ้ด มึงจิขวั่ มากทาํ ไม
( ในขอ้ 2.1.2 น้ี จะเห็นไดว้ า่ มีการเล่นอกั ษรเพิม่ เขา้ มาแต่ยงั ไมบ่ งั คบั ลกั ษณะน้ีจะกลายเป็นสัมผสั บงั คบั ในสมยั
หลงั )
1.2 เพลงกอ้ ม เป็นเพลงส้ัน ๆ เช่นเดียวกบั เพลงขดั อนั แตเ่ พม่ิ สัมผสั ในระหวา่ งวรรคที่ 3
และ 4 ซ่ึงไมม่ ีในในเพลงขดั อนั เช่น ทาํ กะตอ้ งกะแตง้ อยเู่ หมือนกะแต๋งคอกะติก ขอให่พซี่ กั หน่อย จะเอาไป
ฝากถ่วยน่ามพริก
1.3 เพลงหลกั เป็นเพลงท่ีเพ่ิมจาํ นวนวรรคจาก 4 วรรคในเพลง 2 ประเภทตน้ มาเป็น 6
วรรค เพลงประเภทน้ีจะเห็นวา่ การเร่ิมใชส้ มั ผสั ประเภทอกั ษรเด่นชดั ข้ึนเช่น
2.3.1 อนั คนเราทุกวนั เปรียบกนั กะโคม พอคนโห่ควนั โหม กล็ อยบนเวหา พอเมิ้ดควนั โคม
คืน ก็ตก๊ ลงพ้ืนสุธา...ใหญ่
2.3.2 เกษาวา่ ผม แก่แลว้ บานผเี ม่ือผมดาํ งามดี ก็ลบั มาหายดาํ ไม่เป็นผลดีดอกผม จะไม่นิยม
มนั ทาํ ...ไม
2.4 เพลงสมยั ปัจจุบนั คือเพลงท่ีใชร้ ้องเล่นกนั ในปัจจุบนั มีขนาดยาวกวา่ สมยั ก่อน ๆ แตถ่ า้ ร้อง
จะร้องชา้ บางทีจงั หวะไมส่ ม่าํ เสมอ ข้ึนอยกู่ บั ผรู้ ้อง ร้องชา้ หรือร้องเร็วไม่สม่าํ เสมอเช่น
โอโ้ อ่
...... ประเทศของไทยเราถึงคราวแคบ มนั ตอ้ งมีคนแอบดอกนาพี่เอย
.......คนแฝงเพลงโคราช สมยั เจริญจา้ งเป็นเงินมาก็แพง .......เองจะวา่ กนั ยงั ไงจะถูกใจคน
ฟังขอใหห้ นุ่มนาํ หนา้ พอ
.......เหนื่อยมาจะนาํ นอน ถา้ เขา่ ใจครรไลจร ใหช้ ี่น่ิวนาํ ทาง
.......อุปมาเหมือนยงั พระ.....เดินนาํ เณร (ตบมือ)
สมยั ววิ ฒั น์พฒั นา เขากา้ วหน่ามิใช่น่อย
มาฉนั จะเดินซ่อนรอย ขอแต่ใหพ้ ช่ี ายนาํ
ถา้ ยงั ไม่จรจะนาํ ไปถึงจุด๊ ฉนั คงไมย่ ดุ๊ พยายาม
จะนาํ นอ้ งเข่าไปเขาใหญ่ หรือดงพญา....เยน็
1.4 เพลงจงั หวะรํา เพลงประเภทน้ี เป็นท่ีใชร้ ้องกนั อยใู่ นสมยั ปัจจุบนั เช่นเดียวกบั ท่ีกล่าว
77
มาแลว้ ในขอ้ 2.4 แตกต่างกนั ท่ีตรงจงั หวะราํ น้ีจะเล่นสัมผสั มาก และสม่าํ เสมอ สามารถเคาะจงั หวะตามได้ และ
ขณะที่ร้อง ผรู้ ้องจะราํ ขยม่ ตวั ไปตามจงั หวะเพลงดว้ ย โดยจะเร่ิมรําเม่ือวา่ ไปแลว้ ประมาณ 4 วรรค เพราะใน 4
วรรคตน้ น้ีจงั หวะยงั ไมก่ ระช้นั หรือคงที่ อาจชา้ บา้ งเร็วบา้ ง จะราํ ดว้ ยก็ไดแ้ ตเ่ ป็นการราํ ชา้ ๆ ไปราํ จงั หวะเร็วที่
วรรคท่ี 5 - 8 เป็นการจบท่อนแรก พร้อมท้งั ตบมือ 1 คร้ัง พอข้ึนท่อนที่ 2 จะร้องชา้ ลงเพื่อเตรียมจบหรือเตรียมลง
การราํ หลอกล่อกนั ระหวา่ งชายและหญิง คือถา้ ฝ่ ายชายร้อง ฝ่ ายหญิงก็จะราํ ดว้ ย ถา้ ฝ่ ายหญิงร้องฝ่ ายชายกจ็ ะรํา
ดว้ ย การรําจึงเป็นการราํ ทีละคู่
แบ่งตามลกั ษณะกลอน จะไดเ้ ป็น 5 ประเภทคือ เพลงคูส่ อง เพลงคูส่ ่ี เพลงคู่แปด และเพลงคูส่ ิบสอง การ
แบง่ เช่นน้ี เป็นการกาํ หนดประเภทคลา้ ยแบบท่ีแบ่งตามววิ ฒั นาการนน่ั เอง คือเพลงคูส่ องกบั คูส่ ่ี เป็นเพลงกอ้ ม
ส่วนเพลงคูห่ ก กบั คูแ่ ปดเป็นเพลงที่ใชร้ ้องกนั ในปัจจุบนั ซ่ึงท้งั สองประเภทน้ี มีความแตกต่างกนั เพยี งเล็กนอ้ ย
ในดา้ นจาํ นวนคาํ ในวรรค ส่วนเพลงคู่สิบสองน้นั เป็ นเพลงที่ดดั แปลง มาจากเพลงคูแ่ ปด โดยเพม่ิ จาํ นวนคาํ ใน
วรรคมากข้ึน และร้องเร็วมาก จงั หวะถ่ียงั ไมแ่ พร่หลายนกั ในปัจจุบนั เพราะหมอเพลงส่วนใหญ่ จะคิดคาํ ไมท่ นั
กบั ที่ตอ้ งวา่ เร็ว ๆ จึงปรากฎใหเ้ ห็น เพียงเลก็ นอ้ ยเทา่ น้นั
แบง่ ตามเน้ือหาของเพลง จะไดห้ ลายชนิด เช่น เพลงเกริ่น เพลงเชิญ เพลงไหวค้ รู เพลงถามข่าว เพลง
ชวน เพลงชมนกชมไม้ เพลงเก้ียวเพลงเปรียบ เพลงสาบาน เพลงด่า เพลงคร่าํ ครวญ เพลงสู่ขอ เพลงเก้ียวแกมจาก
เพลงจาก เพลงลา เพลงพาหนี เพลงปลอบ เพลงไหวพ้ ระ เพลงตวั เดียว เพลงเร่ือง ( นิทาน ) เป็นตน้
เน้ือหาของเพลงโคราชมีหลายรส ท้งั คาํ สง่ั สอนคาํ ด่า กระทบกระเทียบเปรียบเปรยและกล่าวเป็นนยั ถึง
เรื่องเพศ เป็ นการใชภ้ าษาเชิงสญั ลกั ษณ์ และการใชค้ าํ ตรงๆ จนคนที่ไมช่ ิน กบั เพลงปฎิพากยพ์ ้นื บา้ น ฟังไม่ได้
เพราะเห็นวา่ หยาบโลนจนเกินไป ถา้ ผฟู้ ังเพลงชอบใจ จะโห่ฮิ้วแทนการปรบมือ
เน้ือหาของเพลงโคราชเก่ียวขอ้ งกบั ส่ิงตอ่ ไปน้ี
1. สุภาษิต และคาํ สัง่ สอน
2. เจตคติต่อสงั คม
3. ความเช่ือถือและค่านิยม
4. ความเป็นอยู่ อาชีพ และสภาพสงั คม
5. วรรคดีไทย
6. นิทานพ้ืนบา้ นและนิทานชาดก
7. ประวตั ิศาสตร์และวรี สตรีไทย
8. การใชป้ ฏิภาณไหวพริบในการพูดจาโตต้ อบกนั
9. ความรัก
10. ธรรมในพทุ ธศาสนา
เน้ือหาของเพลงโคราช ข้ึนอยกู่ บั โอกาสท่ีจะเล่น และบางคร้ัง กแ็ ลว้ แต่เจา้ ภาพท่ีหาเพลงโคราชไปเล่น
เป็นผกู้ าํ หนดวา่ จะใหเ้ ล่นเรื่องอะไร หมอเพลงโคราชรุ่นเก่า จะเนน้ เร่ืองการใชป้ ฏิภาณไหวพริบ นิทานชาดก และ
เคร่งครัดมากในเรื่องสอนศีลธรรม หมอเพลงโคราชรุ่นใหม่ มกั จะเล่นตามคาํ เรียกร้องของผฟู้ ัง และบางคน ไม่
เคร่งครัดในเร่ืองศีลธรรมมากนกั
78
ขอ้ สังเกตุวา่ วดั หลายแห่งในชนบทของนครราชสีมา เช่นที่ อาํ เภอพมิ าย และอาํ เภอจกั ราช เวลาเทศน์
มหาชาติ จะมีการแหล่ประกอบ เพลงแหล่เหล่าน้นั จะตอ้ งมีเพลงโคราชควบอยเู่ สมอ
2.1 การฝึกยกครูและการไหวค้ รู
การยกครูเพลงโคราช ตอ้ งเตรียมอุปกรณ์ดงั น้ี
กรวยพระ (กรวยกน้ ป้านหรือกรวยปากเป็ ด) ใส่ดอกไม้ 1ชุด หมากพลู 1 คาํ เทียน 1 เล่ม ธูป 3 ดอก เงิน 6
บาท ในการต่อเพลงโคราชจากครูเพลงตอ้ งใชค้ วามพยายาม ขยนั ฝึกฝนประกอบกบั พรสวรรค์ ในเรียนเพลง
โคราชจะมีการอาบน้าํ มนต์ โดยตอ้ งเตรียมเคร่ืองพธิ ีนอกจากของยกครูอีกตา่ งหาก ไดแ้ ก่ กรวยพระใส่ดอกไม้ 6
ชุด เทียน 6 เล่ม ผา้ ขาว 1 ผนื เงิน 6 บาท ธูป 18 ดอก
2.2 การเขียนกลอนโคราช
เน้ือหาของเพลงโคราช
ข้ึนอยกู่ บั โอกาสที่จะเล่น และบางคร้ัง ก็แลว้ แตเ่ จา้ ภาพท่ีหาเพลงโคราชไปเล่น เป็ นผกู้ าํ หนดวา่ จะให้
เล่นเรื่องอะไร หมอเพลงโคราชรุ่นเก่า จะเนน้ เรื่องการใชป้ ฏิภาณไหวพริบ นิทานชาดก และเคร่งครัดมากในเรื่อง
สอนศีลธรรม หมอเพลงโคราชรุ่นใหม่ มกั จะเล่นตามคาํ เรียกร้องของผฟู้ ัง และบางคน ไมเ่ คร่งครัดในเร่ือง
ศีลธรรมมากนกั
ขอ้ สงั เกตุวา่ วดั หลายแห่งในชนบทของนครราชสีมา เช่นที่ อาํ เภอพิมาย และอาํ เภอจกั ราช เวลาเทศน์
มหาชาติ จะมีการแหล่ประกอบ เพลงแหล่เหล่าน้นั จะตอ้ งมีเพลงโคราชควบอยเู่ สมอ
แมจ้ ะทราบวา่ คณะสัมผสั ของเพลงโคราชเป็นอยา่ งไร แต่การเขียนกลอนหรือแต่งกลอน ไม่อาจกระทาํ
ไดง้ ่ายนกั การบรรจุคาํ ลงตามคณะ ใหถ้ ูกตอ้ งสัมผสั บงั คบั ไดน้ ้นั ไม่ไดห้ มายความวา่ จะสามารถร้องเป็นทาํ นอง
ได้ เช่นเดียวกนั กบั ที่ปรากฏในวรรณคดีบางประเภท โดยเฉพาะวรรณคดีการละคร วา่ มีกลอนบทละครบางเรื่อง ท่ี
ไมส่ ามารถนาํ ไปร้องหรือเล่นละครไดจ้ ริง เพราะแมจ้ ะถูกตอ้ งตามสมั ผสั บงั คบั ทุกประการ แตล่ ีลาของกลอน ไม่
สอดคลอ้ งกบั ทาํ นองการร้อง
เพลงโคราชก็เช่นเดียวกนั ผทู้ ่ีจะเขียนกลอนโคราชไดน้ ้นั จะตอ้ งเป็ นผทู้ ่ีรู้จกั ทาํ นองจงั หวะ และลาํ นาํ
ของเพลงโคราชไดว้ า่ เป็นอยา่ งไร ตอ้ งจาํ ไดแ้ ม่นวา่ ลาํ นาํ ทาํ นองและจงั หวะเป็ นอยา่ งไร นน่ั ยอ่ มหมายถึงวา่ ผทู้ ่ี
จะจดจาํ ลาํ นาํ จงั หวะและทาํ นองไดน้ ้นั จะตอ้ งเป็ นผทู้ ่ีเคยฝึกหดั ร้องเพลงโคราชใหจ้ าํ ไดม้ ากๆ หมน่ั ฝึกฝน จนรู้
เสียงสูง เสียงต่าํ เสียงส้ัน เสียงยาว และฟังจงั หวะแม่นยาํ หรือเคยชิน เมื่อไดส้ มั ผสั กบั กลอนเพลงบอ่ ยๆ กจ็ ะจาํ
ไดข้ ้ึนใจ เมื่อจะแต่งกลอน หรือนึกกลอนใหม่ ก็ใชค้ าํ ไปตามทาํ นอง หรือจงั หวะที่จาํ ไดน้ ้นั เป็นเกณฑ์ ดงั น้นั แม้
หมอเพลงโคราช จะไมไ่ ดเ้ รียนหรือศึกษาเก่ียวกบั คณะสมั ผสั หรือลกั ษณะกลอนเพลงโคราช ในภาคทฤษฎี แต่
จากการทอ่ งกลอนบ่อยๆ ฝึกหดั วา่ เพลงดว้ ยความพยายาม กจ็ ะรู้ไดว้ า่ คาํ คลอ้ งจองหรือสัมผสั และลีลาของเพลง
เป็นอยา่ งไร ถา้ หากมีความรู้การใชค้ าํ หรือมีความรู้แตกฉานในดา้ นภาษา ก็จะสามารถหาคาํ มาใส่ในกลอน ให้
สามารถร้องเป็ นเพลงได้ ครูเพลงทวั่ ไป จึงแต่งกลอนเพลงได ้้ในลกั ษณะเขียนไปตามลีลาน้ี หรือหมอเพลง ที่มี
ประสบการณ์พอสมควร จะสามารถดน้ กลอนหรือวา่ กลอนสดไดท้ นั ที ส่วนท่ียงั ไมช่ าํ นาญ ใชว้ ธิ ีท่องจาํ กลอน
เพลงใหไ้ ดม้ ากๆ จึงจะสามารถสงั เกตไดว้ า่ หมอเพลงคนเดียวกนั ถา้ เขาเล่นตา่ งโอกาส ต่างสถานที่ มกั จะมีเน้ือ
79
ร้อง และทาํ นองซ้าํ ๆ กนั อยมู่ าก หรือสังเกตไดอ้ ีกวา่ หมอเพลงหลายๆ คน ที่เรียนมา จากครูคนเดียวกนั ก็จะมีลีลา
การร้อง ทาํ นอง จงั หวะเพลงคลา้ ยคลึงกนั
สาํ หรับผทู้ ่ีจะฝึกหดั เขียน หรือแต่งกลอนเพลงโคราช กจ็ ะตอ้ งมีคุณสมบตั ิเช่นเดียวกนั คือ ศึกษา
ส่วนประกอบตา่ งๆ ของเพลงโคราชให้เขา้ ใจ และตอ้ งร้องเพลงโคราชได้ เม่ือเขียนมาแลว้ ก็ลองร้องดู ถา้ ตรงไหน
ใชเ้ สียงผดิ ไป จากลีลาของเพลง ก็สามารถแกไ้ ข หรือปรับเขา้ กบั ลีลาน้นั ได้
2.3 การฝึกร้องเพลงโคราช
ลาํ ดบั ข้นั ของการเล่นเพลงโคราช
การเล่นเพลงโคราชซ่ึงกลอนเพลงมีชื่อเรียกตามเน้ือหาตา่ งๆ แต่พอจะสรุปการเล่นเป็ นข้นั ๆ ไดด้ งั น้ี
1. เพลงเกริ่น ฝ่ ายชายจะข้ึนเวทีก่อน บอกเกริ่นใหร้ ู้ถึงเหตุที่จดั ใหม้ ีการเล่นเพลงข้ึนเพ่ืออะไร งานอะไร
ใครเป็นเจา้ ภาพ มีจุดประสงคอ์ ยา่ งไร ใหผ้ ทู้ ี่มาฟังไดท้ ราบ และอาจมีการขออภยั ผูช้ มก่อน ถา้ สุ้มเสียง หรือ
การแสดง บกพร่อง
2. เพลงเชิญ ฝ่ ายชายจะตอ้ งร้องเชิญใหฝ้ ่ ายหญิงลงจากเรือนมาเพอื่ วา่ เพลงกบั ตน
เพลงตดั เชิญ ฝ่ ายหญิงจะร้องแกว้ า่ การท่ีลงมาชา้ เพราะเป็นผหู้ ญิงก็ตอ้ งแตง่ กายใหส้ วยงาม อาจล่าชา้ ไปบา้ ง
ตอ้ งขออภยั
3. เพลงถามข่าว ฝ่ ายชายจะถามผหู้ ญิงวา่ ช่ืออะไร บา้ นอยูท่ ี่ไหน มีอาชีพอะไร
4. เพลงเปรียบ เป็นเพลงท่ีท้งั สองฝ่ ายกระทบกระเทียบเสียดสีซ่ึงกนั และกนั
5. เพลงไหวค้ รู ร้องเพ่ือระลึกถึงครู อาจารยซ์ ่ึงนาํ ความรู้สง่ั สอนมา ไหวท้ ้งั คุณพระรัตนตรัย และพญา
มาร
6. เพลงปรึกษา หลงั จากไหวค้ รูแลว้ กจ็ ะปรึกษากนั วา่ จะเร่ิมเล่นเรื่องอะไรก่อนดี
7. เพลงเก้ียว เพลงเก้ียวน้ีมีหลายอยา่ ง ท้งั เก้ียวธรรมดาและเก้ียวหลอก ๆ
8. เพลงชวน เก้ียวแลว้ เมื่อชอบพอกนั ก็ชวนกนั หนีหรือชวนไปชมนก ชมไม้
9. เพลงชมธรรมชาติ พรรณนาความงามของธรรมชาติ
10. เพลงเร่ือง เป็นเพลงท่ีเล่าเร่ืองใดเรื่องหน่ึงโดยเฉพาะ เช่น เร่ืองเวสสนั ดร สุภมิต เกสินี เป็นตน้
11. เพลงลองปัญญา เป็นการซกั ถามประวตั ิของบางส่ิงบางอยา่ ง เพ่ือทดสอบปัญญา
12. เพลงเก้ียวแกมจาก ฝ่ ายหญิงและชายสง่ั ลากนั อวยชยั ใหพ้ รฝ่ ายตรงกนั ขา้ ม บางทีก็ชวนไปอยดู่ ว้ ยกนั
13. เพลงปลอบ เป็นเพลงท่ีบอกอยา่ ใหเ้ สียอกเสียใจเมื่อลา
14. เพลงจาก เป็นเพลงที่บอกถึงความจาํ เป็นตอ้ งจากลา
15. เพลงคร่าํ ครวญ แสดงถึงความรันทดในการพลดั พรากจากกนั
16. เพลงใหพ้ ร เป็นการใหพ้ รเจา้ ภาพ ผดู้ ู รวมถึงหมอเพลงดว้ ยกนั
17. เพลงลา กล่าวลาเจา้ ภาพ ผดู้ ู และหมอเพลงท่ีร่วมเล่นดว้ ยกนั
80
เพลงโคราชสมยั ปัจจุบนั อาจจะมีการแสดงอ่ืน ๆ เขา้ แทรกเพื่อเปล่ียนบรรยากาศใหผ้ ฟู้ ังคลายความลา้ จาก
การฟัง หรืออาจเป็นการแทรกเพื่อทาํ ตามคาํ ขอผชู้ มก็ได้ เช่นแทรกลาํ ตดั เพลงฉ่อย หมอลาํ เพลงลูกทุ่ง แหล่ ฯลฯ
ในยคุ ก่อนน้นั จะมีการแทรกเพียงแหล่โคราชเทา่ น้นั แต่ต่อมา อาจจะเป็นเพราะอิทธิพลของการแสดงอ่ืน ๆ เขา้
มามีบทบาทข้ึน จึงทาํ ใหม้ ีการผสมผสานทางดา้ นการแสดงกนั มากข้ึน
2.4 การฝึกท่าราํ เพลงโคราช
การรําประกอบการร้องเพลงโคราช มีท่าราํ ท่ีพอจะจาํ แนกไดเ้ ป็น 2 ลกั ษณะ คือ
1. ทา่ รําชา้ ลกั ษณะการรํา ผชู้ ายจะกางแขนท้งั สองขา้ งออกพองาม มือแบออกรําข้ึนลงขา้ งตน้ ส่วนขา ยา่ ง
ตามจงั หวะ ของกลอนเพลง สมยั ก่อนผชู้ ายจะวาดวงแขนกวา้ ง ผหู้ ญิงรําเหมือนฝ่ ายชาย ตา่ งกนั ท่ีจีบมือ และวง
แขนแคบ
2. ทา่ รําเร็ว ฝ่ ายชายจะรําเหมือนท่า
รําชา้ แต่เร่งจงั หวะการราํ ใหเ้ ร็วข้ึนตาม
กลอนเพลง อีกท้งั ตอ้ งราํ รุดหนา้ เขา้ หาฝ่ าย
หญิง ทาํ นองวา่ จะเขา้ ไปถูกเน้ือตอ้ งตวั ท่า
ราํ เหมือนท่าราํ ชา้ เมื่อฝ่ ายชายรุกมา หญิงก็
จะราํ ถอยหนี มือท้งั สอง ตอ้ งคอยรําปัด
ป้อง มิใหฝ้ ่ ายชายถูกเน้ือตอ้ งตวั ได้ แต่
อยา่ งไรกต็ าม มีขอ้ หา้ มสาํ หรับหมอเพลง
ฝ่ ายชาย จะถูกเน้ือตอ้ งตวั ฝ่ ายหญิงไม่ได้
ภูมิปัญญาดา้ นนนั ทนาการของเพลง
โคราช ไดบ้ ง่ บอกถึงเบ้ืองหลงั ทา่ รํา
ประกอบเพลงโคราชกล่าวกนั วา่ การที่
ผชู้ ายวาดวงแขนกวา้ ง เป็นการแสดงการ
81
ปกป้องคุม้ ครองฝ่ ายหญิง ส่วนการท่ีผหู้ ญิงวาดวงแขนแคบ แสดงการฉอเลาะ ออเซาะ ทา่ รําตอนแรกชายจะเป็น
ฝ่ ายรุก หญิงจะเป็นฝ่ ายถอย และตอนหลงั หญิงจะรุก ชายจะถอย แสดงใหเ้ ห็นวา่ หญิงจะเป็นฝ่ ายชนะทุกคร้ัง ใน
เรื่องเพศ ตามความเชื่อของคนสมยั ก่อนท่ีฝ่ ายชายตอ้ งยอมอ่อนขอ้ ใหฝ้ ่ ายหญิงท่ีถือวา่ เป็นเพศแม่
2.5 ข้นั ตอนการเล่นเพลงโคราช
เพลงโคราช มีลกั ษณะและวธิ ีเล่น ดงั น้ี
1. ผเู้ ล่น
ประกอบดว้ ยสองฝ่ าย คือ ฝ่ ายชายและฝ่ ายหญิง ซ่ึงปกติจะมีชาย 2 คน และหญิง 2 คน ในสมยั ก่อนไมม่ ี
สังกดั คณะ ซ่ึงใครที่วา่ เพลงเก่งก็สามารถข้ึนมาร้องเพลงได้ ส่วนใหญ่จะประทะคารมกนั อยา่ งเผด็ มนั
2. การแต่งกาย
ท้งั ชายและหญิงมกั จะสวมเส้ือตามสมยั นิยม และนุ่งโจงกระเบน ฝ่ ายชายจะมีผา้ คาดเอวบางทีเป็นผา้ ขาวมา้
ไหม, ฝ้ายหรือผา้ แพร สามเหล่ียม หรือส่ีเหล่ียมผนื ผา้ ตามถนดั
3. โรง
ลกั ษณะโรง ยกพ้ืนสูง 1 เมตร หรืออาจสูงกวา่ น้นั ตามความเหมาะสม ขนาดกวา้ งยาวขา้ งละ 3 เมตร เป็ น
ส่ีเหลี่ยมจตั ุรัส ตรงกลางโรง มีตะเกียงเจา้ พายุ ถา้ ในสมยั น้ีก็ใชไ้ ฟฟ้า มีเคร่ืองเสียง เช่น ไมโครโฟนและลาํ โพง
สาํ หรับหลงั คา สมยั ก่อนมุงแฝก ปัจจุบนั มุงดว้ ยสงั กะสีหรือกระเบ้ือง ทาํ ในลกั ษณะเพิงตรง ๆ เพือ่ กนั น้าํ คา้ ง
กนั แดด และกนั ฝน เพราะโรงเพลงโคราชมกั ต้งั อยกู่ ลางแจง้ เพอ่ื ใหผ้ ชู้ มไดม้ องเห็นอยา่ งชดั เจน
ข้นั การอนุรักษเ์ พลงโคราช
1 ระดบั บุคคล
2 ระดบั คอบครัว
3 ระดบั ชุมชน
การจดั ประสบการณ์การเรียนรู้
6. บรรยาย
7. ศึกษาคน้ ควา้ ดว้ ยตนเองจากเอกสาร อินเทอร์เน็ต และแหล่งเรียนรู้ในชุมชน
8. สมั ภาษณ์ภูมิปัญญา
9. พบกลุ่ม อภิปรายแลกเปลี่ยนเรียนรู้
10. สาธิตและฝึกปฏิบตั ิ ณ แหล่งเรียนรู้ในชุมชน
11. ฝึกปฏิบตั ิดว้ ยตนเองจนเกิดความชาํ นาญท่ีบา้ นหรือ ณ แหล่งเรียนรู้ฝึกเขียนและตรวจสอบความ
เป็นไปไดข้ องโครงการประกอบอาชีพเพลงโคราช
12. สรุปและนาํ เสนอโครงการประกอบอาชีพเพลงโคราช
82
สื่อและแหล่งเรียนรู้
1. สื่อเอกสาร
1.2 หนงั สือ โคราชของเรา ผแู้ ต่ง ฯพณฯ สุวจั น์ ลิปตพลั ลภ ปี ที่พิมพ์ 2542 โรงพมิ พ์ บริษทั
มงั กรการพมิ พ์ (1994) จาํ กดั
1.3 หนงั สือเพลงโคราช เล่ม ๑ – ๒ มหาวทิ ยาลยั ราชภฎั นครราชสีมา ปี ท่ีพิมพ์ ๒๕๕๕ จาํ นวน
๑,๐๐๐ เล่ม เพื่อเฉลิมพระเกียรติพระบาทสมเดจ็ พระเจา้ อยูห่ วั เน่ือในวโรกาสทรงเจริยพระชนมายุ ๗ รอบ
๕ ธนั วาคม ๒๕๕๔
2. สื่ออิเล็กทรอนิกส์
2.1 CD เรื่อง เพลงโคราช
2.2 เรื่อง ประวตั ิความเป็ นมาของเพลงโคราช
3. สื่อภูมิปัญญา
3.1 นายกาํ ป่ัน บา้ นแทน่ บา้ นเลขที่ 334 จิระ ตาํ บล ในเมือง อาํ เภอ เมือง จงั หวดั นครราชสีมา
โทร 044- 264467
3.2 นางกาเหวา่ บา้ นแท่น บา้ นเลขท่ี 334 จิระ ตาํ บล ในเมือง อาํ เภอ เมือง จงั หวดั นครราชสีมา
โทร 044- 264467
3.3 นายใหญ่ วเิ ศษพลกรัง บา้ นเลขท่ี 1235 ชุมชนวดั ทุ่งสวา่ ง-ศาลาลอย ตาํ บล ในเมือง อาํ เภอ
เมือง จงั หวดั นครราชสีมา โทร 081 – 5473 – 409
3.4 นางเล็ก หวงั ตรงกลาง บา้ นเลขที่ 1234 ชุมชนหนา้ ยา่ โม ตาํ บล ในเมือง อาํ เภอ เมือง จงั หวดั
นครราชสีมา โทร 081 – 5473 – 409
3.5 นายบุญสม สงั ขส์ ุข เป็นผใู้ หส้ ัมภาษณ์ คณะครู กศน.ตาํ บล เป็ นผสู้ ัมภาษณ์
นายกสมาคมหมอเพลงโคราช 386/145 ม. 6 ต.บา้ นเกาะ อ. เมือง จ. นครราชสีมา 30000 มือถือ 089 5792686
โทรสาร 044 276794
4. สื่อแหล่งเรียนรู้ในชุมชน
4.1 ชุมชนวดั หวั สะพาน ตาํ บลในเมือง อาํ เภอเมือง จงั หวดั นครราชสีมา
4.2 ลานอนุสาวรียค์ ุณยา่ โม ตาํ บลในเมือง อาํ เภอเมือง จงั หวดั นครราชสีมา
4.3 ชุมชนวดั ศาลาลอย ตาํ บลในเมือง อาํ เภอเมือง จงั หวดั นครราชสีมา
4.4 สมาคมหมอเพลงโคราช 386/145 ม. 6 ต.บา้ นเกาะ อ. เมือง จ. นครราชสีมา 30000 มือถือ 089
5792686 โทรสาร 044 276794
การวดั ผลประเมนิ ผล
2. การประเมินความกา้ วหนา้
1.1 ซกั ถาม
1.2 สงั เกต
83
2. การประเมินผลรวม
2.1 ตอบแบบสอบถาม
2.2 สะทอ้ นผล
84
กจิ กรรมท่ี 5
คาชี้แจง ให้นักศึกษาศึกษาเนื้อหา แล้วตอบคาถาม ดังนี้
1 อธิบายการยกครู การไหวค้ รู การแต่งกาย อุปกรณ์ประกอบการร้องเพลง เวทีร้องเพลงโคราช ทา่ ราํ
และภาษาโคราช ใส่สมุดบนั ทึกการเรียนรู้ ส่งครูท่ีปรึกษา
2 ใหน้ กั ศึกษาฝึกปฏิบตั ิตามขอ้ ต่อไปน้ี แลว้ มาทดสอบกบั หมอเพลงโคราช / ภูมิปัญญาทอ้ งถ่ิน / ครูท่ี
ปรึกษา
2.1 ฝึกการยกครู และการไหวค้ รู
2,2 ฝึกเขียนกลอนเพลงโคราชไดอ้ ยา่ งนอ้ ย 2 วรรค
2.3 ฝึกร้องเพลงโคราช ไดอ้ ยา่ งนอ้ ย 1 วรรค
2.4 ฝึกท่าราํ เพลงโคราช และปฏิบตั ิข้นั ตอนการร้องเพลงโคราช ประกอบการราํ
2.5 ฝึกทา่ ราํ เพลงโคราช และปฏิบตั ิข้นั ตอนการร้องเพลงโคราช ประกอบการรํา บนั ทึกใส่เครื่องเล่น
มือถือ แลว้ ส่งครูทางไลน์กลุ่ม กศน.ตาํ บล
6. อธิบายการอนุรักษร์ ้องเพลงโคราช ใส่สมุดบนั ทึกการเรียนรู้ ส่งครูที่ปรึกษา
85
บรรณานุกรม
ถาวร สุบงกช และคณะ เพลงโคราช : การศึกษาในเชิงวเิ คราะห์และวจิ ารณ์ นครราชสีมา : เน่ืองใน
โอากาสฉลอง 80 ปี วทิ ยาลยั ครูนครราชสีมา (มหาวทิ ยาลยั ราชภฏั นครราชสีมา)
ปรีชา อุยตระกลู กบั นฤมล ปิ ยวทิ ย์ การศึกษาวฒั นธรรมพ้ืนบา้ นที่เกี่ยวขอ้ งกบั เดก็ ในจงั หวดั
นครราชสีมา รายงานการวจิ ยั ฉบบั อดั สาํ เนา ๒๕๓๓
วทิ ยาลยั ครูนครราชสีมา วฒั นธรรมพ้นื บา้ นนครราชสีมา,โคราชออฟเซ็ทการพิมพ,์ นครราชสีมา
๒๕๓๐
ศูนยว์ ฒั นธรรมจงั หวดั นครราชสีมา ของดีโคราช เล่มที่ ๑ จดหมายจากโคราช สาํ นกั งานคณะ
กรรมการวฒั นธรรมแห่งชาติ ๒๕๒๕.
ศูนยว์ ฒั นธรรมจงั หวดั นครราชสีมา ของดีโคราช เล่มที่ ๓ บนั ทึกจากโคราช สาํ นกั งานคณะกรรมการ
วฒั นธรรมแห่งชาติ ๒๕๒๕.
วรี ะ เลิศจนั ทึก, เพลงโคราชในกระแสโลกาภิวตั น,์ วทิ ยานิพนธ์ศิลปะศาสตร์มหาบณั ฑิต มหาวทิ ยาลยั
มหาสารคาม,๒๕๔๑
ถาวร สุบงกชและคณะ ,เพลงโคราช โรงพมิ พ์ ทีพพี ริ้นท์ จาํ กดั ปี ที่พิมพ์ ๒๕๓๖
สาํ นกั งานวฒั นธรรมจงั หวดั นครราชสีมา, ปูมเมืองโคราช ,บมจ. สมบูรณ์การพมิ พ,์ ๒๕๔๙
สุวจั น์ ลิปตพลั ลภ ,โคราชของเรา , บริษทั มงั กรการพมิ พ์ ,๒๕๔๒
กาํ ป่ัน บา้ นแทน่ ,เร่ืองเล่าจากครูเพลง ,สาํ นกั พิมพ์ ตะวนั รุ่ง ซินดิเคท,๒๕๕๔
ณฏั ฐพนั ธ์ เขจรนนั ทน์ และคณะ, การบริหารการดาํ เนินงานและการผลิต, บริษทั เอก๊ ซเปอร์ เน็ท จาํ กดั ,
2545
http://edu.stou.ac.th/EDU/UploadedFile/7.pdf
http://pco.kpru.ac.th/webplan/jobbudget%20sicha/koomuakrongkarn/%E0%B8%B4.pdf
อาจารยก์ าํ ป่ัน บา้ นแท่น บา้ นเลขท่ี 336 ถนนจิระ ตาํ บลในเมือง อาํ เภอเมือง จงั หวดั นครราชสีมา
โทรศพั ท์ 081-8762164 ,044-264467
นางกาเหวา่ โชคชยั บา้ นเลขที่ 336 ถนนจิระ ตาํ บลในเมืองอาํ เภอเมือง
จงั หวดั นครราชสีมา โทรศพั ท์ 081-8762164 ,044-264467
นายสวา่ ง บา้ นดอนผวา บา้ นเลขที่346 บา้ นบุญนิมิต หมู่ท่ี 11ตาํ บลทะเล
อาํ เภอเมือง จงั หวดั นครราชสีมา
นายบุญสม สังขส์ ุข เป็นผใู้ หส้ มั ภาษณ์ คณะครู กศน.ตาํ บล เป็นผสู้ มั ภาษณ์
นายกสมาคมหมอเพลงโคราช 386/145 ม. 6 ต.บา้ นเกาะ อ. เมือง จ. นครราชสีมา 30000 มือถือ 089 5792686
โทรสาร 044 276794
86
คณะผู้จัดทา
ทป่ี รึกษา
ดร.สุประณีต ยศกลาง ผอู้ าํ นวยการสาํ นกั งาน กศน.จงั หวดั นครราชสีมา
นางกรแกว้ แบบกลาง ผอู้ าํ นวยการ กศน.อาํ เภอเมืองนครราชสีมา
นายเอกภพ โตมรศกั ด์ิ ประธานกรรมการสถานศึกษา
นายจนั ทร์ บุตรนนั ท์ กรรมการสถานศึกษา
นายบุญสม สงั ขส์ ุข ภูมิปัญญา
นายประสิทธ์ิ ต้งั ประเสริฐ ครูชาํ นาญการพเิ ศษ
นางบาํ เพญ็ ไทยสะเทือน ครู
นางระพี ยะสูงเนิน บรรณารักษช์ าํ นาญการพิเศษ
คณะทางาน
นายประสิทธ์ิ ต้งั ประเสริฐ ครูชาํ นาญการพิเศษ หวั หนา้ คณะทาํ งาน
คณะทาํ งาน
นายเฉลา ชยั ฉิมพลี ครูอาสาสมคั ร กศน. คณะทาํ งาน
คณะทาํ งาน
นางนวลถนอม พขิ นุ ทด ครูอาสาสมคั ร กศน. คณะทาํ งาน
คณะทาํ งาน
นางศรีเพญ็ เพยี สุรินทร์ ครู กศน.ตาํ บล คณะทาํ งาน
คณะทาํ งาน
นางสุภาพร ผลาผล ครู กศน.ตาํ บล คณะทาํ งาน
คณะทาํ งาน
นางนนั ทนากร สุขใหม่ ครู กศน.ตาํ บล คณะทาํ งาน
คณะทาํ งาน
นางสาวแววดาว ฟอพิมาย ครู กศน.ตาํ บล คณะทาํ งานและเลขานุการ
นางภคพร ใจรักษา ครู กศน.ตาํ บล
นางนิตภาพร เกิดกลาง ครู กศน.ตาํ บล
นางสาวรัชนีย์ ฉ่าํ สูงเนิน ครู กศน.ตาํ บล
นางเตือนใจ โพธ์ิสุ ครู กศน.ตาํ บล
นางสาวฐาปนีย์ จาํ รัสประเสริฐ ครู กศน.ตาํ บล
นางสาวภมร เอนกศิลป์ ครู กศน.ตาํ บล
The words you are searching are inside this book. To get more targeted content, please make full-text search by clicking here.
Home
Explore
หนังสืออ่านประกอบการเรียนการสอนวิชาเลือกเสรี วิชาเพลงโคราช รหัส อช 03309 ระดับมัธยมศึกษาตอนปลาย (ปรับปรุง พ.ศ.2563) เพลงโคราช
View in Fullscreen
หนังสืออ่านประกอบการเรียนการสอนวิชาเลือกเสรี วิชาเพลงโคราช รหัส อช 03309 ระดับมัธยมศึกษาตอนปลาย (ปรับปรุง พ.ศ.2563) เพลงโคราช หลักสูตรการศึกษานอกระบบระดับการศึกษาขั้นพื้นฐาน พุทธศักราช 2551 (ฉบับปรับปรุง พ.ศ.2554)
Discover the best professional documents and content resources in AnyFlip Document Base.
Search