ชิชา ศรีมงคล 10 ชุติกาญจน์ สุขเจริญ 26 คู่มือ งานช่างเบสิกพื้นฐาน น่ารู้ ตั้งแต่วัสดุอุปกรณ์ไปจนถึงเทคนิค การใช้ในเฉพาะงาน ครบจบในเล่มล่เดียดีว
วัสดุและประเภทของวัสดุ วัสดุ ( Materials ) คือ สิ่งของหรือวัตถุที่นำ มาใช้ประกอบกัน เป็นชิ้นงานตามการออกแบบ เป็นวัตถุที่สามารถสัมผัสได้ และมีสมบัติเฉพาะตัวทางฟิสิกส์ ทางเคมี ทางไฟฟ้า หรือสมบัติเชิงกลแตกต่างกันไป จึงต้องมีการวิเคราะห์สมบัติ ของวัสดุเพื่อเลือกใช้ให้เหมาะสมกับลักษณะของงานวัสดุแบ่งเป็น 2 ประเภท ดังนี้ วัสดุ สมบัติบั ติเด่น ลักษณะงาน 1) โลหะกลุ่มลุ่เหล็ก ( Ferrous Metals ) เช่น เหล็กกล้า เหล็ก เหนียว เหล็กหล่อ เป็นตัวนําความร้อน นําไฟฟ้าดี มีความแข็งแรงสูง ทนทานต่อการ กัดกร่อน ใช้ในอุตสาหกรรม ก่อสร้าง ทำ วงจร ไฟฟ้า และเครื่องมือ ไฟฟ้า 2) โหละนอกกลุ่มลุ่เหล็ก ( ์Non-Ferrous Metals ) เช่น ดีบุก อะลูมีเนียม สังกะสี ตะกั่วกั่ ทองเดง เงิน ทองเหลือง โหละบริสุทธิ์ไธิ์ม่มี เหล็กผสมอยู่ ทนทานต่อการ กัดกร่อน ยืดตัวได้ ง่ายมีความเหนียว ใช้ในงาน อุตสาหกรรมบาง ประเภท เช่น ทองเเดงใช้ใน งานไฟฟ้า ความรู้เกี่ยวกับ วัสดุสำ หรับ ชิ้นงาน ความรู้เกี่ยวกับ วัสดุสำ หรับ ชิ้นงาน
1 ) วัสดุธรรมชาติ หมายถึง วัสดุที่ได้ผลผลิตมาจากธรรมชาติ ซึ่งวัสดุธรรมชาติ ที่พบในเเต่ละภูมิภาคในประเทศไทยมีหลายชนิดเเละอาจจะเเตกต่างกันในเเต่ละ ชุมชนหรือท้องถิ่น สามารถนำ มาเป็นผลิตภัณฑ์ต่างๆเพื่อใช้ประโยชน์ รวมทั้งวางขาย เพื่อเสริมรายได้ให้แก่คนในชุมชนหรือท้องถิ่น วัสดุธรรมชาติที่นิยมใช้มีดังนี้ วัสดุธรรมชาติ ไม้ สมบัติบั ติเด่น 1 ลักษณะงาน ไม้เป็นวัสดุเเข็งที่ทำ จากแก่นลำ ต้นของต้นไม้ ดุดซับเสียงได้ นำ ควา่มร้อนตํ่า เป็นฉนวนกัน ไฟฟ้า หดเเละขยายตัวเมื่อชื้น ก่อสร้าง อาคาร บ้านเรือน เครื่องเรือน เเละเครื่องมือ เครื่องใช้ต่างๆ 2 ไม้ไผ่ สมบัติบั ติเด่น ลักษณะงาน นำ หน่อไปทำ อาหาร นำ ลำ ต้นไปเป็นเครื่อง จักรสานเเละเครื่องเรือน เช่น โต๊ะ เก้าอี้ ไม้ไผ่เป็นไม้เนื้อเเข็ง ลำ ต้นเเข็งเเรง มีความเหนียว นํ้าหนักเบา ยืดหยุ่น ดัดโค้งงอได้ หวาย สมบัติบั ติเด่น ลักษณะงาน หวายเป็นภัณฑ์ไม้เลื้อย มีความเหนียว เเข็งเเรง ทนทาน ยืดหยุ่นได้ จักรสานเป้นเครื่องใช้เเละเครื่องเรือน ต่างๆเช่น โต๊ะ เก้าอี้ 3 4 มะพร้าว สมบัติบั ติเด่น ลักษณะงาน พืชยืนต้นที่สามารถใช้ประโยชน์ได้ทุกส่วน เช่น เนื้อมะพร้าว กะลามะพร้าว เปลือกมะพร้าว เนื้อมะพร้างสกัดเป็นนํ้ามัน เส้นใยในเปลือก มะพร้าวใช้ทำ เชือก วัสดุทำ เบาะเเละที่นอน ขุยมะพร้าวใช้ทำ วัสดุเพาะชำ ต้นไม้ กะลา มะพร้าวใช้ทำ ภาชนะ เครื่องดนตรี
สมบัติบั ติเด่น 5 ลักษณะงาน ไม้ล้มลุกที่สามารถใช้ประโยชน์ ได้จากทุกส่วนเช่น ราก ลำ ต้น ใบ รากเเละลำ ต้นเเท้ใช้เป็นสมุนไพรรักษาโรคตาม แผนโบราณหรือใช้รักษาผิวหนังที่แดงปวดเนื่อง จากไหม้แดดลำ ต้นเทียมหรือกาบใช้ทำ เส้นใย หรือทำ เชือกทอผ้าเป็นอาการสัตว์ สมบัติบั ติเด่น ลักษณะงาน ใช้ทำ กระดาษร่มดอกไม้ประดิษฐ์โคมไฟพัด และบัตรอวยพรต่างๆนอกจากนี้ยังใช้สกัด เป็นสารที่ใช้ในเครื่องสำ อางเพื่อช่วยปรับ สภาพผิวให้ดูขาว พืชเส้นใยชนิดหนึ่งมักพบในภาคเหนือ เส้นใยจากปอได้จากเปลือกของลำ ต้น เป็นวัตถุดิบคุณภาพดีในการทำ กระดาษ ที่เหนียวทนทานเก็บรักษาได้นาน สมบัติบั ติเด่น ลักษณะงาน เส้นใยที่ได้มาจากใยที่ห่อหุ้มดักแดร์ที่เรียกว่ารัง ไหมนิยมเลี้ยงกันมากทางภาคตะวันออกเฉียง เหนือเส้นใยจะมีลักษณะเหนียวและมันวาว ใช้ทอเป็นผ้าเพื่อสวมใส่สามารถปรับ ให้เหมาะกับสภาพอากาศได้ดีคือจะรู้สึก เย็นเมื่ออากาศร้อนและอบอุ่นเมื่อ อากาศหนาว 7 8 ปอสา สมบัติบั ติเด่น ลักษณะงาน เป็นเฟิร์นทอดเลื้อยยาวได้หลายเมตร ลำ ต้นเหมียวมักพบในภาคใต้ ใช้ทำ เป็นเครื่องจักสานย่านลิเภา เช่น กระเป๋า โคมไฟ พัด 6 ไหม ย่านลิเภา กล้วย 9 กระจูด สมบัติบั ติเด่น ลักษณะงาน พืชเฉพาะทางภาคใต้เป็นพันธุ์ไม้จำ พวก กก ลักษณะลำ ต้นกรมสีเขียวอ่อนดูดความชื้นได้ เหนียวและทน ใช้ทอเป็น เสื่อ กระเป๋า ตะกร้าและของใช้ ในบ้านรวมถึงน้ำ มันหอมระเหยที่ใช้ป้องกัน เชื้อรา
สมบัติบั ติเด่น 10 ลักษณะงาน ไม้ยืนต้นที่ให้ผลิตผลสำ คัญคือน้ำ ยางซึ่งเป็น วัสดุที่มีความยืดหยุ่นกันน้ำ ไม่นำ ความร้อน และไม่นำ ไฟฟ้า ใช้แปรรูปเป็นยางแผ่นรมควัน ยางแท่ง ยางพารา ผ้าไหมไทย เก้าอี้ไม่ไผ่ เสื่อกระจูด บ้านไม้เรือนไทย
1 ) วัสดุสังเคราะห์ หมายถึง เป็นวัสดุที่เกิดจากการสังเคราะห์สารเคมีหรือนำ วัสดุ ธรรมชาติมาดัดแปลงด้วยกรรมวิธีต่างๆ สามารถนำ มาประดิษฐ์เป็นสิ่งของเครื่องใช้ได้ เช่น กระเป๋าผ้า กระปุกออมสินจากขวดพลาสติก เป็นต้น วัสดุที่ได้จากการสังเคราะห์ มีสมบัติเฉพาะตัว เช่นน้ำ หนักเบา มีความแข็งแรงสูงคงทนต่อการกัดก่อนคงทนต่อ อุณหภูมิสูงคนทนต่อสารเคมี วัสดุสังเคราะห์ที่นิยมใช้มีดังนี้ วัสดุสังเคราะห์ ไม้สังเคราะห์ สมบัติบั ติเด่น 1 ลักษณะงาน วัสดุทดแทนที่ทำ จากไม้จริงผสมกับวัสดุ ประเภทอื่นๆซึ่งทำ ให้มีสมบัติแตกต่างกัน ชิ้นไม้ขนาดเล็กผสมกับปูนซีเมนต์ปอร์ตแลนด์ เรียกว่าไม้อัดซีเมนต์มีสมบัติคล้ายกับไฟเบอร์ ซีเมนต์แต่ไม่สามารถดัดโค้งได้ 2 พลาสติก สมบัติบั ติเด่น ลักษณะงาน เทอร์มอพลาสติก : เป็นพลาสติกที่ได้รับความร้อน แล้วจะอ่อนตัวและไม่ลงจะแข็งตัวหลอมเหลวและ นำ กลับมาใช้ใหม่ได้เช่นขวดน้ำ ถุงพลาสติก สารประกอบอินทรีย์ที่สังเคราะห์ขึ้นมีสมบัติ คือคงตัวสลายตัวยากมีมวลน้อยเบาเป็น ฉนวนความร้อนและไฟฟ้าที่ดี 3 แก้ว สมบัติบั ติเด่น ลักษณะงาน แก้วเป็นสารประกอบของซิลิกากับ สารโลหะออกไซด์มีลักษณะโปร่งใส และมีความเปราะ นิยมใช้ทำ ขวดกระจกหน้าต่างกระจกแผ่นถ้วยแก้ว แก้วกันกระสุนแก้วกระจกรถยนต์หลอดฟลูออเรส เซนต์แว่นตาแว่นขยายกล้องถ่ายรูปกล้องจุลทรรศน์ กล้องส่องทางไกล พลาสติกเทอร์มอเซต : เป็นพลาสติกที่คงรูปหลัง การผ่านความร้อนหรือแรงดันเพียงครั้งเดียวเมื่อ เย็นลงจะแข็งมากทนความร้อนและความดันไม่ อ่อนตัวและเปลี่ยนรูปร่างไม่ได้เช่นภาชนะบรรจุ อาหารจากเมลามีนท่อความดัน พลาสติกชีวภาพ : พลาสติกที่ผลิตจากวัตถุดิบ ทางการเกษตรหรือจากธรรมชาติและสามารถ ย่อยสลายได้
สมบัติบั ติเด่น 4 ลักษณะงาน เส้นใยที่เกิดจากการพัฒนาโดยเพิ่มสมบัติของ เส้นใยที่มากยิ่งขึ้นจากเส้นใยปกติที่ได้จากพืช และขนสัตว์ เส้นใยที่ประดิษฐ์ขึ้นจากสารเคมีโดยวิธีการ ทางเคมีมีหลายชนิดเช่น ไนลอน อะคริลิค พอลิเอสเตอร์ โอลิฟิน มีความยืดหยุ่นคงทน เส้นใยสังเคราะห์ ยางล้อรถยนต์ กระจกแก้ว 5 ยางสังเคราะห์ สมบัติบั ติเด่น ลักษณะงาน เป็นพอลิเมอร์ที่มนุษย์สังเคราะห์ขึ้นมีความ ทนทานต่อการขูดขีดและป้องกันการผุกร่อนได้ดี ใช้ในการผลิตยางรถยนต์เครื่องมือแพทย์ ชิ้นส่วนแม่พิมพ์และสายพานในเครื่องจักร
การเลือกใช้วัสดุให้เหมาะสมกับงานนั้นจำ เป็นจะต้องศึกษาหรือพิจารณา จากสมบัติของวัสดุนั้นให้ตรงกับงานที่ออกแบบหรือ ตามวัตถุประสงค์ที่ต้องการจากวัสดุต่างๆ เช่น การทนต่อความร้อน การนำ ไฟฟ้า จุดหลอมเหลว ความโปร่งแสง สมบัติของวัสดุที่นำ มา พิจารณาเลือกใช้มีดังนี้ สมบัติของวัสดุและหลักการ เลือกวัสดุ สมบัติของวัสดุและหลักการ เลือกวัสดุ สมบัติทางเคมี คือ ลักษณะหรือพฤติกรรมของสารที่สังเกตเห็นได้ใน ระหว่างการเกิดปฏิกิริยาเคมี ทำ ให้คุณสมบัติของสารเปลี่ยนไป อีกทั้งยัง ไม่สามารถเปลี่ยนกลับได้อีกด้วย สิ่งนี้แตกต่างจากคุณสมบัติทาง กายภาพอย่างสิ้นเชิง คือ สารที่ได้จะเป็นสารใหม่ เช่น การเผาไหม้ การ เกิดสนิม การกัดกร่อน การลุกติดไฟ Chemical Properties การเกิดสนิม การกัดกร่อน
Mechanical Properties สมบัติเชิงกล คือ ความสามารถในการ ตอบสนองเมื่อได้รับแรงภายนอก ที่มากระทำ เช่น แรงดัน แรงกด หรือแรงกระแทกเมื่อได้รับแรงที่มากระทำ แล้ว วัสดุจะพยายามปรับตัวเพื่อลดผลของแรงที่มากระทำ เหล่านั้น โดยการ เปลี่ยนแปลงรูปร่างเช่น หดเข้าเมื่อได้รับแรงกดหรือยืดออกเมื่อได้ รับแรงดึง ความเหนียว ความแข็งแรง ความสามารถในการรับน้ำ หนัก ความทนทานการขูดขีด สมบัติทางกายภาพ คือ ลักษณะการเปลี่ยนแปลงทางภายนอกที่สามารถสังเกตได้ ด้วยตาเปล่าหรือโดยใช้เครื่องมือวัด สามารถบอกความหนัก-เบา กว้าง-ยาว สูงเตี้ย รูปร่าง สี กลิ่น รสชาติ ความหนาเเน่น จุดหลอมเหลว ได้มีคุณสมบัติ ที่ขึ้นอยู่กับปริมาณและเนื้อสารในวัตถุนั้นๆ ตรวจสอบได้โดยการใช้ประสาทสัมผัส เช่น ใช้มือรูปสัมผัสพื้นผิวของวัตถุ หรือใช้เครื่องมือเฉพาะทาง เช่น เครื่องวัดจุดหลอมเหลว เครื่องวัดการนำ ไฟฟ้า เครื่องวัดความชื้น Physical Properties
อุปกรณ์และเครื่องมือช่างพื้นฐานใน การแก้ปัญหา และสร้างชิ้นงาน อุปกรณ์และเครื่องมือช่างพื้นฐานใน การแก้ปัญหา และสร้างชิ้นงาน เทคโนโลยีในการสร้างชิ้นงานมีความจำ เป็นต้องใช้อุปกรณ์และเครื่องมือ ช่างในการผลิต ความรู้เกี่ยวกับคุณภาพของอุปกรณ์และเครื่องมือช่างจะ เป็นตัวช่วยที่สำ คัญในการออกแบบกระบวนการผลิต เช่น ช่วยลดขั้น ตอน และย่นระยะเวลาในการผลิต เพิ่มจำ นวนการผลิตได้อย่างคุ้มค่า การพัฒนาชิ้นงานจำ เป็นต้องเลือกใช้อุปกรณ์และเครื่องมือที่มีความ หลากหลายในการสร้างชิ้นงาน โดยต้องเลือกใช้ให้ถูกต้อง เหมาะสม และปลอดภัย รวมทั้งรู้จักเก็บรักษาเครื่องมือให้ใช้งานได้อย่างมี ประสิทธิภาพตลอดอายุการใช้งาน เครื่องมือช่างพื้นฐานที่ควรมีในการแก้ ปัญหาและสร้างชิ้นงาน มีดังนี้ อุปกรณ์และเครื่องมือช่าง ( พื้นฐาน ) อุปกรณ์และเครื่องมือช่าง ( พื้นฐาน ) เครื่องมือกลุ่ม ไขควง เครื่องมือกลุ่ม สว่าน เครื่องมือกลุ่ม คีม เครื่องมือ พื้นฐานอื่นๆ
ไขควงที่เราพบเห็นและใช้งานได้บ่อย ๆ โดยรูปด้านล่างนี้จะเป็น สัญลักษณ์เปรียบเทียบหัวไขควงและหัวสกรูที่ใช้งานร่วมกัน แต่ละรูปแบบ โดยจะมีชื่อเรียกดังนี้ เครื่องมือ กลุ่มไขควง เครื่องมือ กลุ่มไขควง ไขควง เป็นอุปกรณ์ที่ใช้ในการขันสกรูหรือนอตให้แน่นและคลายนอต หรือสกรูออก ไขควงมีให้เลือกหลายประเภท ที่นิยมใช้ เช่น ไขควงปาก แบน หรือไขควงธรรมดา ไขควงปากแฉก ไขควงหกแฉก ไขควงหก เหลี่ยม ซึ่งการใช้ไขควง ควรเลือกปากไขควงให้เหมาะสมกับหัวสกรูที่จะขันหรือ คลาย เพราะการใช้ที่ไม่เหมาะสมกับสกรู จะทำ ให้หัวสกรูพัง อาจทำ ให้ ขันหรือคลายนอตไม่ได้ มารู้จักกับไขควง 4 ประเภทหลัก มารู้จักกับไขควง 4 ประเภทหลัก
เครื่องมือ กลุ่มสว่าน เครื่องมือ กลุ่มสว่าน สว่าน เป็นเครื่องมือทุ่นเเรงสำ หรับใช้ในงานเจาะรู สำ หรับขันสกรูต่างๆ โดยใช้หลักการหมุนของดอกสว่านเเละกดเเรงลงไปบนวัสดุ ดอกสว่านจะ ทำ ให้มีขนาดของรูที่เเตกต่างโดยสว่านพื้นฐาน 2 ชนิด ที่นิยมใช้กันทั่วทั่ไป ได้แก่ สว่านเเบบมีสายที่ใช้พลังงานไฟฟ้าในการทำ งานเเละสว่านเเบบที่ ใช้เเบตเตอรี่ในการทำ งาน สว่านแบบมีสาย ใช้พลังงานไฟฟ้าเหมะกับงานเจาะไม้ โลหะที่ไม่หนามาก พลาสติกเเละใช้ขันกสรู ไม่เหมาะกับการใช้เจาะผนังปูน หรืออิฐ สว่านแบบไร้สาย ใช้พลังงานเเบตเตอรี่เหมาะกับการใช้งาน นอกสถานที่หรือในจุดที่ไม่มีไฟฟ้ามีกำ ลังวัตต์ น้อยใช้กับงานเจาะวัสดุที่ไม่เเข็งมาก เช่น ไม้ อลูมิเนียม พลาสติก
คีม เป็นเครื่องมือจับยึดชนิดหนึ่ง ใช้สำ หรับการจับชิ้นงานเพื่อทำ งาน ใดๆ ให้ติดกันหรือดึงชิ้นงาน นอกจากนั้นยังใช้จับ บีบ ดัด ตัด คือใช้ใน งานตัดวัตถุที่ไม่แข็งแรงมากนัก เช่น สายไฟฟ้า ลวด หรือสลักล็อค ขนาดเล็ก คีมแต่ละประเภทได้รับการออกแบบมาให้ใช้งานเฉพาะทาง การแบ่งประเภทของคีม และเรียกชื่อจะเป็นไปตามลักษณะการใช้งาน ซึ่งมีหลายรูปแบบด้วยกัน คือ มีส่วนด้ามจับ และส่วนหัวจับ สามารถแบ่งประเภทใหญ่ๆได้ ดังนี้ เครื่องมือ กลุ่มคีม เครื่องมือ กลุ่มคีม คีมปากจิ้งจก ใช้สำ หรับจับโลหะแบนหรือสายไฟ ปากคีมมีลักษณะเรียวแหลม และมีขนาดเล็ก เหมาะกับการใช้งานในที่แคบ และงานไฟฟ้า คีมปากแหลม มีลักษณะเรียวแหลม และมีขนาดเล็กเหมาะกับการใช้งาน ในที่แคบ งานไฟฟ้า ใช้จับหรือยึด ชิ้นงานเล็กๆ ดัดลวดชิ้นเล็ก คีมตัดปากเฉียง เป็นเครื่องมือที่ใช้ สำ หรับงานตัด ตัดเหล็ก เส้นลวด และสายไฟ คีมปากนกเเก้ว หรือคีมผูกลวด ปากคีมมีลักษณะคล้ายกับปากนกแก้ว ใช้สำ หรับตัดเหล็ก ตัดเส้นลวด หนีบบิดลวด ถอนตะปูออกจากไม้
เครื่องมือ พื้นฐานอื่นๆ เครื่องมือ พื้นฐานอื่นๆ ตลับเมตร เป็นอุปกรณ์ที่ใช้วัดความยาว มีหลายชนิด เช่น 3 เมตร 5 เมตร ควร เลือกแบบที่ทนทานเเละอ่าน ค่าหน่อยวัดได้ง่าย ค้อนหงอน ส่วนหน้าค้อนใช้ในการตอก ตะปู ส่วนอีกด้านจะเป็นหงอนใช้สำ หรับ งัดหรือถอนตะปู เรื่อยตัดเหล็ก ใช้ในการตัดวัสดุต่างๆ เช่น ท่อpvc ท่ออะลูมิเนียม แผ่นพลาสติก จะมีลักษณะคล้ายกับเลื่อยฉลุ มีความยาว ตามมาตรฐาน 12 นิ้ว สามารถถอดเปลี่ยน ใบเลื่อยได้ มีดคัดเตอร์ ใช้สำ หรับการตัด การกรีด หั่นหั่และตัดเฉือนวัสดุต่างๆ ได้ตามต้องการ เช่น ตัดเทป ปอก สายไฟ กระดาษวัตถุดิบอาหาร ฯลฯ
เครื่รื่รื่รื่รื่รื่ องมืมื มืมื อพื้พื้พื้พื้พื้พื้ นฐานอื่อื่อื่อื่อื่อื่ นๆ เทปพันสายไฟ เทปที่ทำ หน้าที่เป็นฉนวน กันความร้อน มักถูกใช้เพื่อป้องกันไฟฟ้า ลัดวงจร ใช้พันสายไหชำ รุด ทำ จาก พลาสติกที่ทนต่อความร้อนและยืดหยุ่น ถุงมือผ้า ใช้สำ หรับป้องกันมือของผู้ใช้ งาน เนื่องจากการสร้างชิ้นงานส่วนใหญ่ จะต้องจับหรือสัมผัสกับวัตถุที่เเหลม มีคม และยังช่วยป้องกันการลื่นในขณะ จับวัตถุ หน้ากาก ใช้สำ หรับป้องกันฝุ่นละอองที่มี ขนาดเล็กในขณะทำ งานเมื่อสวมใส่อย่าง แนบกระชับช่วยลดการรับสัมผัสอนุภาค หรือเชื้อโรคที่อาจหายใจเข้าไปควรใช้ แบบมีวาล์วเพื่อระบายอากาศ ประแจ เครื่องมือสำ หรับ ขันเกลียว น็อต หรือ ยึด อุปกรณ์ต่างๆ ส สามารถ ปรับขนาดฝากตามความกว้างของนอต ได้สำ หรับขันหรือคลายนอต