หนังสือเรื่องจันทน์เทศ

หนังสือ
เร่ือง ต้นจันทนเ์ ทศ

โรงเรยี นเทศบาลบา้ นท้ายช้าง

สงั กัดเทศบาลเมืองพงั งา อาเภอเมอื งพังงา จังหวัดพงั งา

คานา

หนงั สือ เรื่องต้นจนั ทน์เทศ เปน็ หนงั สอื ที่จดั ทาประกอบ
โครงงานวิทยาศาสตรร์ ะดับมธั ยมศึกษาตอนตน้ เรอื่ งนวัตกรรมเพอ่ื
คณุ ภาพชีวติ ทเ่ี ป็นมติ รกับสิ่งแวดลอ้ ม : ผลติ ภณั ฑ์กาจัดปลวกจาก
สารสกัดจนั ทนเ์ ทศ เพ่อื รวบรวมข้อมลู ของตน้ จนั ทน์เทศ ซึ่งเป็น
สมนุ ไพรพ้ืนเมืองจงั หวัดพังงาและมีสรรพคณุ มากมายจงึ นามาสกดั
เพือ่ ใชใ้ นการกาจัดปลวก จดั ทาเป็นหนงั สอื เพ่ือเผยแพรข่ อ้ มูลของต้น
จนั ทน์เทศใหเ้ ป็นทร่ี จู้ กั และใหค้ งอยอู่ ยา่ งยง่ั ยืนต่อไป

ผูจ้ ดั ทา

สารบญั 1
7
ลักษณะทางพฤกษศาสตร์ 8
การขยายพนั ธ์ุ 11
สรรพคณุ จันทน์เทศ 14
ผลิตภณั ฑ์และการแปรรูป
อา้ งองิ

ลักษณะทางพฤกษศาสตร์
ช่ือไทย จนั ทน์เทศ
ชือ่ สามญั Nutmeg tree, Myristica
ชื่อวิทยาศาสตร์ Myristica fragrans Houtt
ชื่อวงศ์ MYRISTICACEAE

ลักษณะทัว่ ไป

ลกั ษณะทว่ั ไป 2

เป็นไม้ยืนต้นขนาดกลางถึงขนาดใหญ่ สูง 30-60 ฟุต
แตบ่ างครั้งก็อาจพบมคี วามสงู ถึง 70-80 ฟตุ
ราก มรี ะบบแบบรากแกว้

ต้นจันทนเ์ ทศ

ลักษณะทั่วไป

ลักษณะทัว่ ไป 3

ใบ

เป็นใบเด่ยี วออกเรยี งสลับ ลักษณะของใบเปน็ รปู รหี รอื รูปไข่
กลมรี ปลายใบแหลม โคนใบสอบ ส่วนขอบใบเรียบ ใบมีขนาดกวา้ ง
ประมาณ 4-5 เซนติเมตร และยาวประมาณ 10 - 15 เซนตเิ มตร เนอื้
ใบแขง็ หลงั ใบเรียบเป็นมันและเปน็ สีเขยี วอมสีเหลืองอ่อน ส่วนทอ้ ง
ใบเรยี บและเป็นสีเขยี วอ่อน ส่วนก้านใบยาวประมาณ 6 - 12
มิลลเิ มตร

ใบ

ลักษณะทั่วไป

ลกั ษณะท่วั ไป 4

ดอก

เปน็ ช่อ ชอ่ ละประมาณ 2 - 3 ดอก หรือออกเปน็ ดอกเดยี่ ว
โดยจะออกตามซอกใบ ดอกเป็นสเี หลืองอ่อน กลบี ดอกเชือ่ มติดกัน
ดอกเป็นรปู คนโทคว่า ปลายกลบี แยกออกเป็น 4 แฉกแหลม ดอกเปน็
แบบแยกเพศกันอยู่คนละตน้ ช่อดอกเพศผ้ยู าวประมาณ 2.5-5
เซนตเิ มตร ดอกเปน็ สเี หลืองอมขาว ลักษณะเป็นรูปไข่กลมรี ยาว
ประมาณ 6 มลิ ลเิ มตร

ดอก

ลกั ษณะท่วั ไป

ลกั ษณะทั่วไป 5

ผล
เปน็ ผลสด คอ่ นขา้ งฉ่าน้า ลักษณะของผลเป็นรปู ทรงค่อนขา้ ง

กลม รปู รา่ งคล้ายกบั ลูกสาลี่ ยาวประมาณ 3.5-5 เซนตเิ มตร เปลอื ก
ผลเรยี บเปน็ สเี หลอื งนวล สีเหลอื งอ่อน หรอื สแี ดงออ่ น เมื่อผลแก่
แตกอ้าออกเป็น 2 ซกี ภายในผลมีเมลด็ ลกั ษณะกลม ยาวประมาณ
2-3 เซนติเมตร มีขนาดเส้นผ่านศูนย์กลาง ประมาณ 3 เซนติเมตร
เมลด็ เป็นสนี ้าตาล เนอื้ และเปลือกแขง็ มีจานวน 1 เมล็ดต่อผล

ผล

ลกั ษณะทัว่ ไป

ลักษณะท่วั ไป 6

เมล็ด
โดยทั่วไปแลว้ เราจะเรยี กเมลด็ ว่า “ลูกจันทน์” (Nutmeg)

และเมล็ดจะมีเยื่อหุ้มหรอื รกหุ้มเมลด็ สแี ดงสม้ มีกลนิ่ หอม ซ่งึ เราจะ
เรยี กรกห้มุ เมลด็ วา่ “ดอกจนั ทน์” (Mace) โดยมลี ักษณะเปน็ ร้ิวสแี ดง
จดั รูปรา่ งคลา้ ยรา่ งแห เป็นแผ่นบางมีหลายแฉกหุ้มเมลด็ โดยจะรัด
ตดิ แน่นอยู่กบั เมลด็ เมื่อนามาแกะแยกออกจากเมล็ด รกทีแ่ ยก
ออกมาสดๆ จะมสี ีแดงสด และเมอ่ื ทาใหแ้ หง้ สีของรกจะเปลี่ยนเป็นสี
เหลืองอ่อนหรือเป็นสีเน้ือ ผิวเรียบและเปราะ มคี วามยาวประมาณ
3-5 เซนตเิ มตร กวา้ งประมาณ 1-3 เซนติเมตร และหนาประมาณ
0.5-1 เซนติเมตร มีกล่นิ หอมรสขมฝาดและเผ็ดรอ้ น

ลูกจนั ทนห์ รอื เมลด็ ดอกจนั ทนห์ รอื รก

ลักษณะทว่ั ไป

การขยายพนั ธุ์ 7

จนั ทนเ์ ทศนยิ มขยายพันธโ์ุ ดยการเพาะเมลด็ โดยนาเมล็ด
มาเพาะในถงุ เพาะชาประมาณ 3-4 เดือน เม่อื ต้นสงู
ประมาณ 1 ฟตุ จึงย้ายปลกู ในหลมุ

ขยายพนั ธ์ุ

8

สรรพคณุ

เน้อื ไม้ มีรสขมหอมรอ้ น แกน่ แก้ไขด้ ีเดอื ด ดีพลุ่ง
แกก้ ระสับกระสา่ ยตาลาย บารุงตับ ปอด หวั ใจ นา้ ดี

แก่นจนั ทนเ์ ทศ

สรรพคุณ

9

สรรพคุณ

เมล็ดใน (ลูกจันทน์) แกธ้ าตพุ ิการ บารุงกาลงั แกไ้ ข้
บารงุ หัวใจ ธาตุ แกจ้ กุ เสยี ด ขับลม รกั ษาอาการอาหารไม่
ยอ่ ย คลื่นไส้อาเจยี น ท้องเสีย แก้บิด แก้กาเดา แก้ท้องร่วง
แก้ร้อนในกระหายนา้ แก้เสมหะ โลหติ แก้ปวดมดลูก บารงุ
โลหิต เปลอื กเมล็ด รสฝาดมันหอม สมานบาดแผลภายใน
แก้ทอ้ งอดื แก้ปวดท้อง

สรรพคุณ

10

สรรพคุณ

รกหมุ้ เมลด็ (ดอกจันทน์) บารงุ โลหติ บารงุ ธาตุ ขบั ลม
แกป้ วดมดลกู แก้ท้องรว่ ง บารุงกาลงั บารงุ ผิวเน้ือใหเ้ จริญ
น้ามนั ระเหยง่ายใชเ้ ป็นส่วนผสมของขีผ้ ง้ึ ใชท้ าระงบั ความ
(https://medthai.com/จนั ทนเ์ ทศ/)

สรรพคุณ

11

ผลิตภณั ฑแ์ ละการแปรรปู

จันทนแ์ ช่อิ่ม

จันทน์เส้นสามรส

ผลติ ภณั ฑ์

12

ผลติ ภณั ฑ์และการแปรรปู

เครื่องเทศ
ลูกจนั ทน์บด

รกจันทน์อบแห้ง

ผลติ ภัณฑ์

13

ผลิตภัณฑแ์ ละการแปรรูป

นามันหอมระเหย
จนั ทน์เทศ

ยาดมสมนุ ไพร

ผลิตภณั ฑ์

14

อา้ งอิง

https://medthai.com/จันทนเ์ ทศ/

https://www.istockphoto.com