การคำนวณจุดคุ้มทุน

โครงการยกระดบั เศรษฐกจิ และสงั คมรายตาบลแบบบูรณาการ (มหาวทิ ยาลยั สู่ตาบล)
คูม่ อื ประกอบการฝกึ อบรม
เรอ่ื ง การคานวณจุดคุ้มทุน

จัดทาโดย
ช่ือ-สกุล Usopharath Moeurn

กลมุ่ การปฏิบัติงาน นักศึกษา
ตาบล โคกสะอาด อาเภอ หนองบวั ระเหว จังหวดั ชยั ภูมิ

มหาวิทยาลัยราชภัฏชยั ภมู ิ

คมู่ ือประกอบการอบรม
เร่อื ง การคานวณจุดคมุ้ ทุน
......................................................

1. หลักการและเหตผุ ล
ในการทาธุรกิจ สิง่ ท่สี าคัญที่สุดเหนือกว่าความอยากทาท้ังปวงคือการที่ธุรกิจประสบผลกาไร

หรือพูดง่ายๆ ว่าไม่ขาดทุน และได้มากกว่าท่ีลงทุนไป ปัญหาคือในการเร่ิมต้นทาธุรกิจใหม่ๆนั้น ถ้ายัง
มีประสบการณ์ไม่มาก ผู้ประกอบการมักคาดการณ์ได้ลาบากว่า ธุรกิจท่ีตนเองทาจะคุ้มทุนหรือไม่
และคืนทุนเมื่อไร กล่าวคือไม่ทราบว่าจะคิดคานวณจุดคุ้มทุนออกมาอย่างไร และการใช้ความรู้สึกใน
การตอบคาถามนก้ี ็ไม่ได้ชว่ ยเพ่ิมความเชื่อมนั่ สกั เทา่ ไร

ดังนั้นจึงจัดทาค่มู ือประกอบการอบรม “การคานวณจุดคุ้มทุน”นี้ข้ึนมาเพ่ือเป็นเคร่ืองมือใน
การจดั อบรมใหแ้ ก่ผเู้ ข้าร่วมอบรมทนุ ท่านไดเ้ ข้าใจ และนาไปประยุกตใ์ ช้ในธรุ กจิ ของตน.
2. วตั ถปุ ระสงค์

2.1 เพ่อื ให้ผเู้ ข้ารว่ มอบรมได้เขา้ ใจและมีความรู้เก่ียวกับการคานวณจดุ คมุ้ ทุน
2.2 เพอื่ ใหผ้ เู้ ข้ารว่ มอบรมสามารถกาหนดหรือคาดการณ์ล่วงหน้าไดเ้ ก่ยี วกับกาไรท่ีจะได้จาก
การคา้ ขาย
2.3 เพอ่ื ให้ผู้เขา้ รว่ มอบรมสามารถตั้งราคาท่ีเหมาะสมสาหรับสินคา้ ของตน
3. ข้นั ตอนและวิธกี าร
การทาธุรกจิ หรอื การค้าขายผู้ประกอบการตา่ งๆมักจะมีสองคาถามนเ้ี สมอ

1. ตอ้ งขายเทา่ ไหรจ่ งึ จะคมุ้ ทนุ ?
คาตอบ: ปริมาณชน้ิ ของสินคา้ ที่ตอ้ งขาย (จานวนคร้ังของบรกิ ารทตี่ ้องทา)

2. ตอ้ งใช้เวลาแคไ่ หนจึงจะคุ้มทนุ ?
คาตอบ: ระยะเวลาท่ีจะขายสนิ คา้ (บริการ) ให้ได้เท่ากับจานวนทจี่ ะค้มุ ทนุ

แต่ก่อนที่เราจะไปหาคาตอบมาเพื่อตอบคาถามทั้งสองข้อด้านบนยังมีตัวแปรที่เราต้องรู้จัก
เบือ้ งต้นสองตัว ได้แก่

1. รายจ่ายท้ังหมด (Total Cost) คือ ต้นทุน ประกอบด้วยรายจ่ายคงที่ (Fix Cost) เช่น
ค่าเช่าท่ี และรายจา่ ยแปรผันต่อช้ินสินคา้ (Variable Cost) เชน่ คา่ วตั ถุดบิ ค่าจ้าง ค่าไฟ

2. รายรบั ทงั้ หมด (Total Revenue) คอื ปริมาณขาย (Quantity) คณู ดว้ ยราคา (Price)
เราสามารถอธบิ ายโดยใช้กราฟกไ็ ด้ โดยความสัมพันธน์ ี้จะเก่ียวข้องกับกราฟเส้นตรงสองเส้น
เส้นหนึ่งคือกราฟรายจ่าย ส่วนอีกสั้นหนึ่งคือกราฟรายรับ มาดูท่ีกราฟรายจ่ายก่อน เพราะทุกครั้งท่ี
เร่ิมต้นธุรกิจรายจ่ายเกิดข้ึนก่อนรายรับเสมอ จากกราฟจะประกอบไปด้วยแกนต้ังแสดงจานวนเงิน
ส่วนแกนนอนจะแสดงปริมาณสินค้า ความชันของกราฟเป็นบวกตรงตามหลกั ความจริงว่า ยิ่งเราผลิต
สนิ ค้ามากข้ึน รายจา่ ยเรากม็ ากขน้ึ ไปด้วย

ส่วนอีกกราฟคือ กราฟรายรับ หลังจากเร่ิมขายสินค้าและบริการ ธุรกิจจะมีรายรับเข้ามา
กราฟจะมีสองแกนเช่นเดียวกับกราฟรายจ่ายคือแกนตั้งแสดงจานวนเงิน และแกนนอนแสดงจานวน
ชิน้ สินคา้ กราฟของความชนั เป็นบวกตามความเปน็ จรงิ ว่า ถา้ เราขายสนิ ค้าไดม้ ากขน้ึ รายรับของเราก็
มากข้นึ ไปดว้ ย

แล้วจดุ คมุ้ ทุนอย่ทู ี่ไหน?

จะตอบคาถามน้ีได้ ต้องตอบให้ได้ก่อนว่าจุดคุ้มทุน หรือจุดคืนทุนคืออะไร จุดคุ้มทุนคือจุดที่
คนทาธรุ กิจเท่าทุน ซึ่งก็คอื มีรายจ่ายเท่ากับรายรับ ไม่ขาดทุนในขณะเดียวกนั กไ็ ม่ได้กาไร เราสามารถ
หาจุดคุ้มทุนได้โดยการเอากราฟรายจ่ายกับกราฟรายรับมาซ้อนกัน ความชันของกราฟท้ังสองเส้นนั้น
ไม่เท่ากนั เพราะเราตอ้ งขายในราคาที่สงู กวา่ ต้นทุนเพ่อื เอากาไรอยแู่ ลว้ ดงั นน้ั กราฟเส้นตรงทง้ั สองเส้น
จะมาตดั กนั ทจี่ ุดๆหน่ึงซึง่ คือจุดคมุ้ ทนุ (Break Even Point หรอื B.E.P. คอื จุดคมุ้ ทุน)

หลักการคานวณจดุ คุม้ ทุน (B.E.P.: Break Even Point)

จุดคุ้มทนุ คอื รายรับ = รายจา่ ย รายรับ คือ ปรมิ าณขาย x ราคา

ตอ่ ไปจะแทนปริมาณขาย ดว้ ยตวั ยอ่ Q ตอ่ ไปจะแทนราคา ดว้ ยตัวยอ่ P

รายจ่าย คือ รายจ่ายคงท่ี + รายจ่ายแปรผนั ตอ่ ช้ินคูณจานวนชนิ้ สนิ ค้าทีผ่ ลติ

ดังนั้นท่จี ะคุม้ ทนุ เม่อื รายรบั = รายจ่าย

วิธีการคานวณดังนี้ QP = รายจ่ายคงที่ + รายจา่ ยผันแปร

จากสมการความสัมพนั ธข์ ้างบนน้ี จะมขี อ้ มลู ที่เราตอ้ งรแู้ นน่ อนอยแู่ ลว้ คอื รายจ่ายคงที่และ

รายจ่ายผนั แปรตอ่ ชิน้ เรายงั แบ่งการคิดออกไดเ้ ปน็ 2 กรณี ตามความตอ้ งการรขู้ องเราดงั ตอ่ ไปนี้

กรณที ี่ 1 อยากรูว้ ่าต้องขายกชี่ ิน้ ถึงจะคุม้ ทุน ?

- กรณนี ี้เราตอ้ งมรี าคาในใจแลว้ ว่าจะขายราคากี่บาท ตอ้ งการหาปรมิ าณขาย

กรณที ่ี 2 อยากรูว้ ่าต้องการขายช้นิ ละราคาเท่าไรถึงจะค้มุ ทุน ?

- กรณนี ้ีจะใชเ้ มื่อเรามสี นิ คา้ อยใู่ นมือจานวนทีแ่ น่นอน ร้แู ลว้ วา่ มขี องอยู่ก่ชี ิน้ แล้ว

อยากทราบวา่ จะขายชน้ิ ละเทา่ ไรถงึ คุม้ ทนุ

มาดูตวั อย่างกันเลยดีกว่าเพ่ือความเขา้ ใจ จริงๆแลว้ เปน็ เร่อื งไม่ซบั ซ้อนเลย ใช้วิธกี ารคดิ แบบ
สมการหนง่ึ ตัวแปรงา่ ยมากๆ แตบ่ อกอะไรกบั เราไดเ้ ยอะ ชว่ ยเราตดั สนิ ใจได้มาก

ตัวอย่างท่ี 1 ต้องขายกี่ช้นิ ถงึ จะคมุ้ ทุน ?
คณุ จรวยทากาไลแฮนดเ์ มดขายที่ตลาดนดั โดยมคี า่ เชา่ แผงวนั ละ 400 บาท มีคา่ เดินทางอีก

วันละ 80 บาท คา่ ไฟวันละ 20 บาท ค่าวสั ดใุ นการผลิตวงละ 40 บาท คุณจรวยจะขายกาไลขายวงละ
80 บาท อยากทราบวา่ ต้องขายกี่วงจึงจะคุม้ ทนุ จากข้อมลู ด้านบนเราจะได้

-รายจ่ายคงท่ี คือ ค่าเช่าแผง ค่าเดินทาง คา่ ไฟ =(400+80+20)=500 บาท
-รายจ่ายแปรผัน คอื ค่าวัสดใุ นการผลิต = 40 บาทตอ่ ช้ิน
- ราคาขาย (P) คอื 80 บาทตอ่ ช้ิน
Q = ตน้ ทุนคงที่ / (P – รายจ่ายผันแปร)
แทนค่าจะได้ Q = 500 / (80 – 40)
ไดค้ าตอบเทา่ กับ 12.5 ช้ิน (มีเศษให้เราปดั ขน้ึ ) เพราะฉะนนั้ คุณจรวยจะคุ้มทนุ เม่ือขาย
กาไล 13 ชิน้ ท่รี าคา 80 บาทต่อช้นิ
ตวั อย่างท่ี 2 ตอ้ งขายในราคาเท่าไหรจ่ งึ จะคุ้มทุน ?
คณุ จรวยทากาไลแฮนด์เมดขายท่ตี ลาดนดั โดยมคี า่ เชา่ แผงวนั ละ 400 บาท มีค่าเดินทางอกี
วนั ละ 80 บาท ค่าไฟวันละ 20 บาท ค่าวัสดุในการผลติ วงละ 40 บาท คุณจรวยมีกาไลอยู่ 100 วง
อยากทราบว่าต้องขายราคาวงละกบี่ าทจงึ จะคมุ้ ทนุ ตัวอยา่ งน้ีเรากาลงั หา “ราคา” P
-รายจา่ ยคงที่ คอื ค่าเชา่ แผง คา่ เดินทาง ค่าไฟ = (400+80+20)=500 บาท
-รายจา่ ยแปรผัน คือ ค่าวัสดใุ นการผลติ = 40 บาทตอ่ ชิ้น
- จานวนสนิ คา้ ทต่ี ้องการขาย (Q) = 100 วง
P = {รายจ่ายคงที่ + (รายจา่ ยผันแปร x Q)} / Q
แทนค่าจะได้ P = {500 + 40(100)} / 100
คานวณออกมาจะได้ 45 บาท เพราะฉะน้ันคณุ จรวยจะคุม้ ทุนเมอ่ื ขายกาไลวงละ 45 บาท
จานวน 100 วง

4. ผลทค่ี าดว่าจะได้รบั
2.1 ผ้เู ขา้ ร่วมอบรมได้เขา้ ใจและมีความร้เู กีย่ วกบั การคานวณจุดคุ้มทนุ
2.2 ผเู้ ข้ารว่ มอบรมสามารถกาหนดหรอื คาดการณล์ ่วงหน้าไดเ้ ก่ียวกับกาไรท่จี ะได้จากการค้า

ขาย
2.3 ผเู้ ข้ารว่ มอบรมสามารถต้งั ราคาที่เหมาะสมสาหรบั สินค้าของตน

5. สรปุ ผล
สิ่งที่เราต้องทาใจให้ได้ก็คือจุดคุ้มทุนสามารถเปล่ียนได้ ถึงแม้เราจะคานวณจุดคุ้มทุนมาซะ

ดิบดีขนาดไหน ถ้าราคาวัตถุดิบเปลี่ยนแปลง มีคู่แข่งใหม่ ท่ีพักขึ้นราคา หรือลูกค้าประจาหาย เราก็
ตอ้ งเอาเคร่อื งคิดเลขมาคานวณว่าจุดคมุ้ ทุนเรา ‘ยงั เหมอื นเดมิ ’ หรือเปลา่ .