หุ่นตะเลงพ่าย

วิจิตรอาภรณ
ละครหุนตะเลงพาย
ศิรวิชญ เพงผล



วิจิตรอาภรณ
ละครหุนตะเลงพาย
ศิรวิชญ เพงผล

คาํ นํา

ละครหุ่นกระบอกเรืองตะเลงพ่ าย มิใช่ ลิลิตละเลงพ่ าย
เพราะเเต่งด้วยคาํ ประพั นธ์ประเภทกลอนบทละครเเละมีการ
สอดเเทรกภาษาพม่าในบทละครด้วย คุณต๋อง มือขวาของ
อาจารย์ จักรพั นธุ์ โปษยกฤต ได้คิดทาํ เรืองนีขึนมาเพื อเทิดพระ
เกียรติพระมหากษั ตริย์ในอดีต ทําให้การรังสรรค์ชุดหุ่นเเละ
เครืองทรงต่างๆมีความวิจิตรงดงามมาก เเละหุ่นคณะนีถือเปน
หุ่นทีงามทีสุ ดในประเทศไทยทีข้าพเจ้าได้รู้จักมา ทุกอย่างดู
ลงตัว สมส่ วน ด้วยความรู้ของนายช่างเอก จักรพั นธุ์ โปษยกฤต

คณะผู้สร้างหุ่นกระบอกตะเลงพ่ ายเห็นว่าเรืองนีเปนเรือง
อิงประวัติศาสตร์จึงอยากทาํ ให้สมพระเกียรติยศ ข้าพเจ้าเล็ง
เห็นถึงความงามของเสื อผ้าหุ่นเเละเครืองประดับหุ่นทีสวยงาม
จึงอยากจะนาํ เสนอข้อมูลเหล่านี เพื อเปนประโยชน์เเก่ผู้ทีสนใจ
ในเรืองเสื อผ้าอาภรณ์หุ่นกระบอกของศิ ลปนเเห่งชาติ เพราะ
ข้ อ มู ล ที ข้ า พ เ จ้ า ห า ม า นั น ไ ม่ ป ร า ก ฏ รู ป ภ า พ เ เ ล ะ บ ท ค ว า ม ที ห า ไ ด้
ตามสื อเว็บไซต์อินเทอร์เน็ตทัวๆไป เเต่มาจากนิตยสาร "พลอย
เเกมเพชร หุ่นกระบอก ตะเลงพ่ าย" ทีข้าพเจ้า ได้มาครอบครอง
นิ ต ย ส า ร เ ล่ ม นี ไ ด้ ถ่ า ย ภ า พ ที มี ค ว า ม ล ะ เ อี ย ด เ เ ล ะ ส ว ย ม า ก เ เ ล ะ มี
ข้อความบรรยายเกียวกับคาํ พู ดของช่างเเต่ละท่านในมูลนิธิ
จักรพั นธ์ุ โปษยกฤต ซึงทีหาจากทีไหนไม่ได้ ข้าพเจ้าจึงอยาก
จ ะ เ เ บ่ ง ป น ค ว า ม รู้ จ า ก นิ ต ย ส า ร เ ล่ ม นี ใ ห้ เ เ ก่ ผู้ ที ส น ใ จ ต่ อ ไ ป

ศิรวิชญ เพงผล
3 สิงหาคม 2564

ส า ร บั ญ

เรอื ง หนา้

บทนาํ 1
พระมหาธรรมราชา 2
พระนเรศวรเเละพระเอกาทศรถ 3
พระมหาอุปราช 4
พระสุพรรณกัลยา 5
เอกสารอ้างอิง 7
ประวัติผู้เขียน 8

เรื่องอิงประวัติศาสตร ผูออก บทนาํ
แบบเคร่ืองทรงของหุน จึง
อยากทําใหสมพระเกียรติยศ หุนกระบอก "พระนเรศวร"
1
อาจารยจักรพันธุ
โปษยกฤต เก็บอัญมณีตางๆมาเรื่อย

จนปรากฏเปนเคร่ืองประดับ
งดงามดังในภาพ
"เครื่องประดับหุน

สําคัญๆในตะเลงพาย” มีท้ัง
ทับทรวง เคร่ืองประดับหนาอก

สรอย หมวก
ปรกติละครราํ ของไทย
ตองมีทับทรวง อาจจะเปนสวน
หน่ึงของเกราะ ไวปองกันไมให
ใครมาแทง ทั้งทับทรวง นวมคอ
...หุนกระบอกก็ตองมี
เพราะเครื่องแตงตัวเขาคลาย

ละคร
...พอหุนที่เราเลนเปน
เรื่องประวัติศาสตร ไมใชเรื่อง
แตงในวรรณคดีอยาง
ลักษณวงศ” หรือ พระอภัยมณี เราจึง
ออกแบบทับทรวงตามประวัติ
ศาสตร ทั้งของพระนเรศวร
และพระมหาอุปราชฝายพมา
คนออกแบบเคร่ืองแตง
ตัวก็มีผม ตอง-วัลลภิศร สด
ประเสริฐ กับตอย-ไชยรัตน

ณ บางชาง
เนื่องจากระยะเวลาที่
ทําหุนนั้นนานมากแตงเร่ืองเสร็จ
ปพ.ศ.๒๕๓๒ แลวก็ทํามาเร่ือย
จนปพ.ศ.๒๕๕๐ เลยมีทับทรวง
หลายรุนหลายแบบ"

ความตอนหนึ่งจากนิตยสารหนา๑๓๗

อ า จ า ร ย์ เ ริ ม เ รื อ ง จ า ก หุ่ น ตั ว เ เ ร ก ทับทรวงสมเด็จ สมเด็จพระมหาธรรมราชา
ที อ า จ า ร ย์ อ อ ก เ เ บ บ เ อ ง คื อ พระมหาธรรมราชา
เ ค รื อ ง ท ร ง ข อ ง ส ม เ ด็ จ พ ร ะ ชฎาสมเด็จ
-มหาธรรมราชา พระมหาธรรมราชา
“ เ ร า ใ ห้ แ ต่ ง ตั ว เ ป น ล ะ ค ร
ห น่ อ ย อ ย่ า ง ที เ รี ย ก ว่ า 2
ตั ว พ ร ะ
ใ ห ญ่ ” ห ม า ย ถึ ง ตั ว พ่ อ
มี อิ น ท ร ธ นู น ว ม ค อ
แ ล้ ว ก็ มี ทั บ ท ร ว ง ใ ส่ ซ ฎ า
คื อ ผ ม ไ ป จั น ท บุ รี ไ ป

วั ด เ ข า สุ กิ ม ด้ ว ย แ ล้ ว ก็ มี เ พื อ น
ฝู ง รุ่ น น้ อ ง ที รู้ จั ก มี พ ล อ ย เ ร า ก็
ซื อ พ ล อ ย เ ก็ บ ไ ว้ เ ป น สิ บ ๆ ป แ ล้ ว

. . . พ อ ถึ ง เ ว ล า จ ะ ทาํ เ ร า
ก็ อ อ ก แ บ บ แ ล้ ว ใ ห้ นิ มิ ต ร อ า
น า ม น า ร ถ " ที เ ป น ค น ถ่ า ย รู ป ห น้ า
ป ก เ ล่ ม นี ม า ดู แ ล ะ ช่ ว ย เ ลื อ ก

พ ล อ ย ใ ห้
. . . เ ข า เ ป น ค น จั น ท บุ รี พ่ อ
แ ม่ ค้ า ข า ย พ ล อ ย พี น้ อ ง ก็ ทาํ
พ ล อ ย น อ ก จ า ก นิ มิ ต ร ค น เ ดี ย ว
ที ไ ม่ ทํา แ ต่ มี ค ว า ม รู้ เ รื อ ง พ ล อ ย

อ ย่ า ง ย อ ด เ ยี ย ม
. . . วิ ธี ทํา เ ข า จ ะ เ อ า ดิ น
นาํ มั น ม า เ อ า พ ล อ ย ว า ง กั บ แ บ บ
ที เ ร า เ ขี ย น จ า ก นั น ก็ ค วํา แ ล้ ว
ก ด ล ง บ น ดิ น นาํ มั น ห รื อ เ ท ป
อ ะ ไ ร ที เ ห นี ย ว ๆ ก ด ล ง ไ ป เ ล ย
แ ล้ ว เ ร า ก็ ส่ ง ไ ป ใ ห้ ช่ า ง
. . . ก็ มี ช่ า ง ทาํ ท อ ง ฝ มื อ เ อ ก
ค น ห นึ ง ที ต อ น นี เ สี ย ชี วิ ต ไ ป แ ล้ ว
ชื อ ผ า ด สุ ด ส ว า ท ” ผ ม เ รี ย ก ว่ า
พี ฝ า ด ” ทํา อ ยู่ กั บ ร้ า น มี ชื อ
. . . . ผ ม กั บ พี ผ า ด รู้ จั ก กั น ม า
น า น น ม เ น แ ล้ ว แ ต่ ไ ม่ รู้ เ ล ย ว่ า
พี เ ข า ทํา ท อ ง จ น วั น นึ ง รู้ เ ข้ า ก็

เ อ า ใ ห้ พี ผ า ด ทาํ
. . . . ฉ ะ นั น ทั บ ท ร ว ง รุ่ น แ ร ก ๆ

ทั ง พ ร ะ ม ห า ธ ร ร ม ร า ช า
พระนเรศวร พระเอกาทศรถ
พ ร ะ สุ พ ร ร ณ กั ล ย า ก็ ฝ มื อ พี ผ า ด
ทั ง นั น แ ล้ ว ยั ง มี ง า น อ ยู่ ที ตั ว ท ศ
กั ณ ฐ์ เ ท ว ด า อ ะ ไ ร ที ไ ม่ ไ ด้ อ ยู่ ใ น
เ รื อ ง " ต ะ เ ล ง พ่ า ย " อี ก ห ล า ย ชิ น

ทีเล่านีคือในระยะเวลา๕-๖ ป ทําไปแล้วหยุดมัง จนกระทังพีผาดเสีย เอ--แล้วจะ
ทาํ ยังไง”ตอนนันในบ้านอาจารย์มีเครืองทําเงิน ทาํ ทอง และได้ช่างชือจิว”

กับปอง-จ่าสิบเอกยุทธพงศ์ พึงนิล" มาทํางานให้ระยะหนึง“แต่ทับทรวง เครือง
กษัตริย์นี ฝมือต้องละเอียดมาก-ก-ก ต้องเปนมืออาชีพจริงๆขนาดฝมือพีผาดก็ได้

นิ มิ ต ร อี ก นั น แ ห ล ะ บ อ ก ว่ า พ่ อ แ ม่ เ ข า รู้ จั ก คุ ณ รั ต น า ” ที เ ป ด ร้ า น อ ยู่ ที เ ซ็ น ท รั ล ชิ ด ล ม ก็
เลยส่งให้ร้านนีทาํ ช่วงนันเริมเปนงานออกแบบของต่อง คือเครืองประดับหุ่น

พระนเรศวรกับพระเอกาทศงานนียากมาก เขียนมาเปนแผงเลย เปนนวมคอต่อ
กันเปนทับทรวงอะไรต่างๆช่างก็ทําอยู่นานพอสมควร แก้ไข ปรับปรุงกันไป ใช้
ทองคาํ แท้ๆพลอยแท้ เม็ดไหนไม่พอดี นิมิตรก็หามาเติมให้พอดีกับเรือนทีออกแบบ
ไว้ไม่ใช่เรืองง่ายเลยทีจะหาพลอยให้พอดี แต่เขาก็หามาให้จนได้ บางอย่างเราซือ
ไว้หลายป ตอนนีไม่มีแล้ว แต่ไม่ใช่พลอยจันท์นะ เปนพลอยแอฟริกา สีสวยมาก
เราก็ทาํ เสร็จเปนชุดๆไปทีนีก็บานปลายสิอย่างชุดยุทธหัตถี ต้องบอกว่าไม่อยากให้

มีเครืองประดับรุงรังเพราะเงืออาวุธฟนไปแล้ว ของจะเเกว่งไปมา

พระนเรศวร พระเอกาทศรถ

ชุดเครื่องรบนอยพระนเรศวร ชุดเครื่องรบนอยพระเอกาทศรถ

3

พระนเรศวรทรงชุดเครืองรบใหญ่(ชุดยุทธหัตถี)

ชุดเครืองรบใหญ่พระนเรศวร

พระมหาอุปราชาทรงชุดเครืองรบใหญ่ ชุดเครืองรบใหญ่พระมหาอุปราชา

พระมาลาเครืองรบใหญ่ พระมาลาเครืองรบน้อย

พระมหาอุปราชาทรงชุดเครืองรบน้อย 4

...แตเอ-พอมาดูชุดอ่ืน พระสุพรรณกัลยา
โอโห-เพชรพรางไปหมด(ยิ้ม)
จะทาํ ยังไง เลยใหตองออกแบบ รัดเกลายอดเงินประดับทับทิม
อีก เย็บติดกับตัวเลย จะไดไม
แกวแลวไปเลือกพลอยมาทําเรือน
คราวน้ีเปลี่ยนใหนอง
เอ็จ-ภัทรสกนธ(ลิมปนพงศเทพ)
ทําให เพราะเขามีรานทองช่ือ
"สุวรรณนคร" อยูแถวบางลาพู"
อาจารยจึงสงเคร่ืองประดับรุนหลังๆ
ใหชางท่ีรานสุวรรณนคร
จัดการทาํ ตามแบบท่ีคุณ
ตองออกแบบมา เปนทองคาํ
ขาวบาง เปนทองคาํ บาง
“เสร็จสรรพก็สวยงาม
ไมมีท่ีติเลย เพราะใชชางชนิด
ขึ้นยอดแลว ไมตองแกอีก
แตหุนพระนเรศวร
กับพระเอกาทศรถน้ัน เราไม
อยากใหดูเปนละครรํามาก เลย
ทําเคร่ืองทรงอิงประวัติศาสตร
เเตยังคงกล่ินอายความเปนละครอยู
ดวยเหตุน้ีเคร่ืองประดับ
รุนพระนเรศวรกับพระเอกาทศ
จะไมเปนทับทรวง ตาม
ประเพณีอยางท่ีเราเห็นเรื่อยๆ
ตามพระพุทธรูปสมัยอยุธยา
อยางนั้น
เราจะเปลี่ยนไปตามที่
ตองออกแบบไมเรียกวาโมเดิรน
นะครับ แตไมตามอยางทับทรวง
ละคร เอาตามประวัติศาสตร
แตคนทาํ น้ีไมเดิรนหมด(หัวเราะ)
ในเร่ืองนี้เราทําหุน
พระนเรศวร 1 องค
ชุดชนไก ชุดยุทธหัต
แลวก็มีชุดสูจระเขท่ียัง
ไมไดเเตงองคใหคนเห็นเลย
เเตชุดเสร็จหมดเเลว
ฝมือตองออกเเบบ

กรองคอเเละทับทรวง

5

หมวกของชุดสูจระเข
นี้คลายมงกุฎ มีจอนหู มีขน
นก มีตุมเปนพูสีเดียวกัน ได
ชางช่ือ "อรวี บําเพชร” มาทําให

...เราทาํ เปน ๒ ชุด ของ
พระนเรศวรใชพลอยสีแดงหนอย

...สวนของพระเอกาทศ
รถ ใชพลอยสีสม

...ขางหูหุนพระนเรศวร
ท่ีเรียกวาสายรัดคาง ก็ใชพลอย
ทํา ทุกอยางเปนอัญมณีหมด

...พอมาพระมหาอุปราช
ตอนแรกเราก็ไมคิดจะใสเครื่อง

ประดับ เพราะมีฉากชนชาง
...เราใชหัวเสือโครงมา

ตัดชุด ตาเสือเปนพลอยแดง
“เขี้ยวเปนมุก ตุมหูก็เปนบุษราคัม

ที่มีคนใหคุณชาลี (พ่ีบ.ก.)
ตอนแซยิด ๖๐ ป แตคุณชาลี
ไมใช เลยเอามาใหหุนพระมหาอุปราชแตง

แตเอ--แหมทุกองค
มีเครื่องประดับหมด พระมหา
อุปราชไมมี ดูมอไปหนอย ตอง
เติม เลยใหตอย-ไชยรัตนออก
แบบเครื่องประดับหนาอกนี้ให

...ทับทรวงหญิงกับชาย
ตามทฤษฎีของละครรําแลว

ตางกันแนนอนครับ
แตของเราน่ี มีพระสุพรรณกัลยา

องคเดียวท่ีเปนตัวนางเอก
นอกน้ันจะเปนนางสนมกาํ นัล
... เราก็ดูเเบบจากเคร่ืองทรงสมัยกอน
เหมือนกัน ดัดเเปลงไมใหเหมือนเปะทีเดียว

6

เอกสารอางอิง

เเพรวพรายเครืองทรง. 2550. พลอยเเกมเพชร. โรงพิมพ์กรุงเทพ.

7

ประวัติผูเขียน

ชื่อ นาย ศิรวิชญ เพงผล
เกิด 29 พฤศจิกายน 2545
ท่ีอยู 11/1 หมูบานคลองเคียน

ต.หนองกรด อ.บรรพตพิสัย
จ.นครสวรรค 60180
โทร 0979218429
ปจจุบัน นักศึกษาปท่ี1 วิทยาลัยเพาะชาง
การศึกษา
โรงเรียนอนุบาลนครสวรรค
โรงเรียนสตรีนครสวรรค
มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีราชมงคลรัตนโกสินทร

8