หน่วยการเรียนรู้ที่ 6 หุ้นส่วนลาออก 1. การลาออกของหุ้นส่วน เมื่อหุ้นส่วนคนใดคนหนึ่งมีความประสงค์จะขอลาออกจากห้างหุ้นส่วน จะต้องแจ้งให้ผู้ เป็นหุ้นส่วนทุกคนทราบล่วงหน้าไม่น้อยกว่า 6 เดือน ผู้เป็นหุ้นส่วนที่ลาออกต้องปฏิบัติตามสัญญา ของห้างหุ้นส่วนและมีสิทธิได้รับส่วนได้ส่วนเสียตามสิทธิของผู้เป็นหุ้นส่วน การลาออกของผู้เป็น หุ้นส่วนทำ ให้ห้างหุ้นส่วนต้องเลิกกิจการ แต่ถ้าหุ้นส่วนที่เหลือต้องการดำ เนินกิจการก็ย่อมทำ ได้ โดยการปฏิบัติดังนี้ 1. จัดทำ สัญญาการจัดตั้งห้างหุ้นส่วนขึ้นใหม่ระหว่างหุ้นส่วนที่คงอยู่ 2. จดทะเบียนเปลี่ยนแปลงรายการของห้างหุ้นส่วนต่อสำ นักงานทะเบียนหุ้นส่วนบริษัท ท้องที่ 3. จ่ายคืนทุนให้แก่หุ้นส่วนที่ลาออก ทำ ได้ 2 วิธีคือ 1) หุ้นส่วนที่คงอยู่ซื้อส่วนทุนจากหุ้นส่วนที่ลาออก 2) ห้างหุ้นส่วนจ่ายเงินหรือสินทรัพย์อื่นคืนทุนให้หุ้นส่วนที่ลาออก ก่อนที่หุ้นส่วนจะลาออก ควรจะทำ การตกลงกันเกี่ยวกับมูลค่าสินทรัพย์และหนี้สินของท้าง หุ้นส่วนว่ามีราคาสูงหรือต่ำ กว่าที่ควรจะเป็น จะต้องทำ การปรับปรุงราคาให้ถูกต้องเสียก่อน โดย กำ ไรหรือขาดทุนจากการปรับปรุงราคาให้แบ่งไปยังบัญชีทุน-ผู้เป็นหุ้นส่วน ตามอัตราส่วนแบ่ง กำ ไรขาดทุนระหว่างกันแล้วจึงบันทึกการจ่ายคืนทุนให้แก่หุ้นส่วนที่ลาออก 2. หุ้นส่วนที่คงอยู่ซื้อส่วนทุนจากหุ้นส่วนที่ลาออก วิธีนี้ผู้เป็นหุ้นส่วนที่เหลืออยู่เพียงคนเดียวหรือมากกว่าหนึ่งคนขอซื้อส่วนในทุนของผู้ เป็นหุ้นส่วนที่ลาออกโดยห้างหุ้นส่วนจะบันทึกบัญชีเฉพาะการโอนทุนของผู้เป็นหุ้นส่วนที่ลาออก ไปให้แก่ผู้เป็นหุ้นส่วนที่ซื้อส่วนในทุน การบันทึกบัญชีตามวิธีนี้จะมีลักษณะเหมือนกับการบันทึก บัญชีการรับหุ้นส่วน ทุกประการ ส่วนเงินที่จ่ายระหว่างกันถือเป็นเรื่องส่วนตัว จะไม่มีการบันทึกไว้ ในสมุดบัญชีของห้างหุ้นส่วน ไม่ว่าจำ นวนเงินที่จ่ายจะเท่ากับสูงกว่าหรือต่ำ กว่ายอดบัญชีทุนหุ้น ส่วนที่ลาออก แล้วแต่จะตกลงกันระหว่างผู้เป็นหุ้นส่วน ไม่เกี่ยวข้องกับห้างหุ้นส่วน ดังนั้นการ บันทึกบัญชีของห้างหุ้นส่วนจะมีเพียงการปิดบัญชีทุนของหุ้นส่วนที่ลาออก และบันทึกการเพิ่มทุน ให้กับหุ้นส่วนที่รับโอนทุน (ซื้อส่วนในทุน) ทุนรวมของห้างหุ้นส่วนจะไม่มีการเปลี่ยนแปลง การ จ่ายเงินในกรณีที่ตกลงซื้อขายไม่เท่ากับจำ นวนทุนหากมีผลกำ ไรขาดทุนจากการซื้อขายให้แบ่ง ตามอัตราส่วนแบ่งกำ ไรขาดทุน
การบันทึกบัญชีในสมุดรายวันทั่วไปจะเป็นดังนี้ ตัวอย่าง 6.1 ไก่ ไข่ และขวด ตกลงเป็นหุ้นส่วนกัน แบ่งกำ ไรขาดทุน 3 : 5 : 2 ตามลำ ดับ เมื่อวัน ที่ 31 ธันวาคม 2560 มียอดคงเหลือในบัญชีทุนผู้เป็นหุ้นส่วนดังนี้ ทุน-ไก่ 150,000 บาท ทุน-ไข่ 200,000 บาท และ ทุน-ขวด 100,000 บาท ในวันที่ 31 มกราคม 2561 ไก่ขอลาออกจากห้างหุ้น ส่วนโดย ขาและขวดของ ซื้อส่วนในทุนของไก่คนละครึ่ง โดยจ่ายเงินซื้อในแต่ละกรณีดังนี้ 1. จ่ายเงินจำ นวน 150,000 บาท 2. จ่ายเงินจำ นวน 160,000 บาท 3. จ่ายเงินจำ นวน 145,000 บาท การบันทึกบัญชีทั้ง 3 กรณีในสมุดรายวันทั่วไปจะเป็นดังนี้ จำ นวนเงินที่ไข่และขวดจ่ายในแต่ละกรณีจะจ่ายให้ไก่เพียงคนเดียวเป็นการส่วนตัว ไม่ต้องบันทึก ในสมุดบัญชีห้างหุ้นส่วน
การบันทึกผ่านรายการไปยังสมุดบัญชีประเภททั่วไปจะเป็นดังนี้ ตารางคำ นวณทุนหลังหุ้นส่วนลาออก
3. ห้างหุ้นส่วนจ่ายเงินหรือสินทรัพย์อื่นคืนทุนให้หุ้นส่วนที่ลาออก ถ้าหุ้นส่วนคนใดลาออก ห้างอาจจ่ายเงินสดหรือสินทรัพย์อื่นคืนทุนให้หุ้นส่วนที่ลาออกก็ได้ ในกรณีนี้จำ ทำ ให้ทุนของห้างหุ้นส่วนลดลงเท่ากับส่วนของผู้เป็นหุ้นส่วนที่ลาออกแต่ถ้าในขณะที่หุ้น ส่วนที่ลาออกนั้นสินทรัพย์หรือหนี้สินยังไม่ถูกต้องสมบูรณ์ จึงจำ เป็นต้องปรับปรุงให้ถูกต้องตามหลัก บัญชีเสียก่อน และหุ้นส่วนที่ลาออกจะได้คืนทุนใกล้เคียงกับความเป็นจริงมากที่สุด กำ ไรหรือขาดทุน จากการปรับปรุงสินทรัพย์และหนี้สินจะแบ่งให้หุ้นส่วนทุกคนตามอัตราส่วนแบ่งกำ ไรขาดทุนที่ตกลง กันไว้ ห้างหุ้นส่วนจ่ายเงินสดหรือสินทรัพย์อื่นให้แก่หุ้นส่วนผู้ลาออกได้ 3 กรณี คือ 3.1 หุ้นส่วนที่อาออกได้รับเงินคืนทุนท่ากับยอดคงเหลือของบัญชีทุน ในกรณีนี้ห้างหุ้นส่วนจะต้องตีราคาสินทรัพย์ต่าง ๆ ตามราคาตลาดในวันที่ผู้เป็นหุ้นส่วนลา ออกผลต่างระหว่างสินทรัพย์ที่ตีราคาขึ้นใหม่กับราคาตามบัญชีของสินทรัพย์จะนำ ไปปรับปรุงบัญชีทุน ของหุ้นส่วนตามอัตราส่วนแบ่งกำ ไรขาดทุนที่ตกลงกันไว้ แล้วจึงจ่ายคืนทุนให้แก่ผู้เป็นหุ้นส่วนที่ลา ออกเท่ากับยอดคงเหลือของบัญชีทุนภายหลังที่ได้ปรับปรุงแล้ว ตัวอย่าง 6.2 แนนนก และนัด ตกลงเป็นหุ้นส่วนกัน แบ่งกำ ไรขาดทุนในอัตรา 1 : 2 : 3 ตามลำ ดับ ในวันที่ 1 มกราคม 2561 นัดขอลาออกจากห้างหุ้นส่วน ผู้เป็นหุ้นส่วนมีข้อตกลงให้มีการตีราคา สินทรัพย์ใหม่ในวันที่มีหุ้นส่วนลาออกเพื่อคำ นวณหาส่วนที่จะคืนให้ผู้เป็นหุ้นส่วนที่ลาออก งบแสดง ฐานะการเงินของห้างหุ้นส่วนในวันที่นัดลาออกมีดังนี้
ในวันที่ผู้เป็นหุ้นส่วนลาออก ผู้เป็นหุ้นส่วนทุกคนได้ตกลงตีราคาสินทรัพย์บางอย่างตามราคาตลาด สินค้าตีราคาเป็น 80,000 บาท ค่าเสื่อมราคาสะสมของอุปกรณ์สำ นักงานควรจะเท่ากับ 36,000 บาท การบันทึกบัญชีในสมุดรายวันทั่วไปจะเป็นดังนี้ การบันทึกบัญชีเพื่อจ่ายเงินคืนทุนนัดที่ลาออกในสมุดรายวันทั่วไปจะเป็นดังนี้
การบันทึกผ่านรายการไปยังสมุดบัญชีแยกประเภททั่วไป (บางส่วน) จะเป็นดังนี้
ตารางคำ นวณทุนหลังหุ้นส่วนลาออก งบแสดงฐานะการเงินภายหลังนัดลาอออกแล้วจะปรากฎดังนี้ 3.2 หุ้นส่วนที่ลาออกได้รับเงินคืนทุนน้อยกว่ายอดคงเหลือของบัญชีทุน สาเหตุอาจเกิดจากหุ้นส่วนที่ออกต้องการที่จะลาออกจากห้างหุ้นส่วนโดยเร็ว หรือราคา ตลาดของสินทรัพย์ต่ำ กว่าราคาตามบัญชี ในกรณีที่หุ้นส่วนลาออกได้รับเงินคืนทุนน้อยกว่ายอดคง เหลือตามบัญชีทุนของหุ้นส่วนที่ลาออก แยกพิจารณาได้ 2 กรณีคือ 3.2.1 กรณีบันทึกเป็นโบนัสจากหุ้นส่วนที่ลาออกให้หุ้นส่วนที่คงอยู่ เป็นความยินยอมจาก หุ้นส่วนที่ลาออกที่ลดทุนของตนให้กับหุ้นส่วนที่คงอยู่ตามอัตราส่วนแบ่งกำ ไรขาดทุน ตัวอย่าง 6.3 สมมติตามตัวอย่าง 6.2 ถ้านัดขอลาออกจากห้างหุ้นส่วน ไม่มีการปรับปรุงบัญชีและตี ราคาสินทรัพย์ใหม่ โดยนัดยินยอมรับเงินทุนคืนเป็นจำ นวน 144,000 บาท
การบันทึกบัญชีเพื่อคืนทุนให้นัดในสมุดรายวันทั่วไปจะเป็นดังนี้ การบันทึกผ่านรายการไปยังสมุดบัญชีแยกประเภททั่วไปของห้างหุ้นส่วน
ตารางคำ นวณทุนหลังหุ้นส่วนลาออก 3.2.2 กรณีบันทึกเป็นการลดบัญชีค่าความนิยมของห้างหุ้นส่วนลง กรณีนี้ห้างหุ้นส่วนจะ ต้องมีบัญชีค่าความนิยมบันทึกอยู่ในสมุดบัญชีของห้างหุ้นส่วนมาก่อนแล้ว ตัวอย่าง 6.4 สมมติตามตัวอย่าง 6.2 ถ้านัดขอลาออกจากห้างหุ้นส่วน ไม่มีการปรับปรุงบัญชีและตี ราคาสินทรัพย์ ใหม่ โดยนัดยินยอมรับเงินทุนคืนเป็นจำ นวน 144,000 บาท ซึ่งน้อยกว่าบัญชีทุน ของนัดอยู่ 6,000 บาท การบันทึกลดค่าความนิยม ทำ ได้ 2 วิธีคือ วิธีที่ 1 บันทึกลดค่าความนิยมทั้งจำ นวน การบันทึกบัญชีในสมุดรายวันทั่วไปจะเป็นดังนี้ ***การคำ นวณหาค่าความนิยมทั้งจำ นวน ให้ใช้วิธีเทียบส่วน โดย นัดต้องลดค่าความนิยมในอัตราส่วน 3 ส่วน คิดเป็นเงิน = 6,000 บาท ดังนั้นห้างต้องลดค่าความนิยมทั้งจำ นวนในอัตรา 6 ส่วน (1 : 2 : 3) = 6,000 x 6/3 = 12,000 บาท
การบันทึกผ่านรายการไปยังสมุดบัญชีแยกประเภททั่วไปจะเป็นดังนี้
ตารางตำ นวณทุนหลังหุ้นส่วนลาออก วิธีที่ 2 บันทึกลดค่าความนิยมเฉพาะส่วนของหุ้นส่วนที่ลาออกเท่านั้น การบันทึกบัญชีในสมุดรายวันทั่วไปของหุ้นส่วนจะเป็นดังนี้ การบันทึกผ่านรายการไปยังสมุดบัญชีแยกประเภททั่วไปจะเป็นดังนี้
ตารางตำ นวณทุนหลังหุ้นส่วนลาออก 3.3 หุ้นส่วนที่ลาออกได้รับเงินคืนทุนมากกว่ายอดคงเหลือของบัญชีทุน แยกพิจารณาได้ 2 กรณีคือ 3.3.1 กรณีบันทึกเป็นโบนัสจากหุ้นส่วนที่คงอยู่ให้หุ้นส่วนที่ลาออก อาจเกิดจากหุ้น ส่วนที่ยังคงอยู่ต้องการที่จะให้หุ้นส่วนผู้นั้นออกจากกิจการโดยเร็ว จึงยินยอมที่จะจ่ายคืนทุนสูงกว่า ราคาตามบัญชีหรือราคาตลาดของสินทรัพย์สูงกว่าราคาตามบัญชี จำ นวนเงินที่จะจ่ายคืนให้หุ้น ส่วนที่ออกจพมากกว่าจำ นวนที่ปรากฏตามบัญชีทุน ในกรณีนี้ส่วนที่เกินทุนที่ต้องจ่ายเพิ่ม ผู้เป็น หุ้นส่วนที่คงอยู่จะตัดโอนมาจากทุนของตนตามอัตราส่วนแบ่งกำ ไรขาดทุน ตัวอย่าง 6.5 จากตัวอย่าง 6.2 เมื่อวันที่ 1 มกราคม 2561 นัดขอลาออกจากห้างหุ้นส่วนผู้เป็นหุ้น ส่วนตกลงกันว่าจะไม่ปรับปรุงราคาของสินทรัพย์ในสมุดบัญชี โดยห้างหุ้นส่วนจ่ายเงินสดคืนทุน ให้แก่นัดเป็นจำ นวน 165,000 บาท
การบันทึกบัญชีในการจ่ายคืนทุนให้นัดในสมุดรายวันทั่วไปจะเป็นดังนี้ การบันทึกผ่านรายการไปยังบัญชีแยกประเภททั่วไปของห้างหุ้นส่วน
ตารางคำ นวณทุนหลังหุ้นส่วนลาออก 3.3.2 กรณีบันทึกบัญชีค่าความนิยมเมื่อผู้เป็นหุ้นส่วนลาออก ในกรณีที่ห้างหุ้นส่วนมีค่า ความนิยมและไม่ได้บันทึกบัญชีไว้ เมื่อมีหุ้นส่วนลาออกควรจะบันทึกบัญชีค่าความนิยม แล้วแบ่ง ให้แก่หุ้นส่วนในวันที่ลาออกตามอัตราส่วนแบ่งกำ ไรขาดทุน หรือนอกจากจะตกลงกันเป็นอย่างอื่น ตัวอย่าง 6.6 จากตัวอย่าง 6.2 เมื่อวันที่ 1 มกราคา 2561 นัดขอลาออกจากกิจการห้างหุ้นส่วน ผู้เป็น หุ้นส่วนตก ลงกำ หนดให้บันทึกค่าความนิยมของห้างหุ้นส่วนขึ้นเป็นจำ นวนเงิน 30,000 บาท การบันทึกค่าความนิยม ทำ ได้ 2 วิธีคือ วิธีที่ 1 บันทึกค่าความนิยมทั้งจำ นวน การบันทึกบัญชีในสมุดรายวันทั่วไปจะเป็นดังนี้
การบันทึกผ่านรายการไปยังสมุดบัญชีแยกประเภททั่วไปจะเป็นดังนี้
ตารางคำ นวณทุนหลังหุ้นส่วนลาออก วิธีที่ 2 บันทึกค่าความนิยมเฉพาะจำ นวนเงินส่วนที่จะให้แก่ผู้เป็นหุ้นส่วนที่ลาออกเท่านั้น การบันทึกบัญชีในสมุดรายวันทั่วไปจะเป็นดังนี้ การบันทึกบัญชีจ่ายเงินคืนทุนให้หุ้นส่วนที่ลาออกในสมุดรายวันทั่วไปจะเป็นดังนี้
การบันทึกผ่ายรายการไปยังสมุดบัญชีแยกประเภททั่วไปจะเป็นดังนี้ ตารางคำ นวณทุนหลังหุ้นส่วนลาออก
สรุป เมื่อหุ้นส่วนคนใดคนหนึ่งขอลาออกจากการเป็นหุ้นส่วน ถือว่าห้างหุ้นส่วนตามข้อตกลงเดิม จำ เป็นต้องล้มเลิกไป เว้นแต่ผู้เป็นหุ้นส่วนที่เหลืออยู่ตกลงที่จะดำ เนินการต่อไป พร้อมด้วยข้อ ตกลงที่จะดำ เนินการต่อไป พร้อมด้วยข้อตกลงทำ สัญญาใหม่ ส่วนหุ้นส่วนที่ขอลาออกย่อมมีสิทธิ ได้รับการคืนส่วนทุนจากห้างหุ้นส่วนในกรณีดังนี้ 1. ได้รับเงินสดจากหุ้นส่วนที่เหลืออยู่โดยการโอนส่วนทุนให้ จำ นวนเงินที่ได้รับจากการ ขายส่วนทุนนี้จะไม่บันทึกบัญชีในสมุดบัญชีของห้างหุ้นส่วน เพราะเป็นการจ่ายส่วนตัวระหว่าง หุ้นส่วน 2. ห้างหุ้นส่วนจ่ายเงินสดคืนทุนให้หุ้นส่วนที่ลาออกน้อยกว่ายอดคงเหลือของบัญชีทุน โดย หุ้นส่วนที่ลาออกยอมลดทุนของตนให้หุ้นส่วนที่เหลืออยู่ 3. ห้างหุ้นส่วนจ่ายเงินสดคืนทุนให้หุ้นส่วนที่ลาออกมากกว่ายอดคงเหลือของบัญชีทุน โดย การคิดค่าความนิยมหรือโบนัสให้หุ้นส่วนผู้ลาออก เพื่อให้เกิดความยุติธรรมแก่หุ้นส่วนที่ลาออก ห้างหุ้นส่วนอาจต้องมีการปรับปรุงสินทรัพย์ของห้างให้แสดงมูลค่ายุติธรรม และอาจมีการคิดค่า ความนิยมของกิจการเพื่อให้บัญชีทุนของหุ้นส่วนที่ลาออกแสดงด้วยยอดคงเหลือที่ถูกต้องและเป็น ปัจจุบันที่สุด การบันทึกบัญชีเกี่ยวกับหุ้นส่วนที่ลาออกมี 2 วิธีคือ 1. หุ้นส่วนที่เหลือรับซื้อส่วนทุนของหุ้นส่วนที่ลาออก มีลักษณะคล้ายกับการบันทึกบัญชีรับ หุ้นส่วนใหม่ 2. ห้างหุ้นส่วนจ่ายเงินสดหรือสินทรัพย์อื่นให้แก่ผู้เป็นหุ้นส่วนที่ลาออก