บทความ - เขาไกรลาสจำลองในงานพระราชพิธีโสกันต์

1

เขาไกรลาสจาลองในงานพระราชพธิ ีโสกนั ต์

เขาไกรลาส

ตามความเช่ือของศาสนาตา่ ง ๆ เขาไกรลาสเป็นศูนยก์ ลางของจกั รวาล และเช่ือวา่ คือแห่งเดียวกนั
กบั "เขาพระสุเมรุ" ตามความเช่ือเรื่องจกั รวาลของศาสนาพทุ ธ

เชิงเขาไกรลาส เป็ นตน้ กาเนิดของแม่น้าสาคญั หลายสายของภูมิภาคแห่งน้ี ไดแ้ ก่ แม่น้าคงคา, แม่น้า
สินธุ และยงั มีทะเลสาบอีก 7 แห่งอยูร่ ายรอบ ซ่ึงแห่งท่ีสาคญั คือ "ทะเลสาบมานสั โรวาร์" หรือ "ทะเลสาบ
มานสั สะ" อยทู่ างเหนือของเขาไกรลาส ท่ีเชื่อกนั วา่ คือ "สระอโนดาต" ในป่ าหิมพานต์ เช่ือกนั วา่ เป็นสถาน
ที่เป็ นตน้ กาเนิดของหงส์ และหงส์จะบินกลบั มาที่น่ีทุกปี ทะเลสาบมานสั ไดถ้ ูกอา้ งอิงถึงในมหากาพยร์ า
มายณะ และมหากาพยม์ หาภารตะยทุ ธ ที่ระบุวา่ "ทะเลสาบมานสั อนั ศกั ด์ิสิทธ์ิน้ี แมแ้ ตใ่ ครไดถ้ ูกตอ้ งสัมผสั
หรือนาเอามาลา้ งร่างกายหรือไดอ้ าบน้าในทะเลสาบน้ี ผูน้ ้นั จะไดไ้ ปสู่สรวงสวรรค์ และถา้ ใครไดด้ ่ืมน้าใน
ทะเลสาบศกั ด์ิสิทธ์ิน้ี "(https://th.wikipedia.org/wiki/)เขาไกรลาส

ภาพประกอบท่ี 1 ภาพเขาเขาไกรลาส ที่มา: http://www.siamganesh.com/shiva_9.html

2

งานพระราชพธิ ีโสกนั ต์

พระราชพิธีโสกนั ต์ คือ พระราชพิธีโกนจุก ของพระราชโอรสหรือพระราชธิดาของพระเจา้ แผน่ ดิน
และเจา้ นายระดบั พระองคเ์ จา้ ข้ึนไปในสมยั โบราณนิยมให้เด็กไม่วา่ จะเป็ นลูกชาวบา้ นหรือพระบรมวงศานุ
วงศ์ไวจ้ ุก ดว้ ยความเช่ือเร่ืองความเจริญเติบโตและความเป็ นสิริมงคล โดยมกั เริ่มไวจ้ ุกเมื่อมีอายุได้ 4-5 ปี
และเมื่อมีอายุไดร้ าว 11-13 ปี ก็จะโกนจุก และไวผ้ มตามปกติ ในส่วนของเจา้ นายช้นั พระองคเ์ จา้ จนถึงเจา้
ฟ้าน้นั การโกนจุกหรือพระราชพิธีโสกนั ต์ น้นั ถือเป็นงานใหญง่ านมงคลท่ีตอ้ งมีการเฉลิมฉลอง โดยมกั จะมี
พธิ ีการทางศาสนาเขา้ ร่วมดว้ ยเสมอ(http://www.xn--12cg1cxchd0a2gzc1c5d5a.net/พระราชพธิ ีโสกนั ต-์ คือ
อะไร-หมายถึงอะไร)โดยพิธีคร้ังน้ีเป็ นงานพระราชพิธีโสกนั ตท์ ี่ย่ิงใหญ่แห่กรุงรัตนโกสินทร์คร้ังหน่ึงในปี
พ.ศ.2409 และไดจ้ าลองเขาไกรลาสข้ึน
เขาไกรลาสจาลองในงานพระราชพธิ ีโสกนั ต์

เขาน้ีสร้างตรงสนามหนา้ พระที่นง่ั จกั รีมหาปราสาท สร้างข้ึนอยา่ งแข็งแรงมนั่ คง แลว้ ใช้ไมไ้ ผ่ผ่า
เป็ นซีก ๆ ยาวตามขนาด นามาสานเป็ นโครงรูปภูเขาหรือโขดหินเพื่อหุ้มโครงนงั่ ร้าน โดยขดั ไมแ้ ลว้ ผูกดว้ ย
เชือกปอจดั แลว้ ดดั ให้เป็ นรูปทรงกอ้ นหินใหญ่นอ้ ย เรียงสลบั ทบั ซอ้ นกนั ข้ึนไปเป็นภูเขา เม่ือเสร็จแลว้ จึงใช้
เส่ือลาแพนให้เขา้ รูป เป็ นการจาลองหินผามาจากภูเขาจริง จะมีการปิ ดกระดาษฟางทบั บนลงเส่ือดว้ ยแป้ง
เปี ยกประมาณ 4 – 6 ช้นั เพ่ือทาเป็ นผิวของกอ้ นหินและภูเขาจนทว่ั ไปหมดแลว้ พกั ไวใ้ ห้กระดาษท่ีปิ ดแห้ง
จากน้นั จึงระบายสีภูเขาและสีดว้ ยสีฝ่ นุ ใหด้ ูคลา้ ยภูเขาหินจริง ๆ เป็นการเสร็จข้นั แรก

ภาพประกอบท่ี 2 รูปทรงหินดดั เป็ นก่อน

นอ้ ยใหญส่ ลบั ทบั ซอ้ นข้ึ เป็ นภูเขา

จากน้นั จะมกั จะมีการใส่ตน้ ไมต้ ามช้นั ต่าง ๆ ลงมาถึงชานชาลาขา้ งล่างและต่อทอ่ น้าพตุ ามช้นั ต่าง ๆ
รอบบริเวณ เขาฉันล่างมีการปักฉตั รทอง ฉตั รเงิน ฉตั รนาคเจด็ ช้นั พ้ืนไหมปักทองแล่งโดยรอบร้ัวราชวตั ิท่ี
กาหนดวา่ น้ีคือบริเวณศกั ด์ิสิทธ์ิ ท่ีเชิงเขามีท่ีสรงน้าของสมเด็จพระเจา้ ลูกยาเธอ โดยน้าที่หลงั่ ออกมาจาก
ปากสัตวท์ ้งั 4 คือ ราชสีห์ ชา้ ง มา้ โค เสมือนวา่ ที่น้ีคือ สระอโนดาต มีการต้งั รูปพระอาทิตย์ พระจนั ทร์ รูป

3

เทวดาท้ังแปดทิศ ฤาษี วิทยาธร กินรี สุบรรณ นาคราช ช้างเผือกตระกูลอัฐทิศคชาพงศ์ ซ่ึงเกิดในป่ า
หิมพานต์ รูปสตั วจ์ ตุบาทและทวบิ าท

ภาพประกอบที่ 3 เขาไกรลาสจาลอง มีการปักฉัตรทอง ฉัตรเงิน ฉตั รนาคเจ็ดช้นั สัตวท์ ้งั 4 คือ ราชสีห์ ชา้ ง
มา้ โค ดา้ นบนจะมีการต้งั มณฑปใหญท่ ี่ภายใตบ้ ุษบกนอ้ ยเชิญพระบรมรูปและพระบรมธาตุประดิษฐาน

ส่ วน ด้าน บ น จะ มี ก ารต้ ังม ณ ฑ ป ให ญ่ ที่ ภายใต้บุ ษ บ ก น้อย เชิ ญ พ ระบ รม รู ป แล ะ พ ระ บ รม ธ าตุ
ประดิษฐาน นอกจากน้นั จะมีการสร้างพระมณฑปทิศเหนือเพื่อต้งั รูปพระศิวะ พระอุมา พระพิฆเนศ ส่วน
ทิศพระมณฑปทิศใตส้ าหรับต้งั รูปพระนารายณ์ พระลกั ษมี พระมเหศวร นอกจากน้ีมีการต้งั บุษบกท้งั 4 ทิศ
ดว้ ย(ไพศาลย์ เปี่ ยมเมตาวฒั น์,ม.ป.ป.)
สรุป

จะเห็นได้ว่าในการสร้างเขาไกรลาสจาลองน้ัน จะเน้นในเร่ืองของสถาปัตยกรรมท้องถิ่นที่มี
โครงสร้างทามาจากไมจ้ ริงก่อเป็ นนงั่ ร้านข้ึนอยา่ งแข็งแรง และนาไมไ้ ผม่ าทาเป็ นโครงในรูปแบบต่าง เช่น
กอ้ นหินนอ้ ยใหญ่ และมีเทคนิกการจดั แตง่ ดว้ ยแป้งเปี ยกและกระดาษฟางเพอื่ ความเหมือนจริงและสวยงาม

4

เอกสารอ้างองิ
ไพศาลย์ เปี่ ยมเมตาวฒั น.์ (ม.ป.ป). สยามผ่านมุมกล้อง จอห์น ทอมสัน 2408-9 รวมท้งั นครวดั และเมือง

ชายฝั่งประเทศจีน. กรุงเทพฯ:สานกั พมิ พร์ ิเวอร์ บุคส์ จากดั ไพศาลย์ เป่ี ยมเมตาวฒั น์
https://th.wikipedia.org/wiki/
http://www.xn--12cg1cxchd0a2gzc1c5d5a.net/พระราชพธิ ีโสกนั ต์- คืออะไร-หมายถึงอะไร

นายทวทิ ย์ สิทธ์ิทองสี
สาขาวจิ ยั ศิลปะและวฒั นธรรม
คณะศิลปกรรมศาสตร์ มหาวทิ ยาลยั ขอนแก่น