วิชาพะเยาเมืองศักดิ์สิทธิ์แก้ไขล่สุด

‘

หลักสูตรรายวิชาเลือก








สาระการพัฒนาสังคม






ระดับมัธยมศึกษาตอนต้น








วิชาพะเยาเมืองศักดิ์สิทธิ์




รหัสวิชา สค 2300123



จำนวน 2 หน่วยกิต ( 80 ชั่วโมง )




ศูนย์การศึกษานอกระบบและการศึกษาตามอัธยาศัยอำเภอพะเยา



สำนักงานส่งเสริมการศึกษานอกระบบและการศึกษาตามอัธยาศัยจังหวัดพะเยา

1



คำนำ


พะเยา เป็นเมืองประวัติศาสตร์ เดิมมีชื่อว่า เมืองภูกามยาว หรือ พยาว มีเอกราชสมบูรณ์ มีกษัตริย์

ปกครองสืบราชสันติวงศ์มา ปรากฎตามตำนานเมืองพะเยา กษัตริย์ที่มีบทบาทสำคัญในประวัติศาสตร์เมือง

ภูกามยาว มีดังนี้ ขุนจอมธรรม ขุนจอมธรรม เป็นพระราชโอรสของขุนเงินหรือลาวเงิน กษัตริย์ผู้ครองนครเงินยาง

เชียงแสน เมื่อ พุทธศักราช 1602 ( จุลศักราช 421) พอขุนเงินหรือลาวเงิน ดำริให้พระราชโอรส 2 องค์ คือ ขุนชิน
่
ี่
ให้อยู่ในราชสำนักครองนครเงินยางเชียงแสน และ ขุนจอมธรรม โอรสองค์ท 2 ให้ปกครองเมืองภูกามยาว ซึ่งเป็น
หัวเมืองฝ่ายใต้ ขุนจอมธรรมพร้อมข้าราชการบริวาร ขนเอาพระราชทรัพย์ บรรทุกม้า พร้อมพลช้าง พลม้า ตาม

เสด็จถึงเมืองภูกามยาว และตั้งรากฐานเมืองใหม่ ซึ่งเป็นที่ตั้งของเมืองโบราณเมืองหนึ่ง นามว่า “ สีหราช” อยู่

เชิงเขาชมภูหางดอยด้วน ลงไปจรดฝั่งแม่น้ำสายตา มีสัณฐานคล้ายลูกน้ำเต้า มีหนองน้ำใหญ่อยู่ทางตะวันตก

(หมายถึงกว๊านพะเยาในปัจจุบัน) และทางทิศอีสาน คือ หนองหวีและหนองแว่น ต่อมารวมไพร่พลหัวเมืองต่าง ๆ


่
อนุสาวรีย์พอขุนงำเมือง และวัดศรีโคมคำ ถือเป็นสิ่งศักดิ์สิทธิ์คู่บ้านคู่เมืองของจังหวัดพะเยา เป็นศูนย์
รวมจิตใจของชาวพะเยา ก่อให้เกิดความรัก ความสามัคคี ความเชื่อ ความเลื่อมใสศรัทธาในพระพทธศาสนา มี
ุ
่
ประเพณีถวายเครื่องสักการะบวงสรวงดวงพระวิญญาณพอขุนงำเมือง ผู้สร้างบ้านแปงเมืองพะเยา ด้วยเครื่อง
สักการะแบบล้านนาจาก 9 อำเภอ และมีประเพณีไหว้สา ปู่จาพระเจ้าตนหลวง ณ วัดศรีโคมคำ เป็นประจำทุกปี


ศูนย์การศึกษานอกระบบและการศึกษาตามอธยาศัยอำเภอเมืองพะเยา ขอขอบคุณแหล่งเรียนรู้
ั
ประวัติศาสตร์จากหอจดหมายเหตุ และหอวัฒนธรรมนิทัศน์ วัดศรีโคมคำ อนุสาวรีย์พอขุนงำเมือง อำเภอเมือง
่
พะเยา จังหวัดพะเยา ผู้อำนวยการสำนักงานส่งเสริมการศึกษานอกระบบและการศึกษาตามอัธยาศัยจังหวัดพะเยา

และอาจารย์อญชลี ธรรมะวิธีกุล ศึกษานิเทศก์เชี่ยวชาญ อดีตหัวหน้าหน่วยศึกษานิเทศก์ สำนักงานส่งเสริม
ั
ั
การศึกษานอกระบบและการศึกษาตามอธยาศัย ที่ให้ให้คำแนะนำคำปรึกษา ในการจัดทำหลักสูตรครั้งนี้ได้เสร็จ

สิ้นสมบูรณ์มา ณ โอกาสนี้ หวังว่าเอกสารหลักสูตรรายวิชาเลือกฉบับนี้ จะเป็นประโยชน์ต่อ ผู้บริหารสถานศึกษา
ครู บุคลากรทางการศึกษาและผู้เกี่ยวข้อง ในการนำไปใช้ในการจัดการศึกษาให้กับผู้เรียน









(นายอดิสอน ขุ่ยคำ)

ผู้อำนวยการกศน.อำเภอเมืองพะเยา
21 มิถุนายน 2562

2


สารบัญ


หน้า
คำนำ 1

สารบัญ 2 2
คำอธิบายรายวิชา 3

มาตรฐานที่ 5.2

มาตรฐานการเรียนรู้ระดับ
ศึกษาและฝึกทักษะ

การจัดประสบการณการเรียนรู้
์
การวัดประเมินผล
รายละเอียดคำอธิบายรายวิชา 4 - 6

มาตรฐานการเรียนรู้ระดับ

หัวเรื่อง
ตัวชี้วัด

เนื้อหา
จำนวนชั่วโมง

หลักสูตรวิชาพะเยาเมืองศักดิ์สิทธิ์ 7- 10

ความสำคัญ
จุดมุ่งหมาย

จุดประสงค์
เนื้อหา

ระยะเวลาเรียนและจำนวนหน่วยกิต

สื่อประกอบการเรียนและแหล่งเรียนรู้
การวัดผลประเมินผล

ประโยชน์ที่คาดว่าจะได้รับ

โครงสร้างหลักสูตร
คณะกรรมการจัดทำหลักสูตร 11

3

คำอธิบายรายวิชา
รหัสวิชา สค 2300123 ชื่อรายวิชาพะเยาเมืองศักดิ์สิทธิ์ จำนวน 2 หน่วยกิต ระดับมัธยมศึกษาตอนต้น

มาตรฐานที่ 5.2 มีความรู้ ความเข้าใจ เห็นคุณค่าและสืบทอดศาสนา วัฒนธรรมประเพณีเพอการอยู่ร่วมกันอย่าง
ื่
สันติสุข

มาตรฐานการเรียนรู้ระดับ มีความรู้ ความเข้าใจ เห็นคุณค่าและสืบทอดศาสนา วัฒนธรรมประเพณีของท้องถิ่นและ
ประเทศไทย


ศึกษาและฝึกทักษะ
1. จังหวัดพะเยา

1.1 ความเป็นมาของจังหวัดพะเยา
1.2 ประวัติความเป็นมาของประวัติศาสตร์เมืองพะเยา

1.3 สิ่งศักดิ์สิทธิ์ในจังหวัดพะเยา

2. พ่อขุนงำเมือง
2.1 ประวัติความเป็นมาของพ่อขุนงำเมอง
ื
2.2 ประวัติความเป็นมาของอนุสาวรีย์พ่อขุนงำเมือง
2.3 พิธีบวงสรวงพ่อขุนงำเมือง

3. วัดศรีโคมคำ

. 3.1 ประวัติความเป็นมาและความสำคัญของวัดศรีโคมคำ
3.2 ตำนานพระเจ้าตนหลวง.

3.3 ความเชื่อความศรัทธา

3.4 บารมีผู้ทรงศีล
การจัดประสบการณ์การเรียนรู้
1. ศึกษาจากใบความรู้

2. ศึกษาจากแหล่งเรียนรู้ประวัติศาสตร์จังหวัดพะเยา

3. การเรียนรู้โดยการทำโครงงาน
4. การทำใบงาน

5. การทำแบบฝึกหัด

6. การทำแบบทดสอบ
การวัดและประเมินผล
1. สังเกตการเข้าร่วมกิจกรรมของผู้เรียน

2. ประเมินโครงงาน

3. ประเมินผลงานจากการทำใบงาน
4. ตรวจแบบฝึกหัด

5. ตรวจแบบทดสอบ

4

รายละเอียดคำอธิบายรายวชา
ิ
ื
รหัสรายวิชา สค 2300123 ชื่อรายวิชาพะเยาเมองศักดิ์สิทธิ์ จำนวน 2 หน่วยกิจ ระดับมัธยมศึกษาตอนต้น
มาตรฐานการเรียนรู้ระดับ มีความรู้ ความเข้าใจ เห็นคุณค่าและสืบทอดศาสนา วัฒนธรรมประเพณีของท้องถิ่น
และประเทศไทย


ที่ หัวเรื่อง ตัวชี้วัด เนื้อหา จำนวน
ชั่วโมง
1 จังหวัดพะเยา 40

1.1 ความเป็นมา รู้และเข้าใจสภาพทางภูมิศาสตร์ทั่วไป สภาพ 1. สภาพทางภูมิศาสตร์ทั่วไปของ 10
ของจังหวัด ทางภูมิอากาศ สภาพทางเศรษฐกิจ จังหวัดพะเยา

พะเยา การปกครอง การสาธารณสุข 2. สภาพทางภูมิอากาศของ

และสาธารณูปโภคของจังหวัดพะเยา จังหวัดพะเยา
3. สภาพทางเศรษฐกิจของ

จังหวัดพะเยา
4. การปกครองของจังหวัด

พะเยา

5. สาธารณสุขของจังหวัดพะเยา
6. สาธารณูปโภคของจังหวัด

พะเยา





15
1.2 ประวัติเมือง 1. รู้และเข้าใจประวัติความเป็นมาของ 1. ความเป็นมาของเมืองพะเยา
พะเยา เมืองพะเยาและเมืองภูกามยาว 2. ความเป็นมาเมืองภูกามยาว

2. รู้และเข้าใจเมืองพะเยาภายใต้การ 3. เมืองพะเยาภายใต้การ

ปกค
รอ
อ
งอ
ปกครองของอาณาจักรล้านนา าณาจักรล้านนา
งข
ข

ยุครุ่งเรือง
3. รู้และเข้าใจยุครุ่งเรืองของเมืองพะเยา องเมืองพะเยา
4.
4. รู้และเข้าใจเมืองพะเยาในสมัยกรุง 5. เมืองพะเยาในสมัยกรุง
รัตนโกสินทร์ รัตนโกสินทร์
ตั้
ัดพ
ะ
งจังหว
่อ
6. รู้และเข้าใจการก่อตั้งจังหวัดพะเยา เยา
6.
การก


1.3 สิ่งศักดิ์สิทธิ์ใน 1. รู้และเข้าใจประวัติความเป็นมาของ พ่อขุน 1. ประวัติความสำคัญของ 15
ื
จังหวัดพะเยา งำเมืองและวัดศรีโคมคำ พ่อขุนงำเมอง

2. ตระหนักถึงคุณค่าของขุนงำเมืองและ 2. ประวัติความสำคัญของ
วัดศรีโคมคำ วัดศรีโคมคำ

5
ที่ หัวเรื่อง ตัวชี้วัด เนื้อหา จำนวน

ชั่วโมง
2 พ่อขุนงำเมอง 20
ื

2.1 ประวัติความ 1. รู้และเข้าใจประวัติความเป็นมาของพ่อขุนงำ ประวัติความเป็นมาของพอขุนงำ 5
่
่
เป็นมาของพอ เมือง
เมือง
ื
ขุนงำเมอง
2. ตระหนักถึงความสำคัญของประวัติความ
่
เป็นมาของพอขุนงำเมือง


2.2 ประวัติความ 1. รู้และเข้าใจประวัติความเป็นมาของ 1. ประวัติความเป็นมาของ 10
อนุสาวรีย์พ่อขุนงำเมือง
เป็นมาของ อนุสาวรีย์พ่อขุนงำเมือง

อนุสาวรีย์พ่อ 2. รู้และเข้าใจสถานที่ตั้งและพื้นที่ของ
2. สถานที่ตั้งและพื้นที่ของ
ื
ขุนงำเมอง อนุสาวรีย์พ่อขุนงำเมือง
อนุสาวรีย์พ่อขุนงำเมือง




2.3 พิธีบวงสรวง 1. รู้และเข้าใจพิธีบวงสรวงพอขุนงำเมือง พิธีบวงสรวงพ่อขุนงำเมือง 5
่
พ่อขุนงำเมอง 2. ตระหนักถึงความสำคัญของพิธีบวงสรวงพ่อ
ื
ื
ขุนงำเมอง

3 วัดศรีโคมคำ 20

3.1
ประวัติความ 1.รู้และเข้าใจประวัติการก่อสร้างวัดศรีโคมคำ 1. ประวัติการก่อสร้างวัดศรีโคมคำ 5

เป็นมาและ 2รู้และเข้าใจอาณาเขต บริเวณวัดศรีโคมคำ 2. อาณาเขต บริเวณวัดศรีโคมคำ
ความสำคัญ 3.รู้และเข้าใจการกอสร้างวิหารวัดศรีโคมคำ 3. การก่อสร้างวิหารวัดศรีโคมคำ
่
ของ 4.รู้และเข้าใจศิลปะภูมิปัญญาช่างพะเยา 4. ศิลปะภูมิปัญญาช่างพะเยา

วัดศรีโคมคำ




3.2 ตำนานพระ 1รู้และเข้าใจ.ประวัติพุทธกาลของการสร้าง 1.ประวัติพุทธกาลของการสร้าง 5
เจ้าตนหลวง พระพุทธรูปใหญ่พระเจ้าตนหลวง พระพุทธรูปใหญ่พระเจ้าตนหลวง

2รู้และเข้าใจองค์ประกอบของการสร้างพระเจ้า 2.องค์ประกอบของการสร้างพระ
ตนหลวง เจ้าตนหลวง

3รู้และเข้าใจระยะเวลาและเหตุการณ์ที่เกิด 3.ระยะเวลาและเหตุการณที่เกิด
์
ขึ้นกับองค์พระเจ้าตนหลวง ขึ้นกับองค์พระเจ้าตนหลวง

6


ที่ หัวเรื่อง ตัวชี้วัด เนื้อหา จำนวน
ชั่วโมง
3.3 ความเชื่อ 1. รู้และเข้าใจความเชื่อเรื่องการทำบุญในวัด 1. ความเชื่อเรื่องการทำบุญในวัด 5

ความศรัทธา พระเจ้าตนหลวง พระเจ้าตนหลวง
2. รู้และเข้าใจธรรมเนียมประเพณีที่ปฏิบัติสืบ 2. ธรรมเนียมประเพณีที่ปฏิบัติ

ทอดกันมา สืบทอดกันมา
3. รู้และเข้าใจการปฏิบัติตนในสถานที่วัดพระ 3. การปฏิบัติตนในสถานที่วัด

เจ้าตนหลวง พระเจ้าตนหลวง

3.4 บารมีผู้ทรงศีล 1. รู้และเข้าใจ ประวัติของครูบาศรีวิชัย 1. ประวัติของครูบาศรีวิชัย 5
2. รู้และเข้าใจประวัติของพระอุบาลีคุณูปมา 2. ประวัติของพระอุบาลีคุณูปมา

จารย์ จารย์

3. รู้และเข้าใจหลักการครองตนเป็นคนดี 3. หลักการครองตนเป็นคนดี

7


หลักสูตรวชาพะเยาเมืองศักดิ์สิทธิ์
ิ
ความสำคัญ

พะเยา เป็นเมืองประวัติศาสตร์ เดิมมีชื่อว่า เมืองภูกามยาว หรือ พยาว มีเอกราชสมบูรณ์ มีกษัตริย์

ปกครองสืบราชสันติวงศ์มา ปรากฎตามตำนานเมืองพะเยา กษัตริย์ที่มีบทบาทสำคัญในประวัติศาสตร์เมือง

ภูกามยาว มีดังนี้ ขุนจอมธรรม ขุนจอมธรรม เป็นพระราชโอรสของขุนเงินหรือลาวเงิน กษัตริย์ผู้ครองนครเงินยาง

เชียงแสน เมื่อ พุทธศักราช 1602 ( จุลศักราช 421) พอขุนเงินหรือลาวเงิน ดำริให้พระราชโอรส 2 องค์ คือ ขุนชิน
่
ี่
ให้อยู่ในราชสำนักครองนครเงินยางเชียงแสน และ ขุนจอมธรรม โอรสองค์ท 2 ให้ปกครองเมืองภูกามยาว ซึ่งเป็น
หัวเมืองฝ่ายใต้ ขุนจอมธรรมพร้อมข้าราชการบริวาร ขนเอาพระราชทรัพย์ บรรทุกม้า พร้อมพลช้าง พลม้า ตาม

เสด็จถึงเมืองภูกามยาว และตั้งรากฐานเมืองใหม่ ซึ่งเป็นที่ตั้งของเมืองโบราณเมืองหนึ่ง นามว่า “ สีหราช” อยู่

เชิงเขาชมภูหางดอยด้วน ลงไปจรดฝั่งแม่น้ำสายตา มีสัณฐานคล้ายลูกน้ำเต้า มีหนองน้ำใหญ่อยู่ทางตะวันตก

ี
(อันหมายถึงกว๊านพะเยาในปัจจุบัน) และทางทิศอสาน คือ หนองหวีและหนองแว่น ต่อมารวมไพร่พลหัวเมืองต่างๆ

่
อนุสาวรีย์พอขุนงำเมือง และวัดศรีโคมคำ ถือเป็นสิ่งศักดิ์สิทธิ์คู่บ้านคู่เมืองของจังหวัดพะเยา เป็นศูนย์
รวมจิตใจของชาวพะเยา ก่อให้เกิดความรัก ความสามัคคี ความเชื่อ ความเลื่อมใสศรัทธาในพระพทธศาสนา มี
ุ
่
ประเพณีถวายเครื่องสักการะบวงสรวงดวงพระวิญญาณพอขุนงำเมือง ผู้สร้างบ้านแปงเมืองพะเยา ด้วยเครื่อง
สักการะแบบล้านนาจาก 9 อำเภอ และมีประเพณีไหว้สา ปู่จาพระเจ้าตนหลวง ณ วัดศรีโคมคำ เป็นประจำทุกปี



ื่
ั
ดังนั้น การพฒนาหลักสูตรรายวิชาเลือกวิชาพะเยาเมืองศักดิ์สิทธิ์ เพอนำมาใช้ในการการจัดการศึกษา
นอกระบบตามหลักสูตรการศึกษานอกระบบระดับการศึกษาขั้นพนฐาน พทธศักราช 2551 ระดับประถมศึกษา
ุ
ื้
ั
มาตรฐานการเรียนรู้ระดับ สาระการพฒนาสังคม ซึ่งกำหนดให้ มีความรู้ ความเข้าใจ เห็นคุณค่าและสืบทอด
ศาสนา วัฒนธรรมประเพณีของท้องถิ่นและประเทศไทย


จุดมุ่งหมาย


เพื่อให้ผู้เรียนมีความรู้ความเข้าใจเกี่ยวกับประวัติความเป็นมาและสิ่งศักดิ์สิทธิ์ของจังหวัดพะเยา




จุดประสงค์

1. เพื่อให้มีความรู้ ความเข้าใจ ในประวัติความเป็นมา และความสำคัญจังหวัดพะเยา

2. เพื่อให้มีความรู้ ความเข้าใจ เกี่ยวกับสิ่งศักดิ์สิทธิ์จังหวัดพะเยา
3. เพื่อให้ตระหนัก เห็นคุณค่า อนุรักษ์ และสืบทอดสิ่งศักดิ์สิทธิ์จังหวัดพะเยา

8



เนื้อหาของหลักสูตร
1. จังหวัดพะเยา
1.1 ความเป็นมาของจังหวัดพะเยา

1.2 ประวัติความเป็นมาของประวัติศาสตร์เมืองพะเยา

1.3 สิ่งศักดิ์สิทธิ์ในจังหวัดพะเยา
2. พ่อขุนงำเมือง

2.1 ประวัติความเป็นมาของพ่อขุนงำเมอง
ื
2.2 ประวัติความเป็นมาของอนุสาวรีย์พ่อขุนงำเมือง

2.3 พิธีบวงสรวงพ่อขุนงำเมือง

3. วัดศรีโคมคำ
3.1 ความเป็นมาและความสำคัญของวัดศรีโคมคำ

3.2 ตำนานพระเจ้าตนหลวง

3.3 ความเชื่อความศรัทธา
3.4 บารมีผู้ทรงศีล

ระยะเวลาเรียนและจำนวนหน่วยกิต
จำนวน 80 ชั่วโมง 2 หน่วยกิต

ภาคทฤษฎี 60 ชั่วโมง
ภาคปฏิบัติ 20 ชั่วโมง

สื่อประกอบการเรียนและแหล่งเรียนรู้
1. ศึกษาจากใบความรู้

2. ศึกษาจากแหล่งเรียนรู้หอจดหมายเหตุ อำเภอเมืองพะเยา จังหวัดพะเยา

3. ศึกษาจากแหล่งเรียนรู้หอวัฒนธรรมนิทัศน์ วัดศรีโคมคำ อำเภอเมืองพะเยา จังหวัดพะเยา
4. ศึกษาจากแหล่งเรียนรู้อนุสาวรีย์พ่อขุนงำเมือง อำเภอเมืองพะเยา จังหวัดพะเยา

5. การเรียนรู้โดยการทำโครงงาน
6. การทำใบงาน

7. การทำแบบฝึกหัด

8. การทำแบบทดสอบ
การวัดและประเมินผล
1. สังเกตการเข้าร่วมกิจกรรมของผู้เรียน

2. ประเมินโครงงาน

3. ประเมินผลงานจากการทำใบงาน
4. ตรวจแบบฝึกหัด

5. ตรวจแบบทดสอบ

9

ประโยชน์ที่คาดว่าจะได้รับ
1. ผู้เรียนมีความรู้ ความเข้าใจ ในประวัติความเป็นมา และความสำคัญจังหวัดพะเยา

2. ผู้เรียนมีความรู้ ความเข้าใจ เกี่ยวกับสิ่งศักดิ์สิทธิ์จังหวัดพะเยา
3. ผู้เรียนตระหนัก เห็นคุณค่า อนุรักษ์ และสืบทอดสิ่งศักดิ์สิทธิ์จังหวัดพะเยา


โครงสร้างหลักสูตร


1. จังหวัดพะเยา จำนวน 40 ชั่วโมง
1.1 ความเป็นมาของจังหวัดพะเยา จำนวน 10 ชั่วโมง

1.1.1 สภาพทางภูมิศาสตร์ทั่วไปของจังหวัดพะเยา

1.1.2 สภาพทางภูมิอากาศของจังหวัดพะเยา
1.1.3 สภาพทางเศรษฐกิจของจังหวัดพะเยา

1.1.4 การปกครองของจังหวัดพะเยา

1.1.5 สาธารณสุขของจังหวัดพะเยา
1.1.6 สาธารณูประโภคของจังหวัดพะเยา

1.2 ประวัติความเป็นมาของประวัติศาสตร์เมืองพะเยา จำนวน 15 ชั่วโมง
1.2.1 ความเป็นมาของเมืองพะเยา

ื
1.2.2 ความเป็นมาเมองภูกามยาว
1.2.3 เมืองพะเยาภายใต้การปกครองของอาณาจักรล้านนา
1.2.4 ยุครุ่งเรืองของเมืองพะเยา

1.2.5 เมืองพะเยาในสมัยกรุงรัตนโกสินทร์
1.2.6 การก่อตั้งจังหวัดพะเยา

1.3 สิ่งศักดิ์สิทธิ์ในจังหวัดพะเยา จำนวน 15 ชั่วโมง

ื
1.3.1 ประวัติความสำคัญของพ่อขุนงำเมอง
1.3.2 ประวัติความสำคัญของวัดศรีโคมคำ



ื
2. พ่อขุนงำเมอง จำนวน 20 ชั่วโมง
2.1 ประวัติความเป็นมาของพ่อขุนงำเมือง จำนวน 5 ชั่วโมง
2.2 ประวัติความเป็นมาของอนุสาวรีย์พ่อขุนงำเมือง จำนวน 10 ชั่วโมง

2.2.1 ประวัติความเป็นมาของอนุสาวรีย์พ่อขุนงำเมือง

2.2.2 สถานที่ตั้งและพื้นที่ของอนุสาวรีย์พ่อขุนงำเมือง
2.3 พิธีบวงสรวงพ่อขุนงำเมือง จำนวน 5 ชั่วโมง

10

3. วัดศรีโคมคำ จำนวน 20 ชั่วโมง
3.1 ความเป็นมาและความสำคัญของวัดศรีโคมคำ จำนวน 5 ชั่วโมง

3.1.1 ประวัติการก่อสร้างวัดศรีโคมคำ
3.1.2 อาณาเขต บริเวณวัดศรีโคมคำ

3.1.3 การก่อสร้างวิหารวัดศรีโคมคำ

3.1.4 ศิลปะภูมิปัญญาช่างพะเยา


3.2 ตำนานพระเจ้าตนหลวง จำนวน 5 ชั่วโมง

3.2.1 ประวัติพุทธกาลของการสร้างพระพุทธรูปใหญ่พระเจ้าตนหลวง
3.2.2 องค์ประกอบของการสร้างพระเจ้าตนหลวง

3.2.3 ระยะเวลาและเหตุการณ์ที่เกิดขึ้นกับองค์พระเจ้าตนหลวง
3.3 ความเชื่อความศรัทธา จำนวน 5 ชั่วโมง

3.3.1 ความเชื่อเรื่องการทำบุญในวัดพระเจ้าตนหลวง

3.3.2 ธรรมเนียมประเพณีที่ปฏิบัติสืบทอดกันมา
3.3.3 การปฏิบัติตนในสถานที่วัดพระเจ้าตนหลวง

3.4 บารมีผู้ทรงศีล จำนวน 5 ชั่วโมง
3.4.1 ประวัติของครูบาศรีวิชัย

3.4.2 ประวัติของพระอุบาลีคุณูปมาจารย์

3.4.3 หลักการครองตนเป็นคนดี

ใบความรู้







รายวิชาเลือก สาระการพัฒนาสังคม






ระดับมัธยมศึกษาตอนต้น








วิชาพะเยาเมืองศักดิ์สิทธิ์



รหัสวิชา สค 2300123



จำนวน 2 หน่วยกิต ( 80 ชั่วโมง )




ศูนย์การศึกษานอกระบบและการศึกษาตามอัธยาศัยอำเภอพะเยา



สำนักงานส่งเสริมการศึกษานอกระบบและการศึกษาตามอัธยาศัยจังหวัดพะเยา

ใบความรู้

เรื่อง ประวัติความเป็นมาจังหวัดพะเยา

รายวิชา “ พะเยาเมืองศักดิ์สิทธิ์ ” ระดับมัธยมศึกษาตอนต้น


ประวัติความเป็นมาเมืองภูกามยาว

ี
พะเยา เป็นเมืองประวัติศาสตร์ เดิมมชื่อว่า เมืองภูกามยาว หรือ พยาว มีเอกราชสมบูรณ์ มีกษัตริย์
ปกครองสืบราชสันติวงศ์มา ปรากฎตามตำนานเมืองพะเยา กษัตริย์ที่มีบทบาทสำคัญในประวัติศาสตร์เมือง
ภูกามยาว มีดังนี้


ขุนจอมธรรม
ขุนจอมธรรม เป็นพระราชโอรสของขุนเงินหรือลาวเงิน กษัตริย์ผู้ครองนครเงินยางเชียงแสน เมื่อ

พุทธศักราช 1602 ( จุลศักราช 421) พอขุนเงินหรือลาวเงิน ดำริให้พระราชโอรส 2 องค์ คือ ขุนชิน ให้อยู่ในราช
่
สำนักครองนครเงินยางเชียงแสน และ ขุนจอมธรรม โอรสองค์ที่ 2 ให้ปกครองเมืองภูกามยาว ซึ่งเป็นหัวเมืองฝ่าย
้
ใต้ขุนจอมธรรมพร้อมขาราชการบริวาร ขนเอาพระราชทรัพย์ บรรทุกม้า พร้อมพลช้าง พลม้า ตามเสด็จถึงเมืองภู
กามยาว และตั้งรากฐานเมืองใหม่ ซึ่งเป็นที่ตั้งของเมืองโบราณเมองหนึ่ง นามว่า “ สีหราช” อยู่เชิงเขาชมภูหาง
ื
ดอยด้วน ลงไปจรดฝั่งแม่น้ำสายตา มีสัณฐานคล้ายลูกน้ำเต้า มีหนองน้ำใหญ่อยู่ทางตะวันตก (อันหมายถึงกว๊าน
พะเยาในปัจจุบัน) และทางทิศอีสาน คือ หนองหวีและหนองแว่นต่อมารวมไพร่พลหัวเมืองต่าง ๆ ได้ 80,000 คน

จัดแบ่งได้ 36 พันนา นาละ 500 คน มีเขตแคว้นแดนเมืองในครั้งกระโน้น ดังนี้

• ทิศบูรพา จรดขุนผากาดจำบอน ตาดม้าน บางสีถ้ำ ไทรสามต้น สบห้วยปู น้ำพุง สบปั๋ง ห้วยบ่อทอง
ตาดซาววา กิ่วแก้ว กิ่วสามช่อง มีหลักหินสามก้อนฝังไว้ กิ่วฤาษี แม่น้ำสายตา กิ่วช้าง กิ่วง้ม กิ่วเปี้ย ดอยปางแม่นา

• ทิศตะวันตก จรดโป่งปูดห้วยแก้วดอยปุย แม่คาว ไปทางทิศใต้ กิ่วรุหลาว ดอกจิกจ้อง ขุนถ้ำ ดอยตั่ง
ดอยหนอก ผาดอกวัว แซ่ม่าน ไปจรดเอาดอยผาหลักไก่ทางทิศหรดี

• ทิศใต้สุดจรดนครเขลางค์และนครหริภุญชัย ไปทางทิศตะวันออกเฉียงเหนือต่อแดนขรนคร ( เชียงของ)

• มีเมืองในอำนาจปกครอง คือ เมืองงาว เมืองกาว สะเอยบ เชียงม่วน เมืองเทิง เมืองสระ เมืองออย สะ
ี
สาว เมืองดอบ เชียงคำ เมืองลอ เมืองเชียงแลง เมืองหงาว แซ่เหียง แซ่ลุล ปากบ่อง เมืองป่าเป้า เมืองวัง

แซ่ซ้อง เมืองปราบ แซ่ห่ม ขุนจอมธรรมปกครองไพร่ฟ้าประชาชน โดยตั้งอยู่ในทศพิธราชธรรม และยึดมั่นในบวร
พุทธศาสนา บ้านเมืองเจริญรุ่งเรืองด้วยโภคสมบัติ ฟ้าฝนตกตามฤดูกาล ไพร่ฟ้าข้าแผ่นดินตั้งอยู่ในศีลธรรมอันดี

่
ปราศจากโรคภัยเบียดเบียน ซื่อสัตย์สุจริตต่อกัน ไมมีสงคราม เจ้าประเทศราชต่าง ๆ มีสัมพันธไมตรีอันดีต่อกัน
ทรงสั่งสอนไพร่ฟ้าข้าแผ่นดินด้วยหลักธรรม 2 ประการ คือ อปริหานิยธรรม ไม่เป็นที่ตั้งแห่งความเสื่อม ประเพณี
ธรรมขนบธรรมเนียมอันเป็นระเบียบแบบแผนอนดีงานของครอบครัว
ั

ขุนจอมธรรมครองเมืองพะเยาได้ 2 ปี มีโอรส 1 พระองค์ โหรถวายคำพยากรณว่า ราชบุตรองค์นี้จะเป็น
์
จักรพรรดิราชปราบชมพูทวีป มีบุญญาธิการมากเวลาประสูติ มีของทิพย์เกิดขึ้น 3 อย่าง คือ แส้ทิพย์ พระแสงทิพย์

ิ
ี
คณโฑทพย์ จึงให้พระนามว่า “ ขุนเจื๋อง” ต่อมาอก 3 ปี ได้ราชบุตรอีกพระนามว่า “ ขุนจอง” หรือ “ ชิง”ขุนจอม
ธรรมปกครองเมืองพะเยาได้ 24 ปี พระชนมายุได้ 49 พรรษา

พระยาเจื๋องธรรมมิกราช หรือ ขุนเจื๋อง
พระยาเจื๋องธรรมมิกราช หรือ ขุนเจื๋อง ประสูติเมื่อปีพุทธศักราช 1641 เป็นโอรสของขุนจอมธรรม เมื่อ

เจริญวัยขึ้น ทรงศึกษาวิชายุทธศาสตร์ เช่น วิชาดาบ มวยปล้ำ เพลงชัย จับช้าง จับม้า และเพลงอาวุธต่าง ๆ เมื่อ

ื
ื
พระชนมายุได้ 16 ปี พาบริวารไปคล้องช้างที่เมองน่าน เจ้าผู้ครองเมองน่าน เห็นความสามารถแล้วพอพระทัย ยก
ธิดาชื่อ “ จันทร์เทวี” ให้เป็นชายาขุนเจื๋อง พระชนมายุได้ 17 ปี พาบริวารไปคล้องช้างที่เมืองแพร่ เจ้าผู้ครองเมือง
แพร่พอพระทัย จึงยกธิดาชื่อ “ นางแก้วกษัตริย์” ให้เป็นชายา พระราชทานช้าง 200 เชือก ขุนเจื๋องครองราชย์สืบ

แทนขุนจอมธรรมเมื่อพระชนมายุ 24 ปี ครองเมืองได้ 6 ปี มีข้าศกแกว (ญวน) ยกทพมาประชิดนครเงินยางเชียง
ั
ึ
แสน ขุนชินผู้เป็นลุง ได้ส่งสาส์นขอให้ส่งไพร่พลไปช่วย ขุนเจื๋องได้รวบรวบรี้พลยกไปชุมนุมกันที่สนามดอนไชย
หนองหลวง และเคลื่อนทัพเข้าตีข้าศกแตกกระจัดกระจายไป เมื่อขุนชินทราบเรื่องก็เลื่อมใสโสมนัสยิ่งนัก ทรงยก
ึ
ธิดาชื่อ “ พระนางอั๊วคำคอน” ให้และสละราชสมบัตินครเงินยางเชียงแสนให้ขุนเจื๋องครองแทน เมื่อขุนเจื๋องได้
ครองราชเมืองเงินยางแล้ว ทรงพระนามว่า “ พระยาเจื๋องธรรมมิกราช” ได้มอบสมบัติให้โอรสชื่อ“ ลาวเงินเรือง”

ครองเมืองพะเยาแทน หัวเมืองใหญ่น้อยเหนือใต้ยอมอ่อนน้อม ได้ราชธิดาแกวมาเป็นชายานามว่า “ นางอแก้ว”
ู่
ื
ขุนเจื๋อง มีโอรส 3 พระองค์คอ ท้าวผาเรือง ท้าวคำห้าว และท้าวสามชุมแสง ต่อมายกราชสมบัติเมืองแกวให้ท้าว
ผาเรือง ให้ท้าวคำห้าวไปครองเมืองล้านช้าง ท้าวสามชุมแสงไปครองเมืองน่าน ต่อมาได้โยธาทัพเข้าตีเมืองต่างๆ ที่

ยังไม่ยอมสวามิภักดิ์ ทรงชนช้างกับศัตรูเสียทีข้าศึกเพราะชราภาพ จึงถูกฟันคอขาดและสิ้นพระชนม์บนหลังช้าง
พวกทหารจึงนำพระเศียรไปบรรจุไว้ที่พระเจดีย์เมืองเหรัญนครเชียงแสน ขุนเจื๋องครองราชย์สมบัติครองแคว้น

ล้านนาไทยได้ 24 ปี ครองเมืองแกวได้ 17 ปี รวมพระชนมายุ 67 ปี ฝ่ายท้าวจอมผาเรืองราชบุตรขึ้นครองราช
สมบัติเมืองพะเยาได้ 14 ปี ก็ถึงแก่พิราลัย ขุนแพงโอรสครองราชย์ แทนได้ 7 ปี ขุนซอง ซึ่งมีศกดิ์เป็นน้า แย่งราช
ั
สมบัติ และได้ครองราชย์เมืองพะเยาต่อมาเป็นเวลา 20 ปี และมีผู้ขึ้นครองราชย์สืบต่อมา

พ่อขุนงำเมอง
ื
พ่อขุนงำเมือง เป็นกษัตริย์เมืองพะเยาองค์ที่ 9 นับจากพอขุนจอมธรรม ประสูติเมื่อพุทธศักราช 1781
่
เป็นราชบุตรของพ่อขุนมิ่งเมือง สืบเชื้อสายมาจากท้าวจอมผาเรือง เมื่อพระชนมายุ 14 ปี พระราชบิดาส่งไปศึกษา

เล่าเรียนศิลปะศาสตร์เทพในสำนักเทพอิสิตนอยู่ภูเขาดอยด้วน 2 ปี จึงจบการศึกษา เมื่อพระชนมายุได้ 16 ปี พระ

ราชบิดาส่งไปศึกษาต่อ ขอถวายตัวอยู่ในสำนักสุกันตฤาษี ณ กรุงละโว้ (ลพบุรี) จึงได้รู้จักคุ้นเคยกับ พระร่วงเจ้า
แห่งกรุงสุโขทัย สนิทสนมผูกไมตรีต่อกันอย่างแน่นแฟ้น ศึกษาศิลปศาสตร์ร่วมครูอาจารย์เดียวกันเป็นสหายกัน

ตั้งแต่นั้นมา ทรงเป็นผู้ทรงอิทธิฤทธิ์เช่นเดียวกับพระร่วงเจ้า เมื่อเรียนจบก็เสด็จกลับเมืองพะเยา ปีพุทธศักราช
่
1310 พระราชบิดาสิ้นพระชนม์ จึงครองราชย์สืบแทน ตำนานกล่าวถึงพอขุนงำเมืองไว้ตอนหนึ่งว่า ทรงเป็นศรัทธา
เลื่อมใสใน พระพุทธศาสนา ไม่ชอบสงคราม ปกครองบ้านเมืองด้วยความเที่ยงธรรม ผูกไมตรีจิตต่อประเทศราช

และเพอนบ้าน ขุนเม็งรายเคยคิดยกทัพเข้าบดขยี้เมืองพะเยา พ่อขุนงำเมืองล่วงรู้เหตุการณ์ ก่อนแทนที่จะยกทัพ
ื่
เข้าต่อต้าน ได้สั่งไพร่พลให้อยู่ในความสงบ สั่งให้เสนาอำมาตย์ออกต้อนรับโดยดี เชิญขุนเม็งรายเสวยพระกระยา

หารและเลี้ยงกองทัพให้อิ่ม ขุนเม็งรายจึงเลิกการทำสงคราม แต่นั้นมา พ่อขุนงำเมือง จึงยกเมืองปลายแดน ซึ่งมี

เมืองพาน เมืองเชี่ยงเคี่ยน เมืองเทิง และเมืองเชียงของ ให้แก่พระเจ้าเม็งราย และทำสัญญาปฏิญาณต่อกันจะเป็น
่
็
มิตรต่อกันตลอดไป ฝ่ายพระยาร่วงซึ่งเป็นสหายคนสนิทกได้ถือโอกาสเยี่ยมพอขุนงำเมืองปีละ 1 ครั้ง ส่วนใหญ่
เสด็จในฤดูเทศกาลสงกรานต์ ได้มีโอกาสรู้จักขุนเม็งรายทั้ง 3 องค์ ได้ชอบพอเป็นสหายกัน เคยหันหลังเข้า พิงกัน
่
กระทำสัจจปฏิญาณแกกัน ณ ริมฝั่งแม่น้ำขุนภู ว่าจะไม่ผูกเวรแก่กัน จะเป็นมิตรสหายกัน กรีดโลหิตออกรวมกันขัน
ิ
ผสมน้ำ ทรงดื่มพร้อมกัน (ภายหลังแม่น้ำนี้ได้ชื่อว่า แม่น้ำอง)

ใบความรู้

เรื่อง ยุครุ่งเรืองของเมองพะเยา
ื
รายวิชา “ พะเยาเมืองศักดิ์สิทธิ์ ” ระดับมัธยมศึกษาตอนต้น



ยุครุ่งเรืองของเมืองพะเยา
ภายใต้การปกครองของอาณาจักรล้านนา คือ มีความเจริญรุ่งเรืองสูงสุดทางศิลปและวิทยาการในช่วงเวลา

ุ
ประมาณ 100 ปี ระหว่างพทธศตวรรษที่ 21 ( หรือหลัง พ.ศ. 2000) ถึงต้นพทธศตวรรษที่ 22 ( หรือหลัง พ.ศ.
ุ
2100) หรืออาจกล่าวอีกอย่างหนึ่งได้ว่า เริ่มที่ยุคพระยายุทธิษฐิระเป็นเจ้าครองเมือง แล้วสิ้นสุดลงก่อนที่
อาณาจักรล้านนาจะถูกพม่ายึดครองเมื่อ พ.ศ. 2101 ซึ่งพม่าเข้าครอบครองเมืองเชียงใหม่และดินแดนล้านนา

ทั้งหมด พร้อมกวาดต้อนผู้คนไปด้วย ทำให้บ้านเมืองต่าง ๆ ร่วงโรยลง เมื่อพระเจ้าบุเรงนองสิ้นพระชนม์ อำนาจ
ของพม่าซี่งปกครองที่เมืองเชียงใหม่ออนแอลง และบางครั้งก็ถูกกองทัพจากกรุงศรีอยุธยายกมารบกวนซ้ำอีก ทำ
่
ให้บ้านเมืองต่าง ๆ ในดินแดนล้านนา คิดตั้งตัวเป็นอิสระแล้วแย่งชิงความกันเป็นใหญ่ จนเกิดความวุ่นวายทั่วไป

ด้วยเหตุนี้เอง ฐานะและความสำคัญของเมืองพะเยาจึงหายจากดินแดนล้านนาราวกับร้างผู้คนไป

ใบความรู้

ื
เรื่อง เมองพะเยาในสมัยกรุงรัตนโกสินทร์
รายวิชา “ พะเยาเมืองศักดิ์สิทธิ์ ” ระดับมัธยมศึกษาตอนต้น



ั
เมืองพะเยาในสมยกรุงรัตนโกสินทร์
ประวัติศาสตร์ของเมืองพะเยาในสมัยกรุงรัตนโกสินทร์ มีดังนี้
- พ.ศ. 2317 สมเด็จพระเจ้ากรุงธนบุรี ยึดเมืองเชียงใหม่สำเร็จ และโปรดให้พระเจ้ากาวิละเป็น เจ้า

เมืองลำปาง ซึ่ง เป็นฐานที่มั่นของฝ่ายไทยเพื่อต่อต้านพม่าที่ยังยึดครองดินแดนล้านนาบางส่วน
- พ.ศ. 2330 ในรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกมหาราช (รัชกาลที่ 1) พม่ายกกองทัพ

เข้าตีหัวเมืองฝ่ายเหนือ เดินทางผ่านเมืองฝาง เชียงราย เชียงแสน และพะเยา เจ้าเมืองและ ชาวบ้านฝ่ายล้านนา

ต่างพากัน ลี้ภัยอพยพไปอยู่ลำปาง ทำให้เมืองพะเยาร้างไป ปี พ.ศ. 2386 ในรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้า
เจ้าอยู่หัว (รัชกาลที่ 3) พระยาน้อยอินทร์ ผู้ครองนครลำปาง กับ พระยาอุปราชมหาวงศ์ ผู้ครองเมืองเชียงใหม่ ทูล

ขอตั้งเมืองเชียงรายเป็นเมืองขึ้นของเชียงใหม่ และตั้งเมืองงาว เมืองพะเยา เป็นเมืองขึ้นของนครลำปาง ต่อมาทรง

โปรดเกล้าฯ แต่งตั้งให้ เจ้าหลวงวงศ์ (หรือ พุทธวงศ์) น้องชายของพระยาน้อยอินทร์ เป็น " พระยาประเทศอุดรทิศ
" ผู้ครองเมืองพะเยา เจ้าหลวงยศ (หรือ มหายศ) เป็นพระยาอุปราชเมืองพะเยา เจ้าบุรีรัตนะ (หรือ แก้ว) เป็นพระ

ื
ยาราชวงศ์เมืองพะเยา เจ้าหลวงวงศ์นำชาวเมืองพะเยามาจากเมองลำปาง แล้วฟื้นฟูเมืองพะเยาขึ้นใหม่ เจ้าผู้ครอง
เมืองพะเยา ทั้งสิ้น 7 องค์ มีดังนี้
- พ.ศ. 2386 เจ้าหลวงวงศ์ เป็นผู้นำชาวเมืองพะเยามาจากเมืองลำปาง แล้วฟนฟูเมองพะเยาขึ้นใหม่
ื้
ื
เมื่อ พ.ศ. 2387 เป็นเจ้าเมืองพะเยาจนถึงแก่กรรมเมื่อ พ.ศ.2391 ( ตรงกับสมัยรัชกาลที่ 3)
- พ.ศ. 2392 เจ้าหลวงยศ รับสัญญาบัตรขึ้นครองเมืองพะเยา จนถึงแก่กรรมเมื่อ พ.ศ. 2398 ( ตรงกับ

สมัยรัชกาลที่ 3-4 )
- พ.ศ. 2398 เจ้าหลวงบุรีขัติยวงศา รับสัญญาบัตรขึ้นครองเมืองพะเยา จนถึงแก่กรรมเมื่อ พ.ศ. 2403

( ตรงกับสมัยรัชกาลที่ 4)

- พ.ศ. 2403 เจ้าหอหน้าอินทรชมภู รับสัญญาบัตรขึ้นครองเมืองพะเยา จนถึงแก่กรรมเมื่อ พ.ศ. 2413
( ตรงกับสมัยรัชกาลที่ 4-5)

- พ.ศ. 2418 เจ้าหลวงอริยะ รับสัญญาบัตรขึ้นครองเมืองพะเยา จนถึงแก่กรรมเมื่อ พ.ศ. 2436

( ตรงกับสมัยรัชกาลที่ 5 )
่
- พ.ศ. 2436 เจ้าหลวงมหาประเทศอุดรทิศ รับสัญญาบัตรขึ้นครองเมืองพะเยา จนถึงแกกรรมเมื่อ พ.ศ.
2448 ( ตรงกับสมัยรัชกาลที่ 5)

ุ
- พ.ศ. 2449 เจ้าอุปราชมหาชัยศีติสาร ได้รับสัญญาบัตรเป็นพระยาประเทศอดรทิต ดำรงตำแหน่งผู้
ครองเมืองพะเยาองค์สุดท้าย ( ตรงกับสมัยรัชกาลที่ 5)

ในระหว่างปี พ.ศ. 2437 ถึง พ.ศ. 2449 พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ 5 โปรดให้

ปฏิรูปการปกครองจากแบบเดิมเป็น “ มณฑลเทศาภิบาล ” มีการบริหารงานเป็นกระทรวง มณฑล จังหวัด อำเภอ

ผู้บริหารระดับกระทรวงเรียกว่าเสนาบดี ผู้บริหารระดับมณฑลเรียกว่าสมุหเทศาภิบาล ผู้บริหารระดับจังหวัด
เรียกว่าข้าหลวงประจำจังหวัด ผู้บริหารระดับอำเภอเรียกว่านายอำเภอ เมืองพะเยาถูกปรับเปลี่ยนฐานะจาก “

เมือง ” เป็น “ จังหวัด ” เรียกว่า “ จังหวัดบริเวณพะเยา ” เป็นส่วนหนึ่งของมณฑลลาวเฉียง ต่อมาเปลี่ยนชื่อเป็น
มณฑลพายัพ มีที่ว่าการมณฑลอยู่เชียงใหม่ ในปี พ.ศ. 2448 ถูกยุบ “ จังหวัดบริเวณพะเยา ” ให้มีฐานะเป็น “

อำเภอเมืองพะเยา ” แล้วให้ เจ้าอุปราชมหาชัย ศีติสาร รักษาการในตำแหน่งเจ้าเมืองพะเยา องค์สุดท้าย ต่อมาใน

ปี พ.ศ. 2457 ให้ยุบ “ อำเภอเมืองพะเยา ” เป็น “ อำเภอพะเยา ” อยู่ในอำนาจการปกครองจังหวัด
เชียงราย จากปี พ.ศ. 2457 จนถึงปี พ.ศ. 2520 อำเภอพะเยา มีนายอำเภอทั้งสิ้น 25 นาย

ใบความรู้

เรื่อง เมองพะเยาภายใต้การปกครองของอาณาจักรล้านนา
ื
รายวิชา “ พะเยาเมืองศักดิ์สิทธิ์ ” ระดับมัธยมศึกษาตอนต้น

เมืองพะเยาภายใต้การปกครองของอาณาจักรล้านนา

ื
ตำนานที่กล่าวถึงเมองพะเยา มีปรากฏในยุคของกษัตริย์ที่มีบทบาทสำคัญในประวัติศาสตร์
ราชอาณาจักรล้านนา มีดังนี้

พระเจ้าติโลกราช

พระเจ้าติโลกราช ครองอาณาจักรล้านนา ในช่วงพุทธศักราช 1985 - 2030 มีการทำสงครามขยาย
พระเดชานุภาพนับได้หลายครั้งตลอดรัชสมัย ทรงตีเมืองฝาง เมืองน่าน เมืองยอง ไทลื้อ เมืองหลวงพระบาง เมือง

ของหลวง เมืองของน้อย เมืองเชียงรุ้ง ( ปัจจุบัน คือ แคว้นสิบสองปันนา มณฑลยูนนาน ประเทศจีน) เมืองลอง
เมืองตุ่น เมืองแช่ เมืองอิง เมืองนาย ไลค่า ล๊อกจ๊อก เชียงทอง เมืองปั่น หนองบอน ยองห้วย เมืองสู่ เมืองจีด เมือง

จาง เมืองกิง จำคา เมืองพุย สีป้อ เมืองสุโขทัย เมืองศรีสัชนาลัย และมีเจ้าผู้ครองนครต่าง ๆ มาสวามิภักดิ์ อาทิ

เมืองเชลียง เมืองสองแคว (พษณุโลก) อาณาจักรล้านนาในสมัยพระเจ้าติโลกราช มีอาณาเขตกว้างขวาง โดยทิศ
ิ
เหนือจรดเมืองเชียงรุ้ง (เชอหลี่ใหญ่หรือจิ่งหง ) สิบสองปันนา มณฑลยูนนาน ภาคใต้ของประเทศจีน และเมือง

เชียงตุง(เชอหลี่น้อยหรือเขมรัฐ) ทิศตะวันตกจรดรัฐฉาน ฝั่งตะวันตกแม่น้ำสาละวิน ติดพรมแดนมู่ปางหรือแสนหวี
ิ
คือเมืองสีป้อ เมืองนาย เมืองไลค่า เมืองเชียงทอง รวมกว่า 11 เมือง ทางทศตะวันออกจรดล้านช้าง ประเทศลาว
ทิศใต้จรด ตาก เชลียง (ศรีสัชนาลัย) เชียงชื่น (สวรรคโลก)

พระเจ้าติโลกราชทรงปกครองอาณาจักรล้านนาเป็นระยะเวลา 46 ปี บ้านเมืองมีความเป็น ปึกแผ่น
มั่นคง พุทธศาสนามีความเจริญรุ่งเรืองและได้รับการทำนุบำรุงเป็นอย่างดี พระสงฆ์แตกฉานภาษาบาลี มีการตรวจ

ชำระพระไตรปิฎกหรือสังคายนา เป็นครั้งที่ 8 ของโลก ณ วัดเจ็ดยอด อ.เมืองเชียงใหม่ ในปี พ.ศ. 2020


พระยายุธิษฐิระ
พระยายุธิษฐิระ หรือ พระยาสองแควเก่า เป็นพระโอรสของ พระมหาธรรมราชาที่ 4 ( พระบรมปาล)
แห่งแคว้นสุโขทัย ในสมัยของพระมหาธรรมราชาที่ 4 เมืองสุโขทัยตกเป็นเมืองขึ้นของอยุธยาอย่างสมบูรณ์ เมื่อ

พระบรมราชาธิราชที่ 2 ( เจ้าสามพระยา) กษัตริย์อยุธยาเสด็จสวรรคต พระราเมศวรพระราชโอรส ขณะนั้นทรง

เป็นเจ้าเมืองสองแควอยู่ ( ขณะนั้นเมืองสองแควมีความสำคัญรองจากอยุธยาในฐานะเป็นเมืองลูกหลวง) เสด็จขึ้น
ครองราชย์แทนพระราชบิดา แล้วเถลิงพระนามเป็น "สมเด็จพระบรมไตรโลกนาถ" และให้พระยายุธิษฐิระเป็นเจ้า

เมืองสองแควแทน ตามหลักฐานในตำนานสิบห้าราชวงศ์เชียงใหม่และพงศาวดารโยนกได้กล่าวถึงเหตุการณ์ตอนนี้

ว่า ก่อนที่สมเด็จพระบรมไตรโลกนาถจะเสด็จขึ้นครองราชย์ พระองค์ทรงสัญญาไว้กับพระยายุธิษฐิระว่า ถ้า
พระองค์ได้เป็นกษัตริย์อยุธยาแล้ว จะทรงแต่งตั้งให้พระยายุธิษฐิระ ผู้เป็นพระญาติทางฝ่ายมารดา เป็นอุปราช

ครองแคว้นสุโขทัยทั้งหมด แต่เมื่อพระองค์ขึ้นครองราชย์แล้ว หาได้ทรงกระทำตามสัญญาไม่ กลับโปรดฯ ให้พระ
ยายุธิษฐิระเป็นเพียงแค่เจ้าเมืองสองแควเท่านั้น นอกจากนั้น พระองค์ทรงจัดให้มีการปฏิรูปการปกครองโดยลด

ความสำคัญในฐานะเมืองลูกหลวงของเมืองสองแควลง พร้อมยกเลิกประเพณีการแต่งตั้งเจ้านายหรือพระญาติให้
มาปกครองเมืองสำคัญ ทำให้เจ้านายเชื้อพระวงศ์สุโขทัยสูญเสียอำนาจและถูกลดบทบาทลง พระยายุธิษฐิระใน

ั
ฐานะเป็นเจ้านายเชื้อพระวงศ์ไม่พอพระทัย จึงเกิดความขดแย้งรุนแรงกับสมเด็จพระบรมไตรโลกนาถ ในที่สุด
พระยายุธิษฐิระตัดสินพระทัยหันไปสวามิภักดิ์กับพระเจ้าติโลกราช และช่วยพระเจ้าติโลกราชทำสงครามรบกับ
สมเด็จพระบรมไตรโลกนาถเพื่อชิงดินแดนสุโขทัยกลับคืนจากอยุธยา สงครามยืดเยื้อถึง 7 ปีจึงสงบลง กองทัพ

ล้านนาของพระเจ้าติโลกราชสามารถยึดครองเมืองสำคัญของสุโขทัยได้ครึ่งหนึ่ง เช่น เมืองทุ่งยั้ง เมืองสุโขทัย เมือง
ศรีสัชนาลัย ส่วนอยุธยาได้เมืองสองแคว เมืองกำแพงเพชร เมืองพิชัย เมืองนครไทย

พระยายุธิษฐิระทรงได้รับปูนบำเน็จจากพระเจ้าติโลกราชโปรดชุบเลี้ยง ในตำแหน่งพระโอรสบุญธรรม

ให้ครองสุโขทัย และศรีสัชนาลัย รวมถึงพะเยาซึ่งเป็นหัวเมืองฝ่ายอาคเนย์ ซึ่งรวมอาณาบริเวณเมืองพร้าว เมืองงาว
และกาวน่าน การที่พระเจ้าติโลกราชทรงมอบ เมืองพะเยาและกาวน่าน ให้พระยายุทธิษฐิระ ปกครองนั้น อัน

เนื่องมาจาก กลุ่มหัวเมืองอาคเนย์นี้เป็นหัวเมืองที่ได้มาใหม่ เจ้าเมืองกาวน่านเดิมมีเชื้อสายพระร่วงเจ้าทางราชนิกูล

ื
ื่
ส่วนทางเมืองพะเยา ก็ให้ความเคารพพระร่วงเจ้าสุโขทัยมาแต่ครั้งพ่อขุนงำเมองนั่นเอง ต่อมาเมอเสียสุโขทัยและ
ศรีสัชนาลัยแก่สมเด็จพระบรมไตรโลกนาถ พระยายุทธิษฐิระได้รับโปรดฯให้ไปเป็นเจ้าสี่หมื่นครองเมืองพะเยา และ
หัวเมืองอาคเนย์
พระยายุธิษฐิระ ทรงทรงทำนุบำรุงเมืองพะเยาเป็นอย่างมาก เริ่มตั้งแต่ทรงสร้างเวียงใหม่ ที่บ้านพอง

เต่า สร้างวัดป่าแดงหลวง (ปัจจุบัน ราชการได้ประกาศรวมกับวัดดอนไชยบุนนาค ที่อยู่ติดกันเป็นวัดเดียวกัน ชื่อว่า

ุ
วัดป่าแดงหลวงดอนไชยบุนนาค) ทรงหล่อพระพทธรูปหลวงพ่อนาค รวมถึงอัญเชิญพระพุทธรูปแก่นจันทน์ จาก
ุ
เมืองแจ้ตาก และ รอยพระพทธบาท จากสุโขทัย มาประดิษฐานในเวียงใหม่ของพระองค์
จวบจนในปี 2022 ทรงมีคดีกบพระเจ้าติโลกราช จึงทรงถูกถอดยศเจ้าเมืองออก แต่ยังได้ความปราณี ยังคงชุบ
ั
เลี้ยงในฐานะพระโอรสบุญธรรมต่อไป ส่วนเมืองพะเยา พระเจ้าติโลกราชทรงเวนราชสมบัติให้นางเจ้าหมื่นเมือง

พะเยาปกครองต่อ

ใบความรู้

เรื่อง การก่อตั้งจังหวัดพะเยา

รายวิชา “ พะเยาเมืองศักดิ์สิทธิ์ ” ระดับมัธยมศึกษาตอนต้น


การก่อตั้งจังหวัดพะเยา

ในวันที่ 28 กรกฎาคม 2520 พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว ภูมิพลอดุลยเดช ฯ มีพระบรมราชโองการ

โปรดเกล้าฯ ให้ตั้งจังหวัดพะเยาตาม พระราชบัญญัติ เรื่อง ตั้งจังหวัดพะเยา พ.ศ. 2520 ให้ไว้ ณ วันที่ 20

กรกฎาคม 2520 จังหวัดพะเยา ตั้งขึ้นในวันที่ 20 สิงหาคม 2520 ประกอบด้วยอำเภอ 7 อำเภอ ได้แก่ อำเภอ


เมืองพะเยา อำเภอจุน อำเภอเชียงคำ อำเภอเชียงม่วน อำเภอดอกคำใต้ อำเภอปง และอำเภอแม่ใจ และมีนาย

สัญญา ปาลวัฒน์วิไชย เป็นผู้ว่าราชการจังหวัดพะเยาคนแรก คนแรก

ใบความรู้

เรื่อง พ่อขุนงำเมอง
ื
รายวิชา “ พะเยาเมืองศักดิ์สิทธิ์ ” ระดับมัธยมศึกษาตอนต้น



ประวัติพ่อขุนงำเมือง

เมื่อสมัยกรุงรัตนโกสินทร์ เมืองพะเยาอยู่ภายใต้การปกครองของจังหวัดเชียงราย ในฐานะ อำเภอพะเยา

และเมื่อวันที่ ๒๘ สิงหาคม พ.ศ. ๒๕๒๐ อำเภอพะเยาได้ยกฐานะขึ้นเป็น "จังหวัดพะเยา" นับเป็นจังหวัดที่ ๗๒

ของประเทศไทย พะเยา (คำเมือง: พ(ร)ะญาว) เป็นจังหวัดในภาคเหนือตอนบน บริเวณที่ตั้งของตัวเมืองพะเยาใน
ุ
ปัจจุบันอยู่ติดกับกว๊านพะเยา เดิมเป็นที่ตั้งของเมือง ภูกามยาว หรือ พะยาว ที่ก่อตั้งขึ้นเมื่อพทธศตวรรษที่ ๑๖
โดยมีผู้ปกครองคือ "พญางำเมือง" ภายหลังมีการเปลี่ยนแปลงอำนาจ และตกอยู่ภายใต้อทธิพลของอาณาจักร
ิ
ล้านนา


พญางำเมือง เป็นพระราชโอรสของพญามิ่งเมือง ประสูติในเวลารุ่งเช้า วันพฤหัสบดี ขึ้น 1 ค่ำ เดือน 6 ปี
จอ พ.ศ. 1781 (จ.ศ. 600) เมื่อพระชนมายุได้ 14 พรรษา ได้ไปศึกษาเล่าเรียนพระเวทกบเทพฤาษีตนหนึ่งที่ดอย
ั
[2]
ด้วน เรียนอยู่ 2 ปี ครั้นพระชนมายุได้ 16 พรรษา ได้ไปศึกษาศิลปศาสตร์ในสำนักสุกทันตฤาษี กรุงละโว้ (ลพบุรี)

่
เป็นศิษย์ร่วมสำนักเดียวกับพญามังราย และพอขุนรามคำแหง พระร่วงเจ้าแห่งกรุงสุโขทัย จึงสนิทสนมร่วมผูก
ไมตรี เป็นพระสหายตั้งแต่นั้นมา
[2]

ปี พ.ศ. 1801 (จ.ศ. 620) พญามิ่งเมืองสิ้นพระชนม์ จึงเสด็จขึ้นครองราชสมบัติแทน พญางำเมืองเป็นผู้มี
สติปัญญาเฉลียวฉลาด มีอิทธิฤทธิ์มาก เมื่อพระองค์เสด็จ ไปทางไหน "แดดก็บ่ฮ้อน ฝน ก็บ่ฮำ จักให้บดก็บด จักให้

แดด ก็แดด" จึงได้รับ พระนามว่า "งำเมือง" นอกจากนั้น พระองค์มีพระทัยหนักแน่นในศิลธรรม มีพระราชศรัทธา

ุ
เลื่อมใสในพระพทธศาสนา ไม่ชอบทำสงคราม ทรงดำเนินพระราโชบาย การปกครองบ้านเมือง ด้วยความเที่ยง
ื่
ธรรม พยายาม ผูกไมตรีจิตต่อเจ้าประเทศราชที่มีอำนาจเหนือคน เพอหลีกเลี่ยงภัยสงครามแม้กระนั้น ก็ยังถูก
พญามังรายยกกองทัพมาตี เมื่อปี พ.ศ. 1805 แต่ในที่สุดพญางำเมืองก็ยอมยกเมืองปลายแดน คือ เมืองพาน เมือง
เชียงเคี่ยน เมืองเทิง เมืองเชียงของ ให้แก่พญามังราย ด้วยหวังผูกไมตรีต่อกันและคิดว่าภายภาคหน้าจะขอคืน


ิ
พญางำเมือง ทรงเป็นกษัตริย์ ที่ทรงทศพธราชธรรมและมีเมตตาเป็นที่ประจักษ์ ดังเช่น เหตุการณ์ ใน
ประวัติศาสตร์กล่าวถึง พอขุนรามคำแหง พระสหาย ได้เสด็จไปมาหาสู่กัน เสมอมิได้ขาด จนเส้นทางที่เสด็จผ่าน
่
ั้
เป็นร่องลึกเรียกว่า แม่ร่องช้าง ในปัจจุบัน พระร่วงเจ้าเสด็จมาเมืองพะเยา ทรงเห็นพระนางอวเชียงแสน พระราช
ั
ั
ั
เทวีของพญางำเมือง มีรูปโฉมอนงามยิ่ง ก็บังเกิดปฏิพทธิ์รักใคร่ และพระนางก็มีจิตปฏิพทธ์เช่นกัน จึงได้ลักลอบ
ปลอมแปลงพระองค์คล้ายกับพญางำเมือง เข้าสู่ห้องบรรทมพระนางอวเชียงแสน พญางำเมืองทราบเหตุ และสั่งให้
ั้
ิ
อำมาตย์ ไพร่พล ทหารตามจับพระร่วงเจ้า นำไปขังได้และมีราชสาส์นเชิญพญามังราย ผู้เป็นสหายมาพจารณา
เหตุการณ์ พญามังรายทรงไกล่เกลี่ย ให้ทั้งสองพระองค์เป็นมิตรไมตรีต่อกันดังเดิม โดยขอให้พระร่วงเจ้าขอขมา

ื่
โทษพญางำเมืองด้วยเบี้ยเก้าลุนทอง คือเก้าแสนเก้าหมื่นเบี้ย เพอกำชับพระราชไมตรีต่อกันยิ่งกว่าเก่า กษัตริย์ทั้ง
3 พระองค์ได้ตั้งสัตยาธิษฐานต่อกัน ณ ริมฝั่งแม่น้ำขนภู แม่น้ำแห่งนี้จึงเรียกชื่อภายหลังว่า "น้ำแม่อิง"


ิ
หลังจากนั้น เมื่อพญามังรายทรงสร้างเวียงเชียงใหม่ ได้เชิญพญางำเมืองและพระร่วงเจ้า ร่วมพจารณาสร้าง
เมือง เมื่อสร้างเมืองเสร็จแล้ว พญางำเมืองเสด็จกลับ โดยพญามังรายทรงมอบผอบมณีรัตนะ อันเป็นสมบัติต้นวงศ์

แห่งลาวลังกราช และทรงเวนคืนเมืองพาน เมืองเชียงเคี่ยน เมืองเทิงให้และพระราชทานกุลสตรีให้อีกนางหนึ่ง ฝ่าย

ั้
พระนางอวเชียงแสนทรงทราบว่า พระราชสวามีมีพระชายาใหม่ ก็มีพระทัยโทมนัสยิ่ง รับสั่งให้เสนาอำมาตย์
จัดแจงม้าพระที่นั่ง เสด็จออกติดตามพระสวามี หมายจักประหารพระชายาใหม่ให้สิ้นพระชนม์ แต่พระนางก็

สิ้นพระชนม์เสียกลางทาง ด้วยเหตุพระทัยแตก พญางำเมืองทรงทราบด้วยความสลดพระทัยยิ่ง จัดพระราชทาน
เพลิงพระศพพระนางอั้วเชียงแสนตามประเพณี ต่อมาได้มอบราชกิจต่าง ๆ ในการปกครองบ้านเมืองให้พญาคำแดง

ราชบุตร แล้วเสด็จไปประทับพกผ่อนที่เมืองงาว ปี พ.ศ. 1841 พญางำเมืองก็สิ้นพระชนม์ รวมพระชนมายุได้ 60
ั
พรรษา

อนุสาวรีย์พ่อขุนงำเมือง

่
พ่อขุนงำเมือง กษัตริย์ลำดับที่ ๙ แห่งเมืองภูกามยาวหรือพะเยาในปัจจุบัน เป็นพระราชโอรสของพอขุนมิ่ง
เมือง ครองราชย์ในพ.ศ. ๑๘๐๑ จนถึง ๑๘๔๑ ในสมัยที่พอขุนงำเมืองปกครองอาณาจักรพะเยาเป็นยุคสมัยที่
่
ุ
่
เจริญรุ่งเรืองมาก พอขุนงำเมืองศรัทธาเลื่อมใสในพระพทธศาสนา ไม่ชอบสงคราม ปกครองบ้านเมืองด้วยความ
่
เที่ยงธรรม ผูกไมตรีจิตต่อประเทศราชและเพอนบ้าน พอขุนงำเมือง ปกครองเมืองภูกามยาว จนเจริญเป็น
ื่
อาณาจักรใหญ่ ๑ ใน ๓ อาณาจักรของชนเผ่าไทยแถบนี้ นั่นคือ อาณาจักรล้านนา อาณาจักรสุโขทัย และ
อาณาจักรพะเยา ที่สำคัญพระองค์เป็นพระสหายร่วมน้ำสาบานกับพอขุนเม็งรายแห่งเมืองเชียงราย และพอขุน
่
่
ิ
รามคำแหงแห่งกรุงสุโขทัย ซึ่งทั้งสามพระองค์ได้กระทำสัตย์ต่อกัน ณ แม่น้ำอง นอกจากนี้ยังมีการเชื่อกันว่าพ่อขุน
ิ
้
งำเมืองเป็นผู้ทรงอทธิฤทธิ์ โดยกล่าวกันว่าเมื่อพระองค์เสด็จไปทางไหน “แดดก็บ่อฮอน ฝนก็บ่อฮำ จักให้แดดก็
แดด จักให้บดก็บด” จึงได้พระนามว่า “งำเมือง” ผู้สร้างความรุ่งเรืองให้แคว้นพะเยา

จังหวัดพะเยาได้รับการยกฐานะให้เป็นจังหวัดที่ ๗๒ ในปี พ.ศ. ๒๕๒๐ ชาวพะเยาจึงร่วมใจกันสร้าง

อนุสาวรีย์พอขุนงำเมืองขึ้น บริเวณสวนสาธารณะริมกว๊านพะเยา เป็นรูปปั้นสำริดความสูงเท่าครึ่งขององค์จริงใน
่
ท่าประทับยืน ทรงชุดกษตริย์สวมมงกฎ พระหัตถ์ถือดาบอาญาสิทธิ์ หันพระพกตร์ไปทางกว๊านพะเยา ประดิษฐาน
ุ
ั
ั
ิ
่
บนแท่นสูง พอขุนงำเมืองเป็นศูนย์รวมจิตใจของชาวพะเยา ในวันที่ ๕ มีนาคม ของทุกปี จะมีการจัดพธีสักการะ
่
บวงสรวงพอขุนงำเมือง เป็นงานประเพณียิ่งใหญ่ของเมืองพะเยา จัดขึ้นทุกปี ตรงกับวันประสูติของพอขุนงำเมือง
่
กษัตริย์ผู้ปกครองอาณาจักรพะเยา ซึ่งในพธีประกอบด้วยการบวงสรวงแบบพราหมณ์ การถวายเครื่องสักการะ
ิ
่
ู่
เพื่อสักการะดวงวิญญาณของพอขุนงำเมืองให้สถิตคเมืองพะเยา และประทานสุขสวัสดิ์แก่ประชาชนชาวพะเยา
อนุสาวรีย์พญางำเมือง อดีตกษัตริย์ผู้ปกครองเมืองภูกามยาว (พะเยา) ประดิษฐานอยู่ที่สวนสาธารณะ
เทศบาลหน้ากว๊านพะเยา เริ่มกอสร้างเมื่อปี พ.ศ. 2524 เสร็จเมื่อปี พ.ศ. 2527 พญางำเมืองเป็นพระสหายร่วมน้ำ
่
สาบาน กับ พญามังรายอดีต กษัตริย์เมืองเชียงราย และพระร่วงเจ้า แห่งกรุงสุโขทัย ซึ่งทั้งสามกษัตริย์ได้ทรง
กระทำสัตย์ต่อกัน ณ บริเวณน้ำแม่อิง ซึ่งปัจจุบันอยู่บริเวณกว๊านพะเยา

พิธีบวงสรวงพ่อขุนงำเมือง

่
วันที่ 5 มี.ค. ของทุกปี ลานพอพญางำเมือง กว๊านพะเยา ผู้ว่าราชการจังหวัดพะเยา พร้อมด้วยหัวหน้า
ส่วนราชการ เจ้านายฝ่ายเหนือ ตลอดจนประชาชนชาวพะเยากว่า 10,000 คน ได้พร้อมใจกันเข้าร่วมขบวนแห่


เครื่องราชสักการะแบบล้านนา รวมถึงขบวนแห่ของดีทั้ง 9 อำเภอในจังหวัดพะเยา เข้าสู่บริเวณลานอนุสาวรีย์

พญางำเมือง ริมกว๊านพะเยา ซึ่งเป็นสถานที่ประกอบพิธีบวงสรวงพญางำเมือง ที่จังหวัดร่วมกับ หน่วยงานราชการ

และชาวพะเยา จัดขึ้นอย่างยิ่งใหญ่ ในพิธีมีการถวายเครื่องสักการะของเจ้านายฝ่ายเหนือ การทอดถวายผ้าป่า พิธี

สืบชะตากว๊านพะเยา ขอขมากว๊านพะเยา พิธีบวงสรวงดวงพระวิญญาณพญางำเมือง ผู้สร้างบ้านแปงเมืองพะเยา

ด้วยเครื่องสักการะแบบล้านนาจาก 9 อำเภอ เพอสักการะดวงวิญญาณของพอขุนงำเมืองให้สถิตคู่เมืองพะเยา
่
ื่
่
และประทานสุขสวัสดิ์แกประชาชนชาวพะเยา รวมถึงผู้ที่เดินทางมาสักการะกราบไหว้ โดยเคลื่อนขบวนเครื่องราช

สักการะจากศาลาหลักเมืองพะเยา ผ่านหน้าตลาดสด สี่แยกประตูเหล็ก เข้าสู่ลานอนุสาวรีย์พญางำเมืองริมกว๊าน

พะเยา ก่อนทำพิธีถวายเครื่องราชสักการะของอำเภอต่างๆ ต่อหน้าอนุสาวรีย์พอขุนงำเมือง การฟ้อนรำถวายพญา
่
งำเมือง พร้อมด้วยการมอบทุนการศึกษาให้กับนักเรียน นักศึกษาในพนที่จังหวัดพะเยา สำหรับงานบวงสรวงพญา
ื้
งำเมือง เป็นงานประเพณียิ่งใหญ่ของเมืองพะเยาที่จัดขึ้นทุกปี


ื่
...พญางำเมือง กษัตริย์ผู้ปกครองอาณาจักรพะเยา เพอสักการะพญางำเมือง เจ้าเมืองพะเยาองค์ที่ 9 (พ.ศ.1781-
่
1839) ผู้สร้างความรุ่งเรืองให้แคว้นพะเยา โดยตามประวัติกล่าวไว้ว่า พอขุนงำเมือง เป็นพระราชโอรสของพอขุน
่
มิ่งเมือง กษัตริย์ผู้ปกครองเมืองภูกามยาว หรือเมืองพะเยาในปัจจุบัน พญางำเมือง เป็นกษัตริย์ผู้ทรงอานุภาพ เล่า


็
็
กันว่า เสด็จไปทางไหน “แดดก็บ่ฮ้อน ฝนก็บ่ฮำ” จะให้แดดออกกได้ จะให้ฝนตกกได้ พญางำเมือง ปกครองเมืองภู
กามยาว จนเจริญเป็นอาณาจักรใหญ่ 1 ใน 3 อาณาจักรของชนเผ่าไทยแถบนี้ นั่นคือ อาณาจักรล้านนา อาณาจักร

สุโขทัย และอาณาจักรพะเยา





https://www.museumthailand.com/th/1738/storytelling


http://www.py-pao.go.th/newweb/index.php

ใบความรู้


วัดศรีโคมคำ


ประวัติความเป็นมาของวัดศรีโคมคำ

วัดศรีโคมคำ หรือ วดพระเจ้าตนหลวง พระอารามหลวงชั้นตรี ชนิดสามัญ สังกัดมหานิกาย ภายในวิหาร
ั
ประดิษฐานพระเจ้าตนหลวงเป็นพระประธาน สร้างขึ้นในรัชสมัยของพญายอดเชียงราย กษัตริย์ลำดับที่ 10 แห่ง

ราชวงศ์มังราย ตั้งอยู่ริมกว๊านพะเยา เขตเทศบาลเมืองพะเยา เลขที่ 692 ถนนพหลโยธิน หมู่ที่ 1 ตำบล
เวียง อำเภอเมืองพะเยาจังหวัดพะเยา เนื้อที่รวมทั้งสิ้น ประมาณ 74 ไร่ วัดศรีโคมคำเป็นวัดที่สร้างขึ้นภายหลัง

จากการก่อสร้างพระเจ้าตนหลวง ตัววิหารหลังเดิม ไม่ปรากฏหลักฐานแน่ชัดว่าผู้ใดสร้าง เนื่องจากเมืองพะเยามี
การอพยพผู้คนจากภัยสงคราม ทำให้ตัวเมืองถูกปล่อยร้าง จนกระทั่งมการฟนฟูเมืองขึ้นมาใหม่ หลังยุคที่กรุงธนบุรี
ี
ื้
ุ
และรัตนโกสินทร์ ตีเอาล้านนามาจากพม่า มาจนถึงช่วงที่พระยาประเทศอดรทิศ เป็นผู้ครองเมืองพะเยาคนสุดท้าย
ี
ก่อนที่จะมการเปลี่ยนระบบการปกครองแบบหัวเมือง มาเป็นมณฑลเทศาภิบาลในสมัยรัชกาลที่ 5 ช่วงสมัยนี้ เริ่มมี
การบูรณะวัดศรีโคมคำและพระเจ้าตนหลวงขึ้นมาอีกครั้ง หลังตัววัดและองค์พระมีสภาพทรุดโทรมมาเกือบ 60 ปี


การบูรณะวัดศรีโคมคำ เป็นการบูรณะไปทีละส่วน เนื่องจากขาดงบประมาณ ทำให้เกิดความล่าช้า จนเมื่อ
ุ
ปี พ.ศ. 2465 ชาวเมืองพะเยา ภายใต้การนำของพระยาประเทศอดรทิศได้อาราธนาครูบาศรีวิชัยจากเมือง
ลำพน เข้ามาเป็นประธานฝ่ายสงฆ์ การบูรณะวัด ปี พ.ศ. 2466 ภายใต้การนำของครูบาศรีวิชัย ได้มีการรื้อวิหาร
ู
ึ้
ุ
หลังเก่าที่ครอบพระเจ้าตนหลวงออกแล้วสร้างหลังใหม่ขนมาแทน มีการสร้างศาลาราย โบสถ์ วิหารพระพทธบาท
ี
จำลอง ทั้งหมดแล้วเสร็จภายในระยะเวลาเพยง 1 ปี จนเมื่อปี พ.ศ. 2467 ก็ได้มีการทำบุญฉลองวัดที่บูรณะขึ้นมา
ใหม่ เป็นระยะเวลานานกว่าหนึ่งเดือน

พระเจ้าตนหลวง

เป็นพระประธานอยู่ในวิหารวัดศรีโคมคำ จังหวัดพะเยา สร้างขึ้นในปี พ.ศ. 2034 ตรงกับรัชสมัยของพญา

ยอดเชียงราย กษัตริย์ล้านนาแห่งราชวงศ์มังราย และสมเด็จพระรามาธิบดีที่ 2 แห่งราชวงศ์สุพรรณ
ภูมิ พระมหากษตริย์ของกรุงศรีอยุธยาพระเจ้าตนหลวงเป็นพระพุทธรูปปูนปั้นปิดทอง ปางมารวิชัย ศิลปะสกุลช่าง
ั
เชียงแสน เป็นพระพุทธรูปที่มีขนาดใหญ่ที่สุดในดินแดนล้านนา

พระเจ้าตนหลวงเป็นพระพุทธรูปคู่บ้านคู่เมืองพะเยา เดิมชื่อ พระเจ้าตนหลวงทุ่งเอี้ยงเมือง

พะเยา เนื่องจากสร้างขึ้นบริเวณริมหนองเอี้ยง ต่อมาในปี พ.ศ. 2482 กรมประมงได้มีการก่อสร้างประตูกั้นน้ำ ทำ

ให้น้ำแม่อิงและลำห้วยต่าง ๆ เอ่อล้นท่วมหนองเอี้ยงเป็นบริเวณกว้าง จนเกิดเป็นบึงขนาดใหญ่ ซึ่งภายหลังเรียกว่า
กว๊านพะเยา ทำให้พระเจ้าตนหลวงประดิษฐานอยู่ริมกว๊านพะเยามาจนถึงทุกวันนี้

ตำนานพระเจ้าตนหลวง

เมื่อพระพุทธเจ้าได้เสด็จเดินทางออกโปรดสัตว์ในดินแดนสุวรรณภูมิตามตำนานพระเจ้าเลียบโลก ได้เสด็จ

ุ
์
มาเมืองพะเยา ขณะนั้นมียักษตนหนึ่งไม่ได้กินอะไรมา7วัน เห็นพระพทธเจ้าจึงไล่เลยไปจนเหนื่อย พระพทธเจ้าจึง
ุ
ประทับรอยพระบาทบนแผ่นหิน ยักษ์คิดในใจว่าชายผู้นี้มีแรงมากแท้ สามารถเหยียบหินให้มีรอยเท้าได้
พระพุทธเจ้าจึงโปรดและให้ยักษ์รับศีลห้าไว้ และตรัสกับพระอานนท์ว่า ยักษ์วื่งไล่เลย ภายหลังโจรจะมาอยู่ที่นี่และ

ี
เรียกว่าเวยงเลย และได้พบกับตายายสองผัวเมีย ตายายสองผัวเมียไม่มีข้าวจึงถวายพลูและครกหินตำหมากพลู
ุ
พระพทธเจ้าจึงตรัสกับพระอานนท์ว่า ตายายสองผัวเมียได้ถวายพลูและครกหินตำหมากพลู ภายหน้าที่นี่จะ
เรียกว่าพลูปอ และเมืองนี้จะมีหินมากนัก พระพทธเจ้าได้เสด็จขึ้นสู่จอมดอยและได้พบกับนายช่างทอง นาย
ุ
ุ
ช่างทองได้ถวายข้าวปลาอาหารแด่พระพทธเจ้า พระพทธเจ้าฉันเสร็จแล้วได้ลูบพระเศียรประทานพระเกศาให้แก่
ุ
นายช่างทอง นายช่างทองรับใส่กระบอกไม้รวก ภายหลังคือพระธาตุจอมทอง (ตั้งอยู่ที่ตำบลบ้านต๋อม อำเภอเมือง
ุ
พะเยา จังหวัดพะเยา) พระพทธเจ้าทรงกระหายน้ำ รับสั่งให้พระอานนท์ไปตักน้ำตรงหนองตีนดอยมาถวาย พระ
อานนท์จะตักน้ำแต่พญานาคชื่อธุมมสิกขีขัดขวางและเนรมิตหงอนให้เป็นควันปิดหนองไว้ พระพทธเจ้าจึงเสด็จไป
ุ
่
ุ
ประทับยืนข้างหนองน้ำ พญานาคจะพนควันแผ่พงพอนใส่ แต่ก็เห็นพระวรกายของพระพทธเจ้าเต็มไปด้วย
ั
ุ
ฉัพพรรณรังสี จึงทูลถามว่าเป็นใคร พระพทธเจ้าได้แนะนำตัวและแสดงอภินิหารเนรมิตพระวรกายให้ใหญ่เท่ากับ
ุ
ุ
ุ
พระกกุสันธพทธเจ้า พระโกนาคมนพทธเจ้า พระกัสสปพทธเจ้า ประทับนั่ง พระวรกายสูง32ศอก และเหยียบ
พญานาคธุมมสิขีจมลงไปในหนอง พญานาคธุมมสิกขจึงรีบไปนำก้อนหินที่พระกกุสันธพุทธเจ้า พระโกนาคมนพุทธ
ี
ุ
เจ้า พระกัสสปพทธเจ้าเคยประทับนั่งฉันภัตตาหาร มาให้พระพทธเจ้าประทับนั่งฉันน้ำ พระพทธเจ้ามีพทธทำนาย
ุ
ุ
ุ
ุ
ว่า ภายหลัง ตายายสองผัวเมียที่ถวายหมากพลูจะได้สร้างพระพทธรูปองค์ใหญ่เท่าพระกกุสันธพทธเจ้าและสั่งให้
ุ
พญานาคธุมมสิกขีนำคำ (ภาษาเหนือเรียกทองคำว่า คำ) มามอบให้ตายายสองผัวเมีย
ั
ภายหลังพระพุทธเจ้าเสด็จปรินิพพานไปแล้ว พญายอดเชียงรายเป็นกษตริย์เมืองเชียงใหม่ พระเมองยี่เป็น
ื
เจ้าเมืองพะเยา ตายายสองผัวเมียที่เคยถวายหมากพลูได้มาเกิดเป็น ตายายสองผัวเมีย ทำอาชีพเลี้ยงเป็ดเลี้ยงห่าน
ขาย พญานาคธุมมสิกขีจึงเนรมิตกายเป็นชายนุ่งขาวห่มขาวนำคำ 420,500 บาท มามอบและบอกให้ตายายสองผัว
ุ
ุ
เมียสร้างสร้างพระพทธรูปองค์ใหญ่เท่าพระกกุสันธพทธเจ้าและเนรมิตกายตนให้เป็นพระพทธรูปองค์ใหญ่เท่ากับ
ุ
ุ
พระกกุสันธพทธเจ้า พระโกนาคมนพทธเจ้า พระกัสสปพทธเจ้า ประทับนั่ง พระวรกายสูง32ศอก และหนีหายไป
ุ
ุ
ิ
พ.ศ. ๒๐๓๔ ตายายสองผัวเมียจึงเริ่มถมสระหนองเอยงและทำการปั้นอฐ ใช้เวลาถึง ๓๓ ปีจึงทำการปั้นองค์พระ
ี้
ทาปูน ทารัก ปิดทอง สำเร็จใน พ.ศ. ๒๐๖๗ ในรัชสมัยพญาแก้วเป็นกษัตริย์เมืองเชียงใหม่ พระเมืองตู้เป็นเจ้าเมือง
พะเยา พญาแก้วมีศรัทธาสร้างพระวิหารหลวงครอบพระเจ้าตนหลวง กำหนดเขตแดนของวัด และพญาแก้ว พระ
เมืองตู้ ได้กัลปนาถวายข้าพระ20ครัวเรือน ให้เป็นข้าพระเจ้าตนหลวง ตั้งชื่อวัดว่า วัดศรีโคมคำ (เพราะเมื่อแรก

สร้างพระเจ้าตนหลวง ตายายสองผัวเมียได้นำทองคำไปผูกกับปลายไม้แล้วปักลงกลางหนองเอยง และประกาศให้
ี้
คนนำดินมาปาทั้งกลางวันกลางคืน จนดินเต็มหนอง ตอนกลางคืนก็จุด "ผางกม"(ผางประทีบ)เพอให้คนได้เห็นคำ
ื่
จนเป็นที่มาของคำว่า "กมคำ" (จุดกมขว้างคำ)และเป็น สะหรีกมคำ-เพี้ยนเป็น ศรีโคมคำ และ วัดศรีโคมคำในที่สุด)

พระเจ้าตนหลวงเป็นพระพทธรูปปางมารวิชัยขนาดใหญ่ และเนื่องจากขนาดที่ใหญ่โตนั้นพระองค์จึงไม่ได้
ุ
ื้
ุ
ประทับบนฐานชุกชีเช่นพระพทธรูปทั่วๆ ไปแต่ประทับอยู่บนพนคล้ายกับพระเจ้านั่งดิน วัดพระเจ้านั่งดิน จังหวัด
พะเยา โดยแม้จะผ่านการบูรณปฏิสังขรณ์มาแล้ว เราก็ยังพอจะเห็นสังเกตเห็นลักษณะตามแบบศิลปะล้านนาสกุล
ื้
ช่างพะเยา ต้องขออธิบายเพมเติมว่า เนื่องจากพนที่ภาคเหนือของประเทศไทยมีลักษณะเป็นที่ราบระหว่างหุบ
ิ่
ุ
เขา ดังนั้น แม้จะเป็นศิลปะล้านนาเหมือนกัน แต่ในต่างพื้นที่กันก็ได้เกิดการสร้างพระพทธรูปศิลปะล้านนาในแบบ
ของตัวเองขึ้นมา เช่น สกุลช่างพะเยา สกุลช่างลำปาง เป็นต้น

ุ
ื้
ในกรณีของสกุลช่างพะเยานั้น พระพทธรูปจะนิยมสร้างด้วยหินทรายซึ่งเป็นวัสดุที่หาได้ทั่วไปในพนที่ ต่าง
ื่
จากพระพทธรูปสกุลช่างอนที่นิยมสร้างด้วยสำริด รวมถึงมีพระพักตร์ที่มีพระขนงต่อเป็นปีกกาและเชื่อมต่อกับจมูก
ุ
และมมพระโอษฐ์ตวัดขึ้นเล็กน้อย ซึ่งแมจะผ่านการบูรณปฏิสังขรณ์มาแล้ว แต่ก็ยังพอเห็นลักษณะบางประการของ
ุ
้
สกุลช่างพะเยาได้
ุ
อย่างไรก็ดี พระเจ้าตนหลวงนั้นเป็นพระพทธรูปปูนปั้นปิดทอง ไม่ใช่หินตามที่บอกไปข้างต้น สาเหตุอาจ
เนื่องมาจากขนาดที่ใหญ่รวมถึงตำนานที่กล่าวถึงวัสดุที่นำมาสร้างว่าเป็นดินกี่

แม้จะขึ้นชื่อว่าตำนาน แต่ตำนานล้วนมีที่มาจากเรื่องจริงทั้งสิ้น ไม่ว่าข้อเท็จจริงนั้นจะมีกี่เปอร์เซ็นต์ก็ตาม
ดังนั้น ในการศึกษาเราจะไม่สามารถละเลยตำนานได้เลย

ุ
พระเจ้าตนหลวงเป็นพระพทธรูปปางมารวิชัยขนาดใหญ่ และเนื่องจากขนาดที่ใหญ่โตนั้นพระองค์จึงไม่ได้
ประทับบนฐานชุกชีเช่นพระพทธรูปทั่วๆ ไปแต่ประทับอยู่บนพนคล้ายกับพระเจ้านั่งดิน วัดพระเจ้านั่งดิน จังหวัด
ื้
ุ
พะเยา โดยแม้จะผ่านการบูรณปฏิสังขรณ์มาแล้ว เราก็ยังพอจะเห็นสังเกตเห็นลักษณะตามแบบศิลปะล้านนาสกุล

ช่างพะเยา ต้องขออธิบายเพมเติมว่า เนื่องจากพนที่ภาคเหนือของประเทศไทยมีลักษณะเป็นที่ราบระหว่างหุบ
ิ่
ื้
ุ
เขา ดังนั้น แม้จะเป็นศิลปะล้านนาเหมือนกัน แต่ในต่างพื้นที่กันก็ได้เกิดการสร้างพระพทธรูปศิลปะล้านนาในแบบ
ของตัวเองขึ้นมา เช่น สกุลช่างพะเยา สกุลช่างลำปาง เป็นต้น

ื้
ุ
ในกรณีของสกุลช่างพะเยานั้น พระพทธรูปจะนิยมสร้างด้วยหินทรายซึ่งเป็นวัสดุที่หาได้ทั่วไปในพนที่ ต่าง
จากพระพทธรูปสกุลช่างอนที่นิยมสร้างด้วยสำริด รวมถึงมีพระพักตร์ที่มีพระขนงต่อเป็นปีกกาและเชื่อมต่อกับจมูก
ุ
ื่
้
และมมพระโอษฐ์ตวัดขึ้นเล็กน้อย ซึ่งแมจะผ่านการบูรณปฏิสังขรณ์มาแล้ว แต่ก็ยังพอเห็นลักษณะบางประการของ
ุ
สกุลช่างพะเยาได้
ุ
อย่างไรก็ดี พระเจ้าตนหลวงนั้นเป็นพระพทธรูปปูนปั้นปิดทอง ไม่ใช่หินตามที่บอกไปข้างต้น สาเหตุอาจ
เนื่องมาจากขนาดที่ใหญ่รวมถึงตำนานที่กล่าวถึงวัสดุที่นำมาสร้างว่าเป็นดินกี่
แม้จะขึ้นชื่อว่าตำนาน แต่ตำนานล้วนมีที่มาจากเรื่องจริงทั้งสิ้น ไม่ว่าข้อเท็จจริงนั้นจะมีกี่เปอร์เซ็นต์ก็ตาม

ดังนั้น ในการศึกษาเราจะไม่สามารถละเลยตำนานได้เลย
ุ
ด้านหน้าวิหารหลวงยังเป็นวิหารโถงเล็กๆ ที่ประดิษฐานรอยพระพทธบาทเก่าแก่ ซึ่งมีประวัติกล่าวว่าพบที่
ื่
ิ
เจดีย์วัดสวนจันทร์ใน ซึ่งในขณะนั้นตั้งอยู่ด้านหลังที่ว่าการอำเภอปัจจุบันเมื่อปี พ.ศ. 2446 เพอเอาอฐมาทำถนน
เนื่องจากในเวลานั้นวัดสวนจันทร์ในกลายสภาพเป็นวัดร้างไปแล้ว เมื่อมีการพบรอยพระพุทธบาทคู่นี้ เจ้าหลวงอุดร
ุ
ประเทศ (มหาไชยวงศ์) เจ้าเมืองพะเยา และหลวงศรีสุทธการ ข้าหลวงประจำเมืองพะเยา จึงมอบรอยพระพทธ
บาทที่ค้นพบนี้แก่พระครูศรีวิราชวชิรปัญญา เจ้าคณะเมือง นำไปไว้ยังวัดหัวข่วงแก้ว

ต่อมาวิหารประดิษฐานรอยพระพทธบาทชำรุดทรุดโทรมลง พระครูศรีวิราชวชิรปัญญาและเจ้าหลวง
ุ
ประเทศอุดรทิศจึงได้กราบเรียนครูบาเจ้าศรีวิชัยเมื่อครั้งมาสร้างวิหารหลวงวัดศรีโคมคำ ว่าจะนำรอยพระพุทธบาท

นี้มาไว้ที่วัดศรีโคมคำด้วย ดังนั้น รอยพระพุทธบาทนี้จึงประดิษฐาน ณ วัดแห่งนี้นับแต่นั้น


ุ
รอยพระพทธบาทนี้เป็นรอยพระพทธบาทคู่ อาจจะดูยากสักหน่อยเพราะปัจจุบันมีการเอากระจกพลาสติก
ุ
ี
ุ
ไปปิดกันฝุ่นไว้ โดยรอบพระพทธบาทรอยหนึ่งมีลาย อกรอยหนึ่งไม่มีลาย ซึ่งรอยที่มีลายนั้นวางลายมงคล 108
ประการแบบที่เราๆ ท่านๆ คุ้นเคยกันดี
เหตุผลที่มีลายมงคล 108 ประการนั้นมาจาก คัมภีร์ชินลังการฎีกา ที่แต่งโดยพระภิกษุชาวพม่าที่ระบุว่า บน

ฝ่าพระบาทของสมเด็จพระสัมมาสัมพทธเจ้านั้นมีลายมงคลอยู่ที่ 108 ประการ และนับแต่สมัยสุโขทัยจนถึง
ุ
ุ
ุ
ปัจจุบัน บนรอยพระพทธบาทที่มนุษย์เป็นผู้สร้างขึ้น ไม่ว่าจะเป็นรอยพระพทธบาทหรือบนฝ่าพระบาทของพระ
ุ
พทธไสยาสน์บางองค์จึงปรากฏลวดลายเหล่านี้อยู่บนนั้น ซึ่งลวดลายมีทั้งเทวดา พรหม สัตว์ ภูเขา ทะเล แต่
ั
ลวดลายที่สำคัญก็คือรูปเทวดาที่มีลักษณะเครื่องทรงใกล้เคียงกับลวดลายบนรอยพระพทธบาท วัดตระพงทอง
ุ
ุ
จังหวัดสุโขทัย ที่เป็นรอยพระพทธบาทสมัยสุโขทัย ดังนั้น รอยพระพทธบาทรอยนี้จึงน่าจะเป็นรอยพระพทธบาท
ุ
ุ
ในศิลปะสุโขทัย
ั
ุ
แต่ความน่าสนใจยังไม่หมดแค่นั้น เพราะรอยพระพทธบาทที่วัดตระพงทองนั้นเป็น 1 ใน 4 รอยพระพทธ
ุ
ี
บาทที่สร้างขึ้นโดยพระมหาธรรมราชาที่ 1 หรือพญาลิไท ซึ่งอก 3 รอยนั้นตามข้อมูลในศิลาจารึกหลักที่ 3 หรือ
จารึกนครชุมกล่าวว่า อยู่ที่จังหวัดพษณุโลก กำแพงเพชร และนครสวรรค์ ซึ่งรอยพระพทธบาทที่จังหวัด
ิ
ุ
กำแพงเพชรและนครสวรรค์นั้นถูกค้นพบแล้ว แต่รอยพระพุทธบาทที่พิษณุโลกยังไม่พบ
ประกอบกับในสมัยพระเจ้าติโลกราช พระยายุทธิษฐิระ เจ้านายฝ่ายสุโขทัย ได้ไปสวามิภักดิ์กับพระเจ้าติ

โลกราช ซึ่งพระองค์ได้ให้พระยายุทธิษฐิระไปครองเมืองพะเยา ดังนั้น การที่รอยพระพทธบาทศิลปะสุโขทัยมาอยู่ที่
ุ
ื่
ั
พะเยาได้นั้น ก็อาจเป็นเพราะพระยายุทธิษฐิระได้โปรดให้อญเชิญมาพร้อมกับพระองค์ขึ้นไปยังเชียงใหม่เพอไป
สวามิภักดิ์ในคราวนั้น รอยพระพุทธบาทรอยนี้จึงอาจเป็นรอยพระพุทธบาทของพญาลิไทรอยที่ 4 ที่หายไปก็เป็นได้

ในวัดศรีโคมคำแห่งนี้มีอโบสถอยู่ถึง 2 หลัง หลังหนึ่งสร้างขึ้นในสมัยครูบาเจ้าศรีวิชัย ส่วนอีกหลังหนึ่งสร้าง
ุ
ี
ในสมัยหลัง หลังที่ครูบาศรีวิชัยสร้างอยู่ในแนวระเบียงคด แต่อกหลังเป็นอโบสถกลางน้ำตั้งอยู่ด้านนอก สร้างขึ้น
ุ
ิ
เมื่อ พ.ศ. 2528 โดยการอปถัมภ์ของ นายขรรค์ชัย บุนปาน เจ้าของสำนักพมพมติชน โดยมี นายบุญนิยม สิทธิ
์
ุ
หาญ เป็นสถาปนิกผู้ออกแบบ และ นายช่างเถา พัฒนโภสิน เป็นช่างก่อสร้าง
ภายในมีจิตรกรรมฝาผนังรูปต้นพระศรีมหาโพธิ์ฝีมือ นายองคาร กัลยาณพงศ์ ศิลปินแห่งชาติผู้ล่วงลับ
ั
และ นางสาวภาพตะวน นางสาวกาบแก้ว สุวรรณกูฎ และคณะเขียนภาพทศชาติชาดก ซึ่งผมยังไม่เคยชมของ
ั
จริงเหมือนกัน เลยขอนำภาพจากอินเทอร์เน็ตมาให้ชมแทนครับ


วัดแห่งนี้ยังมีสถานที่ที่น่าสนใจมากๆ และไม่ควรพลาดด้วยประการทั้งปวง นั่นก็คือ วิหารครูบาศรีวิชัย ซึ่ง
สร้างขึ้นเมื่อ พ.ศ. 2491 แม้จะเป็นอาคารที่สร้างหลังยุคครูบาเจ้าศรีวิชัย แต่ลวดลายบนหน้าแหนบก็ยังมีรูปเสือ

สัตว์ประจำปีเกิดของท่าน

แต่ที่ยิ่งไปกว่านั้น ภายในวิหารหลังนี้มีหลายสิ่งที่ไม่ได้สามารถหาชมได้ทั่วไปตามวัดวาอารามทครูบาศรีวิชัย
ี่
ั
ได้มาบูรณปฏิสังขรณ์ ไม่ว่าจะเป็นกู่บรรจุอฐิของครูบาเจ้าศรีวิชัย รวมไปถึงรูปหล่อครูบาศรีวิชัยแบบดั้งเดิมฝีมือ
ช่างท้องถิ่น ที่นี่มีรอยมือข้างซ้ายและรอยเท้าทั้งสองข้างของครูบาศรีวิชัยบนแผ่นหินทราย ซึ่งครูบาเจ้าศรีวิชัยได้

ประทับไว้เพื่อเป็นที่ระลึกแก่ศิษยานุศิลป์และชาวจังหวัดพะเยา เป็นสิ่งที่พิเศษยิ่งขึ้นไปกว่า 2 สิ่งที่ผมเอ่ยไว้ข้างต้น

ใบงาน






รายวิชาเลือก สาระการพัฒนาสังคม





ระดับมัธยมศึกษาตอนต้น








วิชาพะเยาเมืองศักดิ์สิทธิ์


รหัสวิชา สค 2300123



จำนวน 2 หน่วยกิต ( 80 ชั่วโมง )



ศูนย์การศึกษานอกระบบและการศึกษาตามอัธยาศัยอำเภอพะเยา



สำนักงานส่งเสริมการศึกษานอกระบบและการศึกษาตามอัธยาศัยจังหวัดพะเยา

ใบงานที่ 1

ื
เรื่อง ประวัติความเป็นมาเมองภูกามยาว


คำชี้แจง : ให้นักศึกษาเขียนประวัติของบุคคลต่อไปนี้ โดยสังเขป


1. ขุนจอมธรรม ......................................................................................................................................................


....................................................................................................................................................................................

....................................................................................................................................................................................

....................................................................................................................................................................................

....................................................................................................................................................................................

....................................................................................................................................................................................

....................................................................................................................................................................................


2. ขุนเจื๋อง...............................................................................................................................................................



....................................................................................................................................................................................

....................................................................................................................................................................................

....................................................................................................................................................................................

....................................................................................................................................................................................

....................................................................................................................................................................................

....................................................................................................................................................................................


3.พ่อขุนงำเมือง........................................................................................................................................................


....................................................................................................................................................................................

....................................................................................................................................................................................

....................................................................................................................................................................................

....................................................................................................................................................................................

....................................................................................................................................................................................

....................................................................................................................................................................................



ชื่อ-สกุล………………………………………………… รหัสนักศึกษา……………….. ระดับชั้น……………………………

ใบงานที่ 2

เรื่อง ยุครุ่งเรืองของเมองพะเยา
ื



คำชี้แจง : ให้นักศึกษาอธิบายถึงยุครุ่งเรืองของเมืองพะเยา


....................................................................................................................................................................................

....................................................................................................................................................................................

....................................................................................................................................................................................

....................................................................................................................................................................................

....................................................................................................................................................................................

....................................................................................................................................................................................

....................................................................................................................................................................................

....................................................................................................................................................................................

....................................................................................................................................................................................

....................................................................................................................................................................................

....................................................................................................................................................................................












ชื่อ-สกุล………………………………………………… รหัสนักศึกษา……………….. ระดับชั้น……………………………

ใบงานที่ 3


ั
เรื่อง เมืองพะเยาในสมยกรุงรัตนโกสินทร์


คำชี้แจง : ให้นักศึกษาอธิบายประวัติศาสตร์ของเมืองพะเยาในสมัยกรุงรัตนโกสินทร์ ดังนี้






1. พ.ศ. 2317 ………………..........................................................................................................................................


....................................................................................................................................................................................

....................................................................................................................................................................................




2.พ.ศ. 2330 ..............................................................................................................................................................



....................................................................................................................................................................................

....................................................................................................................................................................................




3. พ.ศ. 2386 ………………..........................................................................................................................................


....................................................................................................................................................................................

....................................................................................................................................................................................




4. พ.ศ. 2398 ……………….........................................................................................................................................


....................................................................................................................................................................................

...................................................................................................................................................................................




5. พ.ศ. 2403 ............................................................................................................................................................


....................................................................................................................................................................................


....................................................................................................................................................................................

6. พ.ศ. 2418 ………………………………………….............................................................................................................


....................................................................................................................................................................................

....................................................................................................................................................................................




7.พ.ศ. 2436 ..............................................................................................................................................................


....................................................................................................................................................................................

....................................................................................................................................................................................






8.พ.ศ. 2449 .............................................................................................................................................................


....................................................................................................................................................................................

...................................................................................................................................................................................









ชื่อ-สกุล………………………………………………… รหัสนักศึกษา……………….. ระดับชั้น……………………………

ใบงานที่ 4


เรื่อง เมองพะเยาภายใต้การปกครองของอาณาจักรล้านนา
ื


คำชี้แจง : ให้นักศึกษาตอบคำถามต่อไปนี้



1. พระเจ้าติโลกราช มีความสำคัญอย่างไร


....................................................................................................................................................................................

....................................................................................................................................................................................

....................................................................................................................................................................................


2. แคว้นสิบสองปันนา เดิมคอเมือง............................................................................................................................
ื


3. พระยายุธิษฐิระ หรือเรียกอีกพระนามว่า……….....................................................................................................


....................................................................................................................................................................................


4. พระเจ้าติโลกราชทำสงครามรบกับสมเด็จพระบรมไตรโลกนาถเพื่อชิงดินแดนสุโขทัยกลับคืนจากอยุธยา

สงครามยืดเยื้อ เป็นเวลา .................................................................. ปี จึงสงบลง






5. วัดป่าแดงหลวง ปัจจุบันใช้ชื่อว่า……………………………………………………………………………………………………………..












ชื่อ-สกุล………………………………………………… รหัสนักศึกษา……………….. ระดับชั้น……………………………

ใบงานที่ 5


เรื่อง การก่อตั้งจังหวัดพะเยา



่
คำชี้แจง : ให้นักศึกษาอธิบายการกอตั้งจังหวัดพะเยา มาพอสังเขป


....................................................................................................................................................................................

....................................................................................................................................................................................

....................................................................................................................................................................................

....................................................................................................................................................................................

....................................................................................................................................................................................

....................................................................................................................................................................................

....................................................................................................................................................................................

....................................................................................................................................................................................

....................................................................................................................................................................................

....................................................................................................................................................................................

....................................................................................................................................................................................

....................................................................................................................................................................................












ชื่อ-สกุล………………………………………………… รหัสนักศึกษา……………….. ระดับชั้น……………………………

ใบงานที่ 6


เรื่อง ประวัติพ่อขุนงำเมอง
ื




คำชี้แจง : ให้นักศึกษาตอบคำถามต่อไปนี้


1. พ่อขุนงำเมือง เดิมมีชื่อว่า ..................................................................................................................................


.................................................................................................................................................................................



2. พ่อขุนงำเมือง เป็นบุตรของ.................................................................................................................................


.................................................................................................................................................................................


่
3. พระราชเทวีของพอขุนงำเมือง มีพระนามว่า..........................................................................................................

....................................................................................................................................................................................



4. พ่อขุนงำเมือง ทรงศึกษาเล่าเรียนที่ไหน……..........................................................................................................


....................................................................................................................................................................................


้
5. "แดดก็บ่ฮอน ฝน ก็บ่ฮำ จักให้บดก็บด จักให้แดด ก็แดด" มีความหมายว่า...........................................................

....................................................................................................................................................................................



....................................................................................................................................................................................









ชื่อ-สกุล………………………………………………… รหัสนักศึกษา……………….. ระดับชั้น……………………………

ใบงานที่ 7


ื
เรื่อง อนุสาวรีย์พ่อขุนงำเมอง




คำชี้แจง : ให้นักศึกษาตอบคำถามต่อไปนี้


1. อนุสาวรีย์พ่อขุนงำเมือง ตั้งอยู่ที่..........................................................................................................................



...................................................................................................................................................................................


2. อนุสาวรีย์พ่อขุนงำเมือง เริ่มก่อสร้างเมื่อ.............................................................................................................


...................................................................................................................................................................................


3. พญางำเมืองเป็นพระสหายร่วมน้ำสาบานกับใครบ้าง............................................................................................



....................................................................................................................................................................................


4. พญางำเมืองและพระสหายร่วมน้ำสาบานกันที่ไหน…….........................................................................................


....................................................................................................................................................................................



5. พิธีบวงสรวงพ่อขุนงำเมือง มีความสำคัญอย่างไร……….........................................................................................


....................................................................................................................................................................................

....................................................................................................................................................................................

....................................................................................................................................................................................

....................................................................................................................................................................................

....................................................................................................................................................................................





ชื่อ-สกุล………………………………………………… รหัสนักศึกษา……………….. ระดับชั้น……………………………

ใบงานที่ 8


จงตอบคำถามดังต่อไปนี้


1.จงบอกประวัติความเป็นมาของวัดศรีโคมคำมาโดยพอสังเขป


…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………

…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………

…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………

…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………

…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………

…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………

…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………

…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………

…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………

…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………

…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………

…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………

………………………………………………………………………………………………………………………………………......…………
…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………

…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………

…………………………………………………………………………………………………………......………………………………………

…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………




ึ
ชื่อ-สกุล………………………………………………… รหัสนักศกษา……………….. ระดับชั้น……………………………

ใบงานที่ 9


จงตอบคำถามดังต่อไปนี้


1.จงบอกประวัติความเป็นมาของพระเจ้าตนหลวงมาโดยพอสังเขป


…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………

…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………

…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………

…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………

…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………

…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………

…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………

…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………

…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………

…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………

…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………

…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………

…………………………………………………………………………………………………………………………….…………......…………
…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………

…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………

…………………………………………………………………………………………………………......…………………..……………………

…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………

…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………


ชื่อ-สกุล………………………………………………… รหัสนักศึกษา……………….. ระดับชั้น……………………………

ใบงานที่ 10


จงตอบคำถามดังต่อไปนี้


1.จงบอกความเชื่อและความศรัทธาในเรื่องต่างๆที่เกี่ยวกับวัดศรีโคมคำมาโดยพอสังเขป


…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………

…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………

…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………

…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………

…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………

…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………

…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………

…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………

…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………

…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………

…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………

…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………

………………………………………………………………………………………………………………………………………......…………
…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………

…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………

…………………………………………………………………………………………………………......………………………………………

…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………

…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………


ชื่อ-สกุล………………………………………………… รหัสนักศึกษา……………….. ระดับชั้น……………………………

ใบงานที่ 11


จงตอบคำถามดังต่อไปนี้


1.จงบอกประวัติความเป็นมาของเรื่องราวปูชณียบุคคลที่มีคุณูปการกับวัดศรีโคมคำมาพอสังเขป


…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………

…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………

…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………

…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………

…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………

…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………

…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………

…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………

…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………

…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………

…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………

…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………

………………………………………………………………………………………………………………………………………......…………
…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………

…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………

…………………………………………………………………………………………………………......………………………………………

…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………

…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………


ชื่อ-สกุล………………………………………………… รหัสนักศึกษา……………….. ระดับชั้น……………………………

แบบทดสอบก่อนเรียน -หลังเรียน วิชาพะเยาเมืองศักดิ์สิทธิ์
1. จังหวัดพะเยา มีชื่อเดิมว่าอย่างไร 6. จังหวัดพะเยา ตั้งขึ้นเมื่อใด
ก. สีหราช ก. 20 สิงหาคม 2510
ข. ภูกามยาว ข. 20 สิงหาคม 2520

ค. หนองหวี ค. 28 สิงหาคม 2510
ง. หนองแว่น ง. 28 สิงหาคม 2520
2. ใครเป็นพระราชโอรสของขุนเงิน 7. การก่อตั้งจังหวัดพะเยา ในพ.ศ. 2520
ก. ขุนเจื๋อง ประกอบด้วยกี่อำเภอ

ข. ลาวเงิน ก. 6 อำเภอ
ค. ขุนจอมธรรม ข. 7 อำเภอ
ง. ท้าวคำห้าว ค. 8 อำเภอ

3. ราชบุตรของขุนจอมธรรม ขณะประสูติ มีของทิพย์ ง. 9 อำเภอ
เกิดขึ้น 3 อย่าง ยกเว้นข้อใด
ก. แส้ทิพย์ 8. "แดดก็บ่ฮ้อน ฝน ก็บ่ฮำ จักให้บดก็บด จักให้แดด
ข. หูทิพย์ ก็แดด" หมายความว่าอย่างไร
ิ
ค. คณโฑทพย์ ก. สั่งให้อากาศหนาวได้
ง. พระแสงทิพย์ ข. สั่งให้อากาศร้อนได้
ค. สั่งให้ฝนตก แดดออกได้
4. ธิดาของเจ้าผู้ครองเมืองน่าน ซึ่งเป็นชายาของ ง. สั่งให้เวลาหยุดได้

ขุนเจื๋อง มีพระนามว่าอย่างไร 9. พระธาตุจอมทอง ตั้งอยู่ตำบลใดในจังหวัดพะเยา
ั
ก. นางแก้วกษตริย์ ก. ตำบลเวียง
ข. พระนางอั๊วคำคอน ข. ตำบลบ้านต๋อม
ค. พระนางจามเทวี ค. ตำบลท่าวังทอง

ง. จันทร์เทวี ง. ตำบลแม่กา

5. พ่อขุนงำเมือง ศึกษาอยู่ในสำนักใด ในกรุงละโว้ 10. พระเจ้าตนหลวงเป็นพระพทธรูปปาง
ุ
(ลพบุรี) ก. พระพุทธรูปปางวายเนตร

ก. สำนักสุกันตฤาษี ข. พระพุทธรูปปางรับมธุปายาส
ข. สำนักพรามณ์ ค. พระพุทธรูปปางมารวิชัย
ค. สำนักฤาษีขาว ง. พระพทธรูปปางประสานบาตร
ุ
ง. สำนักกันตคีรี

11

คณะกรรมการจัดทำหลักสูตร
ที่ปรึกษา

นายสุรพล วงศ์หวัน ผู้อำนวยการสำนักงาน กศน. จังหวัดพะเยา
นางพรรณี ใหม่ประสิทธิกุล รองผู้อำนวยการ สำนักงานกศน. จังหวัดพะเยา

นางอัญชลี ธรรมะวิธีกุล ศึกษานิเทศก์เชี่ยวชาญ สำนักงานกศน.

นายอดิสอน ขุ่ยคำ ผู้อำนวยการ กศน.อำเภอเมืองพะเยา
คณะกรรมการสถานศึกษา

คณะกรรมการบริหารหลักสูตรและวิชาการ

คณะทำงาน
นางนาตยา นนทวงศ์ ครูชำนาญการ

นางสาวเมธาพร ฝอยทอง บรรณารักษ์ชำนาญการ
นางสาวรินทร์ภศา ชัยวร ครูอาสาสมัคร

นางกรชนก ตาปัญโญ ครูอาสาสมัคร

นายวุฒิภัทร์ เผ่าฟู ครูอาสาสมัคร
นายอำนวย ขยันขาย ครูอาสาสมัคร

นางกฤตกรณ์ ธนะเพทย์ ครูอาสาสมัคร
นางวิลาวัลย์ เมืองสุวรรณ ครู กศน.ตำบลบ้านต๋อม

นางวันวิสาข์ งามเมือง ครู กศน.ตำบลบ้านต๊ำ

นายวชิรานุวัฒน์ พัฒใหม่ ครู กศน.ตำบลบ้านใหม่
นายรณชิต ใจหมั่น ครู กศน.ตำบลแม่ปืม

นางสาวสายสมร ยานะ ครู กศน.ตำบลท่าจำปี

นางสาวเนตรนภา ประเสริฐสังข์ ครู กศน.ตำบลเวียง
นาสุพล ลือจันดา ครู กศน.ตำบลท่าวังทอง

นางรัญญาภัทร์ คนใจบุญ ครู กศน.ตำบลแม่ต๋ำ
นายธนพัต อ้อยมูล ครู กศน.ตำบลแม่กา

ั
นายณรงค์ศกดิ์ หอมนาน ครู กศน.ตำบลแม่กา
นายธเนศ ปุณวิจิตร ครู กศน.ตำบลจำป่าหวาย
นางสาวเบญญาภา ต่อมคำ ครู กศน.ตำบลแม่ใส

นางธารินรดา ขันธ์รัตน์ ครู กศน.ตำบลแม่นาเรือ
นางวิมลพรรณ จันทร์ขาว ครู กศน.ตำบลบ้านตุ่น

นางบานเย็น กลมไล ครู กศน.ตำบลบ้านสาง

นายญาณพัฒน์ ขัติยศ ครู กศน.ตำบลสันป่าม่วง
นายกฤษกร พรหมมา ครูศูนย์การเรียนชุมชน

12
นายธนธัส ใจยืน ครูศูนย์การเรียนชุมชน

นายทศพล วงค์ลอดแก้ว ครูผู้สอนคนพิการ
นางสาวกฤตยา ธรรมจินดาเมธ บรรณารักษ์อัตราจ้าง

นางสาวอัญชลี วรรณชัย เจ้าหน้าที่บันทึกข้อมูล

ผู้รับผิดชอบ
นางสาวรินทร์ภศา ชัยวร ครูอาสาสมัคร

นายวุฒิภัทร์ เผ่าฟู ครูอาสาสมัคร

นางวิลาวัลย์ เมืองสุวรรณ ครู กศน.ตำบลบ้านต๋อม
นายรณชิต ใจหมั่น ครู กศน.ตำบลแม่ปืม

นายธนพัต อ้อยมูล ครู กศน.ตำบลแม่กา

นางสาวกฤตยา ธรรมจินดาเมธ บรรณารักษ์อัตราจ้าง

บรรณานุกรม


ึ
ี่
จังหวัดพะเยา. แหล่งท่องเทยว [ออนไลน์]. เข้าถงได้จาก http://www.visitphayao.com/th/district/muang.
ี
ื
2553. สบค้น 19 มนาคม 2558
ุ
ิ
้
ี
ื
ี่
ธนาคารกรงเทพ จ ากัด (มหาชน). หนังสอทระลึก ในการทอดผาพระกฐนพระราชทาน ณ วัดศรโคมค า
ั
ิ
ี
ั
ุ
่
พระอารามหลวง. พิมพ์คร้งท 1. กรงเทพฯ : เจรญรฐการพิมพ์. 2544
ู
ุ
้
ี
นายรอบร. พะเยา เที่ยวทั่วไทยไปกับ “นายรอบรู”. กรงเทพฯ : ส านักพิมพ์สารคด, 2550.
้
ึ
ประวัติและอาณ าเขตพะเยา. [ออนไลน์]. เข้าถงได้จาก http://history.thai-tour.com/phayao.
ี
ื
ี
[ไม่ปรากฏปพิมพ์] สบค้น 19 มนาคม 2558
ฺ
ึ
พระครสมุห์สวิทย์ กลยาณธมโมแนะน าหอวัฒนธรรมนิทศนวัดศรโคมค า . .[ออนไลน์]. เข้าถงได้จาก
ู
ฺ
ุ
์
ั
ี
ี
ื
ี
https://www.gotoknow.org/posts/445712. [ไม่ปรากฏปพิมพ์]. สบค้น 19 มนาคม 2558
์
ิ
ี
พระธมมวิมลโมลี. เมองพะเยา สารวจอดีตเมอรอยปกอน. พะเยา : โรงพิมพ์นครนวสการพิมพ์, 2549
้
ื
ื่
่

พะเยา 0 8 . แหล่งเรยนรทางวัฒนธรรมของชมชน “บ้านดนค าปูจ้”. [ออนไลน์]. เข้าถงได้จาก
ี
ึ
ิ
้
ู
้
ุ
ู
1
ุ
้
ู
ี
ู
ิ
้
http://www.phayao108.com/2015/07/30 /แหล่งเรยนรทางวัฒนธรรมของชมชน-บ้านดนค าปูจ้/.
ื
2558. สบค้น 16 ตุลาคม 2558
ิ
ฺ
มหาศรบรรดร ถรธมโม. นิทานพ้นบานเมองพะเยา. พะเยา : กอบค าการพิมพ์, 2547
ี
ื
ื
้
็
ี
ี
ึ
ฺ
มหาศรบรรดร ถรธมโม. พะเยา - พระเจ้าตนหลวง : วิสาขบูชา เมอทางล้านนาเรยก แปดเปง. [ออนไลน์]. เข้าถง
ิ
ื่
ื
ี
ี
ได้จาก www.gotoknow.org/posts/440193. [ไม่ปรากฏปพิมพ์]. สบค้น 19 มนาคม 2558
ิ
็
ึ
ส านักงานจังหวัดพะเยา. ประวัตความเปนมาของจังหวัดพะเยา [อ อนไลน์]. เข้าถงได้จาก
ี
ื
ิ
http://www.phayao.go.th/au/history.php. [ไม่ปรากฏปพิมพ์] สบค้น 20 มถุนายน 2562
ี่
ึ
ส านักงานวัฒนธรรมจังหวัดพะเยา.แหล่งท่องเทยวทางวัฒนธรรม. [ออนไลน์]. เข้าถงได้จาก http://www.m-
ิ
ื
culture.go.th/phayao/.2556. สบค้น 20 มถุนายน 2562
่
ึ
ห อ จ ด ห ม าย เห ตุ แ ห ง ช าติ เฉ ลิ ม พ ร ะ เกี ย ร ติ ฯ พ ะ เย า.[อ อ น ไ ล น์ ]. เข้ าถ ง ไ ด้ จ าก
ี
ิ
ื
http://www.finearts.go.th/phayaoarchives/. [ไม่ปรากฏปพิมพ์]. สบค้น 20 มถุนายน 2562

ื
ึ
ื
อ าเภอเมองพะเยา. [ออนไลน์]. เข้าถงได้จาก https://th.wikipedia.org/wiki/อ าเภอเมองพะเยา#.
ี
ื
ิ
[ไม่ปรากฏปพิมพ์] สบค้น 20 มถุนายน 2562