เอกสารประกอบรายงานการถอดบทเรียนผู้นำจืตอาสา

|ก

คำนำ

เอกสารประกอบการถอดบทเรียนผู้นาจิตอาสาดีเด่น ของศูนย์การศึกษานอกระบบและการศึกษา
ตามอัธยาศัยอาเภอเมืองพะเยา สังกัดสานักงานส่งเสริมการศึกษานอกระบบและการศึกษาตามอัธยาศัย
จังหวัดพะเยา ประจาปี พ.ศ.2564

ข้อมูลประกอบการถอดบทเรียนผู้นาจิตอาสาดีเด่น ประจาปี พ.ศ.256๔ เล่มน้ีแบ่งเน้ือหา
ออกเปน็ 5 บท ประกอบดว้ ย

บทสรุปผู้บริหาร
บทท่ี 1 บทนา
บทที่ 2 วธิ ดี าเนนิ การถอดบทเรยี น
บทที่ ๓ ผลการถอดบทเรียน
บทที่ 4 สรุปผลการถอดบทเรียน
บทท่ี ๕ ข้อเสนอแนะ
โดยจัดทาขึ้นเพ่ือรายงานการถอดบทเรียนผู้นาจิตอาสาดีเด่น เพ่ือเป็นแนวทางในการปรับปรุงการ
ปฏิบัติงานให้บรรลุเป้าหมาย และสามารถเผยแพร่ศึกษาเรียนรู้ได้และเพื่อให้การดาเนินงานมีประสิทธิภาพ
มากยิง่ ขึน้

กศน.อาเภอเมอื งพะเยา
7 มิถุนายน 256๔

สำรบัญ |ข

คานา หน้ำ
สารบญั ก
บทสรุปผบู้ ริหาร ข
บทที่ ๑ บทนา 1
บทที่ 2 วิธดี าเนินการถอดบทเรยี น 2
บทที่ ๓ ผลการถอดบทเรียน 5
บทที่ 4 สรุปผลการถอดบทเรยี น 8
บทท่ี ๕ ข้อเสนอแนะ 17
18
ภำคผนวก 19
- กาหนดการถอดบทเรยี น
- ประมวลภาพกิจกรรรม จานวน 10 ภาพ
- เครื่องมอื ทีใ่ ชใ้ นการถอดบทเรยี น
- รายชอื่ คณะผู้ถอดบทเรียน

๑

บทสรปุ ผู้บรหิ ำร

สรปุ ผลการถอดบทเรียนผนู้ าจิตอาสาดเี ดน่ ชมุ ชนบ้านตุ่นใต้ หม่ทู ่ี 1 ตาบลบ้านตุ่น อาเภอเมือง
พะเยา จงั หวดั พะเยา ของศูนย์การศกึ ษานอกระบบและการศึกษาตามอัธยาศยั อาเภอเมืองพะเยา เพ่ือศึกษา
ขน้ั ตอน การปฏิบัติ จดุ แขง็ จุดอ่อน โอกาสพัฒนา และภาวะคกุ คาม (SWOT) และเพ่ือศึกษาขอ้ เสนอแนะ
และแนวทางการพัฒนา เพ่ือไปใชต้ ่อยอดใหเ้ กิดการนาไปใช้อย่างมปี ระสิทธภิ าพ โดยสรปุ ได้ดงั น้ี

1. ควรสง่ เสรมิ สนับสนุนให้มีการพัฒนาผนู้ าจิตอาสาโดยใช้กระบวนการทางานแบบมสี ว่ นร่วมใช้
กระบวนการ PDCA ในการดาเนินงาน โดยมกี าร SWOT ชุมชน เพอื่ ให้มีการบริหารจัดการได้อย่างมี
ประสิทธภิ าพ

2. ควรสง่ เสริมสนับสนนุ ให้ผูน้ าชมุ ชนมีแนวทางและกระบวนการจัดการเรยี นรู้ในจัดกิจกรรมจิตอาสา
เพือ่ พัฒนาชมุ ชนบา้ นตุ่นใต้ให้เปน็ ชมุ ชนต้นแบบและสามารถเผยแพรใ่ หเ้ กดิ การศกึ ษาเรียนร้ไู ด้

3. ควรมีการนาข้อมลู ของผ้นู าชุมชนจติ อาสาดเี ดน่ บ้านตุน่ ใต้ ท่ีได้จากการถอดบทเรยี น มาวิเคราะห์
สงั เคราะห์ และนาผลการรายงานมาปรับใช้ เพ่ือพฒั นาเป็นแนวปฏิบตั ทิ ี่ดี (Best practice) เผยแพร่ต่อชุมชน
อน่ื ๆต่อไป

4. ควรสง่ เสรมิ สนบั สนนุ การดาเนินงานแบบมสี ่วนร่วม เน้นกระบวนการทางานร่วมกับภาคี
เครอื ข่าย เพ่ือให้เกิดการทางานแบบมสี ่วนร่วมใหเ้ กิดการบริหารจัดการได้อย่างมปี ระสทิ ธภิ าพ

๕ . ควรมีแนวทางในการพัฒนาผูน้ าชมุ ชนจติ อาสาบ้านตุน่ ใต้ เพ่ือนาไปใชใ้ นการบริหารจดั การชุมชน
และนามาเปน็ ส่วนหน่ึงในการวางแผน การพฒั นากจิ กรรมของชุมชนจติ อาสาและกจิ กรรมต่างๆในชุมชน
เพอ่ื ให้เกิดประสทิ ธิภาพสูงสุด

ลงชอื่
(นางจารุณี แกว้ ประภา)

ผู้อานวยการศนู ยก์ ารศกึ ษานอกระบบและการศึกษาตามอธั ยาศัยอาเภอเมืองพะเยา
วนั ท่ี 7 เดือน มิถนุ ายน พ.ศ. 2564

๒

บทที่ 1
บทนำ

ประวัติผู้นำชุมชนจติ อำสำ
นายวิจิตร ใหม่นา ตาแหน่ง ผู้ใหญบ่ ้าน บา้ นตุ่นใต้ หมู่ท่ี 1 ตาบลบ้านตุ่น อาเภอเมืองพะเยา จังหวัด

พะเยา เกิดวันท่ี 21 พฤศจิกายน พ.ศ. 2509 อายุ 54 ปี อยู่บ้านเลขท่ี 57 หมู่ท่ี 1 ตาบลบ้านตุ่น อาเภอ
เมืองพะเยา จังหวัดพะเยา สาเร็จการศึกษาในระดับปริญญาตรี พุทธศาสตรบัณฑิต คณะพุทธศาสตร์
มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย วิทยาเขตพะเยา ดารงตาแหน่ง เม่ือวันท่ี 27 พฤษภาคม พ.ศ.
2552

ข้อมลู ในกำรปกครองรับผิดชอบ
1. พน้ื ทใี่ นความปกครอง 1.5 ตารางกิโลเมตร ( ประมาณ 938 ไร่ )
2. จานวนหมบู่ า้ น 1 หม่บู ้าน
3. จานวนประชากรในความครอบครอง 275 คน
4. จานวนครัวเรอื น 109 ครวั เรอื น
5. ประเภทพืน้ ทปี่ กครองเป็นพ้นื ท่ปี กติ

กำรประเมนิ ผลกำรปฏบิ ตั หิ นำ้ ทีข่ องกำนัน ผใู้ หญ่บำ้ น
1. การติดตามประเมินผลสาเร็จการปฏิบตั หิ นา้ ท่ขี องกานนั ผูใ้ หญบ่ า้ น ( Active Monitoring )

รอบการรายงานท่ี 1 ( ผลการปฏิบัติงานระหว่างเดือน ตุลาคม 2561 - มีนาคม 2562 ) อยู่ในระดับ
คุณภาพ
รอบการรายงานที่ 2 ( ผลการปฏิบัติงานระหว่างเดือน เมษายน 2562 - กันยายน 2562 ) อยู่ในระดับ
คณุ ภาพ

2. การประเมินผลการปฏบิ ตั งิ านเพ่ือเล่ือนขั้นเงนิ ตอบแทนตาแหน่งคร้งั ที่ผ่านมา การประเมนิ อยใู่ น
ระดับดีเย่ียม แต่เน่ืองจากนายวิจิตร ใหม่นา ได้รับการประเมิน 2 ข้ันติดต่อกัน 2 ปี จึงทาให้ได้รับการเล่ือน
เงินตอบแทนตาแหน่ง 1 ขัน้ ในปงี บประมาณน้ี

ประวตั กิ ำรถกู ลงโทษทำงวนิ ัยหรือถกู ดำเนินคดีต่ำง ๆ
นายวิจิตร ใหมน่ า ไมเ่ คยมีประวตั ิถูกลงโทษทางวินัย และคดีอ่นื ๆ

ประวัตกิ ำรทำงำน/ดำรงตำแหน่งในหม่บู ้ำน
1. เปน็ ผู้ใหญบ่ ้าน บ้านตุน่ ใต้ ตัง้ แตว่ นั ท่ี 27 พฤษภาคม พ.ศ. 2552 รวมระยะเวลา 11 ปี
2. เป็นประธานกองทุนแม่ของแผ่นดินบ้านตุ่นใต้ หมู่ที่ 1
3. เปน็ ประธานธนาคารขยะบ้านตนุ่ ใต้ หมูท่ ่ี 1
4. เป็นประธานคณะกรรมการหมู่บ้าน (กม.) บา้ นตุน่ ใต้ หมู่ท่ี 1
5. เปน็ คณะกรรมการกลุม่ ออมทรัพยบ์ ้านตุ่นใต้ หมูท่ ่ี 1
6. เป็นประธานกรรมการโครงการแกไ้ ขปัญหาความยากจน (กข.คจ.) บา้ นตุ่นใต้ หม่ทู ี่ 1

๓

7. เป็นประธานศนู ย์ปฏิบตั กิ ารตอ่ ส้เู พื่อเอาชนะยาเสพติด บา้ นตนุ่ ใต้ หมูท่ ่ี 1

8. เปน็ ประธานศูนยส์ ามวัยตาบลบา้ นตนุ่

9. เปน็ ประธานกรรมการไกล่เกลยี่ ประจาหม่บู า้ น

10. เปน็ ประธานกรรมการกองทนุ สวสั ดกิ ารตาบลบา้ นตุ่น

11. เปน็ ประธานกรรมการอนุรกั ษค์ วายไทย

นายวิจิตร ใหม่นา ผู้ใหญ่บ้าน บ้านตุ่นใต้ หมู่ที่ ๑ ตาบลบ้านตุ่น เป็นผู้มีจิตใจเอ้ือเฟื้อเผ่ือแผ่ มีไมตรี
จิตที่ดีต่อทุกคน มีน้าใจคอยช่วยเหลือผู้อ่ืนอยู่เสมอ มีคุณธรรมจริยธรรม มีความซื่อสัตย์สุจริต เสียสละ เป็น
แบบอย่างที่ดีให้กับประชาชนในหมู่บ้านในหลาย ๆ ด้าน เช่น ด้านครอบครัว เป็นหัวหน้าครอบครัวท่ีดี เป็น
ตัวอย่างที่ดีในการดาเนินชีวิตให้แก่ภรรยา บุตร และด้านสังคมเป็นผู้ทาคุณประโยชน์แก่สังคมส่วนรวมโดยไม่
หวังผลตอบแทนใด ๆ มาโดยตลอด เป็นผู้มีจิตอาสาโดยรับหน้าท่ีเป็นตารวจบ้านเพ่ือชว่ ยเหลอื ดูแลป้องกันภัย
ทอี่ าจจะเกิดขึ้นภายในหมบู่ ้าน เปน็ ผู้มไี มตรีตอ่ บุคคลทวั่ ไป คอยช่วยเหลอื ทากจิ กรรมตา่ ง ๆ ภายในหมูบ่ ้านมา
โดยตลอด ไม่ว่าจะเป็นการบรจิ าคโลหิต การบริจาคสิ่งของ การช่วยเหลือผู้ประสบภัยพิบัติต่าง ๆ โดยมักเป็น
แกนนาและผู้มีส่วนร่วมในกิจกรรมทุกอย่างของบ้านตุ่นใต้ หมู่ที่ 1 และกิจกรรมภายในตาบลทุกอย่าง ก็จะมี
จติ อาสาเข้าร่วมกจิ กรรมอย่างสมา่ เสมอ ทั้งยังมหี ลักในการปฏบิ ัติงาน โดยยึดหลักการครองตน ครองคน ครอง
งาน เพ่ือนามาเปน็ แนวทางในการปฏิบัตแิ ละเปน็ แบบอยา่ งท่ดี ขี องคนในหมู่บ้านและหมู่บา้ นใกลเ้ คยี ง ดา้ นการ
ใช้ชีวิต เป็นแกนนาในการนาหลักปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียงมาใช้ในการดาเนินชีวิต โดยเป็นแบบอย่าง
ให้กับชาวบ้านในชุมชนในการใช้ชีวิตแบบ พออยู่ พอกิน พอเพียง มีจิตอาสา เป็นตารวจบ้าน เพื่อช่วยเหลือ
ดูแลป้องกันภัยท่ีอาจจะเกิดขึ้นภายในหมู่บ้าน เป็นผู้มีไมตรีต่อบุคคลท่ัวไป ท้ังยังเป็นผู้มีจิตศรัทธาใน
พระพุทธศาสนา ได้ร่วมทานุบารุงพระพุทธศาสนามาโดยตลอด เป็นผู้รณรงค์ให้หมู่บ้านตุ่นใต้ หมู่ที่ 1 ตาบล
บ้านตุ่น เป็นหมู่บ้านศีล 5 ในด้านประชาธิปไตยเป็นผู้นาการประชุมช้ีแจงรณรงค์ประชาธิปไตยให้ชาวบ้าน
ตระหนักถึงสิทธิและเสรีภาพในการแสดงความคิดเห็นในเวทีประชาคมและให้ยอมรับเคารพความคิดเห็นของ
คนส่วนใหญ่ในทางที่ถูกต้อง และการใช้สิทธิ์ใช้เสียงในเลือกต้ังตัวแทนระดับท้องท่ี ท้องถิ่น หรือการเลือกตั้ง
สมาชิกสภาผู้แทนราษฎร (สส.) โดยได้ร่วมกับหน่วยงานต่าง ๆ อาทิ วัดบ้านตุ่นใต้ ศูนย์การศึกษานอกระบบ
และการศึกษาตามอัธยาศัยอาเภอเมืองพะเยา องคก์ ารบริหารส่วนตาบลบ้านตุ่น สานักงานคณะกรรมการการ
เลือกต้ังประจาจังหวัดพะเยา ฯลฯ ในการให้ความรู้ ส่งเสริมและสนับสนุนการปกครองในระบอบ
ประชาธิปไตยอันมีพระมหากษัตริย์ทรงเป็นประมุข โดยแนะนาและส่งเสริมให้ประชาชนในหมู่บ้านรับข้อมูล
ข่าวสารเก่ียวกบั การปกครองในระบอบประชาธิปไตยอย่างตอ่ เน่ือง โดยได้เผยแพร่ประชาสัมพันธใ์ ห้ประชาชน
ไม่ซื้อสิทธ์ิขายเสียง ทาให้ผลของผู้มาใช้สิทธิ์ในการเลือกต้ัง มีผู้มาใช้สิทธ์ิในหมู่บ้านตุ่นใต้ คิดเป็นร้อยละ 71
ของผู้มีสิทธ์ิท้ังหมด สามารถนาแผนยุทธศาสตร์การพัฒนาตามวิสัยทัศน์ของหมู่บ้าน “หมู่บ้านต้นแบบ
คุณธรรม นาเศรษฐกิจชุมชนดี ประชาชนมีความสุข” มาประยุกต์ใช้ในการพัฒนากลุ่มองค์กรเครือข่ายอย่าง
เป็นระบบโดยยึดหลักการมีส่วนร่วม โดยการจัดเวทีประชาคมเพื่อเปิดโอกาสให้ประชาชน มี ส่วนร่วมในการ
คิดวิเคราะห์สะท้อนปัญหา เพ่ือนาไปสู่การแก้ไขปัญหาของหมู่บ้าน เช่น การจัดทาแผนพัฒนาหมู่บ้าน การ
จดั ลาดับความสาคญั ของปัญหา การจัดทาโครงการขอรับงบประมาณเพ่ือแก้ไขปัญหา ส่งผลให้เป็นผู้ใหญ่บ้าน
นกั พฒั นา เป็นผู้นาทมี่ ีความซือ่ สตั ย์ เสียสละ ไมเ่ ห็นประโยชนส์ ว่ นตนมากกว่าสว่ นรวม และไดศ้ กึ ษาหาความรู้
เพื่อนามาพัฒนาหมู่บ้าน เข้าร่วมกับหน่วยงาน ในการทัศนศึกษาดูงานจากหน่วยงาน องค์กรเครือข่าย และ
หมู่บ้านต้นแบบต่าง ๆ เพ่ือนามาเป็นนวัตกรรม ปรับใช้ในพื้นที่หมู่บ้านตุ่นใต้หมู่ท่ี 1 เช่น การแก้ไขปัญหาน้า
ท่วมและนา้ ปา่ ไหลหลาก ดว้ ยการสร้างธนาคารนา้ ใต้ดิน ส่งผลใหพ้ น้ื ที่หมบู่ ้านตนุ่ ใต้ หม่ทู ่ี 1 ซง่ึ เป็นทล่ี มุ่ ปลาย

๔

น้า ไม่ประสบปัญหาน้าท่วมและน้าป่าไหลหลากในฤดูฝนได้อย่างยั่งยืน และสามารถเป็นแหล่งเรียนรู้และ
ถ่ายทอดขยายผลใหก้ บั หม่บู า้ นอน่ื ๆ หรอื หนว่ ยงานต่าง ๆ ทีม่ าศกึ ษาดูงานได้

บ้านตุ่นใต้ หมู่ที่ 1 โดยการนาของ นายวิจิตร ใหม่นา ได้รับการการส่งเสรมิ การพัฒนาในด้านการเป็น
ผู้นาและแกนนา จากหน่วยงานภาคีพัฒนาทุกระดับ เช่น สานักงานงานเกษตรอาเภอเมืองพะเยา ศูนย์
การศึกษานอกระบบและการศึกษาตามอัธยาศยั อาเภอเมืองพะเยา โรงพยาบาลส่งเสริมสขุ ภาพตาบล ธนาคาร
เพื่อการเกษตรและสหกรณ์การเกษตร สานักงานวัฒนธรรมจังหวัดพะเยา ปกครองอาเภอเมืองพะเยา
สานักงานพัฒนาชุมชนอาเภอเมืองพะเยา สานักงานเกษตรอาเภอเมืองพะเยา ฯลฯ เข้าไปส่งเสริมการพัฒนา
ให้มีความเข้มแข็งและมีศักยภาพในการบริหารจัดการหมู่บ้าน ด้วยการเน้น การมีส่วนร่วมของประชาชน
ประชาชน มีความรัก ความสามัคคี หมู่บ้านมีความเข็มแข็งทุก ๆ ด้าน เช่น การจัดกิจกรรมจิตอาสา การ
พัฒนาหมู่บ้านในวันสาคัญต่าง ๆ กิจกรรมการลด ละ เลิกอบายมุข การมีส่วนร่วมการจัดทาแผนการพัฒนา
หมู่บ้าน เป็นต้น ทาให้บ้านตุ่นใต้ หมู่ท่ี ๑ ได้รับการคัดเลือกเป็นหมู่บ้านรักษาศีล 5 ต้นแบบ ดีเด่นระดับ
อาเภอ ตามโครงการสร้างความปรองดองสมานฉันท์โดยใช้หลักธรรมทางพระศาสนา “หมู่บ้านรักษาศีล 5”
ประจาปี 2562 จังหวดั พะเยา

ผลกำรปฏิบัตงิ ำนตำมนโยบำยสำคญั ของรฐั บำล กระทรวงมหำดไทย และกรมกำรปกครอง
กำรดำเนนิ กิจกรรมตำมโครงกำรจิตอำสำพระรำชทำน ๙๐๔ วปร.

สิ่งหน่ึงที่เป็นท่ีโดดเด่นของชาวบ้านตุ่นใต้คือการคานึงถึงส่วนรวมเป็นท่ีหน่ึง โดยตระหนักว่าสังคมจะ
น่าอยู่ต้องเป็นสังคมที่เอื้อเฟื้อเผื่อแผ่ซึ่งกันและกัน ยึดถือประโยชน์ส่วนรวมมากกว่าประโยชน์ส่วนตน ดังน้ัน
กจิ กรรมที่ชาวบ้านตนุ่ ใต้ หม่ทู ่ี ๑ ให้ความสาคญั และถอื ปฏิบัติมาโดยตลอดภายใต้การนาของผู้ใหญ่วิจติ ร ใหม่
นา คือ กิจกรรมจิตอาสา สาหรับจิตอาสาบ้านตุ่นใต้ หมู่ท่ี ๑ มีทั้งจิตอาสาที่สมัครจิตอาสาแล้วและจิตอาสาท่ี
ยังไม่ได้สมัคร แต่เหนือส่ิงอื่นใดความเป็นจิตอาสาของพ่ีน้องบ้านตุ่นใต้ หมู่ที่ ๑ ไม่ได้เกิดข้ึนเพราะสวมใส่
เครื่องแบบจิตอาสาเท่านั้น ความเป็นจิตอาสาสามารถเกิดขึ้นได้ทุกท่ี ทุกเวลา และกับทุกคนในหมู่บ้านตุ่นใต้
หมู่ท่ี ๑ ปัจจุบันมีราษฎรในหมู่บ้านสมัครจิตอาสาฯ แล้วท้ังส้ิน จานวน ๗๕ คน ดังคาปฏิญาณตนที่ว่า เราจะ
ทาดเี พื่อชาติ ศาสน์ กษัตรยิ ์

๕

บทท่ี 2

วิธีกำรดำเนินงำน

การน้อมนาพระราโชบายของสมเด็จพระเจา้ อยู่หัวฯ รัชกาลท่ี 10 มาเป็นแนวทางเพื่อให้ประชาชนมี
ความรู้ ความเข้าใจ มีจิตสาธารณะท่ีพร้อมอาสาสมัครในการบาเพ็ญประโยชน์ต่อส่วนรวม และขยายผล
โครงการอันเน่ืองมาจากพระราชดาริในพ้ืนที่ อันจะเป็นรากฐานที่เหนียวแน่นในการพัฒนาประเทศชาติให้มี
ความเจริญม่ันคง ปจั จุบันจิตอาสาตามพระราโชบายของพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ 10 แบ่งเป็น
3 ประเภท ดงั นี้ 1) จิตอาสาพัฒนา เป็นกจิ กรรมจิตอาสาพระราชทานทีม่ ีวัตถปุ ะสงค์พัฒนาทอ้ งถ่ินของแต่ละ
ชุมชนให้มีคุณภาพชีวิตและความเป็นอยู่ที่ดีขึ้น ไม่ว่าจะเป็นกิจกรรมบาเพ็ญสาธารณประโยชน์ การอนุรักษ์
ธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม การอานวยความสะดวก และความปลอดภัยในการดารงชีวิตชีวิตประจาวัน การ
ประกอบอาชีพรวมทั้งการสาธารณสุข เป็นต้น 2) จิตอาสาภัยพิบัติ เป็นกิจกรรมจิตอาสาพระราชทานที่มี
วัตถุประสงค์เพ่ือเฝ้า ตรวจ เตือน และเตรียมการรองรับภัยพิบัติท้ังท่ีเกิดจากธรรมชาติ และท่ีเกิดจากสาเหตุ
อ่นื ๆ ท่ีส่งผลกระทบต่อประชาชนในพ้ืนที่โดยรวมและการเข้าช่วยเหลือบรรเทาความเดือดรอ้ นของประชาชน
จากภัยพิบัติดังกล่าว เช่น อุทกภัย วาตภัย อัคคีภัย เป็นต้น และ 3) จิตอาสาเฉพาะกิจ เป็นกิจกรรมจิตอาสา
พระราชทานท่ีมีวัตถุประสงค์ให้ปฏิบัติในงานพระราชพิธีหรือการรับเสด็จในโอกาสต่าง ๆ เป็นการใช้กาลังพล
จิตอาสาร่วมปฏิบัติกับส่วนราชการท่ีเก่ียวข้องในการช่วยเหลือหรืออานวยความสะดวกแก่ประชาชนที่มา
รว่ มงานรวมทั้งการเตรียมการ การเตรียมสถานที่ และการฟื้นฟูสถานท่ีภายหลังการปฏิบัติในพระราชพิธีและ
การเสด็จฯ ให้เปน็ ไปดว้ ยความเรยี บรอ้ ย

โครงการจิตอาสา สานักงาน กศน. “ผู้นาชุมชนจิตอาสาดีเด่น ประจาปี 2564” เป็นการถอด
บทเรียนการดาเนินงานด้านจิตอาสาพัฒนาในพ้ืนที่บ้านตุ่นใต้ หมู่ที่ 1 ตาบลบ้านตุ่น อาเภอเมืองพะเยา
จังหวัดพะเยา และกลุ่มเป้าหมายหลักในการถอดบทเรียนกิจกรรมชุมชนจิตอาสา ได้แก่ ผู้นาท้องถิ่น ผู้นา
ชุมชน ประชาชนบ้านตุ่นใต้ หมู่ที่ 1 ตาบลบ้านตุ่น อาเภอเมืองพะเยา จังหวัดพะเยา และ ครู กศน.อาเภอ
เมืองพะเยา จานวน 34 คน ซึ่งกิจกรรมจิตอาสาพระราชทาน ไม่ว่าจะเป็นกิจกรรมบาเพญ็ สาธารณประโยชน์
การอนุรกั ษ์ธรรมชาติและสงิ่ แวดล้อม การอานวยความสะดวก และความปลอดภัย ในการดารงชีวิตประจาวัน
การประกอบอาชีพรวมท้ังการสาธารณสุข เป็นต้น โดยการเข้าร่วมกิจกรรมจิตอาสาข้างต้นมีวัตถุประสงค์เพ่ือ
เป็นการพฒั นาสังคมและชมุ ชนบา้ นตนุ่ ใต้ หม่ทู ่ี 1 ใหค้ นในชุมชนมีคณุ ภาพชีวิตและความเป็นอยู่ทีด่ ขี ้นึ

ทางโครงการได้กาหนดกระบวนการดาเนินงานไว้โดยมุ่งให้ความสาคัญไปท่ีการถอดบทเรียนจากการ
ดาเนินกิจกรรมจิตอาสาพัฒนา จากผู้นาท้องถิ่น ผู้นาชุมชนและประชาชนในชุมชนบ้านตุ่นใต้ หมู่ท่ี 1 ตาบล
บ้านตุ่น อาเภอเมืองพะเยา จังหวัดพะเยาและบุคลากร กศน.อาเภอเมืองพะเยา ที่เป็นผู้ร่วมกันถอดบทเรียน
หลักในการทบทวนหรือสรุปประสบการณ์การทางานที่ผ่านมา เพื่อสืบค้นความรู้จากการปฏิบัติงานโดยใช้
วิธีการสกัดความรูแ้ ละประสบการณ์จากกลมุ่ เป้าหมายทไ่ี ด้รว่ มการปฏิบัติงาน เพอื่ เป็นแนวทางในการปรบั ปรุง
พัฒนาการปฏิบัติงานให้บรรลุเป้าหมาย และสามารถเผยแพร่ศึกษาเรียนรู้ ซ่ึงมีการกาหนดแผนการดาเนิน
กจิ กรรม ดงั นี้

๖

รำยกำร วตั ถปุ ระสงค์ กลมุ่ เป้ำหมำย สถำนที่

Plan (กำรวำงแผน) 1. เพอ่ื สรา้ งความเขา้ ใจ 1. บคุ ลากร กศน. ณ ศาลา

ประชมุ ชี้แจงวตั ถุประสงค์ ทตี่ รงกนั และเป็นการ อาเภอเมืองพะเยา เอนกประสงค์

และแนวทางในการดาเนนิ เตรียมความพรอ้ มในการ จานวน 24 คน บ้านตุ่นใต้ หมูท่ ี่

งานรว่ มกบั ผูน้ าชุมชนแตล่ ะ ดาเนนิ งานของบคุ ลากร 2. ผนู้ าทอ้ งถ่ิน ผู้นา 1 ตาบลบา้ นตนุ่

ด้านของบ้านต่นุ ใต้ หมู่ที่ 1 กศน.อาเภอเมืองพะเยา ชุมชนและประชาชนใน อาเภอเมือง

ตาบลบา้ นตุ่น อาเภอเมือง และผนู้ าชมุ ชนแต่ละด้าน ชมุ ชน จานวน 10 คน พะเยา จงั หวัด

พะเยา จงั หวดั พะเยา 2. เพื่อสรา้ งความเขา้ ใจ จานวนผู้เข้าร่วมประชุม พะเยา

และวางแผนการดาเนิน รวมท้งั หมด 34 คน

งานการศึกษาข้อมลู ท่ี

เก่ียวขอ้ งกับเร่ืองที่จะ

ศกึ ษาเพ่ือถอดบทเรยี น

3. เพือ่ วางแผนและ

กาหนดบทบาทหนา้ ทีใ่ น

การดาเนนิ งาน

Do (กำรดำเนนิ กำร) เพื่อดาเนินงานให้บรรลุ 1. บุคลากร กศน. บา้ นตุน่ ใต้ หมู่ท่ี

ลงพ้ืนท่ีเพื่อปฏิบัติตามแผน ตามวตั ถุประสงค์ อาเภอเมืองพะเยา 1 ตาบลบ้านตุ่น

ทีก่ าหนด จานวน 24 คน อาเภอเมือง

- กิจกรรมการแลกเปลยี่ น 2. ผนู้ าท้องถิน่ ผู้นา พะเยา จงั หวัด

เรียนรู้ การบอกเลา่ ชุมชนและประชาชนใน พะเยา

ประสบการณ์ วิธกี าร ชุมชน จานวน 10 คน

ดาเนินงาน ปัจจัยท่ีสง่ ผลให้ จานวนผเู้ ข้าร่วมประชมุ

เกิดความสาเรจ็ ปัญหา รวมทงั้ หมด 34 คน

อปุ สรรคและข้อเสนอแนะ

ในการทาดาเนนิ งานของ

ผนู้ าแต่ละดา้ น

- รวบรวมข้อมูลของผ้นู าแต่

ละด้าน

- จัดทารูปเล่มรายงาน

Check (กำรตรวจสอบ) เพอ่ื สบื คน้ ความร้จู ากการ 1. บคุ ลากร กศน. ณ ศาลา

ทบทวนหรือสรปุ ปฏบิ ัติงานโดยใชว้ ิธีการ อาเภอเมืองพะเยา เอนกประสงค์

ประสบการณ์การทางาน สกัดความร้แู ละ จานวน 24 คน บา้ นตุ่นใต้ หมู่ท่ี

ผ้นู าจติ อาสาพฒั นาบ้านตนุ่ ประสบการณจ์ าก 2. ผนู้ าท้องถิ่น ผ้นู า 1 ตาบลบา้ นตุ่น

ใต้ หมู่ที่ 1 ตาบลบา้ นตุ่น กลุ่มเปา้ หมายทไ่ี ดร้ ว่ มการ ชมุ ชนและประชาชนใน อาเภอเมือง

อาเภอเมืองพะเยา จังหวดั ปฏบิ ัตงิ าน ชมุ ชน จานวน 10 คน พะเยา จงั หวัด

พะเยาทีผ่ า่ นมา จานวนผูเ้ ข้าร่วมประชุม พะเยา

รวมทัง้ หมด 34 คน

๗

Action (กำรปฏบิ ัติเพอ่ื เพ่อื เป็นแนวทางในการ 1. บุคลากร กศน. ณ ศาลา
ปรับปรงุ หลังกำร ปรบั ปรุงพัฒนาการ
ตรวจสอบ) ปฏบิ ัตงิ านให้บรรลุ อาเภอเมืองพะเยา เอนกประสงค์
สรปุ ขอ้ มูลจากการสบื คน้ เปา้ หมาย และสามารถ
ความรู้จากการปฏิบัตงิ าน เผยแพร่ศึกษาเรียนรู้ จานวน 26 คน บ้านตุ่นใต้ หมู่ที่
โดยใช้วธิ ีการสกดั ความรู้
และประสบการณ์จาก 2. ผู้นาทอ้ งถิ่น ผู้นา 1 ตาบลบ้านตุ่น
กลุม่ เป้าหมายทไี่ ด้ร่วมการ
ปฏิบตั งิ าน ชมุ ชนและประชาชนใน อาเภอเมือง

ชุมชน จานวน 10 คน พะเยา จังหวัด

จานวนผูเ้ ขา้ รว่ มประชุม พะเยา

รวมทัง้ หมด 34 คน

2.2 เคร่อื งมือท่ีใช้ในกำรดำเนนิ งำน
จากกระบวนการดาเนินงานโครงการจิตอาสา สานักงาน กศน. “ผู้นาชุมชนจิตอาสาดีเด่น ประจาปี

2564” เป็นการถอดบทเรียนการดาเนินงานด้านจิตอาสาพัฒนาในพื้นท่ีบ้านตุ่นใต้ หมู่ที่ 1 ตาบลบ้านตุ่น
อาเภอเมืองพะเยา จังหวัดพะเยา ไดใ้ ชเ้ คร่ืองมือในการดาเนินงานดังนี้

1. การประชุมแบบกลุ่มย่อย เป็นกระบวนการประชุม เพื่อแลกเปลี่ยนข้อคิดเห็นประเด็นปัญหาและทา
ความเข้าใจร่วมกันถึงความจาเป็นและความสาคัญของปัญหาเพื่อหาแนวทางในการปรับปรุงพัฒนาการ
ปฏิบัติงานใหบ้ รรลเุ ป้าหมายและสามารถเผยแพร่ศกึ ษาเรยี นรไู้ ด้

2. การประชุมแบบเวทีของผู้นาท้องถิ่น ผู้นาชุมชนและประชาชนในชุมชน และบุคลากร กศน.อาเภอเมือง
พะเยา เพอ่ื ระดมความคิดสาหรับเป็นข้อมลู ในการถอดบทเรยี น

3. การสอบถาม/สัมภาษณ์ เฉพาะบุคคล กลุ่มบุคคล หรือชุมชน ใช้สาหรับการสารวจข้อมูลเพิ่มเติมให้
ชดั เจนมากข้ึน

๘

บทที่ ๓
ผลกำรถอดบทเรียน

การถอดบทเรียนผนู้ าชุมชนจิตอาสาดีเด่น บา้ นต่นุ ใต้ หมทู่ ี่ ๑ ตาบลบ้านตุ่น อาเภอเมืองพะเยา
จังหวดั พะเยา ตามหัวข้อ ดังนี้

๑. ควำมคำดหวังกอ่ นดำเนินกำร
ความคาดหมายและวัตถุประสงคก์ ารถอดบทเรียนผ้นู าชุมชนจติ อาสาดีเด่นของชุมชนบ้านต่นุ ใต้ หมู่ที่

๑ ตาบลบ้านตุ่น อาเภอเมืองพะเยา จังหวัดพะเยา ตามข้ันตอนการปฏิบัติการจัดกิจกรรมจิตอาสา และการ
ปฏิบัติกิจกรรมต่าง ๆ ของผู้นาในชุมชน รวมถึงการใช้หลักการทางานของวงจรคุณภาพ Deming (PDCA) มา
ปรับใช้ในการดาเนินงานกจิ กรรมต่าง ๆ ร่วมกบั ชมุ ชน ซง่ึ ประกอบไปด้วย ข้ันตอนการวางแผนการจดั กิจกรรม
(P) ต้องวางแผนให้ครอบคลุม คือการกาหนดกรอบหัวข้อที่ต้องการ ปรับปรุง เปลี่ยนแปลง รวมไปถึง แก้ไข
ข้อมูลท่ีเกิดข้ึนในการปฏิบัติงานและการดาเนินกิจกรรม ข้ันตอนการปฏิบัติ (D) การลงมือ ปรับปรุง
เปลี่ยนแปลงตามทางเลือกท่กี าหนดไว้ตามแผนเพื่อให้เป็นไปตามแผนทไี่ ด้วางไว้รว่ มกัน ข้ันตอนการตรวจสอบ
(C) การประเมินผลที่ได้รับจากการปรับปรุง เปลี่ยนแปลงเพ่ือให้ทราบว่าบรรลุตามวัตถุประสงค์หรือไม่ เพ่ือ
เป็นประโยชน์ในการตรวจสอบขั้นถัดไป ข้ันตอนการดาเนินงานให้เหมาะสม (A) จะพิจารณาจากการ
ตรวจสอบซึ่งจะมี ๒ กรณี ทั้งนจี้ ะเป็นไปตามแผนที่กาหนดและไม่เป็นไปตามแผนที่กาหนด ถา้ หากเปน็ ไปตาม
แผนท่ีกาหนดก็ควรมีการพัฒนาต่อยอดต่อไป หากไม่เป็นไปตามแผนที่กาหนดก็ควรหาแนวทางแก้ไขและ
วิธีการใหม่ การศึกษาข้อมูลจุดแข็ง จุดอ่อน โอกาส และอุปสรรค เป็นเครื่องมือในการวิเคราะห์สถานะของ
องค์กรวา่ เป็นอย่างไรทั้งในแง่ของจุดออ่ น จุดแข็ง รวมถึงวเิ คราะห์สถานะภาพแวดล้อมภายนอกท่ีมีผลกระทบ
ท้ังในแง่บวกและแง่ลบขององค์กรว่าเป็นอย่างไรบ้าง แต่ดัดแปลงมาใช้วิเคราะห์ชุมชน ข้ันตอนแรก คือ การ
ให้ความรู้แก่คณะกรรมการหมู่บ้าน คณะกรรมการชุมชน กลุ่มองค์กร เครือข่ายต่าง ๆ ในการใช้เทคนิค
SWOT ในการวิเคราะห์ชุมชน SWOT เป็นคาย่อมาจากคาว่า Strengths, Weaknesses, Opportunities,
and Threats โดย Strengths คือ จุดแข็ง หมายถึง ความสามารถและสถานการณ์ภายในองค์กรที่เป็นบวก
ซึ่งองค์กรนามาใช้เป็นประโยชน์ในการทางานเพื่อบรรลุวัตถุประสงค์ หรือหมายถึง การดาเนินงานภายในท่ี
องค์กรทาได้ดี Weaknesses คอื จุดอ่อน หมายถึง สถานการณ์ภายในองค์กรท่ีเป็นลบและด้อยความสามารถ
ซึ่งองค์กรไม่สามารถนามาใช้เป็นประโยชน์ในการทางานเพื่อบรรลุวัตถุประสงค์ หรือหมายถึง การดาเนินงาน
ภายใน ท่ีองค์กรทาได้ไม่ดี Opportunities คือ โอกาส หมายถึง ปัจจัยและสถานการณ์ภายนอกท่ีเอ้ืออานวย
ให้การทางานขององค์กรบรรลุวัตถุประสงค์ หรือหมายถึง สภาพแวดล้อมภายนอกที่เป็นประโยชน์ต่อการ
ดาเนินการขององค์กร Threats คืออุปสรรค หมายถึง ปัจจัยและสถานการณ์ภายนอกที่ขัดขวางการทางาน
ขององค์กรไม่ให้บรรลุวัตถุประสงค์ หรือหมายถึงสภาพแวดล้อมภายนอกท่ีเป็นปัญหาต่อองค์กร บางคร้ังการ
จาแนกโอกาสและอุปสรรคเป็นส่ิงที่ทาได้ยาก เพราะทั้งสองส่ิงนี้สามารถเปล่ียนแปลงไป ซ่ึงการเปล่ียนแปลง
อาจทาให้สถานการณ์ท่ีเคยเป็นโอกาสกลับกลายเป็นอุปสรรคได้ และในทางกลับกัน อุปสรรคอาจกลับ
กลายเป็นโอกาสได้เช่นกัน ด้วยเหตนุ ี้ผนู้ าองค์กรมีความจาเป็นอย่างยงิ่ ที่จะเป็นผู้ปรับเปลย่ี นกลยุทธ์ของตนให้
ทันต่อการเปล่ียนแปลงของสถานการณ์แวดล้อม และเมื่อใช้หลักการทางานโดยวงจรคุณภาพ Deming
(PDCA) และการใช้เคร่ืองมือ SWOT กับชุมชนแล้วน้ัน จาเป็นต้องศึกษาข้อเสนอแนะ และแนวทางการแก้ไข

๙

ปัญหาท่ีเกิดขึ้นในการทากิจกรรมต่าง ๆ ของชุมชน รวมไปถึงหลักการพัฒนาต่อยอดในการทากิจกรรม
โครงการต่าง ๆ เพ่อื ให้เกิดประโยชน์ต่อสูงสุดต่อชุมชน และประชาชนสามารถนาความร้ทู ี่ได้รับไปประยกุ ต์ ใช้
ในการดาเนนิ ชีวิตและพฒั นาคณุ ภาพชีวิตของตนเองได้ ดังน้ี

1.1 ผู้นาชุมชน มีจิตอาสาและส่งเสริมให้ประชาชนในชุมชน มีส่วนร่วมในกิจกรรมบาเพ็ญ
สาธารณประโยชน์ การอนุรักษ์ธรรมชาติและสิ่งแวดลอ้ ม การอานวยความสะดวก และความปลอดภัย ในการ
ดารงชวี ติ ประจาวนั การประกอบอาชพี รวมทงั้ การสาธารณสุข

1.2 ผู้นาชมุ ชน มกี ารจดั กระบวนการเรยี นรู้ทเี่ หมาะสมกับชมุ ชน
1.3 ผู้นาชุมชน พัฒนาเศรษฐกจิ ฐานรากใหเ้ ขม้ แขง็
1.4 ผนู้ าชมุ ชน มีการปรับใชภ้ มู ิปัญญาทอ้ งถิ่นกับเทคโนโลยสี มัยใหมอ่ ย่างเหมาะสม
1.5 ผู้นาชุมชน เสริมสร้างความเข้มแข็งของชุมชน เช่น การส่งเสริมการรวมตัวของชุมชนและ
ประชาชนในชุมชน การมีแผนชุมชนอยา่ งเป็นองค์รวม ทีม่ ุง่ การใชท้ รัพยากรท่มี ีอยู่เปน็ หลกั

2. ส่ิงทเี่ กิดขนึ้ จรงิ หลังกำรดำเนินกจิ กรรม
2.1 ผู้นาท้องถิ่น ผู้นาชุมชนและประชาชนในชุมชนบ้านตุ่นใต้ หมู่ที่ 1 ตาบลบ้านตุ่น อาเภอเมือง

พะเยา จังหวัดพะเยา มีจิตอาสา มีส่วนร่วมในกิจกรรมบาเพ็ญสาธารณประโยชน์ การอนุรักษ์ธรรมชาติและ
สิง่ แวดล้อม การอานวยความสะดวก และความปลอดภัย ในการดารงชวี ติ ประจาวัน การประกอบอาชีพรวมถึง
ด้านสาธารณสุข โดยการน้อมนาศาสตร์พระราชาตามหลักปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียงมาเป็นหลักในการ
ปฏิบัติ และประยุกต์ใชต้ ามความเหมาะสมกับบรบิ ทของชมุ ชน

2.2 ร่วมจัดเวทีประชาคมเพอ่ื ตรวจสอบข้อมูล และวเิ คราะห์ข้อมูล ปัญหา และกาหนด แนวทางหรือ
ทางเลือกในการแก้ไขปัญหาและพัฒนา จัดเวทีทบทวนและปรับแผนชุมชนให้สอดคล้องกับความต้องการของ
ชุมชน

2.3 นาแผนชมุ ชนไปประสานกับแผนพัฒนาทอ้ งถน่ิ หรือหน่วยงานทีเ่ ก่ยี วขอ้ ง
2.4 นาแผนชมุ ชนไปปฏบิ ัติ โดยเฉพาะแผนทีด่ าเนินการเอง สามารถนาไปดาเนินการไดเ้ ลย
2.5 ส่งเสริมการรวมกลุ่มอาชีพที่สอดคล้องกับศักยภาพภู มิปัญญา และวัฒนธรรมท้องถิ่น
สง่ เสริมการทาเกษตรแบบย่ังยืน
2.6 ประยุกต์ใช้ภูมิปัญญาท้องถิ่น เช่ือมโยงกับการผลิต และการพัฒนาในสาขาต่างๆ การวิจัยและ
พัฒนาต่อยอดภมู ิปัญญาท้องถนิ่ ใหเ้ กิดเทคโนโลยแี ละนวัตกรรมที่เหมาะสม สามารถถ่ายทอดเชื่อมโยงสู่ชุมชน
ได้ การพัฒนาผลิตภัณฑ์สู่ตลาด สง่ เสริมการระดมเงนิ ออมในชมุ ชน และสนับสนุนการใช้กระบวนการสหกรณ์

3. สิ่งดี ๆ ที่เกิดข้ึน / ปจั จยั แหง่ ควำมสำเร็จ
ปัจจยั ทีท่ าให้ประสบความสาเรจ็

1. ผ้นู ามจี ติ อาสา ไมห่ วงั ประโยชน์ตอบแทน
2. ผู้นามวี สิ ัยทศั น์ ใชค้ นถูกกับงาน
3. ชมุ ชนมีสว่ นรว่ มจติ อาสา
4. น้อมนาศาสตรพ์ ระราชาตามหลกั ปรัชญาของเศรษฐกจิ พอเพียงมาเป็นหลักในการปฏบิ ตั ิ
เพ่อื ชว่ ยกนั แกป้ ัญหาในระดับชมุ ชน
5. บรู ณาการงานตามภารกจิ ภายใต้กิจกรรมที่กาหนด

๑๐

6. สรา้ งและประสานงานเครือขา่ ยในการดาเนนิ การจัดกจิ กรรม รว่ มกบั ภาคีเครือขา่ ยวางแผน
ปฏิบตั งิ านประจาปี,แผน 3 ปี,แผน 5 ปี และมกี ารปรบั ปรงุ แผนทุกปี

7. ผ้นู ามกี ารบริหารจดั การชุมชนท่ดี ี

ผู้นาชุมชนบ้านตุ่น หมู่ท่ี 1 ตาบลบ้านตุ่น ได้นาหลักการและแนวทางของการขับเคลื่อนหมู่บ้าน
เศรษฐกิจพอเพยี ง มน่ั คง มง่ั คั่ง ยงั่ ยนื สู่ชมุ ชนจติ อาสาดเี ดน่ รว่ มกับชมุ ชน โดยแยกแตล่ ะดา้ นดงั นี้

3.1 ด้ำนควำมม่ันคง
3.1.1 มีกำรจดั ทำบัญชคี รัวเรอื น
บา้ นตนุ่ ใต้ หมทู่ ่ี 1 ตาบลบา้ นตนุ่ ไดร้ ณรงค์แก้ไขปัญหาเศรษฐกจิ ครวั เรอื นท่ีมีรายได้น้อย

รายรับไม่เพียงพอกับรายจ่าย ทาให้เกิดปัญหาหนี้สิน โดยมีผู้นาชุมชนเป็นจิตอาสาแกนนา ประชาชนใน
หมู่บ้านร่วมกับหน่วยงานภาคีพัฒนา ร่วมกันวิเคราะห์ปัญหาและแนวทางแกไ้ ข ด้วยการให้ทุกครัวเรือนจัดทา
บัญชีครัวเรือน เพื่อนาข้อมูลมาวิเคราะห์ รายรับ รายจ่าย ในครัวเรือนของตนเอง ประโยชน์ของการทาบัญชี
ครัวเรือน (1) ทาให้ตนเองและครอบครัวรู้ว่ารายรับ รายจ่าย และยอดเงินคงเหลือในแต่ละวัน (2) นาข้อมูล
การใช้จ่ายเงินของตนเองและครอบครัวมาวิเคราะห์และจัดเรียงความสาคัญของรายจ่ายและการวางแผนการ
ใช่จ่ายเงินให้เหมาะสม (3) ทาให้ตนเองและครอบครัวมีการบริหารจัดการด้านการเงินท่ีดี (4) มีเหตุมีผลใน
การตดั สินใจการใชจ้ ่ายเงนิ อยา่ งรอบคอบและระมดั ระวงั

3.1.2 นำชุมชนขอ้ มลู บัญชีครวั เรอื นมำวิเครำะห์เพอ่ื จัดทำแผนชีวิต
ประชาชนบ้านตุ่นใต้ หมู่ท่ี 1 ตาบลบ้านตุ่น ส่วนใหญ่ได้จดบันทึกและได้นาข้อมูลการใช้

จ่ายเงินภายในครัวเรือนมาจัดเรียงลาดับความสาคัญของรายจ่าย และวางแผนการใช้จ่ายโดยพิจารณาแต่ละ
รายการในแต่ละวันมีร่ายจ่ายใดที่มีความสาคัญมาก และรายจ่ายใดไม่จาเป็นให้ตัดออก เพื่อให้การใช้จ่าย
ภายในครอบครัวมีพอใช้และเหลือเก็บ เพื่อการออมทรัพย์สาหรบั ใช้จ่ายในอนาคต บัญชีครัวเรือนถือเป็นส่วน
สาคัญในการปฏิบัติตามแนวทางเศรษฐกิจพอเพียง โดยยึดหลัก ความพอประมาณ คือถ้ารู้รายรับ รายจ่าย ก็
จะใช้แบบพอประมาณ ความมีเหตุผล ทาให้รู้วา่ รายจ่ายใดจาเป็นหรือไม่จาเป็น เมื่อเหลอื จากใช้จา่ ยกเ็ ก็บออม
เพ่อื ใช้ยามจาเป็นในอนาคต คือมภี มู ิคุ้มกนั

3.1.3 นำชุมชนทำกิจกรรมตำมแผนชีวิตครวั เรือน
โดยส่งเสริมกิจกรรมเพิ่มรายได้ – ลดรายจา่ ยให้กบั ครวั เรือน ส่งเสริมกิจกรรมเพิ่มรายได้ ลด

รายจ่ายให้ครัวเรือนปลูกพืชสวนครัว เล้ียงปลา เลี้ยงกบ เล้ียงไก่พันธุ์ไข่ ใช้เตาชีวมวลเพื่อลดค่าใช้จ่ายในการ
ใชแ้ กส๊ หุงต้ม ใชพ้ ลงั งานแสงอาทติ ย์ลดการใชพ้ ลงั งานและแกส๊ หุงตม้ เพื่อลดรายจา่ ย

3.1.4 มกี ำรจดั ทำแผนพฒั นำหม่บู ำ้ น แผนชมุ ชน
มีการนาปญั หา ความต้องการของประชาชนในหมบู่ า้ นผลการประเมิน 4 ดา้ น 23 ตวั ชี้วดั

ผลการประเมินความสุขมวลรวม(GVH) ครั้งท่ี1 ข้อมูล จปฐ. ข้อมูล กชช.2ค และข้อมูลสรุปผลการวิเคราะห์
และสงั เคราะห์ ข้อมูลบญั ชีครัวเรือนมาจดั ทาหรือทบทวนแผนพัฒนาหมู่บ้าน ชุมชน

3.1.5 มกี ำรนำโครงกำร กิจกรรมในแผนพัฒนำหมู่บ้ำน แผนชุมชนไปปฏิบัตจิ ริง
โครงการ กิจกรรมทงั้ หมดท่ีชุมชนดาเนนิ การเอง โดยมีการจดั เวทีประชาคมในการจดั ทา

แผนพัฒนาหมู่บ้าน ส่ิงสาคัญของการพัฒนาหมู่บ้านที่จะสามารถทาให้งานมีประสิทธิภาพ ชุมชนมีส่วนร่วมใน
การพัฒนาหมู่บ้าน โดยยึดหลักการมีส่วนร่วม การคิด การตัดสินใจ วางแผน ร่วมแก้ปัญหา ตามความต้องการ

๑๑

ของชุมชน เพ่ือให้ชุมชนกาหนดเป้าหมายที่จะพัฒนาไปเป็นหมู่บ้านแบบไหนในอนาคต พร้อมท้ังกาหนด
ทิศทางและแนวทางการพัฒนาตามศักยภาพของหมู่บ้าน เป็นการปรับฐานความคิด การหาทางแก้ปัญหาของ
หม่บู า้ นโดยใช้ทนุ ทางสงั คม เศรษฐกิจ ทรพั ยากร และภูมปิ ญั ญาชาวบ้าน

3.1.6 มีกำรบริหำรจดั กำรขยะ (Reduce Reuse Recycle)
เพือ่ เปน็ การพัฒนาหมู่บ้าน ชมุ ชนในดา้ นส่งิ แวดลอ้ ม รวมท้งั เป็นการสรา้ งนสิ ยั ในการทงิ้ ขยะ

ของคนในชมุ ชน และการใชป้ ระโยชนจ์ ากขยะ เชน่ การรีไซเคลิ การแยกขาย การทาปุ๋ยหมัก ล้วนเป็นวิธีกาจัด
ขยะทย่ี ัง่ ยนื ทสี่ ดุ โดยแยกขยะในชมุ ชนและสว่ นท่รี บั ผิดชอบดาเนนิ การจัดขยะ โดยใช้หลกั (3 Rs)

Reduce การใช้น้อย รณรงคก์ ารลดการกอ่ ใหเ้ กดิ ขยะน้อยลง เช่นรณรงค์การใชถ้ งุ พลาสติก
ให้น้อยลง หลกี เลี่ยงการใชก้ ลอ่ งโฟม เน้นการใชว้ ัสดุธรรมชาติ

Reuse การใช้ซา้ คอื การใชท้ รัพยากรธรรมชาตใิ ห้คุ้มค่าทีส่ ุด เช่นนาส่ิงของทีใ่ ช้แล้วกลบั มา
ใชใ้ หม่ เช่นถงุ พลาสตกิ ท่ีเปรอะเปอื้ นกน็ าไปล้างตากและกลับมาใช้ใหม่ ถือว่าเปน็ การจัดการขยะทีต่ น้ ทาง

Recycle นาสง่ิ ของดดั แปลงให้ใช้ประโยชนไ์ ดอ้ ีก ไดแ้ ก่ซองขนม ถงุ พลาสติก ชมุ ชนได้รบั
การส่งเสริมการนาขยะมาแปรรูปเป็นผลิตภัณฑ์ หรือของใช้ เช่นการนาซองกาแกมาสานเป็นเส่ือ หมวก
กระเปา๋ หลากสสี วยงามตามลบวกลายของซองกาแฟแตล่ ะยีห่ ้อ

3.1.7 มกี ิจกรรมจติ อำสำ
บา้ นตุ่นใต้ หม่ทู ่ี 1 มีมตทิ ป่ี ระชมุ ประชาคม ทจ่ี ะจดั กจิ กรรมจติ อาสาในหมูบ่ า้ นเป็นประจา

ทุกเดือนๆ ละ 2 ครั้ง และตัวแทนจิตอาสาพัฒนาเข้าร่วมกิจกรรมการพัฒนาในวันสาคัญๆของชาติ และ
กิจกรรมการพัฒนาเฉพาะกิจ ร่วมกับหน่วยงานราชการระดับตาบล อาเภอ และระดับจังหวัด เช่นการกาจัด
วชั พืชรอบกวา๊ นพะเยา การปลูกตน้ ไมร้ ิมทาง การเกบ็ ขยะภายในหมบู่ า้ น

ตวั อย่ำงกจิ กรรมจติ อำสำชุมชนบ้ำนต่นุ ใต้ หมู่ที่ 1
(1) โครงการศนู ย์สามวยั (2) ตดั หญ้าถนนสายหลัก บา้ นตนุ่ -สันกว๊าน (3) พัฒนารอบกว๊าน

(4) ทาความสะอาดขัดพื้นโบสถ์วัด ตาบลบ้านสาง (5) เฝ้าระวังหมอกควันและไฟป่า (6) ทาความสะอาด
สุสานบ้านตุ่นใต้ (7) พัฒนาแหล่งน้า(คลอง)บ้านตุ่นใต้ (8) พัฒนาบริเวณวัดและถนนในหมู่บ้าน (9) ทา
ความสะอาดโรงเรียนบ้านตุ่น (10) เฝ้าระวงั หมอกควันไฟป่า (11) ร่วมกิจกรรมจิตอาสาบริเวณกวา๊ นพะเยา
(12) พัฒนาวัดพระธาตุดอยโตน ม.5 บ้านตุ่น (13) เฝ้าระวังหมอกควันไฟป่า (14) อสม.จิตอาสาตรวจวัด
ความดัน (15) ขุดลอกคลองเมือง (16) พัฒนาถนนสายเกษตร (17) กาจัดผักตบชวารอบกว๊านตะวันตก
(18) จิตอาสาพระราชทาน (19) เฝ้าระวังหมอกควันและไฟป่า (20) กาจัดผักตบชวารอบกว๊านตะวันตก
(21) จิตอาสาบริการประชาชนเทศกาลสงกรานต์ 7 วันอันตราย (22) Kickoff จิตอาสาหมู่บ้านเศรษฐกิจ
พอเพียง มั่นคง ม่ังคั่ง ยั่งยืน ปลูกต้นไม้ประจารัชกาลท่ี 10 (23) ปลูกต้นไม้ริมทางสายสันกว๊าน -ท่าเรือ
โบราณ (24) พัฒนาหมู่บ้านและถนนสายหลักบ้านตุ่น-สันกว๊าน (25) พัฒนาทาความสะอาดโรงเรียนบ้าน
ตุ่น (26) กาจัดผักตบชวารอบกว๊านตะวันตก (27) อสม.จิตอาสาพัฒนาโรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพชุมชน
ตาบลบ้านตุ่น (28) กิจกรรมวันเฉลิมพระชนมพรรษา พระราชินีฯ และพัฒนาที่สาธารณะในหมู่บ้าน (29)
ตัดหญ้าและปรับภูมิทัศน์ภายในหมู่บ้าน (30) ตัดหญ้าถนนสายป่าช้าและพัฒนาป่าช้า (31) ปลูกต้นไม้ริม
ถนนสายหมู่บ้าน (32) การทาโฮงทานบุญนาพา ฝ่าวิกฤตโควิด- 19 (33) โครงการธนาคารน้าใต้ดิน (34)

๑๒

ศูนย์อนุรักษ์ควายไทย (35) การทาฝายชะลอน้า (36) โครงการชวน ช่วย เชียร์ การเลิกเหล้า (37) โรงเรียน
ชาวนา (38) จติ อาสาซอ่ มแซมบ้านผยู้ ากไร้ (39) ศิลปะปนู ปนั้ กระถางดอกไม้

3.2 ดำ้ นควำมมัง่ คัง่
3.2.1 มีสัมมำชีพในชมุ ชน
(1) มีครัวเรือนได้รับการพัฒนาอาชีพตามแนวทางสัมมาชีพ (2) ครัวเรือนนาไปประกอบ

อาชีพ (3) ครวั เรอื นมรี ายได้เพิ่มขึ้น เทยี บรายไดต้ ามขอ้ มูล จปฐ. ข้อ 22
บ้านตุ่นใต้ หมู่ท่ี 1 เป็นหมู่บ้านสัมมาชีพชุมชน มีจิตอาสาที่เป็นปราชญ์ชาวบ้านท่ีมีความ

เช่ียวชาญในการถ่ายทอดความรู้ในการส่งเสริมอาชีพ ครัวเรือนนาไประกอบอาชีพเพ่ือเพิ่มรายได้ให้กับ
ครัวเรือน เช่น กลุ่มโคม ตุง กลุ่มพรมเช็ดเท้า กลุ่มจักสานผักตบชวา กลุ่มจักสานไม้ไผ่ เป็นต้นมีสมาชิกกลุ่ม
จานวน 33 ครัวเรือน ทาให้ครัวเรือนมรี ายไดเ้ พม่ิ ขึ้น รอ้ ยละ 3

3.2.2 มีกำรบรหิ ำรจดั กำรหน้ี
(1) มีครัวเรือนได้รบั การบริหารจัดการหนี้ตามแนวทางท่ีหมู่บ้านกาหนด (2) มีครัวเรือน มีหนี้

ลดลงไม่น้อยกว่าร้อยละ 20 ของครวั เรือนที่ได้รับการบริหารจดั การหนี้
บ้านตุ่นใตม้ ีกลุ่มออมทรพั ย์เครดิตยูเน่ียน มีกจิ กรรมรบั ฝากเงิน ถอนเงิน กเู้ งนิ ลงหุ้น ชาระกู้

มีสมาชิกจานวน 347 คน มีจิตอาสาที่เป็นคณะกรรมการบริหารจัดการ จานวน 11 คน มีกองทุนประมาณ
10 กว่าล้านบาท เปิดให้บริการทุกวันท่ี 4 ของเดือน กลุ่มออมทรัพย์ได้ช่วยเหลือแก้ไขปัญหาครัวเรือนท่ีมี
หนี้สินเงินกู้นอกระบบบดอกเบ้ียสูง ครัวเรือนมีความเดือดร้อนในการผ่อนชาระหนี้ กลุ่มออมทรัพย์ได้
ดาเนินการบริหารจัดการหน้ีของครัวเรือน โดยครัวเรือนท่ีเป็นหนนี้ อกระบบ มาขอกู้เงินกับกลุม่ เพ่ือนาไปปลด
หน้นี อกระบบทีม่ ีดอกเบีย้ สงู ซ่งึ จะช่วยแบ่งเบาภาระ การผ่อนชาระหน้ีของครัวเรือนลง ทาให้ครวั เรอื นมีความ
มั่นคงข้ึน สามารถดารงชวี ติ อยไู่ ด้ ปัจจบุ นั ครัวเรอื นบ้านตุน่ ใต้ ไม่มหี นีส้ ินนอกระบบรอ้ ยละ 100

3.2.3 มีสวัสดิกำรของกลุ่มออมทรัพย์ เช่น ค่ารักษาพยาบาล ทุนการศึกษาบุตรของสมาชิก ทุน
ศกึ ษาอบรม ชว่ ยเหลืองานศพสมาชิก ทนุ สาธารณประโยชน์ และพัฒนาหมู่บ้าน

3.2.4 มีกำรออม ครัวเรือนมีการเก็บออมเงิน ไม่น้อยกว่าร้อยละ 80 ของครัวเรือนที่มีอยู่จริงตาม
ข้อมูล จปฐ. และมกี ลุ่มออมทรัพย์ และกลุ่มกองทุนการเงินอ่ืน ๆ ดังนี้ (1) กลมุ่ ออมทรพั ย์กองทนุ หม่บู า้ น (2)
กลุ่มออมทรัพย์นวัตวิถี (3) กลุ่มออมทรัพย์ธนาคารข้าว (4) กลุ่มออมทรัพย์ฉางข้าวแม่บ้านเกษตรกร (5)
กลุ่มออมทรัพย์เครดิตยูเนี่ยน โดยมีหมู่บ้านใกล้เคียงร่วมเป็นสมาชิก บ้านตุ่นใต้ มีครัวเรือนท้ังหมด 275
ครัวเรอื น ทุกครัวเรือนเปน็ สมาชิกของกลุ่มออมทรัพย์และมกี ารออมทรัพย์ร้อยละ 100 ของครัวเรือนทั้งหมด
มีเงนิ สจั จะ 3,587,100 บาท

3.3 มีกจิ กรรมส่งั สมควำมดี
เมื่อทาความดี 1 ความดี จะต้องมีคณะกรรมการเซ็นรับรองการทาความดี เพ่ือสะสมคะแนนเพ่ือแลก

ของรางวลั ในการทาความดี และใบประกาศเกียรติบุคคลทาดี เพื่อเป็นการสรา้ งขวัญกาลังใจในการส่ังสมความ
ดตี ่อไป โดยกาหนดคะแนน ถา้ ทาได้ 100 ความดี แลกไข่ไก่ 5 ฟอง 150 ความดี แลกนา้ ยาลา้ งจ้าน 1 ขวด

๑๓

200 ความดีแลกลูกไก่พันธ์พื้นเมือง 3 ตัว 300 ความดี แลกลูกเป็ดเทศ 3 ตัว (พร้อมรับใบประกาศบุคคล
ทาดี ทุก ๆ 100 ความดสี ามารจบั รางวัลพิเศษตอนทา้ ยปไี ด)้ กิจกรรมนี้เพื่อมุ่งหวงั การสร้างขวัญกาลงั ใจ

3.4 มกี ำรทอ่ งเที่ยวโดยชมุ ชน
หมู่บ้านเศรษฐกิจพอเพียงมีกิจกรรมส่งเสริม พัฒนาเป็นหมู่บ้านท่องเท่ียวตามแนวทาง 6P 1. Place

การพัฒนาศักยภาพ สร้างแหล่งท่องเท่ียว สถานที่ท่องเท่ียว บ้านตุ่นใต้เป็นหมู่บ้านท่องเที่ยวชุมชน OTOP
นวัตวิถี มีสถานที่ท่องเที่ยวตามวิถีชีวิตแลพการอนุรักษ์วัฒนธรรมพื้นบ้าน เช่นธรรมาสน์โบราณ บ้านโบราณ
ข่วงวฒั นธรรมหน้าวดั ต่นุ ใต้ มีทีพ่ กั โฮมสเตย์ 5 หลัง มหี ตั ถกรรมจกั สานผู้สูงอายุ ดนตรีพื้นเมืองซะลอ้ ซอ ซงึ

3.5 Preservation
ดูแลรักษาทรัพยากรท่ีเป็นอัตลักษณ์ท้องถิ่น ชุมชน และส่ิงแวดล้อม บ้านตุ่นใต้ หมู่ท่ี 1 เป็นหมู่บ้าน

ทอ่ งเท่ียวชุมชน OTOP นวตั วิถี มสี ถานทท่ี ่องเท่ียวตามวถิ ีชีวิตแลพการอนุรักษว์ ัฒนธรรมประเพณดี ้ังเดิม เช่น
งานประเพณีแห่ไม้ก้าศรี และขนทรายเข้าวัด งานสงกรานต์รดน้าดาหัวผู้สูงอายุ กลุ่มฮ่วมใจ๋ (กลุ่มร่วมใจ)
ดนตรีพื้นเมืองซะลอ้ ซอ ซึง “วงหลา่ ยกวา๊ น”

3.6 People
พัฒนาการมีส่วนร่วมของชุมชน ผู้ประกอบการชุมชน ให้มีความเข้มแข็ง เก่งไปด้วยกัน กลุ่มอาชีพใน

หมู่บ้านตุ่นใต้ หมู่ท่ี 1 มีการพัฒนาผลิตภัณฑ์และบรรจุภัณฑ์ โดยได้รับการสนับสนุนจากหน่วยงานราชการ
และเอกชนเข้ามาให้ความรู้ แนวทางการพัฒนาสินค้า ผู้ประกอบการที่เข้มแข็งจะถ่ายทอดและช่วยเหลือใน
เร่ืองด้านการจาหนา่ ย การพัฒนาผลิตภัณฑใ์ ห้กับสมาชิกกลุ่ม ในลกั ษณะ พ่ีช่วยนอ้ ง เช่นการช่วยนาสนิ ค้าของ
แตล่ ะกลมุ่ ไปวางจาหนา่ ยในตลาดนอกพ้นื ที่ เพ่ือเพม่ิ ยอดจาหน่าย ทาใหม้ ีรา่ ยไดเ้ พ่ิมข้ึน

3.7 Product
พัฒนาผลิตภัณฑ์สินค้าและบริการให้เด่น ผลิตแบบรู้ใจคนซ้ือ กลุ่มอาชีพบ้านตุ่นใต้มีผลิตภัณฑ์และ

ของที่ระลึกพื้นบ้านที่หลากหลาย เช่นโคม ตุง ย่าม กระเป๋าผักตบชวา ผลิตภัณฑ์จักสานไม้ไผ่ เป็นสินค้าอัต
ลกั ษณข์ องหมูบ่ ้าน ชุมชนที่โดดเด่น เพ่ือจาหนา่ ยเปน็ ของทร่ี ะลึกสาหรบั นักทอ่ งเทีย่ วหรอื ผู้มาเยอื น

3.8 Promotion
ส่งเสริม ประชาสัมพันธ์ สนับสนุน กิจกรรมอย่างต่อเน่ือง บ้านตุ่นใต้ได้รับการส่งเสริมสนับสนุน

งบประมาณการจัดการท่องเท่ียว OTOP นวัตวิถี จากกรมการพัฒนาชุมชนโดยการประชาสัมพันธ์ ทางส่ือ
Online ข อ ง ห น่ ว ย ง า น ต่ า ง ๆ เช่ น Facebook ส า นั ก ง า น พั ฒ น า ชุ ม ช น อ า เภ อ เมื อ ง พ ะ เย า
(www.cddmuangphayao.go.th) page ประชาสัมพนั ธ์หมู่บ้านท่องเท่ียวชุมชน OTOP นวัตวิถี อาเภอเมือง
พะเยา แผ่นพับ หอกระจายข่าว วิทยุชุมชนในการจัดกิจกรรมท่องเที่ยววิถีชีวิต วัฒนธรรมพื้นถิ่น และการจัด
ตลาดวัฒนธรรมจาหนา่ ยสนิ ค้า อาหารพน้ื ถน่ิ ทกุ วนั พฤหสั บดี จากกระทรวงวฒั นธรรม

3.9 Participation
สร้างการมสี ว่ นรว่ ม และความรว่ มมือในการพัฒนาจากทกุ ภาคสว่ นทง้ั ในชุมชนและเชื่อมโยงเครอื ขา่ ย

นอกชุมชน บ้านตุ่นใต้ ได้รับการส่งเสริมการพัฒนาผู้นาและแกนนาจากหน่วยงานเกษตรตาบล กศน. รพ.สต.
ธกส. วัฒนธรรม กรมการปกครอง เข้าไปส่งเสริมการพัฒนาให้ชุมชนมีความเข้มแข็ง และมีศักยภาพในการ

๑๔

บริหารจัดการหมู่บ้าน ชุมชน ด้วยการเน้นการมีส่วนร่วมของประชาชน เพื่อให้เกิดความรัก ความสามัคคี มี
ความเอ้ือเฟ้ือเผ่ือแผ่ มีความเสียสละเวลา ส่ิงของ แรงกาย เพ่ือให้หมู่บ้าน ชุมชนมีความเข้มแข็งทุก ๆ ด้าน
เชน่ การจัดกิจกรรมจิตอาสาการพัฒนาหมบู่ า้ นในวนั สาคัญต่าง ๆ กจิ กรรมลด ละ เลิกอบายมขุ การมสี ่วนร่วม
ในการจดั ทาแผนการพัฒนาหมูบ่ ้านเปน็ ต้น

3.3 ด้ำนควำมย่งั ยนื
3.3.1 มีกองทุนสวัสดิการ เช่น กองทุนฌาปนกิจหมู่บ้าน กองทุนออมทรัพย์เครดิตยูเน่ียน

กองทุนโครงการ กข.คจ. กองทุนโครงการเลี้ยงไก่ กองทุนศูนย์สามวัย กองทุนธนาคารข้าว กองทุนกลุ่มฉาง
ข้าวแม่บา้ นการเกษตรกร กองทุนรว่ มใจ กองทุนอสม. กองทนุ กลมุ่ พัฒนาสตรี กองทุนแมข่ องแผ่นดนิ

3.3.2 มโี ครงการ กิจกรรมท่ดี าเนินการเพอ่ื ชว่ ยเหลือคนยากจน ดอ้ ยโอกาส ที่ประสบปญั หา
เช่น (1) ตลาดวัฒนธรรมชุมชน (2) การเย่ียมผู้ป่วยติดเตียง (3) โครงการสัมมาชีพชุมชน (4) โครงการศูนย์
สามวัย (5) โครงการส่งเสริมการลดหน้ีกลุ่มออมทรัพย์เครดิตยูเน่ียน (6) โครงการส่งเสริมการเล้ียงไก่ไข่
(7) โครงการกองทุนหมู่บ้าน (8) โครงการกลุ่มร่วมใจ (9) โครงการกดลุ่ม อสม. (10) โครงการพัฒนากองทุน
กลุ่มสตรี (11) โครงการกองทุนแมข่ องแผน่ ดิน

3.3.3 ชมุ ชนปลอดอบายมุข เชน่ (1) โครงการปลอดยาเสพติดร้อยละ 100
(2) โครงการสง่ เสริมเยาวชนด้านดนตรี (3) โครงการเฝ้าระวังยาเสพติด (4) โครงการออมทรัพยค์ วามดี

3.3.4 มีกระบวนการส่งเสรมิ การลด ละ เลกิ อบายมขุ เช่น (1) โครงการศูนย์สามวัย
(2) โครงการหมู่บ้านเศรษฐกิจพอเพียงต้นแบบ (3) โครงการส่งเสริมหมู่บ้านปลอดบุหร่ี ปลอดสุราและการ
พนนั ในงานศพและงานบญุ (3) โครงการออมทรพั ยค์ วามดี

3.4.5 ไม่สูบบุหรี่ ร้อยละ 99.27 คงเหลือ 2 คน ลดการสูบ (1) โครงการหมู่บ้านปลอด
บหุ ร่ีตามเครือขา่ ยวชิ าชพี สุขภาพเพ่ือสังคมไทยปลอดบุหร่ี (2) โครงการออมทรพั ยค์ วามดี

3.5.6 ไมต่ ดิ สรุ า ร้อยละ 100
(1) โครงการลดเหล้าในงานศพ งานบุญ งานแต่ง (2) โครงการลดเหล้าเข้าพรรษา (3) โครงการหมู่บ้านรักษา
ศีลห้า (4) โครงการออมทรัพย์ความดี

3.5.7 ไม่ตดิ การพนนั
(1) โครงการหมูบ่ า้ นปลอดการพนัน (2) โครงการหมูบ่ า้ นรักษาศีลห้า (3) โครงการธนาคารออมทรพั ย์ความดี

3.5.8 ครอบครัวอบอุ่น ร้อยละ 100
(1) โครงการสง่ เสรมิ ครัวเรือนต้นแบบเศรษฐกจิ พอเพียง (2) โครงการธนาคารออมทรัพย์ความดี (3) โครงการ
ศนู ยส์ ามวัย (3) โครงหมูบ่ ้านรกั ษาศลี ห้า

3.5.9 มีวสิ าหกจิ ชมุ ชน
มกี ารจัดตัง้ กลุ่มวิสาหกิจชมุ ชนหรอื กลุ่มทม่ี รการดาเนนิ งานในลกั ษณะรูปแบบวิสาหกิจชุมชน
มีกิจกรรมให้บริการ และลดรายจ่าย-สร้างรายได้แก่สมาชิก ได้แก่ กลุ่มโคม ตุงล้านนา กลุ่มโรงสีข้าวและฉาง
ข้าง กลมุ่ จกั สานผกั ตบชวา
3.5.10 มีสขุ ภาวะ
มีกิจกรรมสร้างความรู้ในการดูแลสุขภาพ บ้านตุ่นใต้ มีกิจกรรมศูนย์สามวัยเพ่ือพัฒนา
คุณภาพชวี ิตคนในหมู่บ้าน เพื่อให้บุคคล 3 วัยมาพบปะ แลกเปลี่ยนเรียนรรู้ ่วมกิจกรรม แบบบูรณาการ การมี

๑๕

ส่วนร่วมของบุคคล 3 วัย ได้แก่ วัยเด็กเล็ก วัยรุ่น วัยพ่อแม่ วัยทางาน และวัยสูงอายุ การทากิจกรรมร่วมกัน
ส่งผลให้เกิดการพัฒนาคุณภาพชีวิตท้ังร่างกาย จิตใจ อารมณ์ ครอบครัว นาไปสู่สังคมแห่งการเรียนรู้ร่วมกัน
ก่อให้เกิดความรัก ความอบอุ่น เห็นอก เห็นใจ เอ้ืออาทร เป็นมิตรไมตรีท่ีดีต่อกัน เป็นเครือข่ายที่ดีทางสังคม
โยมีการอบรมเด็กและเยาวชน ผูส้ ูงอายุ ให้ความรู้ด้านการดูแลครอบครัว และมีอาสาสมัครสาธารณสขุ (อสม.)
จานวน 17 คน อสม.ประจาหมู่บ้านจะแนะนาให้ความรู้กับผู้สูงอายุ และทุก ๆ วันอาทิตย์ บ้านตุ่นใต้ จะมี
กิจกรรมสรา้ งความรใู้ นการดแู ลสุขภาพเบื้องต้นเป็นกจิ กรรม อสม. ที่ได้ดาเนินการตรวจสขุ ภาพใหค้ นในชุมชน
และปัจจุบันได้ขยายผลไปยังหมู่บ้านใกล้เคียงเช่น บ้านตุ่นใต้ หมู่ท่ี7 บ้านตุ่นกลาง หมู่ท่ี 2 และหมู่ท่ี 3 โดย
อสม. ได้ทางานร่วมกับ รพ.สต.เรื่องการตรวจคัดกรองและตรวจสุขภาพหาผู้ที่มีความเสี่ยงเป็นโรคความดัน
เบาหวาน มะเร็งเต้านม ตลอดถึงโรคต่าง ๆ และ อสม.ได้ทากิจกรรมตรวจสุขภาพให้กับคนในหมู่บ้านเป็น
ประจาทุกปี และมีการจัดกิจกรรมดูแลผสู้ ูงอายุ ผู้ปว่ ยติดเตียง ในแต่ละเดอื นจะมีผู้เขา้ รว่ มงานในลักษณะภาคี
เครือข่าย คือ จากศูนย์พัฒนาเด็กเล็กขององค์การบริหารส่วนตาบลบ้านตุ่น นายกองค์การบริหารส่วนตาบล
บ้านตุ่น สมาชิกชมรมผู้สูงอายุในตาบล นักเรียนในระดับมัธยมและประถมศึกษา โดยการทากิจกรรมร่วมกัน
เช่น ราไทย ตกี ลองปูจา กิจกรรมของผู้สูงอายุเช่น ราวงมาตรฐาน การจักสาน เชน่ สานกระเป๋าผกั ตบชวา การ
ทาบายศรีสู่ขวัญ การนาพืชผักสวนครัวปลอดสารพิษ มาวางขายใน กาดวัฒนธรรม ข่วงวัฒนธรรมหน้าวัดตุ่น
ใต้ทุกเย็นวันพฤหัสบดี มีกิจกรรมฟ้ืนฟูขนบธรรมเนียมประเพณี เช่นการแต่งกายย้อนยุค ด้วยการนุ่งผ้าถุงใส่
เส้อื คอกระเช้า มีการสาธิตอาชพี ของกล่มุ อาชพี

กิจกรรมบูรณาการการดูแลผู้สูงอายุ ผู้ป่วยติดเตียงทุกเดือนเป็นส่วนหนึ่งของกิจกรรมศูนย์สามวัย ท่ี
วัดตุ่นใต้ร่วมกับผู้นา แกนนา อสม.ออกเยี่ยมเยือนผู้สูงอายุ ผู้ป่วย ผู้พิการในหมู่บ้านเป็นประจาทุกเดือน
เพือ่ ใหก้ าลงั ใจ มอบของใช้และเงนิ ชว่ ยเหลือ

3.5.11 ผสู้ งู อายุไดร้ ับการดแู ล
(1) ผ้สู งู อายุท่ีไม่สามารถช่วยเหลือตวั เองได้ ไดร้ ับการดูแลจากกองทุนสวัสดิการทกุ คน บ้าน
ตุ่นใต้ มีกลุ่มออมทรัพย์กองทุนหมู่บ้านฯลฯ การบริหารจัดการกองทุนในการให้กู้เงินและนาดอกเบ้ียเงินมา
จัดสรรปันผล และจัดสวัสดิการให้กับครอบครัวสมาชิกทุกปีเช่นสวัสดิการช่วยเหลือสมาชิก เกิด แก่ เจ็บ ตาย
และผู้สูงอายุท่ีไม่สามารถช่วยเหลือตัวเองได้ จะได้รับการดูแลจากกองทุนสวัสดิการเงินค่าเบี้ยยังชีพผู้สูงอายุ
และเบ้ียยงั ชีพคนพกิ าร และ อสม.ประจาหมบู่ า้ นตรวจเย่ียมดแู ล ตรวจสขุ ภาพเปน็ ประจาทกุ เดือน
(2) มีกจิ กรรมดแู ลและสร้างความสขุ ใหก้ บั ผ้สู ูงอายุ บ้านตุน่ ใต้ เปน็ หมบู่ ้านที่มีผู้สูงอายุเปน็
จานวนมาก ซึ่งการทากิจกรรมโดยส่วนมากร้อยละ 70 เป็นกิจกรรมดูแลสร้างความสุข เช่น การรดน้าดาหัว
ผ้สู ูงอายุ การออกกาลงั กายเพอื่ คนสงู วัย การมอบความสุข (แลกของขวญั ) ทกุ สน้ิ ปี กิจกรรมกฬี าผู้สูงอายุ
ปัจจัยแห่งความสาเร็จ ของชุมชนตาบลบ้านตุ่น หมู่ท่ี 1 ท่ีได้นาหลักการและแนวทางการขับเคลื่อน
หมู่บ้านเศรษฐกิจพอเพียง มั่นคง ม่ังค่ัง ย่ังยืน มาใช้ในการดาเนิน โครงการ กิจกรรมต่าง ๆ ให้กับคนใน
ชุมชน จนประสบผลสาเร็จ
จึงส่งผลให้ชุมชนบ้านตุ่นใต้ หมู่ ท่ี 1 ได้รับรางวัลประเภทต่าง ๆ เช่น รางวัลหมู่บ้านประชาธิปไตย
ดีเด่น ระดับจังหวัด รางวัลรองอันดับ 1 ชนะเลิศบ้านสวยเมืองสุข รางวัลรองชนะเลิศอันดับ 1 หมู่บ้าน
ตน้ แบบเศรษฐกิจพอเพียง อยู่เย็น เป็นสุข ชมุ ชนคณุ ธรรม บวร ออนทวั ร์ รางวัลชมุ ชนคุณธรรมต้นแบบ ฯลฯ
ทุกรางวัลท่ีชมุ ชนได้รบั เกิดจากการปฏิบตั ิตน และการทางานแบบรว่ มใจของประชาชนในชุมชน และทุกคนใน
ชุมชนยังคงปฏิบตั ติ นตามแบบอยา่ งของรางวลั ทไ่ี ดร้ บั อยา่ งต่อเน่ือง

๑๖

4. องคค์ วำมรู้ทไี่ ด้จำกกำรถอดบทเรียน
ผู้นาชุมชนควรมีการดาเนินชีวิตโดยการน้อมนาศาสตร์พระราชาตามหลักปรัชญาของเศรษฐกิจ

พอเพียงมาเป็นหลักในการปฏิบัติ และมีภาวะการเป็นผู้นาชุมชนที่ยึดหลักการทางานร่วมกับชุมชนแบบมี
คุณธรรมและจริยธรรม จะเห็นได้จากความสาเร็จของโครงการตามแนวเศรษฐกิจพอเพียงอยู่เย็นเป็นสุข
คุณลักษณะของผู้นาท่ีดี ท้ังทางด้านคุณลักษณะทางกายภาพ ทางสังคม ที่มีความสัมพันธ์ต่อการดาเนินชีวิต
และแสดงความมีภาวะผู้นาตามแนวเศรษฐกิจพอเพียง ซึ่งนามาเป็นแนวทางการพัฒนาชุมชนตามโครงการ
ชุมชนเศรษฐกิจพอเพียงแบบอย่างของการปฏิบัติในครัวเรือนของตนเอง แบบอย่างด้านการเรียนรู้และ
แบบอยา่ งการเออื้ อารีต่อกันอย่างยั่งยืน

ปญั หำท่เี กิดข้นึ
1. ในการจดั กระบวนการเรียนรู้บางกจิ กรรมมผี ู้มารว่ มกิจกรรมน้อย

แนวทำงแก้ไข
- เนื่องจากประชาชนในชมุ ชนมอี าชพี หลักทาการเกษตรบางกจิ กรรมจัดกระบวนการเรียนรู้ตรงกับ
ฤดกู ารเกบ็ เกย่ี ว และไม่เหมาะสมกบั สภาพบริบทของชมุ ชน
- ปรับเปล่ียนแผนการปฏิบัตงิ านประจาปีให้เหมาะสมกับสภาพบรบิ ทของชมุ ชน

๑๗

บทที่ 4
สรปุ ผลกำรถอดบทเรยี น
ด้ำนผนู้ ำชมุ ชนจติ อำสำดเี ดน่

ผ้นู าชมุ ชนบ้านตุ่นใต้ หมู่ที่ 1 ตาบลบ้านตุ่น อาเภอเมอื งพะเยา จังหวัดพะเยา เป็นผู้มีจติ อาสา มีสว่ น
ร่วมในกิจกรรมบาเพ็ญสาธารณประโยชน์ การอนุรักษ์ธรรมชาติและส่ิงแวดล้อม การอานวยความสะดวกและ
ความปลอดภยั ในการดารงชีวติ ประจาวัน การประกอบอาชพี รวมถึงด้านสาธารณสุขของคนในชมุ ชน โดยการ
น้อมนาศาสตร์พระราชาตามหลักปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียง มาเป็นหลักในการปฏิบัติและประยุกต์ใช้ตาม
ความเหมาะสมกับบริบทของชุมชน มีการจัดเวทีประชาคมเพ่ือตรวจสอบข้อมูล วิเคราะห์ข้อมูล วิเคราะห์
ปญั หา เพ่ือกาหนดแนวทางในการแก้ไขปัญหาของชุมชนบ้านตุ่นใต้ หมู่ท่ี 1 ตาบลบ้านตุ่น อาเภอเมืองพะเยา
จังหวัดพะเยา โดยมีปรับแผนชุมชนให้สอดคล้องกับความต้องการของชุมชน นาแผนชุมชนไปประสานกับ
แผนพัฒนาท้องถ่ินหรือหน่วยงานท่ีเกี่ยวข้อง โดยการส่งเสริมการรวมกลุ่มอาชีพท่ีสอดคล้องกับศักยภาพตาม
ภูมิปัญญาและวัฒนธรรมท้องถิ่น ส่งเสริมการทาเกษตรแบบยั่งยืน ประยุกต์ใช้ภูมิปัญญาท้องถ่ิน เช่ือมโยงกับ
การผลิตและการพัฒนาในสาขาต่าง ๆ การวิจัยและพัฒนาต่อยอดภูมิปัญญาท้องถ่ินให้เกิดเทคโนโลยีและ
นวัตกรรมที่เหมาะสม สามารถถา่ ยทอดเชื่อมโยงสู่ชุมชนได้ การพัฒนาผลิตภัณฑ์ส่ตู ลาด ส่งเสริมการระดมเงิน
ออมในชมุ ชน และสนับสนุนการใชก้ ระบวนการสหกรณ์เข้ามาใช้ในการบรหิ ารจัดการชมุ ชน

โดยปัญหาและอุปสรรคท่ีเกิดขึ้น ในการจัดกิจกรรมของชุมชนบางครั้งมีผู้เข้าร่วมกิจกรรมค่อนข้าง
น้อย เนอ่ื งจากประชาชนในชุมชนมีอาชีพหลักเปน็ เกษตรกร เมือ่ ถึงฤดกู าลเก็บเกยี่ วผลผลิต ประชาชนเหลา่ นั้น
ไม่สามารถเข้าร่วมกิจกรรมได้ตรงตามแผนท่ีกาหนดไว้ จึงได้มีการปรับเปล่ียนแผนพัฒนาชุมชนทุกปี เพ่ือให้มี
ความเหมาะสมกับบริบทของชมุ ชนในปีนน้ั ๆ ได้

๑๘

บทที่ ๕
ข้อเสนอแนะ

จากการถอดบทเรียนผู้นาชุมชนจิตอาสาดีเด่น บ้านตุ่นใต้ หมู่ท่ี ๑ ตาบลบ้านตุ่น อาเภอเมืองพะเยา
จงั หวดั พะเยา มีข้อเสนอแนะ ดงั น้ี

1. ในการจัดกระบวนการเรียนร้หู รือกิจกรรมต่าง ๆ ของชมุ ชน ไม่ควรจัดกิจกรรมในชว่ งฤดกู าลที่มี
การทานา

2. ควรปรับเปล่ยี นแผนการปฏิบัตงิ านประจาปใี ห้เหมาะสมกับสภาพบรบิ ทของชุมชน
3. ควรกระตนุ้ และเสริมแรงใหค้ นในชมุ ชนมสี ว่ นร่วมในทุก ๆ กจิ กรรมเพิ่มขึน้
4. ส่งเสริมให้เยาวชนในชมุ ชนอนุรักษ์ประเพณีวัฒนธรรมด้งั เดิมของชมุ ชนจากรุ่นสรู่ ุ่น เช่น ประเพณี
เลี้ยงผีปูผ่ ียา่ ฯลฯ

๑๙

ภำคผนวก

กรอบแนวคดิ และแผนกำรถอดบทเรียน ๒๐

ข้นั ตอนการถอดบทเรยี น /เคร่อื งมอื ผลลัพธ์

การรถอดบทเรยี น จัดประชมุ ชี้แจงวตั ถปุ ระสงค์ และวางแผนแนวทางใน - ข้อมลู ผูน้ าจิตอาสาบา้ นตุ่น
ใต้ หมู่ 1
ก่อนดำเนินกิจกรรม การถอดบทเรยี นผ้นู าจติ อาสารว่ มกบั ผนู้ าและชุมชนเพอ่ื - องคค์ วามรู้และแนวทางการ
สรา้ งความรู้ความเข้าใจใหไ้ ปในทศิ ทางเดยี วกนั ปฏิบตั กิ ารต่อยอดและขยายผล
ของผ้นู าจติ อาสา
ศึกษาขอ้ มลู ผู้นา ใช้การจัดเวทีวิเคราะห์ SWOT และแนวทางการพัฒนา
จติ อาสาการนาข้อมลู ตนเองและชุมชนของผู้นาจิตอาสา เป็นผู้นาต้นแบบใน - การถอดบทเรียนและองคค์ วามรู้
วัตถุประสงค์มาวางแผนการถอด การต่อยอดผนู้ าจิตอาสา - ไดร้ บั ความร้กู ระบวนการเรียนรู้
และแนวทางการพฒั นาผนู้ าชมุ ชน
บทเรยี น จัดเวทรี วบรวมองค์ความรู้ทไี่ ด้จากการวเิ คราะหข์ อ้ มลู จติ อาสาบ้านตนุ่ ใต้ หมู่ท่ี 1
ของผู้นาจติ อาสาเปน็ ข้อมูลแนวทางการตอ่ ยอดและ
ขยายผลผูน้ าชมุ ชนจติ อาสา

หลงั การดาเนินกิจกรรม สรุปองค์ความรู้ที่ได้จากการถอดเรยี นผนู้ าชมุ ชนจิตอาสา
เกิดกระบวนการเรียนรู้ ร่วมกบั ชมุ ชนและภาคเี ครือขา่ ยทเี่ กีย่ วขอ้ ง
แนวทางการปฏบิ ัติของ
เวทีแลกเปล่ียนเรยี นรผู้ ลการถอดบทเรียนและนาเสนอ
ผนู้ าชมุ ชนจิตอาสา สรุปผลต่อชมุ ชนและภาคเี ครอื ขา่ ยที่เก่ียวข้อง

ส่งิ ดีๆที่เกิดขน้ึ /ปจั จัย ทบทวนองค์ความรแู้ ละสิ่งท่ีไดร้ ับในการถอดบทเรยี น โดย กระบวนการเรยี นรู้ เทคนคิ
แหง่ ควำมสำเรจ็ ใชก้ ารสอบถาม การสัมภาษณ์ ประชมุ กลมุ่ ย่อย ปัจจัย และรูปแบบการบรหิ าร
จดั การของผู้นาชมุ ชนจิตอาสา
การส่ือสารการบรหิ าร ปัจจัยแห่งความสาเร็จของผู้นาชุมชนจิตอาสา การ บ้านตุ่นใต้หมู่ 1
จดั การของผู้นาชมุ ชน วางแผนการดาเนนิ งานของผู้นาชุมชน
จิตอาสาบ้านตุน่ ใต้ องคค์ วามรู้ของผู้นาชมุ ชนจิต
กระบวนการเรียนรู้ การบริหารจัดการของผู้นาชุมชนจิต อาสาบ้านตุน่ ใตห้ มู่ 1 ท่ี
หมู่ 1 อาสากับหน่วยงานที่เก่ียวข้องท้ัง กศน. ภาคีเครือข่าย สามารถนาไปประยุกต์ใชใ้ น
บา้ น วดั โรงเรียน องคก์ ารบริหารส่วนตาบลบา้ นตนุ่ การแกป้ ญั หาของชุมชน
องคค์ วำมรทู้ ่ไี ดจ้ ำกกำรถอด การตอ่ ยอด ขยายผล และ
บทเรยี น ประมวลสรปุ และวเิ คราะหผ์ ลการดาเนินงานการถอด การจัดทารายงานสรปุ
บทเรียนเพ่ือการบรหิ ารจัดการชมุ ชนของผนู้ าชุมชนจิต
และการจัดทารายงานสรุป อาสา

สรุปองค์ความรู้ ปัญหา อปุ สรรค และแนวทางการ
พัฒนาตอ่ ยอดของผ้นู าชมุ ชนจติ อาสาและจัดทารายงาน
สรุป

ประมวลภาพผู้นาชุมชนจติ อาสา
นายวิจิตร ใหมน่ า













คณะผู้ถอดบทเรี

ท่ีปรกึ ษำ

นางจารณุ ี แกว้ ประภา ผอ.กศน.อาเภอเมืองพะเยา
นางสาวเมธาพร ฝอยทอง บรรณารกั ษ์ชานาญการ

คณะทำงำน

๑. นางสาวเนตรนภา ประเสรฐิ สังข์ ครูผ้ชู ่วย
๒. นางสาวรนิ ทรภ์ ศา ชยั วร ครอู าสาสมัครฯ
๓. นางกรชนก ตาปัญโญ ครอู าสาสมัครฯ
๔. นายวุฒิภทั ร์ เผา่ ฟู ครอู าสาสมัครฯ
๕. นายอานวย ขยันขาย ครูอาสาสมัครฯ
๖. นางกฤตกรณ์ ธนะเพทย์ ครูอาสาสมัครฯ
๗. นางวลิ าวลั ย์ เมอื งสวุ รรณ ครกู ศน.ตาบล
๘. นางสาววมิ ลพรรณ จันทรข์ าว ครกู ศน.ตาบล
๙. นางวันวสิ าข์ งามเมือง ครกู ศน.ตาบล
๑๐.นางสาวเบญญาภา ตอ่ มคา ครกู ศน.ตาบล
๑๑.นางธารนิ รดา ขนั ธ์รตั น์ ครกู ศน.ตาบล
๑๒.นางสาวสายสมร ยานะ ครกู ศน.ตาบล
1๓.นางบานเย็น กลมไล ครกู ศน.ตาบล
1๔.นายธนธัส ใจยืน ครูกศน.ตาบล
1๕.นายวชิรานวุ ัฒน์ พัฒใหม่ ครูกศน.ตาบล
1๖.นายรณชติ ใจหม่ัน ครูกศน.ตาบล
1๗.นายธนพตั อ้อยมลู ครกู ศน.ตาบล
๑๘.นายญาณพฒั น์ ขตั ยิ ศ ครูกศน.ตาบล
1๙.นายธเนศ ปุณวจิ ติ ร ครูกศน.ตาบล
๒๐.นายธีราภวิ ฒั น์ เบกิ บาน ครกู ศน.ตาบล
๒๑. นายวรี ณัฐ บุญเรอื ง บรรณารักษ์อัตราจา้ ง
๒๒.นางสาวเกศรา หิติ เจา้ หน้าท่ีบนั ทกึ ข้อมลู

รวบรวม และจดั ทำรูปเลม่ ครูผู้ชว่ ย
๑. นางสาวเนตรนภา ประเสรฐิ สงั ข์ ครกู ศน.ตาบล
๒. นางสาววมิ ลพรรณ จนั ทร์ขาว