บทคัดย่อ กลยุทธ์บ้านหนังสือชุมชน

ก


ชื่อเรื่องการศึกษา กลยุทธ์การดำเนินงานบ้านหนังสือชุมชน เพื่อส่งเสริมนิสัยรักการอ่านสำหรับ

ึ
ผู้เรียน กศน. และประชาชนทั่วไป ของ ศูนย์การศกษานอกระบบและการศึกษา
ตามอัธยาศัยอำเภอเชียงม่วน

ชื่อผู้ศึกษา จารุณี แก้วประภา

ี่
ปีทศึกษา 2561

บทคัดย่อ



การศึกษากลยุทธ์การดำเนินงานบ้านหนังสือชุมชน เพอส่งเสริมนิสัยรักการอานสำหรับผู้เรียน
่
ื่
กศน. และประชาชนทั่วไป ของ ศูนย์การศึกษานอกระบบและการศึกษาตามอธยาศัยอำเภอเชียงม่วน
ั
ื่
ื่
ั
ั
เป็นการศึกษาและพฒนา มีวัตถุประสงค์เพอ 1) เพอศึกษาสภาพปัญหาและความต้องการพฒนาบ้าน
่
ื่
หนังสือชุมชน เพอส่งเสริมนิสัยรักการอาน สำหรับผู้เรียน กศน. และประชาชนทั่วไป ของ ศูนย์การศึกษา
ั
นอกระบบและการศึกษาตามอธยาศัยอำเภอเชียงม่วน 2) เพอศึกษากลยุทธ์การดำเนินงานบ้านหนังสือ
ื่
ชุมชน ชุมชน เพอส่งเสริมนิสัยรักการอาน สำหรับผู้เรียน กศน. และประชาชนทั่วไป ของศูนย์การศึกษา
ื่
่
นอกระบบและการศึกษาตามอธยาศัยอำเภอเชียงม่วน 3) เพอศึกษาผลการนำกลยุทธ์ไปใช้ในการ
ั
ื่
ดำเนินงานบ้านหนังสือชุมชน ชุมชน เพื่อส่งเสริมนิสัยรักการอ่าน สำหรับผู้เรียน กศน. และประชาชนทั่วไป
ั
ของศูนย์การศึกษานอกระบบและการศึกษาตามอธยาศัยอำเภอเชียงม่วน นำกลยุทธ์ไปใช้ในบ้านหนังสือ
ชุมชน อำเภอเชียงม่วน จังหวัดพะเยา 4 แห่ง ขั้นตอนการศึกษา แบ่งออกเป็น 3 ระยะ คือ ระยะที่ 1
(Phase I) เป็นการศึกษาสภาพปัญหาและความต้องการพฒนาบ้านหนังสือชุมชน เพอส่งเสริมนิสัยรัก
ื่
ั
การอาน สำหรับผู้เรียน กศน. และประชาชนทั่วไป ของศูนย์การศึกษานอกระบบและการศึกษาตาม
่
อัธยาศัยอำเภอเชียงม่วน ระยะที่ 2 (Phase II) เป็นการทดลองโดยวิเคราะห์สภาพความต้องการใน
ระยะที่ 1 แล้วนำมากำหนดเป็นกลยุทธ์ต่าง ๆ ซึ่งถือว่าเป็นกิจกรรมการพฒนา (Interventions) ระยะที่
ั
3 (Phase III) เป็นระยะของการพฒนากลยุทธ์ โดยนำกลยุทธ์ที่ได้ในระยะที่ 2 ไปขยายผลการบริหาร
ั
จัดการบ้านหนังสือชุมชน เพื่อส่งเสริมนิสัยรักการอ่าน ในพื้นที่บ้านหนังสือชุมชน อำเภอเชียงม่วน จังหวัด
ึ
พะเยา แล้วประเมินผลรูปแบบ ความพงพอใจ ประชากรกลุ่มตัวอย่างในการศึกษา ประกอบด้วย
ั
คณะกรรมการสถานศึกษา ของ ศูนย์การศึกษานอกระบบและการศึกษาตามอธยาศัยทุกอำเภอเชียงม่วน
จำนวน 9 คน ได้แก่ ครู กศน. และบุคลากรทางการศึกษา ของ ศูนย์การศึกษานอกระบบและการศึกษา
ตามอธยาศัยทุกอำเภอเชียงม่วน จำนวน 10 คน นักศึกษา กศน. ของ ศูนย์การศึกษานอกระบบและ
ั
การศึกษาตามอธยาศัยอำเภอเชียงม่วน จำนวน 249 คน สมาชิกบ้านหนังสือชุมชน ของ ศูนย์การศึกษา
ั
นอกระบบและการศึกษาตามอธยาศัยอำเภอเชียงม่วน จำนวน 230 คน เครื่องมือที่ใช้ในการเก็บรวบรวม
ั
ข้อมูล ประกอบด้วย แบบสัมภาษณ์ โดยใช้กระบวนการมีส่วนร่วม (Participatory process) ในการ

ข


่
ื่
พฒนาบ้านหนังสือชุมชน เพอส่งเสริมนิสัยรักการอาน แบบสัมภาษณ์ โดยใช้กระบวนการมีส่วนร่วม
ั
่
ื่
(Participatory process) ในการพฒนาบ้านหนังสือชุมชน เพอส่งเสริมนิสัยรักการอาน แบบสอบถาม
ั
่
ื่
ั
เกี่ยวกับความต้องการการพฒนาบ้านหนังสือชุมชน เพอส่งเสริมนิสัยรักการอาน แบบสอบถามการศึกษา
ื่
ความพงพอใจ ต่อกลยุทธ์การบริหารจัดการบ้านหนังสือชุมชน เพอส่งเสริมนิสัยรักการอ่าน แบบสอบถาม
ึ
ื่
ึ
่
การศึกษาความพงพอใจ ต่อกลยุทธ์การบริหารจัดการบ้านหนังสือชุมชน เพอส่งเสริมนิสัยรักการอาน
สำหรับผู้เรียน กศน. และประชาชนทั่วไป เครื่องมือทั้งหมดผ่านการตรวจสอบความตรงด้านเนื้อหาจาก
ผู้เชี่ยวชาญ และหาค่าความเชื่อถือได้ก่อนนำไปใช้ในสถานการณ์จริง
ผลจากการศึกษา ปรากฏดังนี้
ั
1. ผลการศึกษาสภาพปัญหาและความต้องการพฒนาบ้านหนังสือชุมชน เพอส่งเสริมนิสัยรักการ
ื่
่
อาน สำหรับผู้เรียน กศน. และประชาชนทั่วไป ของ ศูนย์การศึกษานอกระบบและการศึกษาตามอธยาศัย
ั
อำเภอเชียงม่วน โดยสภาพปัญหา พบว่า ด้านระบบการให้บริการ พบว่า หนังสือ สื่อ หายากและไม่
่
ตรงกับที่ต้องการหนังสือ สื่อ มีให้เลือกอานน้อย การให้บริการยังไม่ค่อยดี ผู้ให้บริการไม่อยู่ที่จุด
บริการ เพราะต้องปฏิบัติหน้าที่อนๆ ในเวลาเดียวกัน และขาดการประชาสัมพนธ์กิจกรรมในแหล่งเรียนรู้
ั
ื่
อย่างต่อเนื่อง ด้านอาคารสถานที่ พบว่า แหล่งเรียนรู้ขาดการดูแลรักษาความสะอาด ไม่มีต้นไม้ใหญ่ให้
่
ี
ความร่มรื่น ไม่มีมุมอานนอกอาคาร และแสงสว่างภายในไม่เพยงพอ ไม่แบ่งชั้นวางหนังสือ สื่อ ให้ชัดเจน
ด้านบุคลากร พบว่า บุคลากรมีน้อย ให้บริการไม่ทั่วถึง บุคลากรที่ขาดความรู้ด้านเทคโนโลยี และบุคลากร
ั
ขาดมนุษย์สัมพนธ์ต่อผู้ใช้บริการ ด้านเทคโนโลยีสารสนเทศ พบว่า ขาดเทคโนโลยีที่ทันสมัย ขาดสื่อ
เทคโนโลยีในการสืบค้นข้อมูล และอินเตอร์เน็ต ไวไฟ ไม่ครอบคลุมพื้นที่ ด้านการประสานความร่วมมอกับ
ื
เครือข่าย พบว่า ขาดการประสานความร่วมมือในการจัดการสื่อต่างๆ ที่ตอบสนองความต้องการของ
ผู้ใช้บริการ ขาดการแสวงหาเครือข่ายความร่วมมือ และขาดการส่งเสริมการจัดกิจกรรมร่วมกับชุมชน ส่วน

ความต้องการพัฒนาบ้านหนังสือชุมชน พบว่า ด้านอาคารสถานที่และบรรยากาศ มีระดับความต้องการ

มากที่สุด มีความต้องการในการจัดบรรยากาศที่เออต่อการศึกษาค้นคว้า การปรับปรุงบริเวณภายใน-
ื้
ภายนอกอาคารให้ร่มรื่น สะอาด สวยงาม และการจัดมุมต่างๆ ภายใน-ภายนอกอาคารอย่างเหมาะสม ด้าน

ทรัพยากรสารสนเทศ มีระดับความต้องการมากที่สุดคือ มีหนังสือ สื่อที่พอเพยง มีหนังสือที่ทันสมัย ทันต่อ
ี
ั
เหตุการณ์ ด้านระบบงานและบริหารจัดการ มีระดับความต้องการมาก คือ มีการรับฟงความคิดเห็นของ
กลุ่มเป้าหมายต่าง ๆ และมีการแสวงหาเครือข่ายและแหล่งเรียนรู้ มีเว็บไซต์ที่ให้ข้อมูลของบ้านหนังสือ

ชุมชนและชื่อมโยงกับแหล่งเรียนรู้ต่าง ๆ ด้านการบริการและกิจกรรมส่งเสริมการอานมีระดับความต้องการ
่
มากที่สุด คือ การจัดกิจกรรมส่งเสริมการเรียนรู้สู่ชุมชนอย่างต่อเนื่อง การจัดกิจกรรมส่งเสริมการเรียนรู้

อย่างต่อเนื่องและสม่ำเสมอ ด้านบุคลากร มีระดับความต้องการมากที่สุด คือ บุคลากรสามารถให้คำแนะนำ

ค


ี
หรือตอบข้อซักถามได้ บุคลากรให้บริการด้วยความสะดวกรวดเร็ว มีบุคลากรให้บริการอย่างพอเพยง
บุคลากรมีการพัฒนาตนเองอย่างต่อเนื่องสม่ำเสมอ
2. ศึกษากลยุทธ์การดำเนินงานบ้านหนังสือชุมชน ชุมชน เพื่อส่งเสริมนิสัยรักการอ่าน สำหรับ

ึ
ผู้เรียน กศน. และประชาชนทั่วไป ของศูนย์การศึกษานอกระบบและการศกษาตามอัธยาศัยอำเภอ
เชียงม่วน เป็นการทดลองโดยวิเคราะห์สภาพความต้องการในระยะที่ 1 แล้วนำมากำหนดเป็นกลยุทธ์
ื
ต่าง ๆ ซึ่งถอว่าเป็นกิจกรรมการพัฒนา (Interventions) ได้ 7 กลยุทธ์ ดังนี้
กลยุทธ์ที่ 1 การปรับภูมิทัศน์ คือ การปรับภูมิทัศน์ โดยการตกแต่ง เติมสีสัน

ปรับเปลี่ยนโฉม
กลยุทธ์ที่ 2 การจัดบรรยากาศภายใน คือ การจัดบรรยากาศภายในบ้านหนังสือชุมชน

ให้สวย โปร่ง โล่ง สะอาด บรรยากาศสบาย เหมือนอยู่บ้าน รวมทั้งจัดมุมบริการต่างๆ

กลยุทธ์ที่ 3 บุคลากรเต็มใจบริการ คือ เต็มใจบริการ บริการด้วยความมุ่งมั่น เสียสละ
ิ
ยิ้มแย้มแจ่มใส มีความคดสร้างสรรค์ และมนุษย์สัมพันธ์ เป็นเลิศ
กลยุทธ์ที่ 4 ทีมงานเชิงรุก คือ การสร้างทีมงานเชิงรุก รวมใจเป็นหนึ่ง ร่วมคิด ร่วมทำ

ร่วมพัฒนา
กลยุทธ์ที่ 5 เครือข่ายเข็มแข็ง คือ การบุกหาเครือข่ายโดยการสร้างภาคีเครือข่ายทั้ง

ภาครัฐและเอกชน

กลยุทธ์ที่ 6 สื่อเทคโนโลยีก้าวไกล คือ การจัดหาสื่อใหม่ ๆ หมุนเวียนเป็นประจำ
ทุกเดือน เช่น สื่ออิเล็กทรอนิกส์ และบริการสืบค้นทางอินเตอร์เน็ต พัฒนาสื่อการเรียนออนไลน์

กลยุทธ์ที่ 7 กิจกรรมดีมีมากมาย คือ การเปิดโอกาสให้ผู้เรียนมีส่วนร่วมใน

การจัดกิจกรรมส่งเสริมการอาน กิจกรรมส่งเสริมการเรียนรู้ กิจกรรมสร้างสรรค์จินตนาการ เช่น
่
โครงการหนังสือดี แลกกันอ่าน บันทึกยอดนักอ่าน พี่สอนน้องอ่าน เคาะบ้านอ่านหนังสือ ฯลฯ

ผลจากการศึกษากลยุทธ์การบริหารจัดการบ้านหนังสือชุมชน เพื่อส่งเสริมนิสัยรักการอ่าน

สำหรับผู้เรียน กศน. และประชาชนทั่วไป ของศูนย์การศึกษานอกระบบและการศึกษาตามอธยาศัยอำเภอ
ั
เชียงม่วน พบว่า กลยุทธ์ที่ 1 ปรับภูมิทัศน์ มีความพึงพอใจอยู่ในระดับมาก กลยุทธ์ที่ 2 การจัดบรรยากาศ

ึ
ภายใน มีความพงพอใจอยู่ในระดับมาก กลยุทธ์ที่ 3 บุคลากรเต็มใจบริการ มีความพงพอใจอยู่ในระดับ
ึ
ึ
มาก กลยุทธ์ที่ 4 ทีมงานเชิงรุก มีความพงพอใจอยู่ในระดับมาก กลยุทธ์ที่ 5 เครือข่ายเข้มแข็ง มีความ
ึ
พงพอใจอยู่ในระดับมาก กลยุทธ์ที่ 6 สื่อ เทคโนโลยีก้าวไกล มีความพงพอใจอยู่ในระดับมาก และ
ึ
กลยุทธ์ที่ 7 กิจกรรมดีมีมากมาย มีความพึงพอใจอยู่ในระดับมาก

ง




3. ศึกษาผลการนำกลยุทธ์การบริหารจัดการบ้านหนังสือชุมชน เพื่อส่งเสริมนิสัยรักการอ่าน
ึ
สำหรับผู้เรียน กศน. และประชาชนทั่วไป ของศูนย์การศกษานอกระบบและการศึกษาตามอัธยาศัยอำเภอ
เชียงม่วน พบว่า ระดับความพึงพอใจต่อกลยุทธ์การบริหารจัดการบ้านหนังสือชุมชน เพื่อส่งเสริมนิสัยรัก

การอ่าน สำหรับผู้เรียน กศน. และประชาชนทั่วไป ของศูนย์การศึกษานอกระบบและการศึกษาตาม
อัธยาศัยอำเภอเชียงม่วน ในบ้านหนังสือชุมชน 4 แห่ง ในอำเภอเชียงม่วน ดังนี้ กลยุทธ์ที่ 1 ปรับภูมิ

ทัศน์ มีความพึงพอใจอยู่ในระดับมาก กลยุทธ์ที่ 2 การจัดบรรยากาศภายใน มีความพึงพอใจอยู่ในระดับ

ึ
มาก กลยุทธ์ที่ 3 บุคลากรเต็มใจบริการ มีความพงพอใจอยู่ในระดับมาก กลยุทธ์ที่ 4 ทีมงานเชิงรุก มี
ึ
็
ความพึงพอใจอยู่ในระดับมาก กลยุทธ์ที่ 5 เครือข่ายเข้มแขง มีความพงพอใจอยู่ในระดับมาก กลยุทธ์ที่
6 สื่อ เทคโนโลยีก้าวไกล มีความพึงพอใจอยู่ในระดับมาก และ กลยุทธ์ที่ 7 กิจกรรมดีมีมากมาย มี

ความพึงพอใจอยู่ในระดับมาก
ื่
โดยสรุปแล้ว การศึกษากลยุทธ์การบริหารจัดการบ้านหนังสือชุมชน เพอส่งเสริมนิสัยรักการอาน
่
สำหรับผู้เรียน กศน. และประชาชนทั่วไป ของศูนย์การศึกษานอกระบบและการศึกษาตามอธยาศัยอำเภอ
ั
เชียงม่วน ประสบผลสำเร็จเป็นอย่างดียิ่ง โดยค้นพบ 7 กลยุทธ์ สามารถนำไปขยายผลในศูนย์การศึกษา
นอกระบบและการศึกษาตามอัธยาศัยอำเภอ ห้องสมุดประชาชน กศน.ตำบล บ้านหนังสือชุมชน ได้เป็น

อย่างดียิ่ง ยิ่งไปกว่านั้นยังเกิดผลดีกับการบริหารจัดการของผู้บริหารศูนย์บริการการศึกษานอกโรงเรียน

อำเภอ บรรณารักษ์ ครู บุคลากรทางการศึกษา ผู้ใช้บริการ นักศึกษา ชุมชน และงานการศึกษานอกระบบ
ั
และการศึกษาตามอธยาศัย กล่าวคือเกิดองค์ความรู้จากกลยุทธ์ ที่ชุมชนสามารถนำไปใช้ให้เกิดแหล่ง
เรียนรู้ตลอดชีวิตของชุมชน บุคคลสามารถแสวงหาความรู้ได้ตามปัจเจกบุคคล เสริมสร้างภูมิคุ้มกันให้กับ

ตนเองตามหลักปรัชญาเศรษฐกิจพอเพยง นักศกษา ประชาชนเกิดนิสัยการรักการอ่าน ส่งผลสู่สังคมแห่ง
ึ
ี
การเรียนรู้ที่ยั่งยืนตลอดชีวิต

คำสำคัญ : กลยุทธ์, การดำเนินงาน, บ้านหนังสือชุมชน