BASA JAWA

A KELAS S
W A
A N
J

A G

SA

A

B SMP PLUS DARUSSALAM LAWANG

SERAT
WULANGREH

Serat Wulangreh yaiku Karya
sastra awujud tembang macapat.
Anggitanipun/Karanganipun Raja

Surakarta, Sri Susushan
Pakubuwana IV, nalika taun 1788
nganti 1820. Tembung Wulangreh
saka tembung Wulang lan Reh.
Wulang tegese yaiku pitutur atau

nasihat, Reh tegese yaiku laku
utama/tumindak kang becik.

Wulangreh yaiku ajaran kanggo
nggayuh sawijining bab yaiku laku

utama/sampurna.

Tembang susastra/sastra dening serat wulangreh
kaiket guru lagu, guru wilangan, lan guru gatra.

Ing Kasusastraan Jawa tembang kelebu jinis
geguritan gagrag anyar. Tembang Jawa iku ana

telung werna, yaiku tembang cilik, tembang
tengahan, lan tembang gedhe. Macapat

digolongake tembang cilik lan uga tembang
tengahan, dene tembang gedhe arupa kakawin
utawa puisi tradisional Jawa Kuna, nanging ing
jaman Mataram Anyar, ora dipratekake bedane
antara suku kata dawa lan cendhak. Saliyane kuwi
tembang tengahan uga bisa ngarujuk marang
kidung, lan puisi tradisional. Macapat dimaknai

maca papat-papat, yaiku cara maca saben
patang wanda ( suku kata).

Piwulang ing serat wulangreh iku
maneka warna. Pustaka kang ditulis

dening Sunan Pakubuwono ka-IV
arupa tembang iku ing saben pupuh
tembange isi piwulang kang piguna

kanggo sing gelem maca. Isi
piwulange yaiku 1) Pupuh

Dandhanggula isine bab cara milih
guru; 2) Pupuh Kinanthi isine bab cara

srawung utawa milih kancha; 3)
Pupuh Gambuh isine larangan ndue

watak adigang,adigung,adiguna

4) Pupuh Pangkur isine bab tata
karma, mbedakake ala lan becik, sarta
cara ndheleng wataking manungsa ; 5)

Pupuh Maskumambang isine bab
carane nyembah ; 6) Pupuh Dhudhuk
wuluh isine cara ngawula marang raja ;

7) Pupuh Durma isine carane
ngandhaleni hawa nepsu ; 8) Pupuh
Wirangrong isine bab alabecik perilaku

; 9) Pupuh Pocung isine cara
nyambung paseduluran lan mengerteni

isining wacan

10) Pupuh Mijil isine bab cara
pasrah lan syukur ; 11) Pupuk

Asmarandhana isine bab
nindhakake ajaran agama ; 12)

Pupuh Sinom isine bab
dhasar-dhasaring tingkah laku
; 13) pupuh girisa isine pesan

sarta donga sang pujangga.
Mangga padha mulasara
kabudayan Jawi iki, mligine
pupuh sinom.

Serat 01 Dhandhanggula = 8
Wulangreh padha/bait
dumadi saka 13
02 Kinanthi = 16
tembang Padha/bait
(pupuh), kanthi
jumlah padha/ 03 Gambuh = 17 padha/
bait
bait sing
benten yaiku: 04 Pangkur = 17
Padha/bait

05 Maskumambang
= 34 padha/ bait

Serat 06 Megatruh = 17
Wulangreh padha/bait
dumadi saka 13
07 Durma = 12
tembang
(pupuh), kanthi padha/bait
jumlah padha/
08 Wirangrong = 27 padha/bait
bait sing (ora termasuk tembang
benten yaiku: macapat
pocung = 23
09 padha/bait

10 Mijil = 26
padha/bait

Serat 11 Asmaradhana = 28
Wulangreh padha/bait
dumadi saka 13
12 Sinom = 33
tembang
(pupuh), kanthi padha/bait
jumlah padha/
13 Girisa = 25 padha/bait
bait sing
benten yaiku: (dudu tembang macapat)

Nanging sing biasae dipelajari ing serat wulangreh, mung
11 tembang, yaiku tembang sing kelebu jinis tembang
macapat!

SEKIAN
MATERI
DINTEN

NIKI