มหาเวสสันดรชาดก กัณฑ์มัทรี ม.๕

ผูแ้ ต่ง : เจา้ พระยาพระคลงั (หน)

จุดประสงคใ์ นการแต่ง : เพอื นาํ หลกั ธรรม
มาสงั สอนประชาชน โดยเฉพาะ สตรี

คาํ ประพนั ธ์ : ร่ายยาว

ทีมา :





















































แต่งดว้ ยคาํ ประพนั ธป์ ระเภทรา่ ยยาว นําดว้ ยคาถาบาลีท่อนหนึง แลว้ แต่งเป็ นรา่ ยยาวมี
คาํ บาลีแทรก ชว่ ยใหผ้ อู้ ่านมคี วามซาบซึงในความรกั ของผเู้ ป็ นแมไ่ ดอ้ ยา่ งดี

๒.๑ สาระ เป็ นการกล่าวถึงความรกั ของแมท่ ีมีต่อลกู วา่ เป็ นความรกั ทียงิ ใหญ่การพลดั พราก
จากลกู ยอ่ มนําความทุกขโ์ ศกมาสแู่ มอ่ ยา่ งยากจะหาสิงใดเปรียบได้

๒.๒ โครงเรอื ง มีการวางโครงเรืองไดด้ ี โดยการผกู เรืองใหเ้ ทพบุตร ๓ องค์ นิรมติ กายเป็ น
สตั วร์ า้ ยมาขวางทางพระนางมทั รีมิใหเ้ สด็จกลบั มาแลว้ ไมพ่ บสองกุมารก็ทรงเศรา้ โศกเสียพระทยั จน
สลบไป ต่อมาภายหลงั ไดท้ ราบวา่ พระเวสสนั ดรชาดกไดป้ ระทานสองกุมารใหแ้ กพ่ ราหมณช์ ชู ก
พระนางมทั รีก็ทรงคลายความโศกเศรา้ และเต็มพระทยั อนุโมทนาในบุตรทานบารมที ีพระเวสสนั ดร
ทรงบาํ เพ็ญ

๒.๓ ตวั ละคร มีดงั นี
พระเวสสนั ดร มคี ุณธรรมสงู เหนือมนุษย์ ไดแ้ ก่ การบริจาคบุตรของตน คือ พระชาลีและ

พระกณั หา ดงั บทประพนั ธ์

...ท้าวเธอจงึ ตรัสประภาษว่าดกู รเจ้ามัทรี อนั สองกุมารนีพใี ห้เป็ นทานแก่
พราหมณ์แต่วันวานนีแล้ว พระน้องแก้วเจ้าอย่าโศกศลั ย์ จงตงั จติ ของเจ้านันให้โสมนัส
ศรัทธาในทางอนั ก่อกฤดาภนิ ิหารทานบารมี...

๒.๓ ตวั ละคร มีดงั นี
นางมทั รี มคี วามจงั รกั ภกั ดีต่อพระสวามี ดงั บทประพนั ธ์

...ว่ามัทรีนีเป็ นข้าเก่าแต่ก่อนมาดงั เงาตามพระบาทากเ็ หมือนกัน นอกกว่านันที
แน่นอนคอื นางไหนอันสนิทชิดใช้แต่ก่อนกาล ยงั จะตดิ ตามพระราชสมภารมาบ้างละหรือ
ได้แต่มัทรีทแี สนดอื ผู้เดยี วดอก...มัทรีสัตยาสวามิภกั ดริ ักผัวเพยี งบดิ ากว็ ่าได้ ถงึ จะ
ยากเยน็ เขญ็ ใจก็ตามกรรม...

๒.๓ ตวั ละคร มีดงั นี
นางมทั รี เป็ นยอดกุลสตรี ทรงปฏบิ ตั ิหนา้ ทีภรรยาและมารดาไดส้ มบรู ณค์ รบถว้ น

ดงั บทประพนั ธ์

...โอพระจอมขวญั ของแม่เอ่ย เจ้ามิได้ความยากย่างเท้าลงเหยยี บดนิ รินกม็ ไิ ด้
ไต่ไรกม็ ไิ ด้ตอม...เจ้ามิได้ห่างพระมารดาสักหายใจ โอความเขญ็ ใจในครังนีนีเหลอื ขาด
สนิ สมบตั พิ ลัดญาตยิ ังแต่ตวั ต้องไปหามาเลียงลูกและเลยี งผัวทกุ เวลา...

๒.๓ ตวั ละคร มีดงั นี
นางมทั รี มคี วามอดทน ทรงไมย่ อ่ ทอ้ ต่อความยากลาํ บาก ดงั บทประพนั ธ์

...อุตสาหะตระตรากตรําเตร็ดเตร่หาผลาผลไม้ ถงึ ทไี หนจะรกเรียวกซ็ อกซอน
อุตส่าห์เทยี วไม่ถอยหลังจนเนือหนังข่วนขาดเป็ นริวรอย โลหติ ไหลย้อยทกุ หย่อมหนาม
อารามจะใคร่ได้ผลาผลไม้มาปฏบิ ตั ลิ ูกบาํ รุงผัว ถงึ กระไรจะคุ้มตวั กท็ งั ตัวยากน่าหลากใจ...

๒.๓ ตวั ละคร มีดงั นี
นางมทั รี มจี ติ กุศล ดงั บทประพนั ธ์

...ส่วนสมเดจ็ พระมัทรีศรีสุนทรบวรราชธดิ ามหาสมมตวิ งศ์วสิ ุทธิสืบสันดานมา...
อนั ทรงพระศรัทธาโสมนัสนบนิวประนมน้อมพระเศียรเคารพทาน ท้าวเธอกช็ ืนบานบริสุทธิ
ด้วยปิ ยบตุ รมิงมกุฎทานอนั พเิ ศษ...

๒.๓ กลวิธกี ารแตง่ แต่งดว้ ยคาํ ประพนั ธป์ ระเภทรา่ ยยาวทีมีคาถาบาลีนํา เป็ น
ตอนทีวา่ ดว้ ยพระนางมทั รีเสด็จเขา้ ป่ าหาผลไม้ เมอื เสด็จกลบั มาไมพ่ บพระกุมารจงึ
ออกตาม

ลลี าของคาํ ประพนั ธท์ ีเดน่ ชดั ทีสุด คือ สลั ลาปังคพสิ ยั รองลงมา คือ พิโรธวาทงั

การใชถ้ อ้ ยคาํ ใหเ้ กิดอารมณส์ ะเทือนใจ โดยใชถ้ อ้ ยคาํ ราํ พงึ ราํ พนั

การใชอ้ ปุ มาโวหารทแี สดงความเศรา้ โศกของพระนางมทั รจี นสลบไป
เป็ นจุดเด่นของกณั ฑม์ ทั รีทีทาํ ใหผ้ อู้ ่านเกิดอารมณส์ ะเทือนใจดว้ ยความสงสาร

การใชค้ าํ องิ สาํ นวนสุภาษิต เป็ นการทาํ ใหเ้ กดิ คติหรือแงค่ ดิ กบั ผอู้ า่ นเป็ นอยา่ งดี

ในสมยั โบราณถือวา่ เป็ นทรพั ยส์ มบตั ิของสามี สามีมีสิทธิเหนือภรรยาทุกประการ ถา้ สามเี ป็ น
กษตั ริย์ อาํ นาจก็มากยงิ ขนึ

ความรกั นํามาซึงความทุกข์ ความโสกเศรา้ เสียใจ

พระนางมทั รีเสด็จออกส่ปู ่ าเพอื เก็บผลไมต้ ่าง ๆ ก็เพยี นผิดปกติซึงถือเป็ นลางรา้ ย

อนั เป็ นประเพณีเกยี วเนืองกบั พระพุทธศาสนา โดยเรือง “มหาเวสสนั ดรชาดก”
เป็ นชาดกทีพระพทุ ธศาสนิกชนนิยมนํามาเล่าขานจดั เป็ นเทศน์มหาชาติประจาํ
ทุกปี มาตงั แต่ครงั อดีต

ใหน้ กั เรยี นเขยี นแผนผงั ความคดิ สรปุ เรอื ง “ มหาเวสสนั ดรชาดก กณั ฑ์ มทั รี ”
พรอ้ มตกแต่งใหส้ วยงาม โดยตอ้ งประกอบดว้ ย ๖ ประเดน็ ดงั นี

๑. ผแู้ ต่ง

๒. ความเป็นมา
๓.ลกั ษณะคาํ ประพนั ธ์
๔. ตวั ละคร
๕. บทวเิ คราะห์

๕.๑ คณุ คา่ ดา้ นวรรณศลิ ป์
๕.๒ คณุ คา่ ดา้ นสงั คม
๖. ขอ้ คดิ ทไี ดร้ บั

ความ ผู้แต่ง
เป็ นมา
ข้อคดิ ที
ลักษณะ ได้รับ
คาํ ประพนั ธ์
บทวเิ คราะห์

ตวั ละคร คุณค่าด้าน คุณค่าด้าน
วรรณศิลป์ สังคม