บทเรียนสำเร็จรูป เรื่องระบบสุริยะ

ชุดเอกสารประกอบการเรียน เรื่อง "ระบบสุริยะ" กลุ่มสาระการ
เรียนรู้วิทยาศาสตร์ ชั้นประถมศึกษาปีท่ี 4 ได้จัดทาข้ึนตามหลักสูตร
การศึกษาขนั้ พืน้ ฐานพทุ ธศกั ราช 2560 เพื่อใชเ้ ปน็ สื่อประกอบการเรียนรู้ ให้
ผู้เรียนได้พัฒนาความรู้ กระบวนการคิด ทักษะกระบวนทางวิทยาศาสตร์
การใช้จนิ ตนาการการแก้ไขปญั หา ความสามารถในการสื่อสาร การตัดสินใจ
มีเจตคติท่ีดีต่อการเรียนวิทยาศาสตร์ รวมทั้งสามารถนาความรู้ไปใช้ได้ใน
ชีวิตประจาวนั

โดยชุดเอกสารประกอบการเรียน เรื่อง"ระบบสุริยะ" ซ่ึงรายละเอียด
ในชุดเอกสารประกอบการเรียน เลม่ นี้ ประกอบไปด้วย คาชี้แจงในการใช้ชุด
เอกสารประกอบการเรียน สาระสาคัญ ผลการเรียนรู้ท่ีคาดหวัง จุดประสงค์
การเรียนรู้ สาระการเรยี นรู้แบบทดสอบก่อนเรียน-หลังเรียน ใบความรู้ ใบ
กจิ กรรมการเรยี นรู้ และในการจัดกิจกรรมการเรยี นรู้

ผู้จัดทาได้เนน้ ทกั ษะกระบวนการทางวิทยาศาสตร์ ทักษะการคิดและใช้
กระบวนการสืบเสาะหาความรู้ โดยหวังเป็นอย่างย่ิงจะเป็นประโยชน์ในการใช้
ประกอบการจัดการเรียนรู้ เพื่อให้ผู้เรียนเกิดศักยภาพในการเรียนรู้
วิทยาศาสตร์ได้เป็นอย่างดีย่ิงจากผู้อานวยการโรงเรียน คณะครูในโรงเรียน
ผเู้ ชย่ี วชาญในสาขาวิทยาศาสตร์ และผู้เรียนจงึ ขอขอบคณุ ไว้ ณ ที่นี้

ทิพาวรรณ ฉมิ ดา

ชดุ เอกสารประกอบการเรียนเร่ือง "ระบบสุริยะ" เล่มน้ี จัดทาขึ้นเพ่ือใช้
เป็นสื่อประกอบการเรียนรู้ โดยใช้นักเรียนศึกษา คาแนะนา ทาตามคาช้ีแจง
แต่ละขั้นตอนตั้งแต่ต้นจนจบ นักเรียนจะได้รับความรู้เพิ่มพูนทักษะการคิด
ทกั ษะกระบวนการทางวทิ ยาศาสตร์ โดยปฏิบัติดามข้นั ตอนต่อไปน้ี

1. นักเรียนอ่านจุดประสงค์การเรียนรู้ เพื่อให้ทราบว่าเม่ือจบบทเรียน
แลว้ นักเรียนสามารถทราบสิง่ ที่จะต้องเรยี นรู้

2. ทาแบบทดสอบก่อนเรียน แล้วตรวจคาตอบท่ีเฉลยไว้เพื่อให้รู้ว่ามี
ความรู้พ้นื ฐานเก่ยี วกบั เร่อื งที่จะศกึ ยามากนอ้ ยเพียงใด และบันทึกคะแนนไว้

3. สืบค้นข้อมูลความรู้จากชุดเอกสารประกอบการเรียนและทาใบ
กจิ กรรมการเรยี นรู้ตามท่กี าหนดไว้

4. เม่ือทาใบกิจกรรมการเรียนรู้แล้วจึงตรวจดูเฉลยที่อยู่ในภาคผนวก
เพ่ือวดั ความรู้ ความเข้าใจและทักษะกระบวนการทางวิทยาศาสตร์

5. นักเรียนต้องไม่ดูเฉลยก่อนทาใบกิจกรรมการเรียนรู้หรือ
แบบทดสอบ ตอ้ งมีความซอ่ื สตั ย์ตอ่ ตนเอง

6. เมื่อศึกษาชุดเอกสารประกอบการเรียนจบแล้วให้ทาแบบทดสอบหลัง
เรียนตรวจคาตอบจากเฉลย แล้วนาผลคะแนนท่ีได้ไปเปรียบเทียบคะแนนก่อน
เรียน

7. หากนักเรียนตอบผิดหรือยังไม่เข้าใจในบทเรียนให้กลับไปศึกษา
บทเรียน
อีกครั้ง เพอื่ ให้เกิดความเข้าใจถอ่ งแท้

8. ถ้านักเรียนและผู้สนใจต้องการศึกษาเน้ือหาความรู้เพ่ิมเติมสามารถ
ค้นคว้าได้จากบรรณานุกรมทีใ่ หไ้ ว้ทา้ ยเลม่

1.เพ่ือให้ผู้เรียนมีความรู้ความเข้าใจในระบบ
สุริยะ

2.เพ่ือให้ผู้เรียนทราบถึงความสัมพันธ์ของดาว
เคราะห์ในระบบสุรยิ ะ

3.เพ่ือให้ผู้เรียนสามารถจาแนกส่วนประกอบ
ของระบบสรุ ยิ ะได้

คาช้ีแจง : ใหน้ ักเรียนเลอื กคาตอบท่ถี กู ตอ้ งเพียงขอ้ เดียวเทา่ น้นั

1. ดาวในตวั เลอื กใดจดั เป็นดาวฤกษ์

1. ดวงอาทิตย์ 2. ดวงจันทร์

3. ดาวเหนือ 4. ดาวพลโู ต

2. ตวั เลือกใดกลา่ ว ไม่ ถกู ต้อง

1. โลก : ดาวเคราะหแ์ ห่งน้า

2. ดาวศกุ ร์ : แฝดโลก

3. ยูเรนัส : ราชาแหง่ วงแหวน

4. ดาวพธุ : เตาไฟแชแ่ ข็ง

3. ตวั เลือกใด ไม่ใช่ คุณสมบตั ขิ องดาวเคราะห์

1. มีแสงสวา่ งในตนเอง

2. มวี งโคจรทช่ี ดั เจน และสอดคลอ้ งกับดาวข้างเคียง

3. มองเห็นแสงสว่างนงิ่ ไมก่ ะพริบ

4. มีการเคล่ือนท่ี ไม่อยตู่ าแหน่งเดิม

4. “ดาวเคราะห์ที่มีขนาดใหญท่ ี่สดุ เปน็ ดาวเคราะหแ์ ก๊ส” จากข้อความเป็นลกั ษณะของดาว

เคราะหใ์ นตัวเลอื กใด

1. ดาวเสาร์ 2. ดาวยเู รนสั

3. ดาวเนปจูน 4. ดาวพฤหสั บดี

5. ข้อมูลในตวั เลือกใดกลา่ วไม่ถกู ตอ้ ง

1. ดวงอาทิตย์เปน็ ศูนย์กลางของระบบสรุ ิยะ

2. ดาวพุธเปน็ ดาวเคราะห์ท่มี อี ุณหภมู ิสงู ที่สดุ

3. ระบบสรุ ิยะทโี่ ลกเราอยู่ตง้ั อยู่บนแขนของดาราจกั รทางช้างเผือก

4. ดาวหางเป็นส่วนประกอบของระบบสรุ ยิ ะ เพราะมีการโคจรรอบดวงอาทิตย์

6. ตวั เลือกใด ไมใ่ ช่ องคป์ ระกอบของระบบสรุ ิยะ

1. ดวงอาทิตย์ 2. ดาวหาง

3. ดาวตก 4. ดาวเทยี ม

7. “วัตถทุ อ้ งฟ้าซ่งึ ประกอบดว้ ยโลหะหรือหนิ ทอี่ ยใู่ นอวกาศ เมอื่ โคจรเขา้ มาใกลโ้ ลกจะถกู แรง
โน้มถว่ งของโลกดงึ ดูดให้เขา้ สชู่ ัน้ บรรยากาศโลก เกิดการเสียดสกี บั ช้นั บรรยากาศโลกแลว้ ลกุ
ไหม้ จนมองเห็นเปน็ แสงวาบ เผาไหมไ้ ม่หมดและตกลงพ้นื โลก” จากขอ้ ความเป็นลักษณะของ
ตัวเลอื กใด

1. ดาวหาง
2. ผีพุ่งไต้
3. อุกกาบาต
4. ดาวเคราะห์
8. ดาวเคราะห์น้อยส่วนใหญ่อยู่ระหว่างดาวเคราะห์ในตัวเลือกใด
1. โลก - ดาวอังคาร
2. ดาวอังคาร - ดาวพฤหัสบดี
3. ดาวพฤหัสบดี - ดาวเสาร์
4. ดาวยูเรนัส - ดาวเนปจูน
9. จากภาพ คือวัตถุทอ้ งฟา้ ในตัวเลอื กใด

1. ดาวตกหรอื ผพี งุ่ ไต้
2. ดาวหาง
3. อกุ กาบาต
4. ฝนดาวตก
10. จากภาพ การจะจัดกลมุ่ ดาวเคราะหก์ ลมุ่ ท่ี 1 และ กลุ่มท่ี 2 ใช้เกณฑใ์ นตัวเลือกใด

1. ดาวเคราะห์แคระ - ดาวเคราะหน์ อ้ ย
กลุ่มที่ 1 2. ดาวเคราะหว์ งใน - ดาวเคราะห์วงนอก

3. ดาวเคราะห์หิน - ดาวเคราะห์แก๊ส
4. ดาวฤกษ์ - ดาวเคราะห์

กลุ่มที่ 2

ระบบสุริยะเกิดข้นึ เมื่อประมาณ 4.5 พันล้าน
ปีก่อน จากการรวมตัวกันของฝุ่นและแก๊สต่าง
ๆ ซ่ึงเกิดข้ึนเน่ืองจากแรงโน้มถ่วงของฝุ่นและ
แก๊ส เม่ือความหนาแน่นเพิ่มข้ึน อุณหภูมิก็
ค่อยๆ สูงข้ึนบริเวณใจกลางของแก๊สท่ีมา
รวมตวั กนั จะมีความหนาแน่นมากทส่ี ุด



เปน็ บริวารขนาดใหญ่ของดวงอาทิตย์
เรยี งลาดบั จากใกลไ้ ปไกล ไดแ้ ก่ ดาวพธุ
ดาวศุกร์ โลก ดาวอังคาร ดาวพฤหัสบดี
ดาวเสาร์ ดาวยเู รนัส และดาวเนปจนู
ดาวเคราะหท์ ั้งแปดจะโคจรรอบดวงอาทติ ย์
โดยมีระนาบใกล้เคยี งกบั ระนาบสรุ ยิ วิถี

ดาวเคราะห์ท้ัง 8 ดวง จะโคจรรอบดวง
อาทิตยโ์ ดยมรี ะนาบใกล้เคยี งกับระนาบสรุ ยิ วิถี

















ระบบสรุ ิยะ คอื ระบบท่มี ีดวงอาทติ ย์ (Sun) เป็น
ศูนย์กลางและมบี รวิ าร คอื ดาวเคราะห์ 8 ดวง ถ้า
ให้ระยะทางจากโลกถึงดวงอาทิตย์เป็นเกณฑ์ ดาวพุธ
และดาวศุกร์จัดเป็นดาวเคราะห์วงในเพราะอยู่ห่างจาก
ดวงอาทติ ยน์ ้อยกวา่ โลกจึงมีวงโคจรสัน้ กว่า ส่วนดาว
อังคาร ดาวพฤหัสบดี ดาวเสาร์ ดาวยูเรนัส ดาว
เนปจนู จัดเป็นดาวเคราะห์วงนอก เพราะอยู่ห่างจาก
ดวงอาทิตยม์ ากกว่าโลก

“อกุ กาบาต” เปน็ ก้อนวัตถุแขง็ จาพวกโลหะและหนิ
ขนาดเล็กนอกโลกท่ีอยู่ในอวกาศ เมื่อโคจรเข้ามาใกล้
โลกจะถูกแรงโน้มถ่วงของโลกดึงดูดให้เข้าสู่ช้ัน
บรรยากาศโลกด้วยความเร็วสูง จึงเกดิ การเสียดสกี ับ
ชั้นบรรยากาศโลกแล้วลุกไหม้ จนมองเห็นเป็นแสง
วาบ เผาไหม้ไมห่ มดกอ่ นตกลงพน้ื โลก แต่ถา้ ถูกเผาไห้
จนหมดกลางอากาศ เรียกวา่ “ดาวตก”

ดาวหาง (Comets)

ดาวหาง เป็นวัตถุท้องฟ้าในระบบสุริยะ เป็นบริวารของ
ดวงอาทติ ย์ และเปน็ วัตถทุ อ้ งฟ้าท่ีไม่มแี สงในตวั เอง

เราสามารถมองเห็นได้ เน่ืองจากแสงของดวงอาทิตย์ตก
กระทบพ้นื ผิวของดาวแล้วสะทอ้ นมาท่โี ลก

ถ้าโลกโคจรผ่านวงโคจรเดิมของดาวหางด้วยอัตราเร็วสูง
แรงโน้มถว่ งของโลกจะทาใหเ้ ศษชิ้นส่วนของดาวหางท่ีเหลืออยู่ใน
วงโคจรปรากฏเปน็ ฝนดาวตก

แถบดาวเคราะหน์ ้อย (Asteroid belt) เป็นบริเวณใน
ระบบสุริยะที่อยู่ระหว่างวงโคจรของดาวอังคาร กับดาว
พฤหัสบดี ประกอบไปด้วยวัตถุรูปร่างไม่แน่นอนจานวนมาก
เรยี กว่าดาวเคราะห์นอ้ ย (Asteroid หรอื Minor planet)

ดาวเคราะห์แคระ (Dwarf planets) คือดวงดาวที่มลี ักษณะ
คลา้ ยดาวเคราะห์ หรือดาวเคราะหน์ ้อย โดยมีคุณสมบัติที่สาคัญ 4
ประการ คอื

1) โคจรรอบดวงอาทิตย์
2) มมี วลมากพอที่ก่อใหเ้ กดิ สมดลุ ไฮโดรสแตติก
3) มีวงโคจรไมแ่ น่ชดั และไมส่ ามารถควบคมุ แรงดงึ ดูดและวง

โคจรของวัตถุต่างๆ ทอี่ ยู่รอบวงโคจรของตวั เองได้
4) ไมเ่ ป็นดวงจันทรบ์ รวิ ารของดาวดวงอ่นื

ดาวศกุ ร์



คาชีแ้ จง : ให้นกั เรยี นเลอื กคาตอบทีถ่ ูกตอ้ งเพยี งข้อเดียวเท่านน้ั

1. ตวั เลอื กใด ไม่ใช่ องคป์ ระกอบของระบบสุรยิ ะ

1. ดวงอาทติ ย์ 2. ดาวหาง

3. ดาวตก 4. ดาวเทยี ม

2. ข้อมลู ในตัวเลอื กใดกล่าวไมถ่ ูกต้อง

1. ดวงอาทิตยเ์ ป็นศูนย์กลางของระบบสรุ ิยะ

2. ดาวพธุ เปน็ ดาวเคราะหท์ ่ีมอี ุณหภูมสิ งู ท่สี ุด

3. ระบบสรุ ิยะทโ่ี ลกเราอยู่ตงั้ อย่บู นแขนของดาราจักรทางชา้ งเผอื ก

4. ดาวหางเปน็ สว่ นประกอบของระบบสุรยิ ะ เพราะมกี ารโคจรรอบดวงอาทิตย์

3. ตวั เลือกใด ไมใ่ ช่ คุณสมบัติของดาวเคราะห์

1. มีแสงสว่างในตนเอง

2. มีวงโคจรที่ชดั เจน และสอดคล้องกับดาวขา้ งเคียง

3. มองเห็นแสงสว่างน่งิ ไม่กะพรบิ

4. มกี ารเคลอ่ื นที่ ไมอ่ ยตู่ าแหนง่ เดิม

4. ดาวในตัวเลือกใดจัดเปน็ ดาวฤกษ์

1. ดวงอาทติ ย์ 2. ดวงจันทร์

3. ดาวเหนือ 4. ดาวพลโู ต

5. ตัวเลือกใดกล่าว ไม่ ถูกต้อง

1. โลก : ดาวเคราะหแ์ หง่ น้า

2. ดาวศกุ ร์ : แฝดโลก

3. ยเู รนัส : ราชาแห่งวงแหวน

4. ดาวพธุ : เตาไฟแชแ่ ข็ง

6. “ดาวเคราะหท์ ่ีมีขนาดใหญท่ ีส่ ดุ เปน็ ดาวเคราะหแ์ ก๊ส” จากขอ้ ความเปน็ ลักษณะของดาว

เคราะห์ในตวั เลือกใด

1. ดาวเสาร์ 2. ดาวยูเรนัส

3. ดาวเนปจนู 4. ดาวพฤหสั บดี

7. ดาวเคราะห์น้อยส่วนใหญ่อยู่ระหว่างดาวเคราะห์ในตัวเลือกใด
1. โลก - ดาวอังคาร
2. ดาวอังคาร - ดาวพฤหัสบดี
3. ดาวพฤหัสบดี - ดาวเสาร์
4. ดาวยูเรนัส - ดาวเนปจูน

8. จากภาพ การจะจดั กล่มุ ดาวเคราะห์กลมุ่ ท่ี 1 และ กลุ่มท่ี 2 ใช้เกณฑใ์ นตัวเลอื กใด
1. ดาวเคราะห์แคระ - ดาวเคราะห์น้อย

กลุ่มท่ี 1

2. ดาวเคราะหว์ งใน - ดาวเคราะห์วงนอก
3. ดาวเคราะห์หนิ - ดาวเคราะห์แกส๊
4. ดาวฤกษ์ - ดาวเคราะห์

กลุ่มท่ี 2

9. จากภาพ คอื วตั ถุท้องฟ้าในตัวเลอื กใด
1. ดาวตกหรอื ผีพงุ่ ไต้
2. ดาวหาง
3. อกุ กาบาต
4. ฝนดาวตก

10. “วตั ถุทอ้ งฟา้ ซึ่งประกอบด้วยโลหะหรือหนิ ท่ีอยใู่ นอวกาศ เมือ่ โคจรเข้ามาใกล้โลกจะถกู แรง
โนม้ ถว่ งของโลกดึงดดู ให้เขา้ สชู่ น้ั บรรยากาศโลก เกดิ การเสียดสกี ับช้นั บรรยากาศโลกแล้วลุก
ไหม้ จนมองเหน็ เป็นแสงวาบ เผาไหมไ้ มห่ มดและตกลงพนื้ โลก” จากข้อความเป็นลักษณะของ
ตวั เลือกใด

1. ดาวหาง
2. ผพี ุง่ ไต้
3. อกุ กาบาต
4. ดาวเคราะห์

กระทรวงศึกษาธิการ. (2547). คู่มือสาระการเรียนรู้พื้นฐานวิทยาศาสตร์กลุ่ม
สาระการเรียนรู้วิทยาศาสตร์ ช้ันประถมศึกษาปีท่ี 4. กรุงเทพฯ :
ส ถ า บั น ส่ ง เ ส ริ ม ก า ร ส อ น วิ ท ย า ศ า ส ต ร์ แ ล ะ เ ท ค โ น โ ล ยี
กระทรวงศกึ ษาธิการ.

____________.(2547).คู่มือหนังสือกิจกรรมสาระการเรียนรู้พ้ืนฐาน ชุด
วิทยาศาสตร์กายภาพ เร่ือง โลกดาราศาสตร์และอวกาศ. กรุงเทพฯ :
ไทยวัฒนาพานิชจากัด.

เอกรินทร์ สีมหาศาล และคณะ. (ม.ป.ป.). แม่บทมาตรฐานวิทยาศาสตร์ ป.4.
กรุงเทพฯ:บริษัท อักษรเจรญิ ทัศน์ อจท.จากดั .



ฒญกจฐง
ฌฑฉคฏซฎชข ดาวศกุ ร์

ดาวพฤหัสบดี ดาวพลโู ต
ดาวเนปจนู ดาวยูเรนสั
ดวงอาทิตย์
โลก ดาวองั คาร
ดาวพุธ ดาวเคราะหน์ ้อย
ดาวศกุ ร์
ดาวเสาร์

เฉลยแบบทดสอบกอ่ น-หลงั เรียน
เร่อื ง ระบบสรุ ยิ ะของเรา

เฉลยแบบทดสอบ เฉลยแบบทดสอบ
ก่อนเรยี น หลงั เรียน

1. 1 1. 4
2. 3 2. 2
3. 1 3. 1
4. 4 4. 1
5. 2 5. 3
6. 4 6. 4
7. 3 7. 2
8. 2 8. 2
9. 2 9. 2
10. 2 10. 3