"โซ่รักบาราย" ภูษาศิลป์ถิ่นประโคนชัย

[DOCUMENT TITLE]

[Document subtitle]

[School]
[Course title]

“โซ่รกั บาราย” ภูษาศลิ ป์ ถนิ่ ประโคนชัย 1

กว่าจะคิดค้นลายผ้าขึ้นมาได้สักลายไว้ประดับ ประวัตคิ วามเปน็ มา
ผืนผ้านั้น เป็นที่เรื่องที่ต้องอาศัยประสบการณ์และ ลายผ้า “โซร่ ักบาราย” ก่อเกดิ จากการพัฒนาและ
ภูมิปัญญาจากรุ่นสู่รุ่น มีการถ่ายทอดกันในครัวเรือน
เครือญาติ จากผู้ที่ต้องการถ่ายทอดไปยังผู้ที่ต้องการ ต่อยอด “ผ้าบารายพันปีสีกลีบบัว” ซึ่งนางสาวจิราภรณ์
สืบทอด หากผู้ต้องการถ่ายทอดได้ถ่ายทอดไปยังผู้ท่ี ชิดอนันตว์ งศ์ ปลดั องค์การบรหิ ารส่วนตำบลจรเข้มากและ
ไมต่ อ้ งการสืบทอด การถ่ายทอดภูมิปญั ญาด้านการทอผ้าน้ัน นางกอบเกื้อ เหล่าทวี พัฒนาการอำเภอประโคนชัย
จะเกิดขึ้นได้น้อยหรอื ไม่ได้เลย จึงถือได้ว่า ศิลปะลวดลาย ไ ด้ ปรึ ก ษาหาร ื อก ั บ ส ่ ว น ร าชก าร อำเภอปร ะ โ ค น ชั ย
บนผืนผ้านั้น เป็นงานที่ต้องอาศัยหลักอิทธิบาท 4 ต้องมี เมื่อเดือนพฤษภาคม พ.ศ. 2563 เพื่อเสนอให้มี
ฉันทะ คือ ความต้องการที่จะทำ ใฝ่ใจรักจะทำสิ่งนั้น ผ้าเอกลักษณ์ประจำอำเภอประโคนชัย โดยได้นำเสนอ
อยู่เสมอ และปรารถนาจะทำให้ได้ผลดียิ่ง ๆ ขึ้นไป ผ้าบารายพนั ปสี กี ลบี บัวและผ้าฝ้ายสีเปลอื กไมต้ ่อที่ประชุม
วิริยะ คือ ขยันหมั่นประกอบสิ่งนั้นด้วยความพยายาม และที่ประชุมเห็นชอบให้ผ้าบารายพันปีสีกลีบบัว
เข้มแข็ง อดทน เอาธุระไม่ทอ้ ถอย จิตตะ คือ ตั้งจิตรับรู้ เปน็ ผ้าสำหรบั ให้พฒั นาชุมชนนำไปจดั แสดงและคัดสรร
ในสิ่งที่ทำ และทำสิ่งนั้นด้วยความคิด เอาจิตฝักใฝ่ ประจำปขี องจงั หวัดบรุ รี มั ย์
ไม่ปล่อยใจให้ฟุ้งซ่านเลื่อนลอยไป และ วิมังสา คือ
หมนั่ ใช้ปัญญา พจิ ารณาใครค่ รวญ ตรวจหาเหตุผล และ จากนั้น ในเดือนมิถุนายน พ.ศ. 2563
ตรวจสอบข้อยิ่งหย่อนในสิ่งที่ทำนั้น มีการวางแผน นางธัญญลักษณ์ หตั ถาธยากลู นายกเหลา่ กาชาดจังหวัด
วัดผล คิดค้นวิธีแก้ไขปรับปรุง จนกว่าจะได้ลายผ้าที่มี บุรีรัมย์ พร้อมด้วยนางกอบเกื้อ เหล่าทวี พัฒนาการ
รูปแบบ สีสัน ตามที่ต้องการ อีกทั้งต้องมีองค์ความรู้ อำเภอประโคนชัย นางธัญพร ไชยอินทร์ ผู้ผลิตผ้าและ
ความเข้าใจในเรื่องผ้า เพราะเป็นเรื่องที่มีความยุ่งยาก นางสาวจิราภรณ์ ชดิ อนันต์วงศ์ ปลัดองคก์ ารบรหิ ารส่วน
และซบั ซ้อน ลายผ้าต่าง ๆ ไมว่ า่ จะเป็นผ้าขิด ผา้ แพรวา ตำบลจรเข้มาก ได้เข้ากราบสักการะขอพรสิ่งศักดิ์สิทธิ์
ผ้ามัดหม่ี ซึ่งเป็นผ้าพื้นบ้านของไทยในภาคอีสาน ในปราสาทเมืองต่ำ เพื่ออำนวยอวยพรให้ผ้าบารายพันปี
ผ้าเหล่าน้ีมีวิธีการสร้างลวดลายที่แตกต่างกันออกไป สีกลีบบัวเป็นที่รู้จักแพร่หลาย สามารถสร้างงาน สร้างรายได้
เช่นเดียวกับลายผ้า “โซ่รักบาราย” ท่ีผู้ผลิต ให้กับชุมชนและได้เดินทางต่อไปยงั บ้านอาจารย์ธัญพร ไชยอินทร์
ใช้วิธีการมัดหมี่ คือ การมัดเส้นไหมหรือ ซึ่งเป็นที่ทำการกลุ่มผลิตผ้าบารายพันปี เพื่อขอความ

เส้นด้ายด้วยเชือกฟางให้เป็นลายตามท่ีได้

ออกแบบไว้ แล้วนำไปย้อมสี เพื่อให้เส้นไหม

หรือเส้นด้ายมีลวดลายและสีตามต้องการ

จากนั้นนำมาทอ จนกลายมาเป็นผ้าลาย

“โซ่รักบาราย” ลายผ้าอัตลักษณ์ประจำ
อำเภอประโคนชัย ที่มีความสวยงามและ
เป่ยี มไปด้วยปูมหลังท่ีน่าสนใจ

ร่วมมือให้เป็นกำลังสำคัญในการดำเนินงานส่งเสริม 2
สนับสนุนให้ผ้าบารายพันปีสีกลีบบัว เป็นผ้าประจำถิ่น
เป็นผลติ ภณั ฑ์ท่ีสามารถสร้างงาน สร้างอาชพี พรอ้ มท้ัง สันนิษฐานวา่ สร้างขึ้นในสมัยพระเจ้าชยั วรมนั ท่ี ๗ หรือราว
สรา้ งความภาคภมู ิใจใหค้ นบรุ ีรมั ย์ พุทธศตวรรษท่ี 16 – 17 ตามคติศาสนาฮินดู ลัทธิไศวนิกาย
เป็นสถานที่ที่ผู้คนมักมาขอพรให้มีความสุขกาย สุขใจ
ต่อมาในเดือนกรกฎาคม พ.ศ. 2563 มีสขุ ภาพแขง็ แรงและความม่ังคง่ั ในชีวิต ซึ่งในบริเวณรอบ
นายสุพจน์ แสนมี นายอำเภอประโคนชัยสมัยนั้น ได้ขอ ปราสาทเมืองตำ่ มสี ระบวั อยูล่ อ้ มรอบปรางค์ 5 ท้งั 4 ดา้ น
ความร่วมมือนายเพท วงศ์ประสิทธ์ิ ประธานสภา และมีสัญลักษณ์บวั 8 กลบี ซ่ึงบง่ บอกถงึ ความเคารพและ
วัฒนธรรมอำเภอประโคนชัยและคณะ พร้อมด้วย ศรทั ธา และยงั มีระเบียงคดที่เชอื่ มต้ังตรงบรเิ วณหน้าต่าง
ส่วนราชการ กำนัน ผู้ใหญ่บ้าน องค์กรปกครองส่วน เหน็ แล้วก่อใหเ้ กดิ ความรูส้ ึกอบอุ่น ความมัน่ คง ปลอดภัย
ท้องถิ่น กลุ่มสตรีและประชาชนทั้งอำเภอประโคนชัย จึงไดเ้ ช่อื มร้อย ยึดโยง สอดประสาน และได้ออกแบบเป็น
ใหส้ วมใสผ่ ้าบารายพนั ปสี กี ลีบบวั และได้ยกระดับให้เป็น ลายผ้า “โซร่ กั บาราย” ขน้ึ มา จากน้นั ไดส้ ่งตอ่ ให้สมาชิก
ผ้าอัตลักษณป์ ระจำอำเภอประโคนชัยนบั ต้ังแตน่ นั้ เปน็ ต้นมา ในกลุ่มเริ่มทำการมัดย้อม ถักทอตามกระบวนการผลิต
แล้วเสร็จเป็นผืนผ้า “โซ่รักบาราย” ในเดือนมกราคม
จากนั้น กลุ่มทอผ้าบ้านโคกเมือง หมู่ที่ 18 พ.ศ. 2565
ได้ผลิตผ้าบารายพันปีสีกลีบบัวเพิ่มมากขึ้นและต่อมาได้
คิดค้นผ้าบารายพันปีสีใบบัวขึ้น และกลายเป็นที่รู้จัก ทีม่ า : http://virtualhistoricalpark.finearts.go.th/
อย่างแพร่หลายในเดือนเมษายน พ.ศ. 2564 ซึ่งได้ถูก prasatmuangtam/index.php/th/
นำมาใช้เป็นชุดแต่งกายของนางรำบวงสรวงศรัทธา
มหาศิวะ จำนวนกว่า 500 คน ในงานประเพณีขึ้นเขา กอรปกับสภาวัฒนธรรมจังหวัดบุรีรัมย์และสำนักงาน
พนมรุ้ง เมื่อวันที่ 3 เมษายน พ.ศ. 2564 ณ อุทยาน วัฒนธรรมจังหวัดบุรีรัมย์ ร่วมกับอำเภอประโคนชัย
ประวตั ิศาสตร์พนมรุง้ อำเภอเฉลมิ พระเกยี รติ จงั หวดั บรุ ีรมั ย์ ได้ดำเนินการค้นหาลายผ้าอัตลักษณ์ประจำอำเภอ
ประโคนชัย เมื่อวันท่ี 7 กันยายน 2565 ณ ห้องประชมุ
เทศบาลตำบลประโคนชัย โดยมี

เดือนธันวาคม พ.ศ. 2564 นางธัญพร ไชยอินทร์ น ายก ิติพ ัฒ น ์ ก ะ วั ง
ประธานกลุ่มทอผ้าบ้านโคกเมือง หมู่ที่ 18 ได้ออกแบบ นายอำเภอประโคนชัย
ลายผ้า “โช่รักบาราย” ขึ้นจากแนวคิดที่ต้องการจะ เ ป ็ น ป ร ะ ธ า น ก า ร ป ร ะ ชุ ม
สืบสานและอนุรักษ์ให้มีการนุ่งและสวมใส่ลายผ้าที่มี ที่ประชุมมีมติเป็นเอกฉันท์ให้ผ้าลาย “โซ่รักบาราย”
เรื่องราวและวิถีชีวิตที่สอดคล้องกับความเชื่อและ เป็นลายผ้าอัตลักษณ์ประจำอำเภอประโคนชัย และจะ
ความศรัทธาในดินแดนอนั ศักด์ิสิทธ์ิ ซ่งึ มปี ราสาทเมืองต่ำ ดำเนินการเผยแพร่ให้เปน็ ที่รจู้ กั ในวงกวา้ งต่อไป
อันเป็นโบราณสถานที่สำคัญของอำเภอประโคนชัย

คณุ ลกั ษณะทีโ่ ดดเด่น 3
ลายผ้า “โซร่ ักบาราย” เป็นลายผ้าท่ีมีเร่ืองราว
ทั้งภาครัฐและภาคเอกชนช่วยกันส่งเสริม สนับสนุนให้
และวิถีชีวิตที่สอดคล้องกับความเชื่อและความศรัทธา เกิดการพัฒนา ต่อยอดเป็นเศรษฐกิจสร้างสรรค์
มีความหมายที่เป็นอัตลักษณ์ของอำเภอประโคนชัย (Creative Economy) ที่เกิดจากภูมิปัญญา สามารถ
นั่นคือ ลวดลายท่ีสื่อถึงปราสาทเมืองต่ำ โบราณสถาน เพ่ิมคุณค่าและมลู คา่ ทางเศรษฐกจิ ของชุมชนได้
อารยธรรมสมัยขอม ที่สร้างขึ้นเมื่อ 1,400 ปีก่อน
ตั้งอยู่ในพ้ืนที่บ้านโคกเมือง ตำบลจรเข้มาก อำเภอ ผ้าไทย ยงั สามารถพฒั นาและต่อยอดไปได้อีกมาก
ประโคนชยั เป็นผ้าทมี่ ีลวดลายสวยงาม มีความปราณีต โดยเฉพาะผ้าไหมไทย ซึ่งมีเอกลักษณ์ที่แตกต่างจาก
และสามารถส่อื ความหมายได้อยา่ งลึกซง้ึ งดงาม ดังน้ี ผ้าไหมจากต่างประเทศ คือ มีความเลื่อม มันวาว
มีน้ำหนักและมีความฟูมากกว่า
“โซร่ ักบาราย” เปน็ สัญลักษณ์ของความรกั ท่ีมั่นคง หากสามารถพัฒนาให้มีรูปแบบ
“โซ”่ คือ ประตูและระเบยี งคตท้งั 4 ดา้ นท่เี ช่ือมกัน ตรงตามความต้องการของตลาด
ของปราสาทเมืองต่ำ หมายถึง การประสานความรัก เพิ่มช่องทางการเจรจาการค้า
ความสามัคคี ความร่วมมือ จากอดีตสู่ปัจจุบัน และนำนวัตกรรมมาลดต้นทุนใน
สานอนาคต กระบวนการผลิต แต่ยังคงความ
“บาราย” คือ สระน้ำขนาดใหญ่ที่ขุดขึ้น เพื่อให้ เ ป ็ น เ อ ก ล ั ก ษ ณ ์ ข อ ง ผ ้ า ไ ท ย ไ ว้
ประชาชนได้ใช้ในการดำรงชีวิตประจำวันและเพื่อการ และชูความโดดเด่นในอัตลักษณ์
ชลประทาน หมายถึง ความอดุ มสมบรู ณ์ ความสงบเย็น ของลวดลายผ้า (Identity) และ
และเป็นประโยชน์ เพ่ิมเรื่องราว (Story) บนผืนผ้า
ใ ห ้ เ ด ่ น ช ั ด ขึ้ น ด ้ ว ย อ ำ น า จ พ ลั ง
ดังนั้น “โซ่รักบาราย” หมายถึง ความรัก Soft power ซึ่งเป็นเครื่องมือ
ความสามัคคี ความร่วมมือที่สร้างความอุดมสมบูรณ์ สำคัญท่ีจะช่วยเพิ่มมูลค่าเศรษฐกิจ เป็นการส่งเสริม
พลังแหง่ ความสุข สงบ รม่ เย็น อุน่ ทงั้ กาย อนุ่ ทง้ั ใจ เศรษฐกิจฐานรากด้วยมิติทางวัฒนธรรม และพัฒนา
ศักยภาพอุตสาหกรรมวัฒนธรรม ให้สามารถแข่งขันใน
ผ้าลายโซ่รักบาราย เปรียบเสมือนผ้าที่ใส่แล้ว ตลาดโลกได้
อุ่นทงั้ กาย อนุ่ ทง้ั ใจ สวมใส่สบาย ไม่หยาบกระดา้ ง เป็นสี
ธ ร ร มชาติ ม ี สี สั น วรรณภา แก้วหนองฮี
สวยงาม สามารถ นกั วชิ าการวัฒนธรรมชำนาญการ
นำมาตัดเย็บและ
อ อ ก แ บ บ ไ ด้
หลากหลายรูปแบบ
ไม่ว่าจะเป็นเสื้อหรือ
ผ้าถุง มีความงดงาม
ทั้งลวดลายในแนวต้ัง
และแนวนอน ใส่ได้ทงั้
หญงิ ชาย ทกุ เพศทุกวัย
และเป็นผลิตภัณฑ์ท่ี
เกิดจากการมีส่วนร่วม

www.http://anyflip.com/bookcase/rjyhr
สามารถโหลดเอกสารไดท้ ี่ : QR Code /Link

สำนักงานวัฒนธรรมจังหวัดบุรรี มั ย์
กลุ่มกิจการพเิ ศษ

โทร. 0 4466 6577
โทรสาร 0 4466 6578