โคลงภาพพระราช พงศาวดาร
โคลงประกอบภาพท ่ ี ๑๐ ภาพพระสุริโยทัยขาดคอช้าง
โคลงภาพพระราชพงศาวดาร ภาพพระสุริโยทัยขาดคอช้าง ผู้แต่ง ลักษณะค าประพันธ์ ตัวละคร พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว โคลงสี ่ส ุ ภาพ จ านวน ๖ บท พระเจ้าบุเรงนอง สมเด็จพระมหาจักรพรรดิ สมเด็จพระสุริโยทัย พระเจ้าแปร พระโอรส เร ่ ื องย ่ อ พระเจ้าบุเรงนองยกทัพมาตีกรุงศรี อยุธยา ช้างทรงของพระมหาจักรพรรดิเสีย ทีให้หลังพระเจ้าแปร พระเจ้าแปร จึงขับช้างไล่ช้างของพระมหา จักรพรรดิ สมเด็จพระสุริโยทัยไสช้างทรงเข้า ไปขวางพระเจ้าแปร พระเจ้าแปร จึงใช้ง้าวฟันสมเด็จพระสุริโยทัย ส้ ิ นพระชนม ์ บนคอช้ าง โอรสได้กันพระศพแล้วน าเข้าสู่ พระนคร
บทท ี ่ ๑ บุเรงนองนามราชเจ้า จอรามัญเฮย ยกพยุหแสนยา ย ิ ่ งแกลว ้ มอญม่านประมวลมา สามส ิ บหม ื ่ นแฮ ถึงอยุธเยศแล้ว หยุดใกล้นครา ค ำศัพท์ ม่ำน หมำยถึง พม่ำ รำมัญ หมำยถึง มอญ บุเรงนองกษัตริย์พม่ายกกองทัพที่มีแสนยานุภาพกล้าหาญยิ่ง ทั้งทัพมอญ และทัพพม่ารวมแล้วสามแสนคน เดินทางมาถึงอยุธยาแล้วพักกองทัพอยู่นอก เมือง
บทท ี ่ ๒ พระมหาจักรพรรดิเผ้า ภูวดล สยามเฮย วางค่ายรายรี้พล เพียบหล้า ด าริจักใคร่ยล แรงศึก ยกนิกรทัพกล้า ออกตั้งกลางสมร ค ำศัพท์ นิกร หมำยถึง หมู่ พวก เผ้ำภูวดล หมำยถึง เผ้ำ คือ ส่วนที่สูงที่สุดของศีรษะ ภูวดล คือ แผ่นดิน เผ้ำภูวดล หมำยถึง พระเจ้ำแผ่นดิน สมร หมำยถึง สนำมรบ พระมหาจักรพรรดิพระเจ้าแผ่นดินแห่งกรุงสยาม วางก าลังพลเพื่ อ เตรียมรับศึกมีพระราชด ารัสจะเสด็จไปดูข้าศึก จึงยกกองทัพออกไปตั้ง กลางสนามรบ
บทท ี ่ ๓ บังอรอัครเรศผู้ พิสมัย ท่านนา นามพระสุริโยทัย ออกอ้าง ทรงเคร ื ่ องย ุ ทธพิไชย เช่นอุป ราชแฮ เถลิงคชาธารคว้าง ควบเข้าขบวนไคล ค ำศัพท์ คชำธำร หมำยถึง ช้ำงทรง ช้ำงพระที่นั่ง คว้ำง หมำยถึง เคลื่อนลอยไปอย่ำงรวดเร็ว เครื่องยุทธพิไชย หมำยถึง เครื่องแต่งกำยที่ แต่งออกรบ เถลิง หมำยถงึ ข ้ึน ใช ้ กับสิ่ งส ำคญั เช่น เถลิงถวัลยรำชสมบัติ เถลิงศก บังอร หมำยถึง นำง พระมเหสีผู้ต้องพระราชหฤทัย นามว่า พระศรีสุริโยทัย ทรงเครื่องแต่ง กายแบบนักรบเหมือนพระมหาอุปราช ทรงช้างพระที่นั่งตามกระบวนเสด็จ ด้วย
บทท ี ่ ๔ พลไกรกองหน้าเร้า โรมรัน กันเฮย ช้างพระเจ้าแปรประจัญ คชไท้ สารทรงซวดเซผัน หลังแล่น เตลิดแฮ ตะเลงขับคชไล่ใกล้ หวิดท้ายคชาธาร ค ำศัพท์ เตลง หมำยถึง กองทัพพม่ำว่ำกองทัพตะเลง ไท้ หมำยถึง ผู้เป็นใหญ่ หมำยถึง พระมหำกษัตริย์ ประจัญ หมำยถึง ปะทะต่อสู้ โรมรัน หมำยถึง รบพุ่งกัน แล่น หมำยถึง วิ่ ง สำร หมำยถึง ช้ำงใหญ่ ทัพหน้าของทั้งสองฝ่ายเข้าต่อสู้กัน ช้างทรงของพระเจ้าเมืองแปรเข้า ต่อสู้กับช้างทรงของพระมหาจักรพรรดิช้างทรงของพระมหาจักรพรรดิเสียที ให้หลังข้าศึก พระเจ้าเมืองแปรจึงขับช้างไล่ช้างของพระมหาจักรพรรดิ
บทท ี ่ ๕ นางคราญองค์เอกแก้ว กษัตรี มานมนัสกตเวที ย ิ ่ งล ้ า เกรงพระราชสามี มลายพระ ชนม์เฮย ขับคเชนทรเข่นค ้า สะอึกสู้ดัสกร ค ำศัพท์ ดัสกร หมำยถึง ข้ำศึก นงครำญ หมำยถึง นำงงำม สำวงำม มนัส หมำยถึง ใจ มำน หมำยถึง มี คเชนทร หมำยถึง ช้ำง พระสุริโยทัยมีพระทัยอันกตัญญูกตเวทีต่อพระสวามีกลัวว่าจะ สิ้นพระชนม์ จึงทรงขับช้างพระที่นั่งเข้าต่อสู้กับศัตรู
บทท ี ่ ๖ ขุนมอญร่อนง้าวฟาด ฉาดฉะ ขาดแล่งตราบอุระ หรุบดิ้น โอรสรีบกันพระ ศพสู่นครแฮ สูญชีพไป่ สูญสิ้น พจน์ผู้สรรเสริญ ค ำศัพท์ ขุนมอญ หมำยถึง พระเจ้ำแปร กษัตริย์ พม่ำ พระเจ้าแปรฟาดพระแสงของ้าวใส่พระอุระขาดสะพายแล่ง สิ้นพระชนม์ พระราชโอรสจึงทรงรีบกันพระศพเข้าสู่พระนคร แม้ พระองค์จะสิ้นพระชนม์ลงแล้ว แต่ยังไม่สิ้นผู้สรรเสริญ
หลักการวิเคราะห์ คุณค่าวรรณคดี ค ณ ุ ค า่ ด้า น เ น้ือ ห า คุณค่าด้าน วรรณศิลป์ ค ณ ุ ค า่ ด้า น สัง ค ม ศึกษำตั้งแต่ที่มำของ เรื่อง ประวัติ ผู้แต่ง ค ำศัพท์ โครงเรื่อง ตัวละคร ฉำก แก่น เรื่อง หรือเจตนำของ ผู้เขียน และสำมำรถ น ำมำประยุกต์ใช้ใน ชีวิตประจ ำได้ พิจำรณำทั้งรสของ ถ้อยค ำและรสควำม เพื่อให้เห็นควำมงำม ของภำษำ เช่น สัมผัส สระ (ลัด -ตัด) ใช้ ถ้อยค ำที่มีควำมหมำยลึกซ้ึง เกิดอำรมณ์ คล้อยตำม พิจำรณำว่ำผู้อ่ำนได้รับ ควำมรู้เรื่องใดบ้ำง ได้ เห็นสภำพวิถีชีวิต ควำมคิด ควำมเชื่อ ที่ แฝงอยู่ในบทประพันธ์ อย่ำงไร
นางคราญองค์เอกแก้ว กษัตรี มานมนัสกตเวที ยิ่ง ล ้า เกรงพระราชสามี มลายพระ ชนม์เฮย ขับคเชนทรเข่นค ้า สะอึกสู้ดัสกร ขุนมอญร่อนง้าวฟาด ฉาดฉะ ขาดแล่งตราบอุระ หรุบดิ้น โอรสรีบกันพระ ศพสู่นครแฮ สูญชีพไป่ สูญสิ้น พจน์ผู้สรรเสริญ คุ ณ ค า่ ด้า น เ น้ือ ห า กล่าวถึงเหตุที่สมเด็จพระสุริโยทัยสละ พระชนม์ชีพเพื่ อปกป้องพระราชสวามี แสดถึงความกตัญญูตกเวที คุณค่าด้านวรรณศิลป์ ใช้ถ้อยค าที่ให้ทั้งเสียงและภาพ ท าให้ เกิดจิตนาการถึงภาพ ราวกับได้อยู่ใน สถานการณ์จริง
บุเรงนองนามราชเจ้า จอรามัญเฮย ยกพยุหแสนยา ยิ่ง แ ก ล ว้ มอญม่านประมวลมา ส า ม สิ บ ห มื่น แ ฮ ถึงอยุธเยศแล้ว หยุดใกล้นครา พระมหาจักรพรรดิเผ้า ภูวดล สยามเฮย วางค่ายรายรี้พล เพียบหล้า ด าริจักใคร่ยล แรงศึก ยกนิกรทัพกล้า ออกตั้งกลางสมร คุ ณ ค า่ ด้า น สัง ค ม แสดงให้เห็นถึงสภาพสังคมและการ ท าสงครามในสมัยโบราณ ที่ยกก าลัง พลจ านวนมากสู้กัน และแสดงให้เห็น ถึงคุณธรรม จริยธรรม ค่านิยมของ ตนไทย ดั่งสมเด็จพระสุริโยทัยที่มี ความกล้าหาญ กตัญญู เสียสละ ต่ อ พระมหากษัตริย์
ข้อคิด ความ เสียสละ ความ กตัญญู ความ กล้าหาญ การท าหน้าที่ พลเมือง ดี