ภาษาสันสกฤตสำหรับบุคคลทั่วไป-07.12.2018

ภาษาสนั สกฤตสาหรบั บคุ คลทวั่ ไป

Ads! (โนน้ )

สตรีลงิ ค์

วิภักติ เอก. ทว.ิ พห.ุ
ประถมา.
ทวติ ยี า. AsaE AmU AmU>
ตฤตยี า.
จตุรถ.ี asau amū amūḥ
ปญั จมี.
ษัษฐ.ี AmmU ! AmU AmU>
สปั ตม.ี
amūm amū amūḥ

Amuya AmU_yam! AmiU ->

amuyā amūbhyām amūbhiḥ

Amu:yE Am_U yam! AmU_y>

amuṣyai amūbhyām amūbhyaḥ

Amu:ya> AmU_yam! AmU_y>

amuṣyāḥ amūbhyām amūbhyaḥ

Am:u ya> Amyu a>e Am;U am!

amuṣyāḥ amuyoḥ amūṣām

Am:u yam! Amuyae> AmU;u

amuṣyām amuyoḥ amūṣu

194

ภาษาสันสกฤตสาหรบั บคุ คลทั่วไป

(2.2)
ตวั อย่างการแจกวิภักตอิ นิยมวเิ ศษณสรรพนาม

วิภกั ติ เอก. (2.2.1) พหุ.
ประถมา.
ทวติ ียา. y> yd! (ใด) ye
ตฤตียา. ปุลลงิ ค์
จตุรถ.ี yaḥ ye
ปญั จมี. ทวิ.
ษษั ฐ.ี ym! yan!
สปั ตมี. yaE
yam yān
yau
yen yE>
yaE
yeṇa yaiḥ
yau
ySmE ye_y>
ya_yam!
yaṣmai yebhyaḥ
yābhyām
ySmat! y_e y>
ya_yam!
yasmāt yebhyaḥ
yābhyām
ySy ye;am!
ya_yam!
yaṣya yeṣām
yābhyām
yiSmn! y;e u
yyae>
yaṣmin yeṣu
yayoḥ

yyae>

yayoḥ

195

ภาษาสันสกฤตสาหรบั บุคคลทวั่ ไป

วิภกั ติ เอก. yd! (ใด) พหุ.
ประถมา. นปงุ สกลิงค์
ทวิตียา. yt! yain
ตฤตียา. ทว.ิ
จตุรถ.ี yat yāni
ปญั จมี. ye
ษษั ฐี. yt! yain
สปั ตมี. ye
yat yāni
ye
yen yE>
ye
yeṇa yaiḥ
ya_yam!
ySmE ye_y>
yābhyām
yaṣmai yebhyaḥ
ya_yam!
ySmat! ye_y>
yābhyām
yasmāt yebhyaḥ
ya_yam!
ySy ye;am!
yābhyām
yaṣya yeṣām
yyae>
yiSmn! y;e u
yayoḥ
yaṣmin yeṣu
yyae>

yayoḥ

ข้อสังเกต
ตำ่ งจำก ปุลลิงค์ เล็กนอ้ ย เฉพำะ ประถมา.และ ทวติ ียา. เอก. ทว.ิ พห.ุ

196

ภาษาสนั สกฤตสาหรบั บุคคลทัว่ ไป

วิภกั ติ เอก. yd! (ใด) พหุ.
ประถมา. สตรีลิงค์
ทวติ ยี า. ya ya>
ตฤตยี า. ทวิ.
จตรุ ถ.ี yā yāḥ
ปัญจมี. ye
ษษั ฐี. yam! ya>
สปั ตม.ี ye
yām yāḥ
ye
yya yai->
ye
yayā yābhiḥ
ya_yam!
ySyE ya_y>
yābhyām
yaṣyai yābhyaḥ
ya_yam!
ySya> ya_y>
yābhyām
yasyāḥ yābhyaḥ
ya_yam!
ySya> yasam!
yābhyām
yaṣyāḥ yāṣām
ySyae>
ySyam! yasu
yasyoḥ
yaṣyām yāṣu
ySyae>

yasyoḥ

197

ภาษาสนั สกฤตสาหรบั บุคคลท่ัวไป

(2.2.2)

svR (ทั้งปวง)

ปลุ ลงิ ค์

วิภักติ เอก. ทว.ิ พห.ุ
ประถมา.
ทวติ ยี า. sv>R svaRE sveR
ตฤตียา.
จตุรถ.ี sarvaḥ sarvau sarve
ปัญจม.ี
ษัษฐี. svRm! svaER svaRn!
สปั ตมี.
sarvam sarvau sarvān

sve[R svaR_yam! svRE>

sarveṇa sarvābhyām sarvaiḥ

svRSmE sva_R yam! sve_R y>

sarvaṣmai sarvābhyām sarvebhyaḥ

svSR mat! sva_R yam! svRe_y>

sarvasmāt sarvābhyām sarvebhyaḥ

svRSy svyR a>e sv;eR am!

sarvaṣya sarvayoḥ sarveṣām

svRiSmn! svyR a>e sv;eR u

sarvaṣmin sarvayoḥ sarveṣu

198

ภาษาสันสกฤตสาหรบั บุคคลทว่ั ไป

วภิ กั ติ svR (ท้งั ปวง) พห.ุ
ประถมา. นปงุ สกลงิ ค์
ทวติ ียา. เอก. ทวิ. svaRi[
ตฤตียา.
จตรุ ถี. svmR ! sveR sarvāni
ปัญจมี.
ษัษฐี. sarvam sarve svaiR [
สัปตม.ี
svRm! svRe sarvāni

sarvam sarve svE>R

sv[eR sva_R yam! sarvaiḥ

sarveṇa sarvābhyām sv_Re y>

svRSmE svaR_yam! sarvebhyaḥ

sarvaṣmai sarvābhyām svRe_y>

svRSmat! svaR_yam! sarvebhyaḥ

sarvasmāt sarvābhyām sv;eR am!

svRSy svRya>e sarveṣām

sarvaṣya sarvayoḥ svRe;u

svRiSmn! svyR ae> sarveṣu

sarvaṣmin sarvayoḥ

ขอ้ สังเกต
ต่ำงจำก ปุลลงิ ค์ เลก็ น้อย เฉพำะ ประถมา.และ ทวิตียา. เอก. ทวิ. พห.ุ

199

ภาษาสันสกฤตสาหรบั บคุ คลท่วั ไป

svR (ทั้งปวง)

สตรีลิงค์

วภิ กั ติ เอก. ทว.ิ พหุ.
ประถมา.
ทวติ ยี า. svaR svRe sva>R
ตฤตียา.
จตุรถ.ี sarvā sarve sarvāni
ปัญจมี.
ษัษฐี. svamR ! svRe svaR>
สปั ตม.ี
sarvām sarve sarvāni

svRya sva_R yam! svaiR ->

sarvayā sarvābhyām sarvābhiḥ

svRyE sva_R yam! sva_R y>

sarvayai sarvābhyām sarvābhyaḥ

svyR a> sva_R yam! sva_R y>

sarvayāḥ sarvābhyām sarvābhyaḥ

svyR a> svyR a>e svasR am!

sarvayāḥ sarvayoḥ sarvāsām

svyR am! svyR a>e svasR u

sarvayām sarvayoḥ sarvāṣu

200

ภาษาสนั สกฤตสาหรบั บคุ คลท่วั ไป

(2.2.3)

วิภกั ติ pvU !R (ทศิ ตะวนั ออก) พหุ.
ประถมา. ปุลลิงค์
ทวติ ียา. pUvaR>
ตฤตยี า. เอก. ทว.ิ
จตรุ ถี. pūrvāḥ
ปญั จมี. pvU R> pvU aER
pvU aRn!
ษัษฐี. pūrvaḥ pūrvau
สปั ตม.ี pūrvān
pvU Rm! pUvaER
pvU >ER
pūrvam pūrvau
pūrvaiḥ
pvU Re[ pvU a_R yam!
pvU _eR y>
pūrveṇa pūrvābhyām
pūrvebhyaḥ
pUvRSmE pvU a_R yam!
pUvR_e y>
pūrvaṣmai pūrvābhyām
pūrvebhyaḥ
pUvSR mat! ,pvU atR ! pvU a_R yam!
pUve;R am!
pūrvasmāt, pūrvābhyām
pūrvāt pūrveṣām

pvU RSy pvU yR a>e pvU eR;u

pūrvaṣya pūrvayoḥ pūrveṣu

pvU RiSmn! , pUvRe pUvRyae>

pūrvaṣmin, pūrvayoḥ
pūrve

201

ภาษาสันสกฤตสาหรบั บคุ คลทั่วไป

pUv!R (ทิศตะวนั ออก)

นปงุ สกลิงค์

วภิ ักติ เอก. ทวิ. พหุ.

ประถมา. pUvRm! pvU eR pUvaRi[

pūrvam pūrve pūrvāṇi

ทวิตยี า. pUvRm! pUvRe pUvaiR [

pūrvam pūrve pūrvāṇi

ตฤตียา. pvU Re[ pvU a_R yam! pvU >ER

pūrveṇa pūrvābhyām pūrvaiḥ

จตุรถ.ี pUvRSmE pUvaR_yam! pUv_eR y>

pūrvaṣmai pūrvābhyām pūrvebhyaḥ

ปญั จมี. pUvSR mat! ,pvU atR ! pvU aR_yam! pvU _eR y>

pūrvasmāt, pūrvābhyām pūrvebhyaḥ
pūrvāt
pvU yR ae> pUve;R am!
ษัษฐี. pvU RSy
pūrvayoḥ pūrveṣām
pūrvaṣya
pvU Rya>e pUv;eR u
สัปตมี. pvU iR Smn! , pvU Re
pūrvayoḥ pūrveṣu
pūrvaṣmin,
pūrve

ข้อสังเกต
ต่ำงจำก ปลุ ลงิ ค์ เล็กนอ้ ย เฉพำะ ประถมา.และ ทวติ ียา. เอก. ทว.ิ พห.ุ

202

ภาษาสันสกฤตสาหรบั บุคคลท่วั ไป

วภิ กั ติ pUv!R (ทิศตะวนั ออก) พห.ุ
ประถมา. สตรีลงิ ค์
ทวิตยี า. pvU a>R
ตฤตยี า. เอก. ทวิ.
จตุรถี. pūrvāḥ
ปญั จมี. pvU aR pUvRe
ษษั ฐี. pvU a>R
สปั ตม.ี pūrvā pūrve
pūrvāḥ
pvU aRm! pUveR
pvU aiR ->
pūrvām pūrve
pūrvābhiḥ
pvU Rya pvU aR_yam!
pUvaR_y>
pūrvayā pūrvābhyām
pūrvābhyaḥ
pvU RyE pUva_R yam!
pUvaR_y>
pūrvayai pūrvābhyām
pūrvābhyaḥ
pvU Rya> pUva_R yam!
pUvasR am!
pūrvayāḥ pūrvābhyām
pūrvāsām
pUvyR a> pvU yR ae>
pvU aRsu
pūrvayāḥ pūrvayoḥ
pūrvāṣu
pvU Ryam! pUvyR a>e

pūrvayām pūrvayoḥ

203

ภาษาสันสกฤตสาหรบั บุคคลทว่ั ไป

(2.2.4)

ikm! (ใคร, อะไร)

วิภกั ติ เอก. ปลุ ลิงค์ พห.ุ
ประถมา. ทว.ิ
ทวติ ียา. k> ke
ตฤตียา. kaE
จตรุ ถ.ี kaḥ ke
ปญั จม.ี kau
ษษั ฐี. km! kan!
สัปตม.ี kaE
kam kān
kau
ken kE>
ka_yam!
keṇa kaiḥ
kābhyām
kSmE k_e y>
ka_yam!
kaṣmai kebhyaḥ
kābhyām
kSmat! ke_y>
ka_yam!
kasmāt kebhyaḥ
kābhyām
kSy k;e am!
kya>e
kaṣya keṣām
kayoḥ
kiSmn! k;e u
kyae>
kaṣmin keṣu
kayoḥ

204

ภาษาสนั สกฤตสาหรบั บุคคลทว่ั ไป

ikm! (ใคร, อะไร)

วิภักติ เอก. นปุงสกลิงค์ พห.ุ
ประถมา. ทว.ิ
ทวิตยี า. ikm! kain
ตฤตียา. ke
จตรุ ถี. kim kāni
ปัญจม.ี ke
ษัษฐี. ikm! kain
สัปตมี. ke
kim kāni
ke
ken k>E
ka_yam!
keṇa kaiḥ
kābhyām
kSmE ke_y>
ka_yam!
kaṣmai kebhyaḥ
kābhyām
kSmat! k_e y>
ka_yam!
kasmāt kebhyaḥ
kābhyām
kSy k;e am!
kya>e
kaṣya keṣām
kayoḥ
kiSmn! k;e u
kya>e
kaṣmin keṣu
kayoḥ

ข้อสงั เกต
ต่ำงจำก ปุลลงิ ค์ เลก็ น้อย เฉพำะ ประถมา.และ ทวติ ยี า. เอก. ทวิ. พห.ุ

205

ภาษาสันสกฤตสาหรบั บคุ คลท่ัวไป

ikm! (ใคร, อะไร)

วิภกั ติ เอก. สตรีลิงค์ พห.ุ
ประถมา. ทว.ิ
ทวติ ียา. ka ka>
ตฤตียา. ke
จตรุ ถี. kā kāḥ
ปญั จมี. ke
ษัษฐ.ี kam! ka>
สัปตมี. ke
kām kāḥ
ke
kya kai->
ka_yam!
kayā kābhiḥ
kābhyām
kSyE ka_y>
ka_yam!
kaṣyai kābhyaḥ
kābhyām
kSya> ka_y>
ka_yam!
kasyāḥ kābhyaḥ
kābhyām
kSya> kasam!
kSyae>
kaṣyāḥ kāsām
kasyoḥ
kSyam! kasu
kSya>e
kasyām kāsu
kasyoḥ

206

ภาษาสันสกฤตสาหรบั บุคคลทว่ั ไป

กลุ่มที่แจกวภิ ักติเหมือนกบั td! (tad)
ศัพทใ์ นกลุ่มนี้มีกำรแจกวภิ กั ติเหมอื นกนั td! ทุกประกำร ได้แก่

@td! (นั่น)
yd! (ใด)
ANy (อน่ื )
#tr (นอกน)ี
ktr (คนไหน, ส่ิงไหน)
ktm (คนไหน, สงิ่ ไหน)

กลุ่มที่แจกวิภักตเิ หมือนกับ svR (sarva)
ศพั ท์ในกลุ่มนีมีกำรแจกวภิ กั ติคลำ้ ยกับ td! ทัง 3 ลิงค์ มีจุดที่แตกตำ่ งกนั บ้ำง
ในนปงุ สกลงิ ค์ ประถมำวภิ ักติ และทวติ ยี ำวิภกั ติ เอกวจนะ ลงทำ้ ยด้วย m!
เทำ่ นัน ได้แก่

svR (ทงั ปวง)
@k (หนง่ึ , พวกหนึ่ง)
@ktr (คนใดคนหน่ึง, สง่ิ ใดส่งิ หน่งึ )
ivZv (ทังหมด)
%-y (ทงั สอง)

กลมุ่ ท่ีบอกทศิ ทาง
ศัพท์ในกลุ่มนีมีกำรแจกวิภักติไดท้ ัง 2 แบบคือ แจกแบบ svR ทัง 3 ลิงค์ก็ได้
หรือแจกตำมแบบนำมศัพท์สระกำรันต์ตำมปกติก็ได้ กล่ำวคือ คำท่ีลงท้ำย
ด้วยสระอะ หำกเป็นปุลลิงค์ จะแจกตำมแบบ อ กำรันต์ ปุลลิงค์ หำกเป็น
นปุงสกลิงค์ จะแจกตำมแบบ อ กำรันต์ นปุงสกลิงค์ หำกเป็นสตรีลิงค์
จะแจกตำมแบบ อำ กำรนั ต์ สตรีลิงค์ ได้แก่

207

ภาษาสนั สกฤตสาหรบั บคุ คลทั่วไป

Axr (ข้ำงล่ำง, ภำยใต้)
ANtr (ภำยใน)
Apr (อ่ืน)
Avr (ทิศตะวนั ตก)
di][ (ทศิ ใต้)
%®r (ทศิ เหนอื )
pr (ภำยหลัง)
pUvR (กอ่ น, ทศิ ตะวนั ออก)
Sv (ของตน)

ศัพท์ ikm! (kim)

บ่งบอกคำถำมในภำษำสันสกฤต แปลว่ำ “ใคร, อะไร” ก่อนแจกวิภักติจะ
แปลง ikm! เป็น k จำกนันนำไปแจกวิภักติเหมือนกับกลุ่ม td! (tad) ทัง 3
ลิงค์ มีข้อแตกต่ำงเล็กน้อยใน ประถมำวิภักติ และทวิตียำวิภักติ เอกวจนะ
จะคงรูปเดิมคือ ikm!

ศัพท์ ikm! สำมำรถนำไปสร้ำงเป็นคำใหม่ได้โดยกำรเติมคำว่ำ ict! (ใครๆ)
หรือ cn (อะไรๆ) ต่อท้ำย เม่ือแจกวิภักติจะแจกเฉพำะศัพท์ ikm! เท่ำนัน
ดังตัวอยำ่ ง เช่น

kZict! ใครๆ (ประถมำ. เอก.)
kSyict! ของใครๆ (ษัษฐ.ี เอก.)
ik<cn อะไรๆ (ประถมำ. เอก.)

208

ภาษาสันสกฤตสาหรบั บคุ คลท่วั ไป

ตวั อย่างประโยค

Ay< jnk> ngr< gCDit

พอ่ นี้ ย่อมไป สู่เมอื ง

#me puru;a> )lain Aoadn!

บรุ ุษ ท. เหล่ำนี้ กินแลว้ ซึ่งผลไม้ ท.

#d< dix n oadaim

ข้ำพเจ้ำ ยอ่ มไม่กนิ ซ่งึ นมส้ม นี้

@tt! ngr< gCDt

ทำ่ น ท. จงไป สเู่ มอื ง น่ัน

ik< )lain oadt>

เขำ ทส. ยอ่ มกนิ ซึ่งผลไม้ ท. หรอื ?

caera> yt! inixm! ApZyn!

โจร ท. ไดเ้ ห็นแลว้ ซึ่งขมุ ทรพั ย์ ใด

ASyE kNyayE p:u p< yCDe>

ท่ำน ควรให้ ซ่งึ ดอกไม้ แกห่ ญิงสำว นี้

vx> mm gh& e Aihm! ATaafyt!

นำยพรำน ยอ่ มตี ซึง่ งู ในเรือน ของเรำ

jna> sv<R suo< l;iNt

ชน ท. ย่อมปรำรถนำ ซง่ึ ควำมสขุ ทง้ั ปวง

209

ภาษาสนั สกฤตสาหรบั บคุ คลทว่ั ไป

np& > sv;eR u àasad;e u Avst!

พระเจำ้ แผน่ ดนิ อยู่แลว้ ในปรำสำท ท. ทง้ั ปวง

@te dju nR a> ngyER g&h< Adhn!

ทุรชน ท. เหลำ่ นนั่ เผำแลว้ ซึง่ เรือน ของชำวเมือง

kne sh AmiU n ngrain AgCDtam!

ท่ำน ทส. ไปแลว้ สเู่ มือง ท. เหลำ่ โนน้ กบั ดว้ ยใคร

kuKkura> yan! caeran! Adzyn!

สนุ ขั ท. กดั แลว้ ซง่ึ โจร ท. เหล่ำใด

svaRi[ p:u pai[ àasade Ap:u pn!

ดอกไม้ ท. ทง้ั ปวง บำนแลว้ ทีป่ รำสำท

Vyaº> #main t[& ain n oadit

เสือ ย่อมไมก่ นิ ซึง่ หญำ้ ท. เหลำ่ นี้

s> pué;> Am<u mi[< r]it

บุรุษ นน้ั ยอ่ มรักษำ ซึ่งแก้วมณี โนน้

yya vXva sh vn< AgCD>

ทำ่ น ไปแล้ว สู่ปำ่ กับดว้ ยหญงิ สำว คนใด

210

ภาษาสนั สกฤตสาหรบั บุคคลทวั่ ไป

แบบทดสอบทา้ ยบท

1. จงแปลเปน็ ภาษาไทย

tne pué;ne sh gCDaim
Amui:mn! igraE jnken sh Avst!
k> yackay Aade nm! AyCDt!
AmI Vyaºa> yiSmn! vne Acrn!
@taE puru;aE ngr< ma gCDtam!
tSmE yackay #ma< zail< yCDt
ya> kumay>R Am<U vapI< n gCDye u>
sveR iz:ya> AacayanR ! AhyR eyu>
kSy jnk> tne vxne sh ngr< gCDit
s> pué;> #m< ANx< jnk< Ap:u yt!

2. จงแปลเป็นภาษาสนั สกฤต
โจร ท. ปลน้ แล้ว ในเมือง นี้
เมฆ นนั้ ยอ่ มไป ในอำกำศ
พระรำม ชนะแล้ว ซ่งึ รำวณะ ในปำ่ น้ัน
อำจำรย์ ท. ยกยอ่ งแล้ว ซง่ึ ศษิ ย์ ท. เหลำ่ นนั้
พรำหมณ์ ยอ่ มบวงสรวง ซง่ึ เทวดำ ดว้ ยแพะ ท. เหล่ำนั้น

211

ตอนท่ี 8
สังขยา (Numerals)

สังขยา คือ การนับจานวนในภาษาสันสกฤต เพ่ือบอกให้รู้จานวนท่ีแน่นอน
แบ่งออกเป็น 2 ชนิดคือ สังขยาและศังขเยยะ สังขยา (Ordinals) ได้แก่
การนับเลขแบบปกติ เช่น 1, 2, 3 ... เป็นต้น ศังขเยยะ (Cardinals) ได้แก่
การนับตามลาดับที่ เชน่ ที่ 1, ที่ 2, ท่ี 3 ... เปน็ ต้น

สงั ขยา (Ordinals) 1-100

เทวนาครี ไทย โรมนั ตัวเลข

@k เอก eka 11
iÖ ทฺวิ dvi 22
iÇ ตริ tri 33
ctru ! จตรุ ฺ catur 44
pÂn! ปญฺจนฺ pañcan 55
;;! ษษฺ ṣaṣ 66
sÝ สปฺต sapta 77
Aò อษฏฺ aṣṭa 88
nv นว nava 99
dz ทศ daśa 10 10
@kadz เอกาทศ ekādaśa 11 11
Öadz ทวฺ าทศ dvādaśa 12 12
Çyaedz ตรฺโยทศ trayodaśa 13 13
ctudR z จตรุ ฺทศ caturdaśa 14 14
pÂdz ปญฺจทศ pañcadaśa 15 15

212

ภาษาสันสกฤตสาหรบั บุคคลทว่ั ไป

เทวนาครี ไทย โรมัน ตวั เลข
โษฑศ
;afe z สปฺตทศ ṣoḍaśa 16 16
sÝdz อษฺฏาทศ saptadaśa 17 17
Aòadz aṣṭādaśa 18 18

nvdz นวทศ navadaśa 19 19
@kaenivz< เอโกนวศึ ekonaviṃśati
@kaNniv<zit เอกานนฺ วศึ ติ ekānnaviṃśati
^niv<zit อนู วศึ ติ ūnaviṃśati
ivz< it
@kivz< it วึศติ viṃśati 20 20
Öaiv<zit เอกวึศติ
Çyaie vz< it ทฺวาวศึ ติ ekaviṃśati 21 21
ctuivzR< it ตรฺโยวึศติ
pÂivz< it จตรุ ฺวึศติ dvāviṃśati 22 22
;fi! vz< it ปญฺจวศึ ติ
sÝiv<zit ษฑวฺ ึศติ trayoviṃśati 23 23
Aòaiv<zit สปฺตวศึ ติ
nviv<zit อษฏฺ าวศึ ติ caturviṃśati 24 24
iÇ<zt! นววศึ ติ
ตรึศตฺ pañcaviṃśati 25 25

ṣaṣviṃśati 26 26

saptaviṃśati 27 27

aṣṭāviṃśati 28 28

navaviṃśati 29 29

triṃśat 30 30

213

ภาษาสนั สกฤตสาหรบั บคุ คลท่วั ไป

เทวนาครี ไทย โรมนั ตัวเลข

@kiÇz< t! เอกตรฺ ึศตฺ ekatriṃśat 31 31
ÖaiÇ<zt! ทฺวาตรฺ ึศตฺ dvātriṃśat 32 32
ÇyiSÇ<zt! ตฺรยสฺตฺรศึ ตฺ trayastriṃśat 33 33
ctuiSÇz< t! จตสุ ตฺ รฺ ึศตฺ catustriṃśat 34 34
pÁciÇz< t! ปญฺจตฺรศึ ตฺ puñcatriṃśat 35 35
;qi! Çz< t! ษฏตฺ ฺรึศตฺ ṣaṭtriṃśat 36 36
sÝiÇ<zt! สปตฺ ตรฺ ึศตฺ saptatriṃśat 37 37
A:qaiÇz< t! อษฺฏาตฺรึศตฺ aṣṭātriṃśat 38 38
nviÇz< t! นวตรฺ ศึ ตฺ navatriṃśat 39 39
cTvair<zt! จตวฺ ารึศตฺ catvāriṃśat 40 40
@kcTvairz< t! เอกจตวฺ ารศึ ตฺ ekacatvāriṃśat 41 41
ÖacTvair<zt! ,
iÖcTvair<zt! , ทฺวาจตวฺ ารศึ ต,ฺ dvācatvāriṃśat, 42 42
ÇyZcTvair<zt! ทฺวจิ ตวฺ ารศึ ตฺ dvicatvāriṃśat
iÇcTvair<zt! 43 43
ctZu cTvair<zt! ตฺรยศฺจตวฺ ารึศตฺ, trayaścatvāriṃśat,
pÁccTvair<zt! ตฺรจิ ตฺวารศึ ตฺ tricatvāriṃśat 44 44
;qc! Tvair<zt! 45 45
sÝcTvairz< t! จตุศจฺ ตฺวารศึ ตฺ catuścatvāriṃśat 46 46
A:qacTvair<zt! ปญฺจจตวฺ ารึศตฺ pañcacatvāriṃśat 47 47
ษฏฺจตฺวารศึ ตฺ ṣaṭcatvāriṃśat 48 48
สปฺตจตวฺ ารศึ ตฺ saptacatvāriṃśat
อษฺฏาจตวฺ ารึศตฺ aṣṭācatvāriṃśat

214

ภาษาสนั สกฤตสาหรบั บุคคลท่ัวไป

เทวนาครี ไทย โรมัน ตวั เลข

nvcTvair<zt! นวจตฺวารึศตฺ navacatvāriṃśat 49 49
pÁcazt! 50 50
@kpÁcazt! ปญฺจาศตฺ pañcāśat 51 51
ÖapÁcazt! เอกปญจฺ าศตฺ ekapañcāśat
iÖpÁcazt! ทฺวาปญฺจาศต,ฺ 52 52
Çy>pÁcazt! ทวฺ ิปญฺจาศตฺ dvāpañcāśat,
iÇpÁcazt! dvipañcāśat 53 53
ctu>pÁcazt!
pÁcpÁcazt! ตฺรยะปญฺจาศต,ฺ trayaḥpañcāśat, 54 54
;qp! Ácazt! ตฺรปิ ญฺจาศตฺ tripañcāśat 55 55
sÝpÁcazt! 56 56
A:qapÁcazt! จตุะปญฺจาศตฺ catuḥpañcāśat 57 57
nvpÁcazt! ปญจฺ ปญฺจาศตฺ pañcapañcāśat 58 58
;iò ษฏฺปญฺจาศตฺ ṣaṭpañcāśat 59 59
@k;iò สปฺตปญฺจาศตฺ saptapañcāśat 60 60
Öa;iò อษฏฺ าปญจฺ าศตฺ aṣṭāpañcāśat 61 61
iÖ;iò นวปญจฺ าศตฺ navapañcāśat
Çy>;iò ษษฏฺ ิ ṣaṭṭi 62 62
iÇ;iò เอกษษฺฏิ ekaṣaṭṭi
ct>u ;iò 63 63
pÁc;iò ทฺวาษษฺฏิ, dvāṣaṭṭi,
ทวฺ ษิ ษฏฺ ิ dviṣaṭṭi 64 64
65 65
ตฺรยะษษฏฺ ,ิ trayaḥṣaṭṭi,
ตฺริษษฺฏิ triṣaṭṭi

จตะุ ษษฏฺ ิ catuḥṣaṭṭi
ปญจฺ ษษฏฺ ิ pañcaṣaṭṭi

215

ภาษาสนั สกฤตสาหรบั บุคคลทั่วไป

เทวนาครี ไทย โรมนั ตัวเลข

;q;! iò ษฏษฺ ษฏฺ ิ ṣaṭṣaṭṭi 66 66
sÝ;iò สปตฺ ษษฺฏิ saptaṣaṭṭi 67 67
Aòa;iò อษฏฺ าษษฏฺ ิ aṣṭāṣaṭṭi 68 68
nv;iò นวษษฏฺ ิ navaṣaṭṭi 69 69
sÝit สปตฺ ติ saptati 70 70
@ksÝit เอกสปตฺ ติ ekasaptati 71 71
ÖasÝit,
ทวฺ าสปตฺ ต,ิ dvāsaptati, 72 72
iÖsÝit ทวฺ สิ ปฺตติ dvisaptati
73 73
Çy>sÝit, ตรฺ ยะสปตฺ ต,ิ trayaḥsaptati,
ตฺริสปตฺ ติ trisaptati 74 74
iÇsÝit 75 75
จตะุ สปตฺ ติ catuḥsaptati 76 76
ctu>sÝit ปญฺจสปตฺ ติ pañcasaptati 77 77
pÁcsÝit ษฏสฺ ปฺตติ ṣaṭsaptati 78 78
;qs! Ýit สปฺตสปตฺ ติ saptasaptati 79 79
sÝsÝit อษฺฏาสปฺตติ aṣṭāsaptati 80 80
AòasÝit นวสปตฺ ติ navasaptati 81 81
nvsÝit อศีติ aśīti 82 82
AzIit เอกาศตี ิ ekāśīti 83 83
@kazIit ทวฺ ยศีติ dvyaśīti 84 84
ÖyzIit ตฺรยศตี ิ tryaśīti 85 85
ÇyzIit จตรุ ศตี ิ caturaśīti
cturzIit ปญจฺ าศตี ิ pañcāśīti
pÁcazIit

216

ภาษาสนั สกฤตสาหรบั บุคคลท่วั ไป

เทวนาครี ไทย โรมัน ตัวเลข

;qzIit ษฑศีติ ṣaḍaśīti 86 86
sÝazIit สปตฺ าศตี ิ saptāśīti 87 87
AòazIit อษฺฏาศตี ิ aṣṭāśīti 88 88
nvazIit นวาศตี ิ navāśīti 89 89
nvit นวติ navati 90 90
@knvit เอกนวติ ekanavati 91 91
Öanvit,
iÖnvit ทวฺ านวต,ิ dvānavati, 92 92
Çyaenvit, ทวฺ ินวติ dvinavati
93 93
iÇnvit ตรฺ โยนวติ, trayonavati,
cturnvit ตฺรินวติ trinavati 94 94
pÁcnvit 95 95
;{[vit จตรุ นวติ caturnavati 96 96
sÝnvit ปญฺจนวติ pañcanavati 97 97
Aòanvit ษณณฺ วติ ṣaṇṇavati 98 98
nvnvit สปตฺ นวติ saptanavati 99 99
zt อษฺฏานวติ aṣṭānavati 100 100
นวนวติ navanavati
ศต śata

217

ภาษาสันสกฤตสาหรบั บคุ คลทัว่ ไป

เทวนาครี ไทย สังขยาจานวนเตม็ ตวั เลข
โรมัน
shö สหสรฺ
Ayut อยตุ sahasra 1,000 1000
l] ลกฺษ
àyut ปฺรยุต ayuta 10,000 10000
kaie q โกฏิ lakṣa 100,000 100000
AbuRd อรพฺ ุท
prayuta 1,000,000 1000000
kaṭi 10,000,000 10000000
arbuda 100,000,000 100000000

การแจกวภิ กั ตสิ ังขยา

สังขยา ทาหน้าที่คล้ายกับคุณศัพท์ เป็นได้ทั้ง 3 ลิงค์ มีการแจกวิภักติ
แตกต่างกันไปตามลิงค์ท่ีไปนาไปขยาย เม่ือขยายนามศัพท์ใด จะต้องมีลิงค์
วจนะ วิภักติเดียวกับนามศัพท์ท่ีไปขยายนั้นเสมอ สังขยาบางกลุ่มมีการแจก
วิภักตแิ ตกต่างกนั ท้งั 3 ลิงค์ บางกลุม่ แจกเหมอื นกนั ท้ัง 3 ลิงค์ มีตัวอยา่ งการ
แจกวภิ กั ติดังต่อไปนี้

218

ภาษาสนั สกฤตสาหรบั บคุ คลท่วั ไป

กลุ่มที่แจกวภิ ักตติ ่างกันทัง้ 3 ลงิ ค์
@k (หนึ่ง)

วภิ ักติ ปุลลิงค์ นปงุ สกลิงค์ สตรลี งิ ค์
ประถมา.
ทวติ ียา. @k> @km! @ka
ตฤตียา.
จตุรถ.ี ekaḥ ekam ekā
ปญั จมี.
ษษั ฐี. @km! @km! @kam!
สัปตมี.
ekam ekam ekām

@ken @ken @kya

ekena ekena ekayā

@kSmE @kSmE @kSyE

ekasmai ekasmai ekasyai

@kSmat! @kSmat! @kSya>

ekasmāt ekasmāt ekasyāḥ

@kSy @kSy @kSya>

ekasya ekasya ekasyāḥ

@kiSmn! @kiSmn! @kSyam!

ekasmin ekasmin ekasyām

219

ภาษาสนั สกฤตสาหรบั บุคคลท่วั ไป

iÖ (สอง)

วิภักติ ปลุ ลิงค์ นปุงสกลงิ ค์ สตรลี ิงค์
ประถมา. ÖaE
Öe Öe

dvau dve dve

ทวติ ยี า. ÖaE Öe Öe

dvau dve dve

ตฤตียา. Öa_yam! Öa_yam! Öa_yam!

dvābhyām dvābhyām dvābhyām

จตรุ ถี. Öa_yam! Öa_yam! Öa_yam!

dvābhyām dvābhyām dvābhyām

ปญั จมี. Öa_yam! Öa_yam! Öa_yam!

dvābhyām dvābhyām dvābhyām

ษัษฐ.ี Öya>e Öya>e Öyae>

dvayoḥ dvayoḥ dvayoḥ

สปั ตมี. Öyae> Öya>e Öya>e

dvayoḥ dvayoḥ dvayoḥ

220

ภาษาสนั สกฤตสาหรบั บุคคลทว่ั ไป

iÇ (สาม)

วิภกั ติ ปลุ ลงิ ค์ นปุงสกลงิ ค์ สตรีลิงค์
ประถมา. Çy>
ÇIi[ itö>
trayaḥ
trīṇi tisraḥ
ทวิตียา. ÇIn!
ÇIi[ itö>
trīn
trīṇi tisraḥ
ตฤตียา. iÇi->
iÇi-> itsi& ->
tribhiḥ
tribhiḥ tisṛbhiḥ
จตุรถี. iÇ_y>
iÇ_y> its_& y>
tribhyaḥ
tribhyaḥ tisṛbhyaḥ
ปญั จมี. iÇ_y>
iÇ_y> its&_y>
tribhyaḥ
tribhyaḥ tisṛbhyaḥ
ษษั ฐ.ี Çya[am!
Çya[am! its&[am!
trayāṇām
trayāṇām tisṛṇām
สปั ตม.ี iÇ;u
iÇ;u its;& u
triṣu
triṣu tisṛṣu

221

ภาษาสนั สกฤตสาหรบั บคุ คลทว่ั ไป

ctur! (ส)่ี

วิภักติ ปลุ ลิงค์ นปงุ สกลิงค์ สตรลี งิ ค์
ประถมา.
cTvar> cTvair ctö>

catvāraḥ catvāri catasraḥ

ทวิตียา. ctur> cTvair ctö>

caturaḥ catvāri catasraḥ

ตฤตยี า. ctiu -R> ctui-R> ctsi& ->

caturbhiḥ caturbhiḥ catasṛbhiḥ

จตรุ ถี. ctu-yR > ctu-yR > cts&_y>

caturbhyaḥ caturbhyaḥ catasṛbhyaḥ

ปัญจมี. ctu-yR > ctu-Ry> cts_& y>

caturbhyaḥ caturbhyaḥ catasṛbhyaḥ

ษัษฐ.ี ctu[amR ! ctu[amR ! cts&[am!

caturṇām caturṇām catasṛṇām

สัปตม.ี ctu;Ru ct;u Ru cts;& u

caturṣu caturṣu catasṛṣu

222

ภาษาสันสกฤตสาหรบั บุคคลทว่ั ไป

กลุ่มท่แี จกเหมอื นกนั ท้งั 3 ลงิ ค์

วิภักติ pÂn! (หา้ ) ;;! (หก) sÝn! (เจด็ )
ประถมา. pÂ
;q! sÝ
pañca
ṣaṭ sapta
ทวิตยี า. pÂ
;q! sÝ
pañca
ṣaṭ sapta
ตฤตยี า. pÂi->
;f!i-> sÝi->
pañcabhiḥ
ṣaḍbhiḥ saptabhiḥ
จตรุ ถ.ี pÂ_y>
;f_! y> sÝ_y>
pañcabhyaḥ
ṣaḍbhyaḥ saptabhyaḥ
ปัญจม.ี pÂ_y>
;f_! y> sÝ_y>
pañcabhyaḥ
ṣaḍbhyaḥ saptabhyaḥ
ษัษฐี. pÂanam!
;{[am! sÝanam!
pañcānām
ṣaṇṇām saptānām
สัปตมี. pÂsu
;q!su sÝsu
pañcaṣu
ṣaṭsu saptaṣu

223

ภาษาสนั สกฤตสาหรบั บุคคลทั่วไป

วภิ ักติ Aò (แปด) nv (เกา้ ) dz (สบิ )
ประถมา.
ทวติ ียา. Aò nv dz
ตฤตียา.
จตุรถี. aṣṭa nava daśa
ปัญจมี.
ษัษฐ.ี Aò nv dz
สปั ตม.ี
aṣṭa nava daśa

Aòai-> nvi-> dzi->

aṣṭābhiḥ navabhiḥ daśabhiḥ

Aòa_y> nv_y> dz_y>

aṣṭābhyaḥ navabhyaḥ daśabhyaḥ

Aòa_y> nv_y> dz_y>

aṣṭābhyaḥ navabhyaḥ daśabhyaḥ

Aòanam! nvnam! dznam!

aṣṭānām navaṇām daśanām

Aòasu nvsu dzsu

aṣṭāṣu navaṣu daśasu

224

ภาษาสันสกฤตสาหรบั บคุ คลท่ัวไป

ข้อสังเกต

1. จานวนนับในภาษาสันสกฤตเป็นเลขฐานสิบ กล่าวคือ เมื่อนับครบ
สิบแล้วจะนาหลกั หนว่ ยมาบวกกับหลกั สบิ วนไปเรอ่ื ยๆ เช่น 11 จะ
นา 1 + 10 โดยนาหลักหน่วยไว้หน้า เช่น @k + dz = @kdz
(11) เปน็ ต้น

2. จานวนท่ีลงท้ายด้วย 9 เช่น 19, 29, 39 เป็นต้น นิยมวางจานวน
เต็มแล้วลบด้วย 1 โดยใช้ศัพท์ต่อไปน้ีมาต่อท้าย @k (1) ตามด้วย
จานวนเต็ม ได้แก่ศัพท์ ^n- (ลด), @kaen- (ลดลงไปหนึ่ง), หรือ
@kaNn- (ลดลงไปหนึ่ง) ตัวอย่างเช่น ^niv<zit (19), @kaenivz< it
(19), @kaNniv<zit (19) เปน็ ต้น

3. จานวน 1 - 4 (@k - ctru !) เปน็ ไดท้ ัง้ 3 ลงิ คแ์ จกตา่ งกัน
4. ต้ังแต่ 5 - 18 (p - Aòadz) แจกเหมือนกนั ทงั้ 3 ลงิ ค์
5. 11 - 18 (@kadz - nvdz) แจกเหมอื น 10 (dz)
6. ตง้ั แต่ 19 - 99 เปน็ สตรลี งิ ค์ มีวิธกี ารแจกเหมอื นกับคานามสตรี

ลงิ ค์ แต่เป็นเอกวจนะอย่างเดียว โดยสงั เกตจากคาลงทา้ ย เช่น
• ถา้ ลงท้ายดว้ ย # แจกตามแบบ # การันต์ สตรลี ิงค์ เชน่ iv<zit
(20) เป็นตน้
• ถ้าลงท้ายดว้ ย t! แจกตามแบบ t! การันต์ สตรลี งิ ค์ เชน่ iÇ<zt!
(30) เปน็ ต้น
• ตั้งแต่ 100 (zt) ขนึ้ ไป เป็นนปงุ สกลงิ ค์ แจกตามแบบ
อ การันต์ นปุงสกลิงคท์ ว่ั ไป

225

ภาษาสันสกฤตสาหรบั บุคคลทวั่ ไป

ตวั อยา่ งประโยค

@k> miu n> riv< nmit

มุนี คนหนงึ่ ย่อมไหว้ ซึง่ พระอาทติ ย์

@k< np& < pZyaim

ขา้ พเจา้ ย่อมเห็น ซง่ึ พระเจา้ แผน่ ดิน องคห์ น่งึ

balkaE ÇIi[ ngrai[ pZyt>

เด็กชาย ทส. ย่อมเหน็ ซึ่งเมอื ง ท. สาม

ctur> ArIn! ma muÂt

ท่าน ท. จงอย่าปล่อย ซึง่ ขา้ ศึก ท. ส่คี น

hSta_y> cTvair )lain hrav>

เรา ทส. ยอ่ มนาไป ซึง่ ผลไม้ ท. สล่ี กู ด้วยมือ ท.

AacayR> mm ;q! imÇai[ Akwyt!

อาจารย์ กล่าวแลว้ กะเพอื่ น ท. หกคน ของเรา

Stne a> mune> sÝ AZvan! care yiNt

ขโมย ท. ย่อมลัก ซ่งึ มา้ ท. เจด็ ตวั ของมุนี

Ai¶> nvna< jnana< gh& ai[ dhit

ไฟ ยอ่ มไหม้ ซง่ึ เรือน ท. ของชน ท. เก้าคน

226

ภาษาสนั สกฤตสาหรบั บคุ คลทว่ั ไป

แบบทดสอบท้ายบท

1. จงเติมสงั ขยาลงในช่องว่างให้ได้ความหมายสมบูรณ์

kip> _______ )lain Aoadt! 5
Vyaºa> _______ vne vsiNt 1
kiv> _______ np& tIn! zs< it 12
_______ llna< taelyis 20
yaex> _______ ngrai[ AgCDt! 22
ish< a> _______ mnu:yan! pIfyiNt 17
_______ mnu Ina< kmlain yCDw> 19
_______ inzasu tara> pZyam> 7
ram> _______ malai-> \i;< pjU yit 29
kvy> _______ Zlake E> n&pm! Av[Ryn! 11

227

ภาษาสนั สกฤตสาหรบั บคุ คลทั่วไป

2. จงแปลเปน็ สันสกฤต
ชาวนา เล้ียงดแู ล้ว ซ่ึงบุตร ท. 8
ศิษย์ ท. 21 สรรเสรญิ แล้ว ซึ่งอาจารย์ ท.
ท่าน ทส. ย่อมมา พรอ้ มดว้ ยมิตร ท. 6
ฤาษี ย่อมให้ ซง่ึ ความรู้ แก่ชน ท. 27
เรา ท. มองดูแลว้ ซึ่งผลไม้ ท. 10 บนรถ

228

ภาษาสันสกฤตสาหรบั บุคคลทวั่ ไป

บรรณานกุ รม

จำลอง สำรพัดนึก, ดร. ไวยากรณ์สันสกฤตชั้นสูง. กรุงเทพมหำนคร:
โรงพมิ พม์ หำจุฬำลงกรณรำชวทิ ยำลยั , 2548.

จำลอง สำรพดั นึก, ศำสตรำจำรยพ์ ิเศษ ดร. ภาษาสันสกฤตเรียนด้วยตนเอง
ตอนที่ 1-2. กรุงเทพมหำนคร: โรงพิมพ์มหำจุฬำลงกรณรำชวิทยำลัย,
2549.

ระวี จันทร์ส่อง, ผู้ช่วยศำสตรำจำรย์ ดร. ธาตุมัญชรี: ว่าด้วยเร่ืองธาตุใน
ภาษาสันสกฤต. เชียงใหม่ : ศูนย์บริหำรงำนวิจัย มหำวิทยำลัยเชยี งใหม,่
2561.

หลวงบวรบรรณรักษ์ (นิยม รักไทย), สสกฤต-ไท-อังกฤษ อภิธาน.
กรมวชิ ำกำร กระทรวงศกึ ษำธิกำร, 2507.

E.D. Perry. A Sanskrit Primer. Delhi: Motilal Banarsidass
Publishers, 2004.

F. Max Muller. A Sanskrit Grammar for Beginners. Delhi:
Parimal Publicatios, 2005.

Kale, Moreshwar R. A Higher Sanskrit Grammar. 1884;
repr. Delhi: Motilal Banarsidass, 1977.

K. L.V. Sastri. Dhaturupa Manjari: An Easy Text on
Sanskrit Verbs. Kalpathi : R.S. Vadhyar & Sons, 1995.

229

ภาษาสันสกฤตสาหรบั บคุ คลทว่ั ไป
Michael Coulson. Complete Sanskrit. Delhi: Gopsosn Papers

Ltd., 2010.
Monier-Williams, Monier. A Sanskrit-English Dictionary.

new ed. 1899; repr. Delhi: Motilal Banarsidass, 1979.
Roderick S. Buckneli. Sanskrit Manual. Delhi: Motilal

Banarsidass Publishers, 2006.
Shridhar R Bhandarkar. First Book of Sanskrit. Delhi: Low

Price Publications, 2008.
Vasudeo Govind Apte. The Concise Sanskrit-English

Dictionary. Delhi: Motilal Banarsidass, 2011.

ïIpad damaedr satvledr. s<Sk«t Svy< - iz]k. idLlI: rajpal
@{f sNj, 2010.

230

ศพั ทานกุ รมสันสกฤต-ไทย (กริยา)

ธาตุ ไทย ตวั อยา่ ง ความหมาย
องฺกฺ นบั , ตรา
A»! 10 อุ. อญจฺ ฺ A»yit, A»yte บชู า
AÁc! 1 ป. อฏฺ AÁcit เที่ยวไป, ท่องเท่ยี ว
Aq! 1 ป. อตฺ Aqit ไป, เดนิ , วิ่ง
At! 1 ป. อยฺ Atit ไป
Ay! 1 อา. อรฺจฺ Ayte บูชา
AcR! 1 ป. อรชฺ ฺ AcRit ได้รับ, ทา
AjR! 1 ป. อรถฺ ฺ AjRit ขอ
Aw!R 10 อา. อรหฺ ฺ AwRyte บูชา, เคารพ, ควร
Ah!R 1 ป. อรฺหฺ AhiR t บูชา, เคารพ, ควร
AhR! 1 10 อุ. AhyR it, AhyR te
อวธรี ฺ AvxIryit, ไม่เคารพ, ลบหลู่
AvxIr! 10 อ.ุ AvxIryte
อวฺ Avit รกั ษา, ปอ้ งกัน
Av! 1 ป. อสฺ ASyit ขวา้ ง, โยน
As! 4 ป. Aak[Ryit,
อากรฺณฺ Aak[Ryte ไดย้ นิ
Aak[!R 10 อุ.
อษิ ฺ (อิจฺฉ)ฺ #CDit ต้องการ
#; (#CD)! 6 ป. อีกษฺ ฺ เห็น, ดู
$]! 1 อา. $]te

1 dz! และ AhR! เปน็ ธาตุหมวดท่ี 1 ปรัสไมปทธี าตุด้วย เชน่ dzit, AhRit
ตามลาดับ

231

ภาษาสนั สกฤตสาหรบั บุคคลท่ัวไป

ธาตุ ไทย ตัวอยา่ ง ความหมาย
ไป
$r! 2 10 อุ. อรี ฺ $ryit, $ryte รษิ ยา
$:y!R 1 ป. อรี ษฺ ยฺ ฺ $:yRit มุง่ หมาย, พยายาม
$h( 1 อา. อหี ฺ $hte ทิ้ง
%JH! 6 ป. อุชฌฺ ฺ %JHit ไป, เคลอื่ นท่ี
\ (\CD!) 1 ป. ฤ-ฤจฉฺ ฺ \CDit วิจารณ์
^h( 1 อา. อูหฺ ^hte ไหว, สนั่
@j! 1 ป. เอชฺ @jit เติบโต, เพมิ่
@x! 1 อา. เอธฺ @xit บอก, กลา่ ว, พูด
kw! 10 อุ. กถฺ kwyit, kwyte รอ้ งไห้
kNd! 10 อุ. กนฺทฺ kNdyit, kNdyte
kamyte ใคร่, ปรารถนา
km! 3 (kamy!) 1 อา. กมฺ (กามยฺ) k[yR it, k[Ryte
k[R! 10 อ.ุ เจาะ, ไช
กรณฺ ฺ k«Ntit
k«t! (k«Nt!) 6 ป. กฤตฺ ตัด
(กฤนฺตฺ) k«pyit, k«pyte
kp« ! 10 อ.ุ กฤปฺ kLpte สามารถ, นึก, คดิ
k«;it, k;« te
k«p! (kLp!) 1 อุ. กฤปฺ (กฺลปฺ ฺ) k;Rit สามารถ
k«;! 6 อุ. klyit, klyte
k«;! (k;R!) 1 ป. กฤษฺ ka']it ไถ
kl! 1 อุ. กฤษฺ (กรฺษ)ฺ ไถ
ka']! 1 ป. กลฺ นับ, ออกเสียง
กางกฺ ฺษฺ ต้องการ, ปรารถนา

2 $r! เป็นธาตหุ มวดท่ี 1 ด้วย เช่น $rit
3 Ay! ถกู เพม่ิ เขา้ มากอ่ นประกอบกับปจั จัยประจาหมวด เชน่ kamyte

232

ภาษาสนั สกฤตสาหรบั บุคคลทวั่ ไป

ธาตุ ไทย ตัวอย่าง ความหมาย

kuTs! 10 อา. กตุ สฺ ฺ kuTsyte ดูหม่นิ , นินทา
kux! 4 ป. กธุ ฺ kXu yit โกรธ
kpu ! 4 ป. กุปฺ kuPyit โกรธ
³Nd! 1 ป. กฺรนฺทฺ ³Ndit รอ้ งไห้
³m! 4 1 อา, 4 ป. กฺรมฺ ³amit ไป, เดินไป, กระโดด
³If! 1 ป. กฺรีฑฺ ³Ifit เลน่
³uz! (³aez!) 1 ป. กฺรุศฺ (โกรฺ ศ)ฺ ³aezit ตะโกน, เรียก
Klm! (Klam!) 1 ป. Klamit เหนอ่ื ย, อ่อนเปลีย้
Klm! (Klam!) 4 ป. กฺลมฺ (กฺลามฺ) KlaMyit เหนื่อย, เพลีย
i¬d! 4 ป. กลฺ มฺ (กฺลามฺ) i¬*it โอดครวญ, รอ้ งไห้
i¬z! 4 อา. กลฺ ทิ ฺ i¬Zyte ทาใหล้ าบาก,
Kv[! 1 ป. กลฺ ิศฺ Kv[it ออกเสียง
]p! 10 อ.ุ กฺวณฺ ]pyit, ]pyte สง่ ไป, ขวา้ ง, ทิ้ง
]m! 1 อา. กษฺ ปฺ ]mte ทน, สู้, อดกลนั้
กษฺ มฺ
]m! (]am!) 4 ป. กฺษมฺ ]aMyit อดทน
(กษฺ ามฺ)
]r! 1 ป. กษฺ รฺ ]rit ไหล, ตก
]l! 10 อุ. กฺษลฺ ]lyit, ]lyte ล้าง, ฟอก
i]p! 6 อ.ุ กฺษิปฺ i]pit, i]pte ขว้าง, โยน, ทง้ิ
]-u ! 4 ป. กษฺ ุภฺ ]_u yit รบกวน

4 ธาตุ ³m! เป็นธาตุหมวดที่ 1 และ 4 เมื่อประกอบวิภักติฝ่ายปรัสไมบท จะมีการยืด
เสียงท่ตี น้ ธาตุ เช่น kamit, kaMyit เป็นตน้

233

ภาษาสันสกฤตสาหรบั บคุ คลท่ัวไป

ธาตุ ไทย ตวั อยา่ ง ความหมาย

k© 5 (ikr)! 6 ป. ก -กิรฺ ikrit ทิ้ง, โปรย, หว่าน

kt© ! (kItR!) 10 อุ. ก ตฺ (กีรตฺ ฺ) kItyR it, kItyR te ฉลอง, สมโภชน์
o{f! 10 อุ. ขณฑฺ ฺ o{fyit, o{fyte ทบุ
on! 1 อุ. ขนฺ onit, onte ขดุ
oad! 1 ป. ขาทฺ oadit กิน
ole ! 1 ป. เขลฺ oelit เลน่ , สน่ั , เขยา่ , ไหว
g[! 10 อ.ุ คณฺ g[yit, g[yte นบั , คานวณ
gd! 1 ป. คทฺ gdit พูด, กลา่ ว, พูดชดั
gm! (gCD!) 1 ป. คมฺ (คจฉฺ )ฺ gCDit ไป
gjR! 1 ป. ครชฺ ฺ gjiR t คาราม, รอ้ ง
gjR! 10 อุ. ครฺชฺ gjyR it, gjyR te คาราม, ล่นั , ร้อง
gh!R 1 อา. ครฺหฺ ghtR e นนิ ทา, ดูหม่ิน
ghR! 6 10 อ.ุ ครหฺ ฺ ghyR it, ghRyte ตเิ ตียน, นนิ ทา
gv;e ! 10 อ.ุ คเวษฺ gve;yit, gv;e yte แสวงหา, ค้นหา
gÁu j! 1 ป. คุญชฺ ฺ guÃit (ผ้ึง)รอ้ ง, เสยี งพมึ พา
g{u Q! 10 อ.ุ คณุ ฺฐฺ gu{Qyit, gu{Qyte ปกปดิ
gup! 10 อุ. คปุ ฺ gpu yit, gupyte คมุ้ ครอง
gpu ! 7 (gape ay!) 1 ป. คุปฺ (โคปายฺ) Gaaepayit คุ้มครอง

5 ธาตลุ งทา้ ยดว้ ย § เปลีย่ นเปน็ #r!
6 เปน็ ธาตุหมวดที่ 1 อาตมเนปทธี าตุด้วย เชน่ ghtR e
7 Aay ถูกเพ่มิ เข้ามากอ่ นนาไปประกอบปจั จัยประจาหมวด (วิกรณ)์ ดงั น้นั รปู ประกอบ

วิภักตจิ งึ เป็น gape ayit

234

ภาษาสนั สกฤตสาหรบั บคุ คลทัว่ ไป

ธาตุ ไทย ตวั อยา่ ง ความหมาย

gMu )! 6 ป. คมุ ผฺ ฺ guM)it แต่ง, เรียบเรียง
คุหฺ (คูหฺ) ghU it ซ่อน, หมุ้ , คลุม
ghu ! 8 (ghU !) 1 อ.ุ ครฺ นฺถฺ ¢Nwyit, ¢Nwyte รอ้ ย, ผูก
คฺรสฺ ¢ste กิน, กลนื
¢Nw! 10 อุ. ครฺ สฺ ¢syit, ¢syte กลนื , กนิ
¢s! 1 อา. คฺราหฺ ¢ahte กวน, แทง, สังหาร
¢s! 10 อ.ุ คฺไล (คลฺ ายฺ) Glayit เหน่ือย, อิดโรย
¢ah! 1 อา. ค (คริ ฺ) igrit กลนื , เขมอื บ
GlE (Glay!) 1 ป. ไค (คายฺ) gayit ร้อง, ขับรอ้ ง
g¨ (igr!) 6 ป. ฆฏฺ "qte ประพฤติ, ทา
gE (gay!) 1 ป. ฆษุ ฺ "ae;yit, "a;e yte ประกาศ
"q! 1 อา.
";u ! 10 อ.ุ ฆรฺ า (ชิฆฺรฺ) ijØit สดู ดม, ดมกลน่ิ

Øa (ijØ)! 1 ป. จมฺ cmit กิน, ด่มื ,
cm! 9 1 ป. จรฺ crit เท่ยี วไป, ประพฤติ
cr! 1 ป. จรฺจฺ ccRit พูด, กล่าว
ccR! 6 ป. จลฺ clit ส่นั , โยก, ไหว
cl! 1 ป.
จติ -ฺ เจตฺ cetyte คิด, นึก, รู้สกึ
ict! (cet!) 10 อา.
icÇ! 10 อ.ุ จิตฺรฺ icÇyit, icÇyte วาด, ระบายสี
icNt! 10 อุ. จินฺตฺ icNtyit, icNtyte คิด

8 ยืด % ใหเ้ ป็นเสยี งยาวกอ่ นนาไปประกอบปัจจยั ประจาหมวด และไมต่ อ้ งทาใหเ้ ปน็ สระ
ขน้ั คณุ จึงเปน็ gUhit

9 เมอ่ื เติมอปุ สรรค Aa จะยืดเสยี งทต่ี น้ ธาตุ เชน่ Aacamit

235

ภาษาสนั สกฤตสาหรบั บคุ คลทั่วไป

ธาตุ ไทย ตัวอยา่ ง ความหมาย
จหิ ฺนฺ หมาย, แตม้
icû! 10 อุ. จุทฺ icûyit, icûyte ชแ้ี จง, สง่ ไป, ถาม
cdu ! 10 อ.ุ จุมฺพฺ cade yit, caedyte จมุ พิต, จบู
cuMb! 1 ป. cMu bit
จุร-ฺ โจรฺ ลัก, ขโมย
cru ! (care !) 10 อ.ุ caeryit, caeryte
cU[!R 10 อ.ุ จรู ณฺ ฺ ปน่ , ตา
cU[yR it, c[U Ryte
Ccut! (Ccate !) 1 ป. จจฺ ุตฺ (จฺโจตฺ) เคลอ่ื นไป
còe ! 1 อา. Ccaetit
Dd! 10 อ.ุ เจษฏฺ ฺ ประพฤติ, พากเพียร
Dd!R 10 อุ. ฉทฺ ceòte ปกปดิ , คลุม, ห่อ
jn! (ja) 4 อา. ฉรทฺ ฺ Dadyit, Dadyte อาเจยี น
jp! 1 ป. ชนฺ (ชา) DdyR it, DdRyte เกิด
jM& -! 1 อา. ชปฺ jayte สวด, สาธยาย
jLp! 1 ป. ชฤมฺภฺ jpit หาว, อา้ ปาก
ชลปฺ ฺ j&M-te กลา่ ว, บอก, เพ้อ
ij (jy)! 1 ป. jLpit
jIv! 1 ป. ชิ (ชยฺ) ชนะ
ju;! 6 อา. jyit
}p! 10 อุ. ชวี ฺ เป็นอยู่
ชษุ ฺ jIvit นกึ , คิด, คานงึ
}a 10 (}ap!) 10 อุ. ชฺญปฺ j;u te ร้,ู ทราบ
ชญฺ า }apyit, }apyte
Jvl! 1 ป. (ชญฺ าปฺ) Aa}apyit, รู้, เขา้ ใจ
ชฺวลฺ Aa}apyte
Jvlit ส่องแสง, ประกาศ

10 นิยมประกอบกบั อปุ สรรค Aa

236

ภาษาสันสกฤตสาหรบั บุคคลทัว่ ไป

ธาตุ ไทย ตัวอย่าง ความหมาย

j¨ (jIr)! 4 ป. ช (ชรี ฺ) jIyRit แก,่ เฒ่า, โทรม

fI (fy!) 1 อา. ฑี (ฑยฺ) fyte บิน, ไปในอากาศ
t]! 11 1 ป. ตกษฺ ฺ t]it ตดั , หัน่ , เฉอื น
tf! 10 อ.ุ ตฑฺ tafyit, tafyte ตี
tp! 1 ป. ตปฺ tpit เผาไหม้
tp! 12 10 อ.ุ ตปฺ tapyit, tapyte เผาไหม้
Tyj! 1 ป. ตยชฺ Tyjit ทง้ิ , สละ, เลิก
tkR! 10 อุ. ตรฺกฺ tkyR it, tkyR te ตรกึ , คดิ , พิจารณา
tj!R 10 อา. ตรฺชฺ tjRyte ครหา, นนิ ทา
t&p! 4 ป. ตฤปฺ tP& yit ยนิ ดี
tp& ! 10 อ.ุ ตฤปฺ tpRyit, tpRyte พอใจ, ชอบใจ
tud! 6 อ.ุ ตทุ ฺ tudit, tudte เจบ็ , ปวด, รังแก
tlu ! 10 อ.ุ ตลุ ฺ taelyit, tale yte ชง่ั
t;u ! 4 ป. ตุษฺ t:u yit พอใจ, ชอบใจ
Çp! 1 อา. ตฺรปฺ Çpte เสง่ียม, เจียมตัว
Çs! 1 ป. ตรฺ สฺ Çsit กลัว, เกรง, ขยาด
Çqu ! 13 6 ป. ตรฺ ุฏ Çuqit ตดั , ผ่า
Tvr! 1 อา. ตฺวรฺ Tvrte ดว่ น, รีบด่วน

11 เม่ือหมายถงึ ปอก หรอื ถาก “to pare” จะเป็นธาตหุ มวดท่ี 1 และ 5 เช่น t]it,

tú[aie t

12 เป็นธาตหุ มวดที่ 1 ปรสั ไมปทีธาตุดว้ ย เช่น tpit
13 Çqu ! เปน็ ธาตุหมวดที่ 4 ดว้ ย

237

ภาษาสนั สกฤตสาหรบั บุคคลทว่ั ไป

ธาตุ ไทย ตัวอย่าง ความหมาย

t¨ (tr!) 1 ป. ต (ตรฺ) trit ข้าม, วา่ ยข้าม
ÇE (Çay!) 1 อา. ไตฺร (ตรฺ ายฺ) Çayte รักษา, ปอ้ งกนั
d{f! 10 อ.ุ ทณฺฑฺ d{fyit, d{fyte ทาโทษ, ลงโทษ
† 14 (iÔy!) 6 อา. ทฤ (ทรฺ ิยฺ) AaiÔyte นมสั การ, บชู า
†p! 4 ป. ทฤปฺ †Pyit ดใี จ, ช่ืนชม, ยนิ ดี
†z! (pZy!) 1 ป. ทฤศฺ (ปศยฺ ฺ) pZyit เหน็ , ดู
dl! 1 ป. ทลฺ dlit แบง่ , ตัด, เจาะ
dz! 1 ป. ทศฺ dzit กดั , ขบ, ตอ่ ย
dz! (dz— !) 10 อา. ทศฺ (ทศ)ฺ d—zyte กดั , ขบ, ตอ่ ย
dh! 1 ป. ทหฺ dhit เผา, ไหม้
da (yCD!) 1 ป. ทา (ยจฺฉฺ) yCDit ให้
idv! (dIv)! 4 ป. ทวิ ฺ (ทีว)ฺ dIVyit เลน่
idz! 6 อุ. ทศิ ฺ idzit, idzte ชี,้ แสดง
dIp! 4 อา. ทปี ฺ dIPyte ส่องแสง, ลกุ โพลง
du;! 4 ป. ทษุ ฺ d:u yit ทาผดิ , ประพฤติผดิ
dU 4 อา. ทู dyU te ทนทกุ ข,์ รอ้ นใจ
*tu ! (*ate !) 1 อา. ทยฺ ุตฺ (โทยฺ ตฺ) *ate te ประกาศ, ส่องแสง
dy! 1 อา. ทยฺ ฺ dyte ให้, อปุ การะ

Ôu (Ôv!) 1 ป. ทรฺ ุ (ทรฺ ว)ฺ Ôvit ไป, เดิน, เคลอ่ื นท่ี

Ôuh! 4 ป. ทฺรุหฺ Ôýu it ทารา้ ย
x& 10 อ.ุ ธฤ xaryit, xaryte ทรงไว้

14 ธาตุนน้ี ิยมใช้กบั อุปสรรค Aa

238

ภาษาสนั สกฤตสาหรบั บุคคลท่วั ไป

ธาตุ ไทย ตัวอยา่ ง ความหมาย

x& (xr!) 1 อุ. ธฤ (ธรฺ) xrit, xrte ทรง, ตง้ั อยู่
xav! 1 ป. ธาวฺ xavit วิง่
xU (xuv)! 6 ป. ธู (ธวุ )ฺ xvu it สั่น, เขยา่ , ไหว
xU (xUn!) 10 อ.ุ ธู (ธูน)ฺ xUnyit, xnU yte สนั่ , เขย่า, ไหว
Xma (xm)! 1 ป. ธฺมา (ธมฺ) xmit เปา่ , พัด
Xvn! 1 ป. ธฺวนฺ Xvnit ดัง, ลั่น
Xvn! 10 อ.ุ ธฺวนฺ Xvnyit, Xvnyte ดัง, ลนั่ , ส่งเสยี ง
xe (xy)! 1 ป. เธ (ธย)ฺ xyit ดูด, ด่ืม
XyE (Xyay!) 1 ป. ไธฺย (ธยฺ ายฺ) Xyayit เพ่ง
nq! 1 ป. นฏฺ nqit ฟ้อน, รา
nd! 1 ป. นทฺ ndit บันลอื , ออกเสยี ง
nNd! 1 ป. นนฺทฺ nNdit ยนิ ดี
nm! 1 ป. นมฺ nmit ไหว้, นอบนอ้ ม
nm! (nam!) 4 ป. นมฺ (นามฺ) naMyit ไหว้, นอบนอ้ ม
ndR! 1 ป. นรทฺ ฺ ndRit คาราม, ออกเสียง
n&t! 4 ป. นฤตฺ nT& yit ฟ้อน, รา, เต้น
nz! 4 ป. นศฺ nZyit พนิ าศ, ฉบิ หาย
nh! 4 อุ. นหฺ nýit, nýte ผกู , มดั
inNd! 1 ป. นินฺทฺ inNdit นนิ ทา, ติเตยี น
nI (ny!) 1 อุ. นี (นย)ฺ nyit, nyte นาไป
nud! 6 อุ. นุทฺ nudit, nudte บรรเทา
pc! 1 อุ. ปจฺ pcit, pcte หุง, ตม้
pQ! 1 ป. ปฐฺ pQit อา่ น, เรยี น

239

ภาษาสนั สกฤตสาหรบั บคุ คลท่ัวไป

ธาตุ ไทย ตัวอย่าง ความหมาย

pt! 1 ป. ปตฺ ptit ตกไป, หล่น
pd! 10 อา. ปทฺ pdyte ไป, ถงึ
pa (ipb!) 1 ป. ปา-ปิพฺ ipbit ด่มื
par! 10 อุ. ปารฺ paryit paryte สาเรจ็ , บรรลุ, ลลุ ่วง
pal! 10 อุ. ปาลฺ palyit palyte รกั ษา, คุ้มครอง
pIf! 10 อ.ุ ปฑี ฺ pIfyit pIfyte เบียดเบยี น
p;u ! 4 ป. ปุษฺ p:u yit เลยี้ งดู
p:u p! 4 ป. ปุษปฺ ฺ p:u Pyit บาน
pjU ! 10 อ.ุ ปชู ฺ pUjyit pUjyte บชู า
prU ! 4 อา. ปรู ฺ pUytR e เตม็ , อมิ่
pUr! 15 10 อุ. ปรู ฺ pUryit pUryte อ่ิม, พอใจ, เต็ม
ปรฺ จฺฉฺ (ปฤจฺ
àCD! (pC& D)! 6 ป. ฉฺ) p&CDit ถาม
ปฺรถฺ
àw! 1 อา. ปรฺ ถฺ àwte แผ,่ กระจาย
àw! 10 อ.ุ ปฺรี àwyit àwyte แผ่, กระจาย
àI 4 อา. ปรฺ ี-ปฺรณี ฺ àIyte พอใจ, ยินด,ี รกั
àI (àI[!) 10 อุ. ปฺลษุ ฺ àI[yit àI[yte พอใจ, ยนิ ด,ี รัก
Pl;u ! 4 ป. ป Pl:u yit เผา
p¨ 16 10 อ.ุ ‫٭‬ ผลฺ paryit paryte เต็ม, ปอ้ งกนั , รักษา
)l! 1 ป. )lit ผลิตผล

15 เป็นธาตุหมวดที่ 4 ดว้ ย เชน่ pUytR e
16 p¨, -;U ! , mh! , man! , mag!R , mÇU ! และ m&j! เป็นธาตุหมวดที่ 1 ปรัสไมปทีธาตุด้วย

เช่น prit, -;U it, mhit, manit, magiR t, mUÇit และ mj& it ตามลาดับ

240

ภาษาสนั สกฤตสาหรบั บคุ คลทว่ั ไป

ธาตุ ไทย ตัวอยา่ ง ความหมาย

)uLl! 1 ป. ผุลลฺ ฺ )šu it บาน, ออกชอ่
bax! 1 อา. พาธฺ baxte ต่อส,ู้ ต่อตา้ น
bKu k! 1 ป. พกุ ฺกฺ bŠu it เหา่ , พดู
bux! 4 อา. พธุ ฺ bXu/ yte รู,้ เขา้ ใจ
bu/x (baex!) 1 อ.ุ พุธฺ (โพธ)ฺ baexit, baxe te รู้
-]! 10 อุ. ภกษฺ ฺ -]yit, -]yte กนิ
-j! 1 อุ. ภชฺ -jit, -jte แบ่ง
-[! 1 ป. ภณฺ -[it กลา่ ว, พูด
-Ts!R 10 อา. ภตฺรสฺ ฺ -TsRyte นินทา
-& (-r!) 1 อ.ุ ภฤ (ภรฺ) -rit, -rte ถือไป, นาไป
-a;! 1 อา. ภาษฺ -a;te กลา่ ว, พูด
-as! 1 อา. ภาสฺ -aste สอ่ งแสง
i-]! 1 อา. ภิกษฺ ฺ i-]te ขอ
- U 17 10 อา. ภู -avyte ได้
-U 10 อ.ุ ภู -avyit, -avyte เป็น, ทาให้บริสุทธิ์
-U (-v!) 1 ป. ภู (ภวฺ) -vit มี, เปน็
-U;! 10 อุ. ‫٭‬ ภษู ฺ -U;yit, -U;yte ประดบั , แตง่
æm! 1 ป. ภฺรมฺ æmit หมุน, วน, เดนิ
æm! 18 (æam!) 4 ป. ภรฺ มฺ (ภรฺ ามฺ) æaMyit ท่องเท่ยี วไป
æaj! 1 อา. ภฺราชฺ æajte ประกาศ, ส่องแสง

17 เปน็ ธาตุหมวดที่ 1 ด้วย เชน่ -vte
18 เป็นธาตุหมวดที่ 1 ดว้ ย

241

ภาษาสนั สกฤตสาหรบั บุคคลทั่วไป

ธาตุ ไทย ตวั อย่าง ความหมาย

m{f! 10 อุ. มณฑฺ ฺ m{fyit, m{fyte ประดบั , ตกแต่ง
md! (mad!) 4 ป. มทฺ (มาท)ฺ ma*it เมา
mn! 4 อา. มนฺ mNyte คิด
mNÇ! 10 อา. มนฺตฺรฺ mNÇyte ปรกึ ษา
mNÇ! 10 อ.ุ มนฺตฺรฺ mNÇyit, mNÇyte ปรึกษา
mg& ! 19 10 อา. มฤคฺ m&gyte ติดตาม, ไล่
m&j! 10 อุ.‫٭‬ มฤชฺ majRyit, majyR te ลา้ ง, ชาระ
m& 20 (ièy!) 6 อา. มฤ (มรฺ ิยฺ) ièyte ตาย
mz& ! 6 ป. มฤศฺ mz& it จบั , แตะ
m;& ! 4 อ.ุ มฤษฺ m:& yit, m:& yte อดทน, พากเพยี ร
m;& ! 10 อ.ุ มฤษฺ m;yR it, m;Ryte ทน
mlE (mlay!) 1 ป. มไล (มลายฺ) mlayit เหนอื่ ย, ออ่ นเปลยี้
mSj! (mJj!) 6 ป. มสฺชฺ (มชชฺ )ฺ mJjit ดานา้ , แชน่ ้า, ล้าง
mh! 10 อุ. ‫٭‬ มหฺ mhyit, mhyte บูชา
man! 10 อุ. ‫٭‬ มานฺ manyit, manyte นับถอื
mag!R 10 อุ. ‫٭‬ มารคฺ ฺ magyR it, magRyte แสวงหา
maajR! 10 อุ. มารชฺ ฺ majyR it, majyR te ชาระ
iml! 6 อ.ุ มิลฺ imlit, imlte ปดิ , พบ, เจอ
imï! 10 อ.ุ มิศฺรฺ imïyit, imïyte ผสม, ระคน
mIl! 1 ป. มลี ฺ mIlit ปิดตา, กะพรบิ ตา

19 เปน็ ธาตหุ มวดท่ี 1,4 ดว้ ย เชน่ m&gte, mG& yte ตามลาดับ
20 ธาตุ m& เป็นปรสั ไมปทธี าตุ ในวภิ ักติ ilq! , lqu ! , lu'

242

ภาษาสนั สกฤตสาหรบั บุคคลทว่ั ไป

ธาตุ ไทย ตัวอย่าง ความหมาย

mcu ! 6 อุ. มุจฺ mucit, mucte ปล่อย, พน้
mcu ! 10 อุ. มจุ ฺ mace yit, mace yte ปล่อย, พ้น
mdu ! 10 อ.ุ มทุ ฺ maedyit, made yte ยนิ ดี
mdu ! (made !) 1 อา. มทุ ฺ (โมท)ฺ made te ยินดี
muh! 4 ป. มุหฺ muýit หลง
mCU D!R 1 ป. มูจฺรฺฉฺ mCU DRit หมดสติ
mUÇ! 10 อุ. ‫٭‬ มตู รฺ ฺ mÇU yit, mUÇyte ปัสสาวะ, เยยี่ ว
ça (mn)! 1 ป. มนฺ า (มนฺ) mnit คิด, ปรกึ ษา
yj! 1 อุ. ยชฺ yjit, yjte บวงสรวง, ทาพธิ ี
yt! 1 อา. ยตฺ ytte ตงั้ ใจ, หมั่น, พากเพยี ร
ym! 21 (yCD!) 1 ป. ยมฺ (ยจฉฺ ฺ) yCDit ห้าม, หยุด, งดเว้น
ys! 4 ป. ยสฺ ySyit พยายาม
yac! 1 อ.ุ ยาจฺ yacit, yacte ขอ
yuj! 4 อา. ยชุ ฺ yuJyte เพง่ , สารวมในสมาธิ
yju ! 22 10 อุ. ‫٭‬ ยุชฺ yujyit, yju yte ประกอบ
y/ux! 4 อา. ยุธฺ yu/Xyte รบ, ฆา่
r]! 1 ป. รกษฺ ฺ r]it รกั ษา
rj! 10 อ.ุ รชฺ rjyit, rjyte จดั แจง, แต่ง
rÁj! (rj!) 4 อ.ุ รญชฺ ฺ (รช)ฺ rJyit, rJyte ยอ้ ม

21 ธาตุนี้มกั ใชค้ ู่กบั อปุ สรรค in เช่น inyCDit, inymyit, inymnm! เปน็ ตน้
22 yju !, rh! , vc! และ v&j! เปน็ ธาตหุ มวดที่ 1 ปรัสไมปทีธาตุด้วย เชน่ yaejit,

rhit, vcit และ vj& it ตามลาดบั

243